Theo tiến sĩ tâm lý Christopher Willard, Đại học Y Harvard (Harvard Medical School), người càng thông minh và thành đạt đôi khi càng khó thấu hiểu người khác, đặc biệt là với những người thân thiết. Ông cho biết đây không phải khuyết điểm tính cách mà là cơ chế hoạt động của thần kinh.
Cái bẫy của trí thông minh
Trong giao tiếp, bộ não của người thông minh xử lý thông tin nhanh. Họ nhận diện quy luật, đưa ra kết luận và chuẩn bị phản hồi ngay khi đối phương chưa kết thúc câu nói.
Tiến sĩ Willard cho biết, đây là lợi thế trong công việc nhưng lại là điểm yếu trong giao tiếp. Khi đối phương đang nói, người thông minh có xu hướng ngừng chú ý để tập trung chuẩn bị cho câu trả lời. Thay vì dùng sự tập trung để cảm nhận giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể và ẩn ý của người nói, họ lại mải bảo vệ luận điểm cá nhân. Những người làm công việc sáng tạo cũng dễ bị xao nhãng bởi các ý tưởng nảy sinh giữa chừng.
Rào cản từ địa vị
Theo lý thuyết tâm trí, địa vị càng cao thường đi đôi với khả năng thấu cảm và lắng nghe càng giảm. Khi ở vị trí quản lý, họ hiếm khi nghe được những ý kiến trái chiều do cấp dưới thường tự kiểm duyệt hoặc điều chỉnh quan điểm.
Các đặc điểm giúp họ thành công như sự quyết đoán, khả năng phán đoán nhanh và tự tin lại phản tác dụng trong những cuộc trò chuyện cần sự cởi mở. Việc phải chờ đợi để nghe hết suy nghĩ của người khác thường khiến một bộ não quen hoạt động với hiệu suất cao cảm thấy mất thời gian.
Nghịch lý của sự thân thuộc
Nhà nghiên cứu Nick Epley từ Đại học Chicago gọi hiện tượng này là “thiên kiến giao tiếp do thân thiết”. Mọi người thường lắng nghe kém hơn đối với bạn đời, đồng nghiệp lâu năm hoặc bạn thân.
Do đã quen thuộc, não bộ tự xây dựng một mô hình dự đoán. Người nghe cho rằng họ biết đối phương định nói gì. Thay vì tiếp nhận thông tin mới, họ chỉ so khớp dữ liệu với những định kiến có sẵn.
Cách cải thiện
Để khắc phục, tiến sĩ Willard gợi ý một số phương pháp:
Với người thông minh: Cần tạm gác câu trả lời đang hình thành trong đầu và tập trung nghe hết câu chuyện để có phản hồi phù hợp.
Với người thành đạt: Định kỳ nhớ lại thời điểm mới vào nghề khi chưa có địa vị. Sự khiêm tốn giúp kích hoạt sự tò mò và tập trung.
Với các mối quan hệ thân thiết: Không mặc định bản thân đã biết tất cả. Chủ động đặt các câu hỏi mở như: “Có điều gì về bạn mà tôi chưa biết?” hoặc “Dạo này bạn có băn khoăn điều gì không?”.
Nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy tâm trí con người thường đi lang thang khoảng 48% thời gian trong các cuộc hội thoại. “Luyện tập lắng nghe là quá trình nhận ra sự xao nhãng và chủ động quay trở lại. Mỗi lần bạn chọn lắng nghe là một hành động thể hiện sự tôn trọng đối với người đối diện”, ông Willard nói.
Trước đây, ngắm chim thường gắn với hình ảnh những người đã nghỉ hưu mặc áo vest kaki, tay cầm cẩm nang dày cộm. Đại dịch Covid-19 đã làm thay đổi thói quen này. Khảo sát năm 2022 của Cơ quan Cá và Động vật hoang dã Mỹ cho thấy khoảng 37% người từ 16 tuổi trở lên tham gia quan sát động vật hoang dã, trong đó có ngắm chim. Trên mạng xã hội, các video có chủ đề này thu hút hàng trăm nghìn lượt xem.
"Ngắm chim đang trở thành một xu hướng. Nó giống như ăn khoai tây chiên, một khi đã bắt đầu thì khó mà dừng lại", Vesper Rothberg, 27 tuổi, nói.
Sự phổ biến của trào lưu này đến từ hai lý do. Công nghệ phát triển giúp việc ngắm chim dễ dàng hơn thông qua các ứng dụng nhận diện tiếng hót và hình ảnh. Đồng thời, đây là cớ để người trẻ "cai" smartphone, thoát khỏi nhịp sống căng thẳng. Một nghiên cứu trên tạp chí Scientific Reports chỉ ra việc nghe tiếng chim hót giúp cải thiện sức khỏe tinh thần trong 8 giờ sau đó.
Kate Brown, 30 tuổi, người sáng lập một nhóm ngắm chim tại bang Washington, thường lồng ghép các khoảng nghỉ 10 phút trong chuyến đi để mọi người thực hành chánh niệm. "Mọi người tìm cách thoát khỏi lo âu và tập trung vào thực tại, thiên nhiên cùng những người có chung sở thích", cô cho biết.
Hoạt động này cũng tạo ra sự gắn kết cộng đồng. Những chuyến đi bộ ngắm chim hiện thu hút nhiều lứa tuổi, từ sinh viên đến người ngoài 70. Rothberg kể từng bắt chuyện với một cụ ông ở Florida khi cả hai cùng quan sát loài cú đào hang. "Chúng tôi trò chuyện thoải mái dù bình thường ít có cơ hội tiếp xúc. Những con chim đã xóa nhòa khoảng cách đó", Rothberg cho hay.
Sự gia tăng của người trẻ cũng làm thay đổi cơ cấu các tổ chức bảo tồn. Alex Jeffers kể anh từng là thành viên hiếm hoi dưới 60 tuổi khi được mời vào ban quản trị của một hội yêu chim năm 2019. Hiện dữ liệu từ những người ngắm chim nghiệp dư đóng vai trò quan trọng, giúp giới khoa học theo dõi và bảo vệ môi trường sống của các loài.
Để bắt đầu sở thích này, Jeffers khuyên người trẻ nên đi từ những bước nhỏ, như quan sát mọi loài chim trong bán kính 1,6 km quanh nhà. "Chỉ cần quan sát con chim sẻ hót trong sân mỗi ngày 10 phút, bạn sẽ thấy mình dần say mê lúc nào không hay", Rothberg nói.
Gần 2.000 người mang họ O'Sullivan và Sullivan đã hội tụ từ nhiều quốc gia trên thế giới và quy tụ tại Ireland để tạo nên cuộc tụ họp lớn nhất từng được ghi nhận của những người cùng một họ. Đại diện của Kỷ lục Guinness Thế giới đã xác nhận thành tích này,
“Với tổng cộng 1.848 người tham gia, gia tộc mang họ O'Sullivan chính thức trở thành chủ nhân mới của Kỷ lục Guinness Thế giới. Xin chúc mừng", đại diện của Guinness thông báo trước đám đông đang reo hò.
Thành tích này đã vượt qua kỷ lục trước đó do những người mang họ Gallagher thiết lập vào năm 2007, khi 1.488 người cùng họ tập trung tại County Donegal (Ireland).
Được biết, O'Sullivan và Sullivan là những họ rất phổ biến tại hạt Cork cũng như khu vực Tây Nam của Ireland. Nhiều người thuộc cộng đồng người Ireland ở nước ngoài cũng trở về tham dự nhằm góp phần nâng số lượng người tham gia. Để được tính vào kỷ lục, họ phải xuất trình hộ chiếu nhằm chứng minh họ của mình.
“Tại nơi tôi sống tại Boston ở Mỹ, có rất nhiều người mang họ Sullivan, nhưng cảnh tượng này thực sự khó tin,” ông Kevin Sullivan, 75 tuổi, cho biết khi nhìn dòng người đổ về ngôi trường tiểu học nơi sự kiện được tổ chức.
Vị cựu giám đốc công nghệ thông tin nhận thấy bất cứ ở đâu khi gặp người mang họ Sullivan hoặc O'Sullivan đều mang cho ông cảm giác rất đặc biệt.
Những người tham gia lần lượt đi qua các cổng kiểm đếm để xác định số lượng ban đầu, trước khi các quan chức tiến hành kiểm tra và đếm lại cẩn thận nhằm đưa ra con số chính thức.
Bà Mary Sullivan, một trong số nhiều người Mỹ có gốc gác Ireland tham dự sự kiện cho biết đã di chuyển quãng đường dài nhằm kịp góp mặt trong buổi xác lập kỷ lục.
“Tôi cảm thấy may mắn khi lớn lên trong đại gia đình mang họ Sullivan hay O'Sullivan. Chúng ta là một tập thể không thể bị đánh bại,” bà nói trước đám đông.
Một trong những người tham dự đến từ khoảng cách xa nhất là anh Michel Sanchez O'Sullivan. Người đàn ông cho biết, ông nội mình là một người mang họ O'Sullivan, sinh sống tại thành phố New York (Mỹ) trước khi chuyển tới Mexico định cư.
Khi cõng con gái trên vai, người đàn ông 35 tuổi này tiết lộ, theo những thông tin anh nắm được, gia đình của anh là những người mang họ O'Sullivan duy nhất ở Mexico. Anh thấy hạnh phúc khi được trở về để khám phá cội nguồn Ireland của mình và gặp gỡ những thành viên khác trong đại gia đình.
Được biết, sự kiện không chỉ được ví như cuộc họp họ đông nhất thế giới, mà còn trở thành dịp hiếm có để những người cùng dòng họ từ khắp nơi trên thế giới tìm về cội nguồn, gắn kết với nhau.
Theo thống kê của Family Names với cơ sở dữ liệu họ toàn cầu, họ Vương (Wang) hiện là một trong những họ phổ biến nhất thế giới với hơn 100 triệu người mang họ này. Họ Vương có nghĩa là "Vua" trong tiếng Trung, chủ yếu xuất hiện phổ biến tại Trung Quốc. Họ này cũng đứng thứ 2 về độ phổ biến ở Đài Loan (Trung Quốc) và Hong Kong (Trung Quốc).
Nguồn gốc của họ Wang bắt nguồn từ Hoàng gia và quý tộc Trung Quốc cổ đại. Ban đầu, họ này được ban cho con cháu của hoàng tộc trong thời nhà Chu (1046 Trước công nguyên - 256 Trước công nguyên). Cái tên này tượng trưng cho quyền lực, sự lãnh đạo và sự tôn trọng.
Họ Wang chiếm ưu thế trong thống kê toàn cầu. Được biết, họ này có nhiều cách viết Latin khác nhau tùy thuộc vào phương ngữ, bao gồm cả cách viết là Wong ở những vùng nói tiếng Quảng Đông.
Trước đó, ngày 6-4, tài khoản ngân hàng của Luân bất ngờ nhận được số tiền 900 triệu đồng. Không chần chừ, nam sinh chủ động đến Công an phường Liên Chiểu trình báo sự việc.
Qua xác minh và phối hợp với ngân hàng, cơ quan chức năng xác định người chuyển nhầm là anh L.V.Q. (trú Bình Dương).
Đến ngày 9-4, tại trụ sở Công an phường Liên Chiểu, Lê Thành Luân đã tự nguyện hoàn trả toàn bộ số tiền cho người chuyển nhầm.
Tại buổi khen thưởng, PGS.TS Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng, đánh giá cao hành động của sinh viên Lê Thành Luân. "Đây là nghĩa cử trung thực, không vụ lợi, thể hiện ý thức trách nhiệm và là tấm gương tích cực trong cộng đồng sinh viên", ông Hiếu nói.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, Lê Thành Luân cho biết bạn quê Hà Tĩnh, vào thành phố Đà Nẵng trọ học. Khi thấy số tiền lớn bất ngờ chuyển vào tài khoản, Luân nghĩ ngay đến việc trình báo cơ quan công an để xử lý đúng quy trình.
Nam sinh cho biết sau khi chuyển nhầm tiền cho Luân, người chuyển nhầm tiếp tục chuyển 10.000 đồng kèm số điện thoại để liên hệ.
"Tôi chủ động gọi lại và thông báo đã trình báo công an để xác minh, trao trả. Do phía người chuyển nhầm khá gấp, họ liên hệ ngân hàng và chuyển máy cho một phụ nữ tự nhận là nhân viên ngân hàng trao đổi với tôi.
Tuy nhiên vì từng có nhiều vụ lừa đảo với hình thức tương tự, tôi chọn cách thận trọng, làm việc thông qua cơ quan công an", Luân chia sẻ.
Nhiều người khi nghe câu chuyện, bày tỏ khen ngợi cách xử trí bình tĩnh của Luân.
