Bộ Tài chính vừa đề xuất loại bỏ sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện (từ ngày 1.7.2026). Đề xuất này tuy có vẻ mang lại sự thông thoáng, giảm chi phí nhưng sẽ đe dọa sự phát triển của công nghiệp ô tô, hệ sinh thái ô tô, quyền lợi người tiêu dùng và các hệ lụy cho phát triển của đất nước ở kỷ nguyên vươn mình.
Trải qua 30 năm phát triển, Việt Nam là một trong số ít các quốc gia (18 nước) có khả năng tự sản xuất được thương hiệu ô tô nội địa bài bản, sản lượng năm 2025 khoảng 484.500 xe, tăng trưởng 39,1% so với 2024. Theo Tổ chức các nhà sản xuất ô tô quốc tế (OICA), Việt Nam ở vị trí 32 – 34 sản lượng ô tô toàn cầu.
Tổng doanh thu toàn ngành công nghiệp ô tô hơn 1,7 triệu tỉ đồng, đóng góp khoảng 3% tổng sản phẩm nội địa (GDP), nếu tính cả các hệ sinh thái ô tô như sản xuất lắp ráp, công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ kỹ thuật và thương mại thì mức đóng góp khoảng 5 – 7%.
Hiện ngành ô tô Việt Nam có khoảng 1 triệu lao động, là nhóm có năng suất lao động cao nhất trong các ngành chế biến, chế tạo, gấp khoảng 3 – 5 lần so với các ngành lao động thấp khác.
Dư địa để phát triển ngành công nghiệp ô tô rất lớn khi tỷ lệ sở hữu xe hiện tại mới đạt khoảng 63 xe/1.000 dân, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Thái Lan 280 xe/1.000 dân, Malaysia 170 xe/1.000 dân. Giai đoạn 2025 – 2030 được xác định là thời kỳ “bùng nổ ô tô hóa” (motorization) khi GDP bình quân đầu người vượt ngưỡng 5.000 USD hướng tới 7.500 USD vào năm 2030, là cơ hội “vàng” để ngành ô tô Việt Nam bứt phá.
Theo dự báo, tốc độ tăng trưởng ngành ô tô bình quân 14 – 16%/năm, đây là mức tăng trưởng rất cao, góp phần tăng trưởng GDP cả nước kỳ vọng 2 con số. Quy mô tiêu thụ dự kiến đạt 1 – 1,1 triệu xe năm 2030 với đóng góp GDP và vai trò ngành công nghiệp lên mức 7% – 9% GDP hoặc cao hơn, đáp ứng khoảng 70% nhu cầu nội địa. Công nghiệp hỗ trợ với mức nội địa hóa 55 – 60%, tạo tiền đề để xuất khẩu linh kiện và phụ tùng đạt giá trị 14 tỉ USD.
Với tiềm năng lớn, ngành ô tô Việt Nam cần một cuộc cách mạng về chính sách và đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) để có thể tiến vào tốp 10 quốc gia sản xuất ô tô thế giới và làm chủ công nghệ lõi (ICE, PIN, EVCU).
Đầu tiên, Việt Nam cần thay đổi chính sách để tạo điều kiện phát triển, chuyển từ “lắp ráp” sang “nghiên cứu R&D và sản xuất” như duy trì “lá chắn” kỹ thuật giữ ô tô trong danh mục kinh doanh có điều kiện nhưng chuyển sang hậu kiểm minh bạch. Đồng thời, sử dụng rào cản kỹ thuật như khí thải Euro 6, 7, tiêu chuẩn an toàn để ngăn chặn xe công nghệ cũ, giá rẻ tràn vào.
Bên cạnh đó, nhà nước cũng cần ưu đãi đặc thù cho công nghệ lõi. Với xe ô tô truyền thống, nhà nước có thể hỗ trợ trực tiếp cho các dự án sản xuất động cơ, như mô hình Kim Long Motor hợp tác sản xuất, xuất khẩu động cơ. Còn với xe điện, ưu đãi đặc thù có thể tập trung vào sản xuất pin và hệ điều hành EVCU.
Chính sách thuế quan cũng nên áp dụng linh hoạt, trong đó mức thuế nhập khẩu 0% cho linh kiện phục vụ sản xuất trong nước chưa làm được, đồng thời bảo hộ có thời hạn cho linh kiện đã nội địa hóa đạt chuẩn.
Để đạt tốp 10, Việt Nam phải nâng tỷ lệ đầu tư cho R&D lên mức đột phá, từ 0,43% GDP tăng lên mức 2 – 4% doanh thu, tương đương các nước phát triển, thông qua các quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ của nhà nước.
Ngoài ra, nhà nước cũng cần hỗ trợ làm chủ công nghệ thông qua việc giúp doanh nghiệp giảm chi phí thử nghiệm sản phẩm mới và làm chủ các tiêu chuẩn quốc tế, đào tạo nhân lực chuyên sâu về động cơ ô tô, pin EVCU-AI…
Ô tô là “ngành công nghiệp nền tảng”, đóng vai trò là ngành trung tâm, dẫn dắt nhiều ngành khác phát triển, kéo theo chuỗi cung ứng của các ngành công nghiệp và chuỗi dịch vụ kỹ thuật – thương mại. Nếu mất đi, Việt Nam sẽ chỉ là thị trường tiêu thụ, phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ và sản phẩm từ bên ngoài, đánh mất cơ hội làm chủ các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo cốt lõi.
Thực tế cho thấy các quốc gia có ngành ô tô mạnh đều trải qua và duy trì bảo hộ. Đơn cử như Hàn Quốc từng cấm nhập khẩu xe nguyên chiếc trong nhiều thập niên để Hyundai, Kia có thời gian lớn mạnh và chiếm lĩnh thị trường. Thái Lan duy trì các điều kiện cực kỳ khắt khe về tỷ lệ nội địa hóa và tiêu chuẩn kỹ thuật…
Trung Quốc sử dụng chính sách “đổi thị trường lấy công nghệ”, buộc các hãng xe ngoại phải liên doanh với doanh nghiệp nội và đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt để được hoạt động.
Chưa kể, khi không còn hàng rào kỹ thuật, rủi ro “thương mại ngắn hạn” sẽ phát sinh với sự xuất hiện hàng loạt doanh nghiệp nhỏ chỉ làm thương mại, người tiêu dùng bị bỏ rơi. Ô tô là tài sản lớn và cần bảo trì định kỳ 10 – 15 năm, doanh nghiệp thương mại thuần túy thường không đầu tư kho phụ tùng hay trạm dịch vụ chuyên nghiệp, gây khó khăn cho người mua do thiếu linh kiện thay thế chính hãng.
Đối với doanh nghiệp, chính sách này có thể phá vỡ quy hoạch và “phi công nghiệp hóa”, gây tác dụng ngược cho công nghiệp hiện đại. Các tập đoàn lớn sẽ cân nhắc việc đóng cửa nhà máy tại Việt Nam để chuyển sang nhập khẩu từ các trung tâm sản xuất lớn trong khu vực. Hậu quả, Việt Nam sẽ mất đi cơ hội tiếp nhận chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực kỹ thuật cao.
Đối với kinh tế vĩ mô, thay vì giá trị gia tăng được giữ lại trong nước thông qua sản xuất, dòng tiền sẽ chảy ra nước ngoài để chi trả cho xe nguyên chiếc nhập khẩu. Nếu sản xuất đình trệ, làn sóng thất nghiệp ở nhóm lao động kỹ năng là điều khó tránh khỏi.
Chưa kể, việc nhập khẩu ồ ạt các dòng xe giá rẻ, công nghệ cũ (để tối ưu giá) sẽ gây áp lực cực lớn lên hạ tầng giao thông vốn đã quá tải và làm trầm trọng thêm vấn đề ô nhiễm môi trường.
Đặc biệt, Việt Nam có thể sẽ đánh mất cơ hội trong “kỷ nguyên xe điện” khi sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô không còn trong danh mục kinh doanh có điều kiện. Việt Nam đang có cơ hội hiếm hoi để “đi tắt đón đầu” thông qua xe điện.
Nếu “thả cửa”, các dòng xe điện giá siêu rẻ, không có hạ tầng trạm sạc tiêu chuẩn, không có cam kết tái chế pin từ các đơn vị nhập khẩu thương mại sẽ tràn vào, không chỉ phá vỡ quy hoạch ngành xe điện nội địa mà còn để lại gánh nặng về môi trường.
Thay vì xóa bỏ, nhà nước nên “nâng cấp” các điều kiện kinh doanh bằng số hóa thủ tục, chuyển toàn bộ việc đăng ký, kiểm định, báo cáo sang môi trường số, giúp loại bỏ cơ chế “xin – cho”, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tiêu chuẩn hóa thay vì định tính các điều kiện kinh doanh bằng các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng thay vì những quy định chung chung dễ gây hiểu lầm.
Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm có kiểm soát” là mấu chốt của cải cách hiện đại. Tiền kiểm thường bắt doanh nghiệp phải chứng minh đủ điều kiện mới được phép kinh doanh. Điều này thường tạo ra rào cản gia nhập thị trường và gây chậm trễ.
Trong khi đó, hậu kiểm có kiểm soát cho phép kinh doanh dựa trên cam kết, doanh nghiệp được phép hoạt động ngay sau khi đăng ký và cam kết đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về bảo hành, bảo dưỡng, an toàn. Cách làm này vừa tạo sự thông thoáng cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính, vừa loại bỏ được các doanh nghiệp “thương mại chụp giật” không đủ năng lực hậu mãi bài bản.
Ngày 16.5, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương cho biết bệnh viện đã ứng dụng hình ảnh cộng hưởng từ khuếch tán sức căng, điện cực điều hướng và công nghệ BrainSense™ trong phẫu thuật đặt điện cực kích thích não sâu điều trị bệnh Parkinson.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực ngoại thần kinh, mở ra thêm cơ hội cải thiện chất lượng sống cho người bệnh Parkinson, đặc biệt là người bệnh kháng thuốc.
Đến nay, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đã điều trị thành công 4 ca bằng kỹ thuật này. Trường hợp gần nhất là nam bệnh nhân 62 tuổi mắc bệnh Parkinson hơn 8 năm. Thời gian gần đây, người bệnh đáp ứng kém với thuốc dù đã dùng liều cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày.
Sau khi được đánh giá, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật đặt điện cực kích thích não sâu kết hợp kỹ thuật mới, nhằm giảm các biến chứng như tê cứng, co thắt nửa người, khó nói. Sau phẫu thuật, người bệnh hồi phục tốt và xuất viện sau 1 tuần.
Theo Phó giáo sư - tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, việc kết hợp các công nghệ tiên tiến mang lại nhiều lợi ích trong điều trị Parkinson như cải thiện rõ rệt triệu chứng vận động, giảm tác dụng phụ liên quan đến kích thích, rút ngắn thời gian điều chỉnh thiết bị sau mổ và cá thể hóa điều trị cho từng bệnh nhân.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Võ Đức Chiến, Giám đốc Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, cho biết việc triển khai đồng bộ các công nghệ tiên tiến trong phẫu thuật kích thích não sâu đánh dấu bước phát triển quan trọng của bệnh viện trong lĩnh vực ngoại thần kinh. Bệnh viện hướng tới mục tiêu cá thể hóa điều trị, nâng cao hiệu quả lâm sàng và chất lượng sống cho người bệnh Parkinson, đồng thời tiệm cận các tiêu chuẩn điều trị hiện đại trên thế giới.
Kỹ thuật kích thích não sâu điều trị Parkinson được triển khai lần đầu tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương từ năm 2012. Đến nay, bệnh viện đã thực hiện hơn 120 ca.
Theo Phó giáo sư - tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Việt Nam hiện ước tính có khoảng 150.000 - 200.000 người mắc Parkinson, tương đương khoảng 1% dân số trên 60 tuổi.
Tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, số ca khám ngoại trú bệnh Parkinson tăng mạnh từ 2.352 ca năm 2022 lên 3.344 ca năm 2024.
Theo y văn, sau 5 - 10 năm khởi phát bệnh, khoảng 20 - 30% bệnh nhân Parkinson bước vào giai đoạn tiến triển với các biến chứng rối loạn vận động và đáp ứng thuốc kém. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng thuốc nhanh hết tác dụng, lúc đi lại bình thường lúc cứng đờ, loạn động, sa sút trí tuệ, rối loạn nuốt…
Đây là giai đoạn bệnh nặng, khó kiểm soát bằng thuốc uống thông thường và cần can thiệp bằng phẫu thuật kích thích não sâu để cải thiện chất lượng sống.
Hiện phẫu thuật kích thích não sâu đã được bảo hiểm y tế đồng chi trả với chi phí lên tới 240 triệu đồng, giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị hiện đại này.
Tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội TPHCM chiều 14/5, ông Lê Đức Anh, Phó Trưởng Phòng Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Sở Xây dựng TPHCM), đã thông tin về thực trạng nhà chờ xe buýt nhếch nhác, bị lấn chiếm thời gian dài.
Đại diện Sở Xây dựng TPHCM nhìn nhận, hạ tầng xe buýt là yếu tố then chốt trong việc thu hút người dân sử dụng phương tiện công cộng, đặc biệt trong bối cảnh TPHCM đang triển khai các giải pháp phát triển giao thông xanh và tăng cường vận tải hành khách công cộng.
Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (thuộc Sở Xây dựng) đã liên tục tổ chức kiểm tra, duy tu, sửa chữa và vệ sinh hệ thống hạ tầng xe buýt trên toàn địa bàn. Công tác này được triển khai đồng bộ với hơn 14.000 điểm dừng xe buýt (1.030 nhà chờ, 3.978 trụ dừng) cùng hệ thống bến bãi nhằm từng bước nâng cao chất lượng phục vụ hành khách.
Trung tâm cũng tăng cường kiểm tra thực tế tại các điểm dừng xe buýt trên địa bàn và ghi nhận một số vi phạm phổ biến như phương tiện dừng, đỗ không đúng quy định; lấn chiếm khu vực điểm dừng xe buýt; tình trạng buôn bán, để vật dụng, sinh hoạt tại khu vực nhà chờ; xả rác, tập kết rác không đúng quy định hoặc quảng cáo trái phép.
Tuy nhiên, tình trạng vi phạm còn phức tạp và có xu hướng tái diễn sau khi lực lượng chức năng rời đi, nhất là tại các khu vực đông dân cư, chợ tự phát hoặc nơi có hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành của một bộ phận người dân còn hạn chế.
Bên cạnh đó, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng không có thẩm quyền xử lý các hành vi như buôn bán lấn chiếm, tập kết rác trái phép hay dừng đỗ xe sai quy định tại khu vực nhà chờ xe buýt. Thẩm quyền này thuộc về chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng tại địa bàn.
Tính riêng từ ngày 17/3 đến nay, trung tâm đã kiểm tra, phát hiện và ban hành 75 văn bản gửi UBND phường, xã và Phòng Cảnh sát giao thông (Công an TPHCM) đề nghị phối hợp xử lý vi phạm tại khu vực điểm dừng, nhà chờ xe buýt.
Thời gian tới, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng tiếp tục triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hạ tầng xe buýt, bảo đảm mỹ quan đô thị và cải thiện trải nghiệm của người dân khi sử dụng giao thông công cộng. Đơn vị cũng sẽ duy tu, sửa chữa và vệ sinh hệ thống nhà chờ, trụ dừng; khắc phục các trường hợp hư hỏng, xuống cấp, vẽ bậy hoặc che khuất thông tin phục vụ hành khách.
Đại diện Sở Xây dựng cũng thông tin việc nghiên cứu, đề xuất triển khai các mẫu nhà chờ, trụ dừng xe buýt mới theo định hướng hiện đại, tinh gọn, đầy đủ tiện ích, tăng khả năng nhận diện và phù hợp với điều kiện khai thác thực tế tại đô thị lớn như TPHCM.
Theo quyết định, đơn giá bồi thường được quy định chi tiết cho 4 nhóm gồm cây trồng hằng năm, cây trồng lâu năm, cây lâm nghiệp và vật nuôi là thủy sản. Đối với cây hoa, cây cảnh trồng trực tiếp trên đất, đơn giá được tính theo giá thực tế tại thời điểm kiểm kê thu hồi. Chủ sở hữu cây trồng được phép tự thu hồi cây trước khi bàn giao lại đất cho nhà nước.
Đáng chú ý, bảng đơn giá bồi thường cây lâu năm đến thời kỳ thu hoạch được chia 3 loại A, B, C theo năng suất so với mức trung bình của niên giám thống kê 3 năm liền kề. Trong đó, sầu riêng có mức bồi thường cao nhất với loại A lên đến 5.489.000 đồng/cây, tiếp theo là xoài ghép loại A ở mức 2.400.000 đồng/cây và chôm chôm loại A ở mức 2.017.000 đồng/cây.
Riêng với cây lâm nghiệp, đơn giá được quy định theo từng năm tuổi trong giai đoạn chăm sóc; từ năm thứ tư hoặc thứ sáu trở đi tùy loài, giá trị bồi thường được tính theo sản phẩm gỗ, củi thực tế tại thời điểm kiểm kê.
Đối với vật nuôi là thủy sản, tôm hùm bông có đơn giá bồi thường cao nhất, từ 3,117 triệu đến 7,497 triệu đồng/m2 tùy thời gian nuôi. Quy định cũng nêu rõ chỉ bồi thường cây trồng, vật nuôi tạo lập hợp pháp trước thời điểm thông báo thu hồi đất; cây trồng, vật nuôi đã đến thời kỳ thu hoạch hoặc đã kết thúc thu hoạch thì không được bồi thường.
Theo quyết định mới, các dự án đã có quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ nhưng chưa thực hiện chi trả hoặc đang chi trả theo phương án đã được phê duyệt trước ngày 14.5 thì tiếp tục thực hiện theo phương án cũ.
Các dự án đang lập phương án bồi thường, hỗ trợ hoặc đã lập phương án nhưng chưa có quyết định phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền thì điều chỉnh thực hiện theo quyết định mới này.
Riêng các dự án đầu tư đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước ngày hiệu lực nhưng chưa phê duyệt phương án bồi thường thì được áp dụng các chính sách có lợi hơn cho người dân giữa khung chính sách đã được phê duyệt và quyết định mới này.
Đối với cây trồng, vật nuôi không có trong các phụ lục kèm theo quyết định mới của Khánh Hòa, đơn vị thực hiện bồi thường căn cứ vào đặc điểm, giá trị tương đồng để áp dụng đơn giá phù hợp, trình UBND cấp xã xem xét phê duyệt. Trường hợp không tính toán được mức giá bồi thường, đơn vị phối hợp với chủ dự án thuê tổ chức tư vấn thẩm định giá, chi phí do chủ đầu tư chi trả và hạch toán vào chi phí dự án.
