Máy tính chạy mượt hơn với ‘thủ tục’ 60 giây mỗi tháng

Từ quán cà phê, taxi công nghệ đến hàng ăn vỉa hè, mã QR hiện diện ở gần như mọi điểm thanh toán. Ông Sharad Jain, Giám đốc quốc gia của Mastercard tại Việt Nam, Lào và Campuchia, chia sẻ với VnExpress về sự hình thành lối sống số mới ở Việt Nam.

- Điều gì khiến ông ấn tượng nhất về thị trường thanh toán số Việt Nam?

- Việt Nam là một trong những thị trường thanh toán số năng động nhất tôi từng thấy. Báo cáo New Payments Index của chúng tôi chỉ ra, 70% người Việt ưu tiên các phương thức thanh toán mới và hiện đại, cao nhất châu Á - Thái Bình Dương.

Điểm nổi bật không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là cách thanh toán số len lỏi và cắm rễ vào đời sống hàng ngày. Ở nhiều quốc gia khác, thanh toán số chủ yếu phổ biến tại thành phố lớn hoặc nhóm người dùng trẻ. Nhưng tại Việt Nam, sự thay đổi diễn ra rộng hơn rất nhiều, tác động đến mọi tầng lớp người dân.

Bạn có thể thấy mã QR ở khắp nơi, từ quán cà phê, taxi đến hàng rong, cho thấy người Việt thích nghi nhanh với công nghệ mới, và ưu tiên dùng thiết bị di động. Họ cũng rất cởi mở với công nghệ mới. Nếu giải pháp đủ tiện lợi, họ sẵn sàng thay đổi thói quen rất nhanh.

Thanh toán số tại Việt Nam không còn là công nghệ mới nữa, mà dần trở thành trải nghiệm mặc định trong đời sống hàng ngày.

- Ở góc nhìn của một người nước ngoài sống tại Việt Nam, trải nghiệm đó khác biệt thế nào?

- Tôi sẽ gói gọn bằng hai từ: tiện lợi và tích hợp sâu.

Tại nhiều thị trường, vẫn có khoảng cách khá rõ giữa hệ thống bán lẻ hiện đại và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhưng ở Việt Nam, bạn hoàn toàn có thể ra đường cả ngày mà không cần dùng ví vật lý.

Từ gọi xe công nghệ, thanh toán hóa đơn đến mua đồ ăn vỉa hè, hầu hết đều có thể thực hiện ngay trên chiếc điện thoại. Điều này phản ánh cách người Việt tiếp cận công nghệ, cùng một lối sống "thuần di động".

- Ông đánh giá gì khi mã QR trở thành phương thức thanh toán phổ biến ở Việt Nam, sau Covid-19?

- Sự phát triển nhanh chóng của thanh toán QR tại Việt Nam là một hiện tượng đặc biệt. Dữ liệu năm 2024 của chúng tôi cho thấy QR là phương thức thanh toán phổ biến nhất trong nước, với khoảng 65% người tiêu dùng sử dụng.

Chúng tôi cũng từng chứng kiến xu hướng tương tự tại Trung Quốc, Ấn Độ hay Indonesia. Tuy nhiên, câu chuyện của Việt Nam đang vượt ra ngoài phạm vi thanh toán đơn thuần.

Người dùng Việt dần hình thành một "lối sống số", họ muốn mọi trải nghiệm diễn ra nhanh, đơn giản và tích hợp trên điện thoại. Điều này cũng được phản ánh bằng số liệu khi kết quả một báo cáo của Mastercard cho thấy, 93% người dùng Việt có xu hướng linh hoạt sử dụng từ 5 phương thức thanh toán trở lên

- Nhưng sự phổ biến của mã QR cũng khiến nhiều khách nước ngoài gặp khó khăn, khi một số cửa hàng không còn dùng máy POS hoặc chấp nhận thẻ quốc tế?

- Đây là vấn đề xuất hiện tại các thị trường tăng trưởng nhanh về thanh toán mã QR. Trên thực tế, việc hộ kinh doanh nhỏ ưu tiên phương thức thanh toán qua điện thoại cũng dễ hiểu, bởi nó tiết kiệm chi phí hơn so với đầu tư máy POS truyền thống. Tuy nhiên, điều đó vô tình lại tạo ra rào cản cho du khách quốc tế - những người quen chi tiêu bằng thẻ không tiếp xúc (contactless) hoặc ví điện tử toàn cầu.

Từ góc độ kinh tế du lịch, việc chấp nhận đa phương thức rất quan trọng. Khi du khách có thể thanh toán dễ dàng, họ thường chi tiêu nhiều hơn và trải nghiệm nhiều dịch vụ địa phương hơn.

Bài toán hiện nay không phải mã QR hay thẻ thay thế nhau, mà làm sao để các phương thức này cùng tồn tại và kết nối. Chúng tôi đã phối hợp với đối tác trong nước giúp khách quốc tế thanh toán tại các điểm quét mã QR nội địa. Một cách khác là hỗ trợ người bán biến smartphone thành thiết bị thanh toán thay cho máy POS truyền thống.

- Việt Nam hưởng lợi gì nếu tiếp tục chuyển đổi số mảng thanh toán?

- Thanh toán số giúp giảm nhiều "điểm nghẽn" khi người dùng tương tác với các dịch vụ số. Với người dân địa phương, lợi ích dễ thấy là sự tiện lợi, tốc độ và khả năng quản lý chi tiêu tốt hơn. Với khách du lịch, tác động còn rõ hơn khi họ không còn phải lo đổi tiền mặt hoặc tìm nơi chấp nhận thanh toán thẻ. Điều này giúp trải nghiệm người dùng trở nên liền mạch hơn, đồng thời kích thích việc mở hầu bao của khách quốc tế.

Ở góc độ kinh tế, việc số hóa giao dịch giúp tăng tính minh bạch và thúc đẩy tài chính toàn diện. Khi có dữ liệu giao dịch số, doanh nghiệp nhỏ cũng dễ tiếp cận nguồn vốn chính thống hơn để mở rộng kinh doanh.

- Khi thanh toán số dần phổ cập, cuộc đua tiếp theo của ngành sẽ là gì?

- Trong 5-10 năm tới, trọng tâm của ngành thanh toán có thể sẽ chuyển từ việc mở rộng người dùng sang cải thiện trải nghiệm.

Một xu hướng lớn là "thanh toán nhúng", tức tích hợp vào mọi trải nghiệm người dùng. Điều này đặc biệt rõ trong thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi khoảng cách giữa xem sản phẩm và mua hàng ngày càng được rút ngắn.

Xu hướng tiếp theo là AI tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại. Các trợ lý AI có thể hỗ trợ người dùng thực hiện một số giao dịch như đặt xe, mua sắm định kỳ hoặc lên kế hoạch du lịch. Tuy nhiên, khi thanh toán trở nên "vô hình", niềm tin số vào khả năng bảo vệ dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định.

Tin Gốc: Vnexpress

Dòng tia liên tục thay đổi có thể giữ không khí ấm phía trên châu Âu, dẫn đến các đợt nắng nóng kéo dài từ hai tuần trở lên. Theo Prevention Web, dòng tia là các dải gió tập trung ở tầng thượng quyển, di chuyển quanh Trái Đất ở Bắc và Nam bán cầu vị trí chính xác của chúng không cố định, có thể dịch chuyển về phía bắc hoặc nam và thay đổi hướng đi để phản ứng với sự thay đổi vị trí và cường độ của hệ thống thời tiết áp cao và áp thấp.
Theo New Scientist, do chỉ có dữ liệu khí quyển hàng ngày của khoảng 20 đợt nắng nóng kéo dài, Duncan Pappert, nghiên cứu sinh tại Đại học Bern ở Thụy Sĩ và đồng nghiệp Olivia Martius, mô phỏng 1.900 đợt nắng nóng ngắn ngày bằng mô hình khí hậu tiên tiến và phân tích. Họ phát hiện những giai đoạn nắng nóng này thường chịu ảnh hưởng từ hai kiểu mô hình khí quyển.
Trong cả hai loại, sóng Rossby đều thay đổi dòng tia vùng cực, vành đai gió mạnh trên cao ở khoảng 60 độ vĩ bắc. Sóng Rossby là những luồng sóng uốn lượn khổng lồ trong khí quyển và đại dương của Trái Đất, hình thành do sự tự quay của hành tinh và đóng vai trò cốt lõi trong điều hòa nhiệt độ toàn cầu bằng cách chuyển không khí ấm về phía vùng cực và không khí lạnh về phía xích đạo.
Ở kiểu 1, dòng tia trở nên lượn sóng hơn, uốn cong về phía bắc quanh nước Anh và Scandinavia trước khi đổi hướng về phía nam, tạo thành hình dạng giống chữ cái omega (Ω) trong bảng chữ Hy Lạp. Một rãnh áp cao bền vững hình thành trong khối chặn omega này, tạo điều kiện vòm nhiệt tồn tại dai dẳng phía trên Tây Âu. Thay vì phá vỡ rãnh, các cơn bão từ Đại Tây Dương tăng cường hoàn lưu xoáy áp thấp ở đầu khối omega, kéo không khí nóng từ vùng cận nhiệt đới lên phía bắc khi nó xoay tròn.

Trong kiểu 2, dòng tia di chuyển về phía vùng cực, sau đó hướng về phía bắc của Anh nhưng theo đường thẳng hơn, kéo theo rãnh áp cao hình thành phía trên châu Âu. Bão chuyển động men theo dòng tia, chuyển hướng các hệ thống áp thấp về phía bắc lục địa trong khi không khí nóng từ vùng cận nhiệt đới tràn vào từ phía nam.

Hai trường hợp nêu trên đều dẫn đến vòm nhiệt hoạt động không ngừng ở Tây Âu. Trên bề mặt Trái Đất, không khí di chuyển từ hệ thống áp cao đến các khu vực áp thấp. Khi không khí khô dồn từ trên cao xuống, nó bị nén lại và nóng lên, tương tự quá trình bơm lốp xe đạp. Không khí ẩm không thể bốc lên cao để tạo thành mây, vì vậy bầu trời trong xanh và ánh nắng liên tục làm nóng tầng khí quyển thấp hơn. Ánh nắng cũng nung nóng mặt đất, làm khô lớp đất và giảm bay hơi, tạo thành vòng lặp liên tục.
Hai kiểu mô hình dòng tia này là xu hướng phổ biến và không mang tính tuyệt đối. Theo Pappert, vòm nhiệt phía sau đợt nắng nóng kỷ lục hồi tháng 6 khiến khoảng 20.000 người chết ở châu Âu là kiểu 2 trước khi biến đổi thành kiểu 1. Đợt nắng nóng hiện nay tại châu Âu chủ yếu giống kiểu 1, với một rãnh áp thấp ở phía tây của rãnh áp cao phía trên châu Âu.
Các đợt nắng nóng kéo dài ít nhất một tuần nguy hiểm hơn so với sự kiện vài ngày vì cơ thể người chịu áp lực lâu hơn. Cơ sở hạ tầng như đập thủy điện và nông nghiệp cũng chịu ảnh hưởng. Việc hiểu rõ về mô hình khí quyển có thể giúp chuyên gia đưa ra cảnh báo sớm về đợt nắng nóng kéo dài, giúp người dân, doanh nghiệp và nhà chức trách có thêm thời gian chuẩn bị ứng phó.
Các đợt nắng nóng đang trở nên gay gắt, thường xuyên và kéo dài hơn do quá trình ấm lên toàn cầu đang nâng cao nhiệt độ nền. Theo nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí Nature Communications, nắng nóng ở châu Âu tăng nhanh gấp 3-4 lần so với những nơi khác ở vĩ độ trung bình của Bắc bán cầu như Mỹ hoặc Canada.
Một số nghiên cứu chỉ ra khối chặn áp cao liên quan đến dòng tia sẽ trở nên phổ biến và dai dẳng hơn ở châu Âu trong khi các mô hình khác cho thấy sự thay đổi. Dòng tia đang bắt đầu dịch chuyển về phía bắc, có thể mang lại điều kiện khô hơn ở miền nam châu Âu. Nếu kiểu mô hình 1 và 2 xuất hiện nhiều hoặc kéo dài hơn, nó sẽ gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế và sức khỏe con người.

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), cơ quan chuyên môn của LHQ về thời tiết, khí hậu và tài nguyên nước, cảnh báo thế giới cần chuẩn bị cho sự trở lại sắp tới của El Nino. Hiện tượng này có thể khiến thời tiết biến động mạnh. Không chỉ châu Âu, châu Á dự kiến cũng là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng, khi nắng nóng, hạn hán gia tăng có thể gây sức ép lớn lên nông nghiệp, lưới điện và nguồn nước.

Tin Gốc: Vnexpress

"Lưu lượng AI đang viết lại nguyên tắc thiết kế mạng", Ookla nhận định trong báo cáo mới công bố dựa trên dữ liệu mạng di động từ 22 thị trường lớn ở Bắc Mỹ, châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương, Trung Đông và Mỹ Latinh.

Theo đơn vị đứng sau công cụ Speedtest, các mạng di động được xây dựng dựa trên giả định đã đúng trong nhiều thập kỷ: người dùng chủ yếu tiêu thụ nội dung thay vì tạo ra dữ liệu. Vì vậy, hầu hết mạng 5G hiện phân bổ khoảng 90% dung lượng cho tải xuống và 10% cho tải lên.

Tuy nhiên, AI đang làm thay đổi hoàn toàn mô hình. Khi người dùng gửi một câu lệnh tới mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), toàn bộ ngữ cảnh gồm văn bản, hình ảnh hoặc tài liệu phải được truyền lên máy chủ trước khi hệ thống có thể xử lý, phản hồi. Với tác nhân AI, trợ lý giọng nói hay ứng dụng thực tế tăng cường (AR), thiết bị còn liên tục gửi dữ liệu cảm biến, âm thanh và hình ảnh lên đám mây theo thời gian thực.

Dẫn báo cáo Ericsson Mobility Report, Ookla cho biết lưu lượng từ LLM dạng văn bản hiện có tỷ lệ khoảng 29% tải lên và 71% tải xuống. Với AI hội thoại bằng giọng nói và AI tác tử, tỷ lệ này gần đạt mức cân bằng 50-50, trong khi các ứng dụng AR và AI đa phương thức có khoảng 40% lưu lượng là tải lên. Hiệp hội Di động Toàn cầu GSMA cũng dự báo tỷ trọng lưu lượng tải lên trong tổng lưu lượng dữ liệu di động có thể đạt 25-35% vào năm 2040 trong các kịch bản AI tăng trưởng trung bình và cao.

Không chỉ thay đổi cấu trúc lưu lượng, AI còn được dự báo trở thành nguồn tạo lưu lượng lớn nhất trên Internet trong chưa đầy một thập kỷ tới. Theo GSMA, lưu lượng cho nhu cầu AI toàn cầu sẽ tăng trưởng kép 73% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2033 và vượt lưu lượng mạng truyền thống vào năm 2031.

Trong khi các yếu tố này không ảnh hướng lớn đến cấu trúc của mạng Internet cố định, Ookla cho rằng chúng có thể khiến các kịch bản xây dựng mạng lưới 5G trước đây không còn chính xác. Theo đó, người dùng không chỉ tiêu thụ dữ liệu mà ngày càng tạo ra lượng dữ liệu lớn để phục vụ AI. Các phiên kết nối không còn có điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng như trước do các tác nhân AI có thể hoạt động liên tục cả khi người dùng không tương tác. Ngoài ra, mô hình lưu lượng trở nên khó dự báo hơn nhiều do AI có thể phát sinh lượng dữ liệu lớn bất cứ lúc nào thay vì theo các cách sử dụng truyền thống.

Trong khi đó, năng lực tải lên của mạng di động chưa theo kịp nhu cầu. Phân tích của Ookla cho thấy từ năm 2023, tỷ lệ dung lượng dành cho đường tải lên hầu như đi ngang hoặc giảm tại 12 trong số 22 thị trường được khảo sát. Indonesia có tỷ lệ dung lượng dành cho tải lên cao nhất với 23,9%, tiếp theo là Đức (15,6%) và Thái Lan (14,2%). Trong khi đó, các nhà mạng Mỹ dành 5,1% dung lượng cho tải lên, thấp nhất trong nhóm khảo sát.

Theo Ookla, họ có thể đáp ứng được yêu cầu của các ứng dụng AI văn bản và AI giọng nói hiện nay, nhưng phần lớn chưa đáp ứng được tốc độ tải lên tối thiểu 20 Mbps cho các ứng dụng AR và AI đa phương thức.

Bên cạnh băng thông, độ trễ cũng trở thành yếu tố quyết định trải nghiệm AI. Dữ liệu của Ookla cho thấy trong điều kiện hoạt động bình thường, 18 trong số 22 thị trường đạt mục tiêu độ trễ dưới 50 ms cho AI văn bản và 13 thị trường dưới 40 ms đối với AI giọng nói. Tuy nhiên, chưa có thị trường nào đáp ứng được ngưỡng dưới 10 mili giây cần thiết để vận hành ổn định các thiết bị AR.

Để đáp ứng xu hướng, ngành viễn thông được dự báo bước vào chu kỳ đầu tư mới. Ookla dẫn các ước tính cho thấy các nhà mạng toàn cầu có thể chi khoảng 1.300 tỷ USD trong giai đoạn 2024-2030 để mở rộng hạ tầng và xây dựng kiến trúc mạng phù hợp với AI. Song song, AI cũng được đưa vào vận hành mạng. Khoảng 40% nhà mạng trên thế giới đã triển khai hoặc thử nghiệm thương mại các hệ thống mạng tự trị dựa trên tác tử AI, trong khi 34% khác dự kiến triển khai trong vòng hai năm tới.

Theo Ookla, các tác vụ AI đều có yêu cầu mạng khác nhau nên không tồn tại một mô hình hạ tầng phù hợp cho mọi trường hợp. AI văn bản, AI giọng nói, AI đa phương thức hay tác nhân AI đều đặt ra những yêu cầu riêng về băng thông, độ trễ và độ ổn định kết nối. Điều này buộc các nhà mạng phải chuyển từ tư duy tối ưu hóa cho việc xem video và tải nội dung sang thiết kế mạng phục vụ AI ngay từ đầu.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng đánh giá vẫn còn nhiều yếu tố có thể làm thay đổi nhu cầu tải lên của các ứng dụng AI trong tương lai. Một trong những kịch bản dễ xảy ra nhất là tỷ lệ tác vụ AI được xử lý trực tiếp trên thiết bị thay vì gửi lên đám mây. Mô hình Private Cloud Compute của Apple được xem là tín hiệu đầu tiên cho xu hướng kết hợp này, giúp các dữ liệu có thể được xử lý ngay trên máy thay vì phải tải lên đám mây.

Theo chuyên gia, điều này cũng có thể tạo ra khoảng cách mới giữa các nhóm người dùng. Những người sở hữu thiết bị có bộ xử lý AI mạnh sẽ ít phụ thuộc vào chất lượng mạng hơn, trong khi người dùng các thiết bị giá rẻ sẽ càng phụ thuộc vào đường tải lên của mạng di động.

Các công nghệ nén dữ liệu mới có thể giúp giảm áp lực lên mạng, đặc biệt với ứng dụng AI xử lý hình ảnh hoặc video theo thời gian thực. Tuy vậy, Ookla cho rằng còn quá sớm để kết luận nhu cầu tải lên trong tương lai tăng đến mức nào, bởi phụ thuộc vào tốc độ phát triển của AI trên thiết bị, năng lực xử lý của phần cứng cũng như các công nghệ tối ưu truyền dữ liệu trong những năm tới.

Tin Gốc: Vnexpress