Ở tuổi 86, khi nhiều người cùng trang lứa dành thời gian xem phim truyền hình hay nghe cải lương, mẹ tôi – một cán bộ ngân hàng nghỉ hưu ở Hà Nội – lại có một niềm đam mê rất khác: bóng đá. Suốt nhiều chục năm nay, hầu như không mùa giải lớn nào mẹ bỏ lỡ. Với mẹ, bóng đá không chỉ là thú vui bốn năm mới có một lần vào dịp World Cup, mà là niềm đam mê kéo dài quanh năm.
Mẹ theo dõi từ V-League, các giải vô địch quốc gia Pháp, Tây Ban Nha đến những giải đấu cấp đội tuyển ở châu Á.
Thế nên, cứ đến mùa World Cup, căn nhà nhỏ của tôi lại xuất hiện hình ảnh quen thuộc khi người phụ nữ tóc đã bạc trắng bước vào “mùa bóng đá”. Lịch thi đấu được bà ghi cẩn thận vào cuốn sổ tay, những trận cầu đáng chú ý được đánh dấu kỹ lưỡng, còn chiếc đồng hồ báo thức luôn sẵn sàng cho các trận diễn ra lúc nửa đêm hay rạng sáng.
Điều khiến con cháu và bạn bè đều ngạc nhiên là mẹ không chỉ xem bóng đá để giải trí. Bên cạnh chiếc điều khiển tivi luôn có một cuốn sổ nhỏ. Sau mỗi trận đấu, mẹ lại tỉ mỉ ghi lại tỷ số, cầu thủ ghi bàn, số thẻ phạt, những tình huống đáng chú ý… gần như không bỏ sót chi tiết nào. Với bà, việc ghi chép về những trận cầu mà mình yêu thích vừa là một niềm vui vừa là cách để luyên rèn trí nhớ một cách hữu hiệu.
>> ‘World Cup nhàm chán nếu tăng lên 64 đội’
Không chỉ nhớ diễn biến trên sân cỏ, mẹ còn đặc biệt quan tâm đến các cầu thủ. Ai vừa kết hôn, ai mới lên chức bố, ai chuyển sang câu lạc bộ nào, bà đều cập nhật rất nhanh. Có những thông tin mà con cháu còn chưa biết thì mẹ đã nắm rõ.
World Cup năm nay cũng vậy. Những trận đấu có hai đội tuyển Pháp và Argentina, hoặc các cuộc đối đầu được đánh giá là tâm điểm, dù diễn ra lúc 2-3 giờ sáng, mẹ vẫn nhất quyết thức để xem trực tiếp. Mỗi bàn thắng đẹp, mỗi pha cứu thua xuất thần đều khiến mẹ vỗ tay, reo hò đầy phấn khích, chẳng khác gì một cổ động viên trẻ tuổi.
Điều khiến người thân chúng tôi xúc động là hình ảnh người phụ nữ ở tuổi 86 vẫn giữ được đôi mắt tinh anh, sự minh mẫn và niềm háo hức mỗi khi tiếng còi khai cuộc vang lên. Bà chăm chú theo dõi từng đường bóng, ghi chép cẩn thận từng kết quả, rồi hôm sau lại say sưa bình luận về trận đấu với con cháu. Có những lúc, những phân tích về chiến thuật hay phong độ cầu thủ của mẹ khiến cả nhà vừa bất ngờ vừa thích thú.
Với gia đình tôi, bóng đá đã trở thành một phần trong cuộc sống của mẹ. Niềm đam mê ấy không chỉ mang lại niềm vui mỗi ngày mà còn góp phần giữ cho mẹ luôn minh mẫn, lạc quan và gắn kết các thế hệ con cháu. World Cup rồi sẽ khép lại, nhưng tình yêu bóng đá của mẹ vẫn chưa bao giờ nghỉ.
Điều mà chúng tôi mong mỏi nhất là bà luôn mạnh khỏe để tiếp tục đồng hành cùng trái bóng tròn, tiếp tục lấp đầy những trang sổ ghi chép và truyền cảm hứng về một tinh thần sống tích cực, say mê và nhiệt huyết ở tuổi xế chiều.
Ngày nay, không khó để bắt gặp cảnh một hành khách trên phương tiện công cộng thản nhiên bật loa ngoài để "cày" TikTok với các bản nhạc EDM giật cục liên tục, hay một người khách tại quán cà phê vô tư mở video Youtube với âm lượng cực đại, hoặc một người nhà bệnh nhân bật loa ngoài nói chuyện oang oang trong hành lang bệnh viện.
Những người ấy, dù vô tình hay hữu ý, đều đang biến không gian chung thành phòng khách của riêng mình, bất chấp sự chịu đựng của những người xung quanh. Sau tiếng ồn từ karaoke và loa kéo, thì tiếng ồn phát ra từ những chiếc điện thoại cá nhân đã và đang trở thành một vấn nạn thực sự.
Chúng ta đang sống trong thời đại công nghệ, nơi chiếc điện thoại là vật bất ly thân. Nhưng dường như, cùng với sự tiện lợi của công nghệ, khái niệm về "không gian chung’", về "việc tránh làm phiền người khác" và về "phép lịch sự" lại có vẻ đang dần trở nên mờ nhạt.
Nhiều người có thể biện minh rằng: "Tôi có quyền dùng điện thoại". Đúng, không ai có thể tước đi quyền sử dụng thiết bị của bạn. Nhưng, quyền tự do cá nhân chỉ thực sự văn minh khi nó không xâm phạm đến không gian riêng tư, sự nghỉ ngơi và nhu cầu tĩnh lặng của người khác.
Khi bạn bật loa ngoài ở nơi công cộng, bạn không chỉ đang nghe một mình, mà bạn đang ép cả những người xung quanh - những người vốn không có nhu cầu nghe thứ bạn đang nghe - phải "thưởng thức" cùng bạn. Đó là sự chịu đựng bất đắc dĩ khi không gian vốn của chung lại bị chiếm dụng bởi sự ồn ào của một số ít người.
Đã có nhiều lần tôi tự hỏi: Tại sao một số người lại khó chấp nhận việc đeo tai nghe - một thiết bị nhỏ bé nhưng chứa đựng sự tử tế tối thiểu? Phải chăng sự tiện lợi cá nhân đã lấn át đi ý thức cộng đồng?
Để thay đổi thực trạng này, tôi cho rằng cần bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhưng quyết liệt:
Xây dựng "văn hóa tai nghe": Đây cần trở thành một quy tắc ứng xử cơ bản, giống như việc không chen lấn hay không xả rác. Mỗi người hãy tự giác sử dụng tai nghe khi xem video, nghe nhạc hay gọi điện ở nơi công cộng. Đó là biểu hiện của cư xử văn minh.
Sự chung tay của các cơ sở dịch vụ: Các quán cà phê, đơn vị vận tải công cộng hay các đơn vị cung cấp phòng chờ nên mạnh dạn đặt những tấm biển nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng rõ ràng: "Vui lòng sử dụng tai nghe", "Vui lòng giữ yên lặng" hoặc in rõ các lời nhắc nhở này trên vé hoặc menu.
Ngoài ra, có thể in poster hoặc chiếu các đoạn clip nhắc nhở về việc không làm ồn trên các màn hình công cộng như cách các hãng hàng không nhắc nhở về quy tắc an toàn đầu các chuyến bay.
Khi người dùng mua dịch vụ, họ đã chấp nhận quy tắc này. Nhân viên phục vụ khi nhắc nhở không còn là "người đi dạy đời", mà chỉ đơn thuần là "người thực thi nội quy". Điều này có thể bảo vệ nhân viên khỏi sự phản kháng của khách hàng.
Dù sao, đừng ngại nhắc nhở khách hàng ồn ào, vì chính những người khách văn minh khác sẽ ủng hộ bạn.
- Chia vùng: Tại các không gian công cộng nhất định, hãy chia thành các khu vực khác nhau: vùng Yên tĩnh (Quiet Zone) là vùng tập trung, yêu cầu tuyệt đối tai nghe và vùng Giao lưu (Social Zone) là vùng có thể thoải mái trò chuyện.
Khi một người chọn ngồi vào khu vực Yên tĩnh, họ đã tự ký một "hợp đồng ngầm" là họ sẽ tôn trọng không gian chung. Khi đó, nếu họ bật loa ngoài hoặc gây ồn ào, những người xung quanh có quyền nhắc nhở cực kỳ hợp lý dựa trên quy định của khu vực đó, không còn là sự can thiệp cá nhân có thể dẫn tới gây gổ nữa.
- Sự dũng cảm lên tiếng: Nếu chúng ta cứ im lặng chịu đựng, hành vi này sẽ trở thành bình thường mới. Một ánh mắt ngạc nhiên hoặc một lời nhắc nhở lịch sự: "Bạn có thể vặn nhỏ âm lượng được không?", đôi khi đã đủ để người kia giật mình nhận ra hành vi của họ đang gây phiền toái.
Vợ chồng tôi năm nay lần lượt 50 và 55 tuổi. Sau hơn 20 năm đi làm và tích góp, chúng tôi đang đứng trước một quyết định mà có lẽ nhiều gia đình trung niên cũng trăn trở: có nên đánh đổi sự an toàn tài chính để thực hiện giấc mơ sống trong một căn nhà mặt đất?
Hiện tại, vợ chồng tôi sống trong căn chung cư ba phòng ngủ tại Hà Nội đã ở nhiều năm. Nhà không quá tệ nhưng cũng bắt đầu cũ. Ngoài căn hộ này, chúng tôi có một mảnh đất vùng ven trị giá khoảng 8 tỷ đồng và khoảng 2,5 tỷ tiền mặt. Tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 80 triệu đồng mỗi tháng. Con trai duy nhất sắp đi học Thạc sĩ vào tháng 9 tới, không cần bố mẹ trợ cấp thêm nên áp lực tài chính hiện nay khá nhẹ.
Gần đây, chúng tôi tìm được một căn nhà mặt đất đúng kiểu mình mong muốn từ lâu. Nhà mới xây, bốn tầng, diện tích đất 75 m2, có sân đậu ôtô. Tầng một là phòng khách và bếp, tầng hai và ba mỗi tầng hai phòng ngủ, tầng bốn là phòng để đồ và sân thượng. Giá căn nhà là 18 tỷ đồng.
Nếu quyết định mua, chúng tôi sẽ bán căn chung cư hiện tại, bán luôn mảnh đất vùng ven và dùng toàn bộ tiền mặt hiện có. Sau tất cả, số tiền cần vay ngân hàng còn khoảng 1,5 tỷ đồng. Với mức thu nhập hiện tại, nếu sức khỏe ổn định và công việc thuận lợi, chúng tôi dự tính khoảng 2,5 năm sẽ trả hết nợ. Sau đó còn khoảng 2,5 năm làm việc nữa để tích lũy cho tuổi già. Lương hưu dự kiến của hai vợ chồng khoảng 25 triệu đồng mỗi tháng.
>> Lương 50 triệu 'gồng nợ' mua chung cư 4,2 tỷ đồng
Nhưng điều khiến tôi băn khoăn là "được" và "mất" phía sau quyết định này. Phương án thứ nhất, nếu mua nhà, chúng tôi sẽ đạt được mong muốn lớn nhất là được sống trong một căn nhà mặt đất rộng rãi, thoải mái hơn khi tuổi già đến gần. Sẽ không còn cảnh phụ thuộc thang máy, phí dịch vụ hay cảm giác chật chội của chung cư cũ. Tôi hình dung những buổi sáng tưới cây trên sân thượng, cuối tuần con cái về có chỗ quây quần, xe cộ để ngay trong sân nhà.
Trong khi đó, nếu lượng chọn phương án giữ nguyên chỗ ở như hiện tại, cuộc sống của chúng tôi gần như không có áp lực gì đến cuối đời. Chúng tôi sẽ không nợ nần, không phải tất bật mua bán nhà đất, không lo biến động tài chính ở tuổi đã không còn trẻ. Mảnh đất vùng ven có thể để dành cho con trai sau này. Nếu con lập gia đình và muốn ra ở riêng, con có thể tự quyết định bán hay xây tùy nhu cầu. Vợ chồng tôi cũng sẽ có một khoản dự phòng an toàn hơn cho tuổi già và sức khỏe.
Một bên là sự ổn định nhẹ đầu. Một bên là mong muốn được sống trong ngôi nhà mình thật sự yêu thích sau nhiều năm làm việc vất vả. Đến giờ, vợ chồng tôi vẫn chưa có câu trả lời cuối cùng. Tôi chia sẻ câu chuyện này mong nhận được thêm góc nhìn từ những người từng ở hoàn cảnh tương tự. Liệu ở tuổi 50, tôi có nên mạnh dạn đánh đổi toàn bộ tài sản để lấy căn nhà mơ ước, hay nên ưu tiên sự an toàn tài chính cho chặng đường còn lại?
"Bố tôi đang bị bệnh Alzheimer giai đoạn cuối, cũng phải có người thân chăm sóc 24/24h. Từ một người đàn ông rất phong độ, luôn chăm chút cho bản thân, giờ bố như một cái xác không hồn. Ăn uống, ngủ nghỉ, đi vệ sinh đều là vấn đề. Tôi thương bố đến phát khóc.
Nhà tôi có bốn anh chị em. Anh trai tôi trước khi xuất khẩu lao động nước ngoài ở với bố mẹ, vừa rồi anh cũng phải nghỉ việc về nước để chăm cha già. Từ đó đến giờ, anh hầu như cũng không làm ăn được gì. Mấy chị em tôi phải thay nhau chăm sóc bố, người góp tiền, người góp sức.
Bản thân tôi có hai con trai đã lớn. Nhìn bố nên tôi luôn quý trọng cuộc sống, bảo vệ sức khỏe mình ngay từ bây giờ: luyện tập, ăn uống, bổ sung vi chất... Tôi luôn cầu mong mình sống phải khỏe để đỡ làm khổ con cái, người thân".
Đó là chia sẻ của độc giả Thuyquangcao về câu chuyện chăm sóc cha mẹ già sau bài viết "Tôi mất việc lương 20 triệu vì chăm bố nằm liệt giường". "Thế hệ bánh mỳ kẹp" (Sandwich Generation) là thuật ngữ do nhà xã hội học người Mỹ Dorothy Miller đặt ra, chỉ nhóm người trung niên (40-50 tuổi) vừa phải chăm sóc bố mẹ già, vừa nuôi dạy con cái. Hiện chưa có số liệu thống kê về số người "bánh mỳ kẹp" ở Việt Nam nhưng đây cũng là thực trạng phổ biến và tất yếu. Tổng điều tra dân số 2019 cho biết, tỷ lệ dân số phụ thuộc (dưới 15 tuổi và trên 65 tuổi) ở Việt Nam chiếm khoảng 45%. Trong khi đó, dân số trong độ tuổi thanh niên (từ 16 đến 30 tuổi) ở Việt Nam đang có xu hướng giảm dần qua từng năm, còn nhóm 60 tuổi trở lên đang gia tăng.
Tuổi thọ người dân ngày một tăng, người trẻ sinh đẻ ít đi nên khi chỉ có một hoặc hai con thì gánh nặng lo toan nhiều hơn. Trong khi đó, nhiều người già ở Việt Nam không có lương hưu. Người 80 tuổi trở lên mới được hưởng trợ cấp xã hội và cũng không đủ sống nên họ trông đợi cả vào con. Không chỉ phải bỏ công sức, nhiều người "bánh mỳ kẹp" phải từ bỏ công việc phù hợp hoặc vị trí cao để ưu tiên chăm sóc cha mẹ già, con nhỏ.
>> Tôi mất việc lương 20 triệu vì chăm bố nằm liệt giường
Cũng có cùng cảm giác kiệt sức khi phải gánh trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ già, bạn đọc Anh Phuong bình luận: "Mẹ tôi bị bại liệt, nằm một chỗ đến nay đã gần 40 năm. Ba chị em tôi và bố phải thay nhau chăm mẹ, nhưng chủ yếu là cô út do ở gần nhất. Em tôi vừa đi dạy, vừa lo việc nhà chồng, lại phải chăm mẹ nên vô cùng vất vả. Gần một năm nay, mẹ tôi chính thức sống thực vật, nên mọi người trong nhà đều mệt mỏi cả về tinh thần, thể chất và vật chất. Tính sơ, vài đợt mẹ nằm ICU, mỗi đợt vài ba tháng cũng đã tốn chi phí trung bình 7-8 triệu đồng mỗi ngày.
Giờ mẹ tôi đã được đưa về nhà, phải có người trông coi 24/24h. Chúng tôi từng tính thuê người giúp việc, trả lương cao nhưng cũng không ai chịu làm vì quá vất vả, phải thức gần như xuyên đêm để hút đờm liên tục 20-30 phút một lần cho mẹ. Người trẻ khỏe thì không muốn làm, người có tuổi thì không đủ sức khỏe, nên cuối cùng vẫn là chúng tôi tự tay chăm mẹ. Cái cảm xúc 'nhiều khi muốn ngủ và không tỉnh lại nữa' có lẽ chỉ những người trong cuộc mới hiểu".
Trong khi đó, chọn cách chuẩn bị sớm cho tuổi già của bản thân để không làm gánh nặng cho con cái, độc giả Ftwane nhấn mạnh: "Chúng ta thường lo về tương lai chưa đến, nhớ mãi quá khứ nên ngày nào cũng lo âu. Mỗi người tự tạo cho mình gánh nặng trong suy nghĩ chứ thực tế thì mỗi người đều phải gánh chịu những gì mình tạo ra trong lúc còn trẻ tới khi già.
Cha mẹ tôi 85 tuổi, có 10 người con kinh tế đủ đầy, nhưng cũng không dễ dàng gì khi bệnh tật kéo dài. Thay vì tích góp tiền bạc, bắt người thân chăm sóc khi về già thì điều thực tế nhất chính là giữ sức khỏe ngay từ khi 40 tuổi. Tôi muốn là một người già mạnh khỏe về thể xác, vui vẻ trong tâm hồn và độc lập về tình cảm.
Tôi ăn chay, đi bộ, phơi nắng và thấy đó là cách giữ sức khỏe thực sự hiệu quả. Còn tinh thần thì tôi không muốn lệ thuộc vào tình cảm của người thân. Tôi không muốn trở thành một gánh nặng cho người khác, nhất là với những người trong gia đình".
