Thưa ông, Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII diễn ra đúng năm kỷ niệm 95 năm ngày thành lập Đoàn. Nhìn lại chặng đường phát triển của tổ chức Đoàn qua nhiều kỳ đại hội, theo ông dấu ấn lớn nhất của công tác Đoàn và phong trào thanh niên VN là gì?
Ông Hà Quang Dự: Điều làm nên dấu ấn nổi bật nhất trong lịch sử 95 năm của Đoàn chính là sự hình thành và phát triển liên tục của các phong trào thanh niên qua từng thời kỳ cách mạng. Từ thời Đoàn Thanh niên cứu quốc, Đoàn Thanh niên lao động cho đến Đoàn TNCS Hồ Chí Minh ngày nay, các phong trào hành động cách mạng luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, tập hợp, giáo dục và phát huy sức trẻ VN.
Nhìn lại lịch sử, chúng ta sẽ thấy mỗi giai đoạn đều ghi dấu bằng những phong trào lớn. Đó là phong trào Thanh niên xung phong do Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp giao cho Đoàn tổ chức; phong trào “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong” trong những năm kháng chiến chống Mỹ; các phong trào ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp; phong trào thanh niên thi đua lao động sản xuất, lập nghiệp, tình nguyện vì cộng đồng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập.
Chính những phong trào ấy đã tạo nên môi trường để hàng triệu thanh niên cống hiến sức lực, trí tuệ cho đất nước. Có thể nói, lịch sử của Đoàn gắn liền với lịch sử của các phong trào thanh niên. Đó là nơi tuổi trẻ thể hiện tinh thần yêu nước, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến.
Trong lịch sử Đoàn, chúng ta không thể quên hàng triệu thanh niên đã lên đường chiến đấu, hàng vạn người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc và thống nhất đất nước. Hôm nay vẫn có rất nhiều đoàn viên, thanh niên đang ngày đêm làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc nơi biên giới, hải đảo và trong lực lượng vũ trang. Những đóng góp ấy tạo nên hình ảnh đẹp nhất của tuổi trẻ VN suốt 95 năm qua.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và nhiều thay đổi về nhu cầu, lối sống của giới trẻ, theo ông, tổ chức Đoàn cần đổi mới ra sao để tiếp tục thu hút, tập hợp thanh niên?
Quan sát hoạt động của Đoàn hiện nay, tôi thấy tổ chức Đoàn đã có nhiều đổi mới đáng ghi nhận. Các hoạt động ngày càng gần gũi hơn với đời sống thanh niên, ứng dụng tốt hơn công nghệ số và có khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại.
Ngày nay thanh niên có nhiều lựa chọn hơn trong học tập, việc làm, giải trí và giao tiếp xã hội. Điều đó đòi hỏi Đoàn không thể duy trì cách làm cũ mà phải liên tục đổi mới phương thức tiếp cận, nội dung hoạt động và hình thức tập hợp thanh niên.
Theo tôi điều quan trọng nhất là phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người trẻ. Thanh niên quan tâm đến việc làm, khởi nghiệp, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, hội nhập quốc tế, phát triển kỹ năng nghề nghiệp hay sức khỏe tinh thần thì Đoàn phải đồng hành cùng họ ở những lĩnh vực ấy.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Tôi nhận thấy lòng yêu nước trong thanh niên hiện nay không hề giảm đi mà đang được thể hiện bằng nhiều hình thức mới, sinh động hơn. Đó có thể là tinh thần khởi nghiệp để làm giàu cho đất nước, nghiên cứu khoa học, quảng bá văn hóa VN ra thế giới, hay tham gia các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng.
Tôi tin rằng T.Ư Đoàn hiện nay đã và đang nắm bắt khá tốt những xu hướng ấy. Điều cần thiết là tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa để Đoàn luôn là mái nhà chung hấp dẫn đối với thanh niên.
Ông kỳ vọng gì vào Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII, đặc biệt trong việc xây dựng lớp thanh niên VN vừa có bản lĩnh chính trị, vừa có năng lực hội nhập và sáng tạo?
Tôi kỳ vọng Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII sẽ trở thành một dấu mốc quan trọng, mở ra giai đoạn phát triển mới cho phong trào thanh niên cả nước. Đại hội cần đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm thu hút, hỗ trợ và khích lệ ngày càng nhiều thanh niên tiên tiến tham gia đóng góp cho xã hội trên mọi lĩnh vực.
Một nhiệm vụ rất quan trọng của Đoàn là phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu những đoàn viên ưu tú cho Đảng xem xét kết nạp. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ kế cận cho đất nước.
Nhìn vào thực tiễn những năm qua, chúng ta cũng thấy còn tồn tại những hạn chế, yếu kém về tư tưởng, đạo đức trong một bộ phận cán bộ. Đây là bài học rất đáng suy ngẫm đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ. Vì vậy, Đoàn cần chú trọng hơn nữa việc rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và tinh thần trách nhiệm xã hội cho đoàn viên, thanh niên.
Tôi mong muốn Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII sẽ tiếp tục khẳng định mục tiêu xây dựng lớp thanh niên VN có lý tưởng, có tri thức, có năng lực sáng tạo, có tinh thần hội nhập quốc tế nhưng vẫn giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc và lòng yêu nước.
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất lớn. Muốn hiện thực hóa những mục tiêu ấy, chúng ta cần lực lượng cán bộ trẻ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và luôn đặt lợi ích của đất nước, của nhân dân lên trên hết. Đoàn cần góp phần quan trọng trong việc bồi dưỡng lực lượng tiên phong đó.
Bên cạnh việc phát huy thanh niên ưu tú, Đoàn cũng không được quên nhiệm vụ chăm lo, hỗ trợ những thanh niên yếu thế, có hoàn cảnh khó khăn để không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.
Là người từng giữ cương vị Bí thư thứ nhất T.Ư Đoàn, ông muốn gửi gắm điều gì tới đội ngũ cán bộ Đoàn và đoàn viên, thanh niên cả nước trước thềm Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII?
Điều tôi muốn gửi gắm trước hết tới đội ngũ cán bộ Đoàn là hãy luôn giữ ngọn lửa nhiệt huyết, tinh thần sáng tạo và sự trung thành với lý tưởng cách mạng của Đảng. Người cán bộ Đoàn phải gần gũi thanh niên, hiểu thanh niên và biết lắng nghe những nguyện vọng chính đáng của thanh niên. Chỉ khi thực sự đồng hành cùng người trẻ, Đoàn mới có thể tập hợp và dẫn dắt thanh niên hiệu quả.
Đối với đoàn viên, thanh niên cả nước, tôi mong các bạn biết trân trọng tuổi trẻ của mình. Thanh xuân là quãng thời gian đẹp nhất, mạnh khỏe nhất và giàu khát vọng nhất trong cuộc đời mỗi con người. Hãy sử dụng quỹ thời gian quý giá ấy để học tập, rèn luyện, lao động sáng tạo và biến những ước mơ của mình thành hiện thực.
Tổ quốc VN đang đứng trước những cơ hội phát triển rất lớn. Những định hướng chiến lược mà Đảng đã đề ra cho giai đoạn mới chính là không gian rộng mở để thanh niên dấn thân, lập nghiệp và cống hiến. Tôi tin rằng với truyền thống vẻ vang của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và khát vọng vươn lên của tuổi trẻ VN, thế hệ thanh niên hôm nay sẽ tiếp tục viết nên những trang sử mới, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong những thập niên tới.
Khách đến quán cà phê The Flight Deck, ở P.Phú Nhuận, TP.HCM tỏ ra thích thú khi được hóa thân thành phi công lái máy bay Airbus 320 qua buồng lái mô phỏng với độ chân thật cao. Nhờ kỹ thuật viên hướng dẫn, các "phi công" tự mình thực hiện thao tác cơ bản, như cất, hạ cánh, xử lý tình huống, lập kế hoạch bay…
Đến nay, em Nguyễn Quang Vinh (14 tuổi, ngụ số 47 đường Nguyễn Văn Đậu, P.Bình Thạnh, TP.HCM) đã có 4 lần được cha mẹ đưa đến quán cà phê này trải nghiệm làm phi công. "Con rất vui khi tự thao tác cất hạ, cánh, lên lịch bay, xử lý tình huống khi buồng lái mất áp suất đột ngột… Từ trải nghiệm này, con thấy việc điều khiển tàu bay rất khó, không dễ như trên tivi", Vinh chia sẻ.
Không chỉ khách hàng nhí, nhiều sinh viên đam mê lĩnh vực hàng không dân dụng cũng tìm đến quán cà phê này để có cơ hội ngồi vào ghế lái tàu bay AirBus 320.
Hoàng Mạnh, sinh viên Học viện Hàng không Việt Nam, cho biết: "Em thường xuyên đến trải nghiệm điều khiển tàu bay qua buồng lái mô phỏng. Trước đây, em nghĩ phi công chỉ cần điều khiển tàu bay lên, xuống nhưng qua trải nghiệm tại này thì không dễ như thế, qua đó giúp mình học được nhiều thao tác".
Tương tự, bạn Lê Hoàng An, sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, chia sẻ: "Từ lâu, em đã yêu thích nghề phi công và chỉ điều khiển máy bay qua các trò chơi trên máy tính. Lần đầu tiên đến đây trải nghiệm buồng mô phỏng tàu bay AirBus 320, em cảm thấy vui khi được tự tay bấm các nút điều khiển, có cảm giác chân thực đến 75%".
Nói về buồng lái mô phỏng tàu bay AirBus 320, anh Trần Hưng Quốc Việt (32 tuổi, chủ quán cà phê), cho biết bản thân rất yêu thích nghề phi công và đã có bằng lái phi công cơ bản (Private Pilot License-PPL). Vì lý do cá nhân, anh phải tạm gác lại ước mơ học tiếp bằng phi công dân dụng. Vốn có kiến thức về vận hành tàu bay AirBus 320, anh đã liên kết với đơn vị chuyên môn thiết kế buồng lái mô phỏng tàu bay AirBus 320 để tiếp tục nuôi dưỡng đam mê của bản thân và cho người có nhu cầu trải nghiệm cảm giác làm phi công đối với dòng máy bay thương mại này.
Khách sẽ hóa thân thành phi công tàu bay AirBus 320, trong đó có trải nghiệm cất, hạ cánh dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên và thuê trang phục phi công để check-in. Đối với các trải nghiệm còn lại, khách được kỹ thuật viên hướng dẫn chọn sân bay để thực hiện thao tác cất, hạ cánh và lập kế hoạch bay, xử lý tình huống khẩn cấp khi đang bay. Anh Việt còn cho biết nhiều khách "ruột" còn trải nghiệm "phi công tập sự" trong 15 giờ, trong đó có không ít phi công đến ôn luyện kỹ năng bay để chuẩn bị cho kỳ thi năng định định kỳ.
Theo anh Việt, từ khi khai trương vào tháng 4.2025 đến nay, quán đã đón trên 3.000 lượt khách đến trải nghiệm buồng lái mô phỏng tàu bay AirBus 320. Hiện quán đang đầu tư thêm buồng lái AirBus 320 thứ hai với nhiều cải tiếng đáng kể, có hoạt động lưu động, giúp khách dễ dàng thao tác và có trải nghiệm thật nhất. Bên cạnh đó, anh Việt còn tổ chức nhiều buổi workshop chia sẻ kiến thức hàng không dân dụng, con đường trở thành phi công cơ bản… thu hút nhiều bạn trẻ đam mê ngành hàng không tham gia.
Tham dự hội nghị có anh Bùi Quang Huy, Ủy viên T.Ư Đảng, Bí thư thứ nhất T.Ư Đoàn; anh Nguyễn Minh Triết, Ủy viên dự khuyết T.Ư Đảng, Bí thư thường trực T.Ư Đoàn, Chủ tịch T.Ư Hội Sinh viên VN; anh Nguyễn Tường Lâm, Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch T.Ư Hội Liên hiệp thanh niên VN.
Phát biểu khai mạc hội nghị, anh Nguyễn Minh Triết cho biết trước yêu cầu mới của sự nghiệp cách mạng, trước những vận hội và thách thức đan xen của đất nước trong giai đoạn phát triển mới, tổ chức Đoàn và tuổi trẻ VN càng phải nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình đối với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân.
"Việc học tập, quán triệt sâu sắc Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng chính là cơ sở quan trọng để mỗi cán bộ Đoàn, mỗi tổ chức Đoàn tiếp tục củng cố bản lĩnh chính trị, nâng cao chất lượng tham mưu, tổ chức thực hiện hiệu quả hơn các nhiệm vụ được giao; góp phần đưa nghị quyết của Đảng sớm đi vào cuộc sống bằng những hành động thiết thực của tuổi trẻ", anh Triết nhấn mạnh.
Tại hội nghị, anh Nguyễn Minh Triết trao đổi chuyên đề về Chương trình hành động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thực hiện nghị quyết đại hội. Các nội dung được quán triệt bao gồm: tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, lòng yêu nước, khát vọng cống hiến cho thanh thiếu nhi; đẩy mạnh học tập, quán triệt nghị quyết gắn với kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trên nền tảng số; phát triển các công cụ AI và nền tảng số phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục; củng cố, phát triển Ứng dụng Thanh niên VN; nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, cộng tác viên dư luận xã hội, các câu lạc bộ lý luận trẻ.
Đặc biệt, chương trình hành động xác định nhiều nội dung lớn gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới như: phát huy vai trò tiên phong của thanh niên trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khởi nghiệp, lập nghiệp và phát triển nguồn nhân lực trẻ.
Chương trình cũng đặt ra nhiệm vụ huy động thanh niên tham gia phát triển xã hội bền vững, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của thanh thiếu niên trong nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh; chăm lo, giáo dục, bồi dưỡng và bảo vệ trẻ em, thiếu niên, nhi đồng; nâng cao hiệu quả công tác quốc tế thanh niên, chủ động hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng.
Phát biểu kết luận hội nghị, anh Bùi Quang Huy cho biết hội nghị là bước mở đầu rất quan trọng, nhưng điều quan trọng hơn là sau hội nghị này, việc học tập, quán triệt, tuyên truyền và triển khai thực hiện nghị quyết phải thực sự đi vào chiều sâu, trở thành nhận thức thống nhất và hành động thống nhất trong toàn Đoàn.
"Giá trị của việc học tập nghị quyết không chỉ nằm ở việc nắm được nội dung, mà phải được thể hiện bằng chất lượng cụ thể hóa, bằng quyết tâm tổ chức thực hiện và bằng những kết quả thực chất trong công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi", anh Huy nhấn mạnh.
Theo anh Huy, chúng ta đang sống trong một thời đại mà sức mạnh của quốc gia ngày càng được đo bằng năng lực sáng tạo, trình độ khoa học, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng trước những biến động lớn của thế giới. Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo không còn là việc riêng của một số lĩnh vực, mà phải trở thành tinh thần phát triển chung của đất nước, của từng ngành, từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị và của mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ.
Chính vì vậy, học tập, quán triệt nghị quyết lần này không chỉ là yêu cầu chính trị trước mắt, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để tổ chức Đoàn và tuổi trẻ VN chủ động đảm nhận trách nhiệm của mình trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Nhắc lại lời của Tổng Bí thư Tô Lâm trong bài viết Thanh niên với tương lai đất nước: "Yêu nước trong thời đại mới không chỉ thể hiện bằng cảm xúc, mà phải được thể hiện bằng tri thức, năng lực hành động, tinh thần chinh phục những đỉnh cao mới của khoa học - công nghệ và ý chí làm chủ tương lai đất nước", anh Huy đề nghị: "Việc học tập nghị quyết phải góp phần làm cho mỗi cán bộ Đoàn, mỗi đoàn viên thanh niên nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm học tập, rèn luyện, cống hiến; biến nhận thức chính trị thành động lực hành động; biến quyết tâm thành chương trình, kế hoạch, công việc cụ thể; biến tinh thần xung kích của tuổi trẻ thành những đóng góp thiết thực cho địa phương, đơn vị và cho Tổ quốc".
Để triển khai tốt nhiệm vụ, anh Huy đề nghị các cán bộ chủ chốt của Đoàn quan tâm chỉ đạo triển khai một số nội dung. Trong đó, ngay sau hội nghị này, các tỉnh, thành đoàn, đoàn trực thuộc tiếp tục triển khai nghiêm túc nội dung quán triệt ở cấp mình theo đúng kế hoạch; đồng thời chỉ đạo đoàn cơ sở, chi đoàn tổ chức học tập, quán triệt đầy đủ, bài bản, phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Trên cơ sở chương trình hành động của T.Ư Đoàn, các tỉnh, thành đoàn, đoàn trực thuộc khẩn trương rà soát, bổ sung, hoàn thiện chương trình hành động của mình gắn với việc triển khai nghị quyết đại hội Đảng bộ địa phương, đơn vị.
Theo anh Huy, việc tuyên truyền nghị quyết không thể chỉ dừng lại ở các hội nghị tập trung hay tài liệu in truyền thống. Các cấp bộ Đoàn cần chủ động đổi mới phương thức tuyên truyền theo hướng hiện đại, sinh động, gần gũi, dễ tiếp cận. "Điều quan trọng là mỗi đơn vị phải lựa chọn cách truyền đạt phù hợp để thanh niên thật sự hiểu, thật sự tin và thật sự muốn hành động theo nghị quyết. Tuyên truyền phải làm cho nghị quyết trở nên gần gũi hơn với đời sống thanh niên, tạo được cảm hứng cống hiến và khơi dậy trách nhiệm hành động trong tuổi trẻ", anh Huy nói.
Đặc biệt anh Huy nhấn mạnh học tập nghị quyết không phải để dừng lại ở nhận thức, mà phải được soi chiếu vào từng lĩnh vực công tác cụ thể của Đoàn: giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh thiếu nhi; hỗ trợ thanh niên học tập, khởi nghiệp, lập nghiệp; phát huy tinh thần sáng tạo, làm chủ khoa học công nghệ, chuyển đổi số; xây dựng lớp thanh niên thời đại mới có bản lĩnh, khát vọng, kỹ năng và trách nhiệm xã hội; tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh từ cơ sở.
"Sau hội nghị hôm nay, tôi đề nghị mỗi đồng chí cán bộ Đoàn, nhất là cán bộ chủ chốt, phải bắt đầu từ chính mình: học thật kỹ hơn, nghĩ thật sâu hơn, làm thật quyết liệt hơn, nói đi đôi với làm, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo uy tín và trách nhiệm. Cấp càng cao càng phải gương mẫu; nơi nào khó càng phải sâu sát; việc nào mới càng phải chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm", anh Huy nhấn mạnh.
Nhiều hôm làm bài xong đã gần 10 giờ đêm, đầu óc mệt rã, Nguyễn Quốc Tuấn (sinh viên một trường ĐH tại TP.HCM) vẫn thức khuya lướt TikTok, xem YouTube tới 1 - 2 giờ sáng. "Mình thấy nếu ngủ luôn thì ngày hôm đó chẳng còn chút thời gian nào thật sự cho bản thân cả. Nên cứ cố thức thêm dù cũng không có việc gì thật sự cần thiết", Tuấn chia sẻ.
Theo Tuấn, ban ngày chạy theo deadline bài vở liên tục, đi làm thêm, ban đêm vì thế trở thành khoảng thời gian hiếm hoi để được làm điều mình thích. "Thành ra nhiều lúc biết là hại sức khỏe nhưng vẫn khó dừng lại. Mình cũng thích thời gian ban đêm yên tĩnh, không bị ai làm phiền nên thấy thoải mái, tự do", Tuấn nói.
Hệ quả là cậu sinh viên này thường xuyên thiếu ngủ, sáng dậy uể oải, phải uống cà phê mới tập trung được. "Người cứ mệt mệt nhưng tối đến lại tiếp tục thức khuya như một vòng lặp, cũng đã thành thói quen nên giờ mình khó ngủ sớm, bị quen giấc rồi. Đôi khi cần ngủ sớm để sáng dậy sớm, mình trằn trọc mãi không ngủ được", Tuấn thừa nhận.
Câu chuyện của Tuấn không phải cá biệt. Lê Ngọc Thúy (29 tuổi, ngụ tại P.Tân Bình, TP.HCM) cũng có những đêm vẫn ngồi xem phim hoặc mua sắm online dù mắt đã mở không nổi. "Mình biết ngủ sớm sẽ tốt hơn nhưng lại có cảm giác chưa muốn kết thúc một ngày. Không lẽ đi làm cả ngày, về lại dọn dẹp xong ngủ luôn? Phải có thêm thời gian cho bản thân nên cuối cùng là thức tới nửa đêm", Thúy giải thích.
Thúy chia sẻ: "Ban đêm thường là lúc thấy thoải mái nhất, cảm giác thức thêm vài tiếng để "enjoy" (tận hưởng - PV) thời gian riêng thì mình thấy hài lòng hơn, dù có khi cũng chỉ là lướt mạng xã hội xem vô thức thôi".
Thúy cũng nhận ra cái giá của thói quen này. "Tất nhiên mình hiểu thức khuya liên tục thì không tốt, sáng cũng phải dậy đi làm nên khá mệt. Về lâu về dài chắc mình cũng phải tập lại sao cho giờ giấc khoa học hơn", Thúy chia sẻ.
Cái giá của những đêm thức khuya "đòi lại" thời gian
PGS.TS Nguyễn Văn Tường, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, Trưởng ngành tâm lý học giáo dục, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng cần hiểu hiện tượng "trì hoãn giấc ngủ để trả thù" không đơn giản là "ham chơi" hay "thiếu kỷ luật".
"Nghiên cứu về hiện tượng này định nghĩa đây là việc đi ngủ muộn hơn dự định dù không có hoàn cảnh bên ngoài nào bắt buộc phải thức khuya, hiện tượng này cũng liên quan đến tự kiểm soát và thiếu ngủ. Điểm đặc biệt nằm ở chữ "trả thù" - không phải trả thù ai cụ thể, mà là cách người trẻ "đòi lại" chút thời gian cá nhân sau một ngày bị lấp kín bởi học tập, công việc, deadline và các kỳ vọng xã hội", PGS.TS Tường phân tích.
Theo ông Tường, hiện tượng này phổ biến hơn vì đời sống người trẻ có ba yếu tố cộng hưởng: áp lực cao, ranh giới mờ và giải trí số quá hấp dẫn. Áp lực học tập, công việc khiến ban ngày bị chiếm dụng, điện thoại và mạng xã hội làm ranh giới giữa làm việc, học tập và nghỉ ngơi bị kéo dài đến tận đêm, còn các nền tảng số thì được thiết kế để giữ người dùng ở lại lâu hơn.
Ở góc độ tâm lý, đây còn là một dạng bù đắp cảm xúc. "Người trẻ không chỉ thức vì nội dung trên mạng hấp dẫn, mà còn thức vì muốn có cảm giác: "Cuối cùng mình cũng được làm điều mình muốn". Nhưng cách bù đắp này khá nghịch lý: họ lấy lại vài giờ tự do trước mắt bằng cách đánh đổi sức khỏe và năng lượng của ngày hôm sau. Nếu chỉ thỉnh thoảng thức khuya, cơ thể có thể phục hồi. Nhưng nếu lặp lại nhiều ngày sẽ tạo thành một vòng luẩn quẩn: thức khuya – thiếu ngủ – mệt mỏi – giảm hiệu suất – căng thẳng hơn – lại muốn thức khuya để giải tỏa", ông Tường nhận định.
Về tác động sức khỏe, thạc sĩ, bác sĩ Hồ Ngọc Lợi, giảng viên ĐH Y Dược TP.HCM, cho biết: "Thức khuya để cố chiếm trọn thời gian cho bản thân có thể tạo cảm giác dễ chịu trước mắt, nhưng nếu lặp lại thường xuyên sẽ khiến cơ thể trả giá bằng mệt mỏi, giảm hiệu suất và rối loạn sức khỏe lâu dài".
Theo bác sĩ Lợi, người trưởng thành nên ngủ tối thiểu khoảng 7 giờ mỗi đêm, riêng nhóm người trẻ thường cần 7 - 9 giờ. Khi cố thức khuya kéo dài, cơ thể rơi vào tình trạng thiếu ngủ và lệch nhịp sinh học, dẫn đến mệt mỏi ban ngày, giảm tập trung, giảm hiệu suất, dễ cáu gắt, ăn uống thất thường. Về lâu dài, thiếu ngủ có liên quan đến nguy cơ thừa cân, tăng đường huyết, tăng huyết áp và các vấn đề tim mạch.
Các dấu hiệu đáng báo động được bác sĩ Lợi chỉ ra là: kiệt sức vào buổi sáng, buồn ngủ ban ngày, ngủ gật khi học tập hoặc lái xe, đau đầu hoặc hồi hộp thường xuyên, giảm trí nhớ và sự tập trung rõ rệt, phải dùng cà phê hay nước tăng lực để tỉnh táo, hoặc mất ngủ lặp lại nhiều đêm trong tuần.
Để cải thiện, bác sĩ Lợi khuyên: "Nên cố định giờ thức dậy mỗi ngày, kể cả cuối tuần, sau đó kéo giờ ngủ sớm lên từ từ, mỗi lần 15 - 30 phút, thay vì ép bản thân ngủ sớm đột ngột. Các bạn trẻ nên chủ động dành một khoảng thư giãn ngắn vào buổi tối, ví dụ 30 phút đọc sách, nghe nhạc nhẹ, viết nhật ký hoặc tập giãn cơ".
Trước khi ngủ 30 - 60 phút, bác sĩ Lợi gợi ý nên giảm ánh sáng mạnh, tránh lướt mạng xã hội, tắt thông báo và không để điện thoại trên giường. Đồng thời, tránh cà phê, trà đặc, nước tăng lực vào chiều tối, hạn chế ăn quá no hoặc tập luyện cường độ cao sát giờ ngủ.
