Mua trường học cũ làm nhà cho gia đình 18 người

Khi kết hôn năm 24 tuổi, Jill Gardner gần như không biết gì về công việc kinh doanh của nhà chồng. Chồng bà thuộc thế hệ thứ năm của gia đình sở hữu Công ty Laird Norton. Mọi thứ thay đổi khi con gái đầu lòng ra đời.

"Tôi bắt đầu đọc lịch sử gia đình và bị cuốn hút", bà kể. Gardner cho biết ở các gia đình thông thường, anh em khó giữ liên lạc khi cha mẹ qua đời. Nhưng ở gia đình chồng bà, công ty là sợi dây kết nối.

Hiện Gardner là Chủ tịch gia đình (Family President) của Laird Norton. Nhiệm vụ của bà là gắn kết hơn 500 thành viên để duy trì di sản chung.

Cơ nghiệp 170 năm

Trong giới kinh doanh có thành ngữ "không ai giàu ba họ", ám chỉ tài sản gây dựng đời đầu thường tiêu tán vào đời cháu chắt. Nhưng Laird Norton là ngoại lệ hiếm hoi khi duy trì cơ nghiệp suốt hơn 170 năm qua 8 thế hệ.

Năm 1855, ba nhà sáng lập William Harris Laird, Matthew G. Norton và James L. Norton khởi nghiệp bằng một xưởng cưa tại Winona, bang Minnesota. Đầu thế kỷ 20, họ hợp tác với Frederick Weyerhaeuser mua 900.000 mẫu đất rừng, tạo tiền đề cho Công ty Weyerhaeuser.

Gia tộc sau đó chuyển trụ sở về Seattle, bang Washington. Hiện cơ nghiệp vận hành qua hai tổ chức: Công ty Đầu tư Laird Norton (LNC) chuyên về vốn cổ phần tư nhân, bất động sản; và Công ty Quản lý Gia sản Laird Norton (LNWM). Ước tính tổng giá trị tài sản của gia đình là hơn 15 tỷ USD.

Từ ba người ban đầu, dòng họ hiện có 551 thành viên sống tại 7 quốc gia cùng sở hữu và điều hành doanh nghiệp. "Chúng tôi có thể bất đồng về nhiều thứ, nhưng luôn thống nhất đưa ra quyết định cho công ty", Gardner cho biết.

Theo Gardner, Laird Norton duy trì được cơ nghiệp qua 8 thế hệ nhờ một thành viên đời thứ ba là ông Norton Clapp (cháu ngoại của nhà sáng lập Matthew G. Norton) - người có vai trò định hình cả đế chế Weyerhaeuser và Laird Norton giữa thế kỷ 20. Đ. Người này xây dựng nền tảng quản trị tách bạch giữa kinh doanh và gia đình.

Họ lập ra Hội đồng gia đình (Family Council) đại diện tiếng nói cho các thành viên, phụ trách xuất bản nội san cập nhật đời sống, sở thích, tin hỷ sự. Về kinh doanh, Hội đồng quản trị gồm 12 người (7 thành viên gia tộc và 5 nhân sự bên ngoài) để bảo đảm các quyết định luôn khách quan.

Quỹ từ thiện gia đình Laird Norton cũng được lập ra để thế hệ trẻ học cách quản lý dự án và dòng tiền.

Trao quyền cho người ngoài và thế hệ trẻ

Laird Norton có truyền thống trao quyền cho người không cùng huyết thống. Từ thế hệ thứ hai, các chàng rể được tham gia vào các quyết định của công ty. Truyền thống này áp dụng cho cả con dâu, tiêu biểu như bà Gardner. Hàng năm, gia tộc tổ chức hội nghị thường niên gồm cuộc họp cổ đông và hoạt động cộng đồng.

Trong quá khứ, công ty từng không chú trọng việc kết nối khiến nhóm anh em họ của chồng Gardner tự gọi mình là "thế hệ bị lãng quên". Gia tộc sau đó thay đổi cách tiếp cận.

Mùa hè này, khoảng 350 thành viên gia đình gặp nhau tại Salt Lake. Trong khi người lớn họp cổ đông, trẻ em tham gia trại hè riêng. Từ 14 tuổi, các em được dự các buổi giới thiệu về tình hình kinh doanh của dòng họ. Ban lãnh đạo cũng thiết kế chương trình thực tập nội bộ và sự kiện hai năm một lần cho độ tuổi 21-40 để giúp lớp kế thừa hiểu doanh nghiệp là gì và vì sao cần gìn giữ.

Gardner cho biết các con bà rất thích tham gia những dịp này để trò chuyện cùng anh em họ. "Duy trì doanh nghiệp đến thế hệ thứ 8 đòi hỏi rất nhiều công sức. Các hoạt động kết nối thành viên với nhau và với công ty giúp chúng tôi bảo đảm di sản gia tộc tiếp tục được truyền lại", Gardner nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Mùa hè năm 2023 tại thành phố Oslo, sau khi nộp xong luận văn thạc sĩ, Nguyễn Hải Hậu, 28 tuổi, quê Sơn Tây (Hà Nội), thử dùng ứng dụng hẹn hò. Cô gái Hà Nội dừng lại trước hồ sơ của một chàng trai Na Uy gốc Việt, gương mặt giống "diễn viên Hàn Quốc".

Theo cơ chế của ứng dụng, phụ nữ nếu nhắn tin trước mà đối phương không hồi đáp trong 24 giờ, lượt ghép đôi sẽ tự động hủy. Lúc đó, Philip đang bận dự án nên không kiểm tra điện thoại. Lời mời của Hậu bị hủy.

Vài ngày sau, Hậu bất ngờ thấy hồ sơ Philip lại xuất hiện. Nghĩ chàng trai trước đó đã bỏ qua mình, cô không bấm đồng ý. Nhưng sau 24 giờ, lời mời kết nối vẫn còn.

Hóa ra, sau khi phát hiện đã bỏ lỡ tin nhắn của Hậu, Philip lập tài khoản mới để tìm lại cô gái Việt. Anh còn dùng thêm tính năng trả phí, cho phép kéo dài thời gian thêm 24 giờ để chắc rằng lần này hai người không bỏ lỡ nhau.

Lần này Hậu đồng ý kết nối. Cuộc hẹn của hai người nhanh chóng được xác nhận.

Đến giờ, Philip vẫn nhớ rõ hình ảnh Hậu trong buổi hẹn đầu tiên ở Oslo. Giữa tiết trời Bắc Âu se lạnh, cô gái xuất hiện trong chiếc áo len trắng, váy đen và đôi bốt cao cổ khiến chàng trai gốc Việt lập tức có ấn tượng và thiện cảm. "Cô ấy là người Việt nói tiếng Anh tốt nhất tôi từng gặp ở Na Uy", chàng trai 30 tuổi kể.

Hải Hậu từng là Á khoa chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Đại học Ngoại thương Hà Nội. Cô giành được học bổng thạc sĩ tại Trường Kinh doanh BI Na Uy. Để duy trì học bổng, suốt những năm học cô phải duy trì điểm số top đầu, đồng thời làm thêm để trang trải cuộc sống. Suốt ba năm, cuộc sống của cô chỉ xoay quanh giảng đường, thư viện và chỗ làm.

Khi quen Philip cũng là lúc Hậu bước vào giai đoạn tìm việc. Dù có bằng cấp tốt, việc cạnh tranh với lao động bản địa vẫn khó khăn. "Những bức thư từ chối sau các vòng phỏng vấn khiến tôi hoài nghi bản thân", cô nói.

Philip, một lập trình viên đã đi làm, trở thành chỗ dựa tinh thần cho người yêu. Anh thường xuyên nấu ăn mang đến nhà, động viên cô sau những buổi phỏng vấn thất bại. Có lần, quá mệt mỏi vì hành trình tìm việc kéo dài, Hậu hỏi: "Nếu em không tìm được việc và phải về Việt Nam thì sao?". Philip trả lời không suy nghĩ: "Anh sẽ theo em về nước".

Sau hơn ba tháng gửi đi hàng chục hồ sơ, Hải Hậu nhận cùng lúc lời mời từ một công ty hàng không và một hãng năng lượng. Cô chọn làm ngành năng lượng bền vững đúng như mơ ước.

Thời gian đầu mới quen nhau, Hậu có chút lo lắng bởi Philip chưa có kế hoạch lập gia đình. Ở Bắc Âu, người trẻ chuộng sống chung, không quan trọng ràng buộc pháp lý.

Nhưng sau một năm bên nhau, Hậu nhận ra bạn trai bắt đầu nói nhiều hơn về gia đình và muốn có một mái ấm nhỏ với hai con gái. "Anh rất hay gửi cho tôi các hình ảnh em bé dễ thương và thảo luận cách nuôi dạy con", Hậu chia sẻ.

Tình cảm cả hai lớn dần qua năm tháng và thực sự chín muồi sau một lần chàng trai bị ốm. "Lúc ốm yếu chẳng thiết làm gì, được cô ấy ở bên pha trà gừng, thoa dầu gió và chăm sóc tận tình, tôi nhận ra đây chính là người mình muốn lấy làm vợ", anh kể.

Đầu năm 2025, Philip về Việt Nam ăn Tết cùng gia đình bạn gái. Những ngày năm mới, chàng trai Bắc Âu trải qua nhiều "lần đầu tiên", từ đón Tết cổ truyền, tự tay gói bánh chưng, mặc áo dài, ăn thử món bún chả và học được nét văn hóa nâng ly thấp hơn để thể hiện sự kính trọng người đối diện.

Sau những bữa cơm gia đình, thay vì ngồi uống nước trò chuyện, Philip chủ động đi rửa bát với lý do mọi người đã nấu ăn nên anh phải làm việc này. Và trái ngược với sự dè dặt của bạn gái, Philip thoải mái thể hiện tình cảm. Anh không ngại ôm bố mẹ Hậu và nói "con yêu bố mẹ".

Bà Vân, mẹ Hậu cho biết chính sự chân thành và tự nhiên ấy dần xóa đi những lo lắng ban đầu của ông bà về khác biệt văn hóa, nỗi sợ con gái thiệt thòi khi lấy chồng xa. "Nhìn cách sống của Philip, chúng tôi có niềm tin con gái sẽ không phải chịu thiệt thòi", bà nói.

Tháng 5/2025, Philip bí mật lên kế hoạch cầu hôn Hậu tại Cappadocia, Thổ Nhĩ Kỳ, nơi nổi tiếng với những chuyến khinh khí cầu lúc bình minh. Rạng sáng hôm ấy, một tài xế taxi đưa hai người đến điểm ngắm toàn thung lũng. Giữa khoảnh khắc mặt trời vừa ló rạng và hàng trăm khinh khí cầu bắt đầu bay lên, Philip bất ngờ quỳ xuống, lấy ra chiếc nhẫn đã chuẩn bị sẵn.

Ngay lúc đó, người "tài xế" liền rút ra một chiếc máy ảnh chuyên nghiệp để ghi lại khoảnh khắc cầu hôn. Hóa ra, mọi thứ đã được Philip âm thầm sắp xếp từ trước.

"Trong ánh bình minh và những khinh khí cầu phía sau, tôi chỉ biết đứng khóc", Hậu nói.

Cô xúc động đến mức quên cả việc nói lời đồng ý. Vì thế, trong lễ cưới diễn ra vào tháng 3/2026, Philip đã quỳ xuống cầu hôn vợ thêm một lần nữa trong tiếng reo hò của bạn bè và người thân.

Philip ví chuyện tình của họ như phim Hạ cánh nơi anh. Trước khi du học, Hậu thậm chí còn không biết Na Uy nằm ở đâu trên bản đồ. Chỉ sau khi đọc bài viết của một người bạn về cuộc sống tại đây, cô mới nộp hồ sơ xin học bổng.

"Như một sự sắp xếp của số phận, cô ấy bất ngờ 'hạ cánh' vào cuộc đời tôi", chàng lập trình viên gốc Việt nói.

Tin Gốc: Vnexpress

"Nghĩ đến cảnh mở mắt ra đã phải lo trả lãi ngân hàng, muốn thay đổi công việc cũng không dám vì sợ thu nhập không đủ trả nợ, vợ chồng tôi quyết định dừng kế hoạch mua nhà", Thúy Vân nói.

Khi mới kết hôn ba năm trước, cặp vợ chồng trẻ cũng có kế hoạch mua nhà để "an cư lạc nghiệp" như nhiều gia đình khác. Nhưng giai đoạn 2023-2024, giá căn hộ tại Hà Nội tăng quá nhanh khiến kế hoạch liên tục bị đổ bể. "Có căn chỉ trong vài tháng đã tăng thêm vài trăm triệu đồng. Tiền tích lũy của vợ chồng tôi không thấm vào đâu", Vân kể.

Hiện tại, thu nhập của gia đình vượt 100 triệu đồng mỗi tháng, gấp gần 5 lần mức trung bình (21,5 triệu đồng) của một hộ ở Hà Nội, vợ chồng cô vẫn không dám tái khởi động kế hoạch mua nhà.

Theo tính toán của Vân, nếu mua một căn hộ 64 m2 giá khoảng 5 tỷ đồng, vợ chồng cô sẽ phải vay ngân hàng 3 tỷ đồng, thời hạn 20 năm. Trong thời gian hưởng ưu đãi lãi suất, mỗi tháng gia đình phải trả khoảng 30 triệu đồng. Vào giai đoạn lãi suất thả nổi, số nợ phải trả có thể tăng lên 35 triệu đồng mỗi tháng.

Năm ngoái, vợ chồng cô mua ôtô phục vụ đi lại. Họ thuê một căn hộ một phòng ngủ rộng 43 m2 với giá hơn 10 triệu đồng mỗi tháng, gồm cả điện, nước và phí dịch vụ. Con gái ba tuổi học trường tư tốn hơn 7 triệu đồng mỗi tháng. Tổng chi phí nuôi con hơn 20 triệu đồng. "Rõ ràng là phương án đi thuê nhà dễ thở hơn nhiều", Vân nói. "Tôi có thể mua sắm theo sở thích, ăn uống theo nhu cầu và đi du lịch vài lần mỗi năm nhờ không gánh nợ".

Với cách tính tương tự, vợ chồng Thu Hương, 32 tuổi, ở phường An Khánh, TP HCM cũng chọn thuê căn hộ 56 m2 trong khu chung cư có hồ bơi, phòng gym và khu thể thao, giá 20 triệu đồng mỗi tháng.

Bạn bè khuyên họ vay mua nhà vì số tiền thuê không ít. Tuy nhiên, căn hộ hai phòng ngủ tương đương căn đang thuê có giá bán khoảng 4,5 tỷ đồng. Nếu vay 3,5 tỷ đồng mua nhà, trong 20 năm, mỗi tháng, họ phải trả nợ hơn 40 triệu đồng. "Tôi sẽ phải gánh khoản nợ này suốt 1/3 cuộc đời", cô nói.

Nếu dồn tiền trả nợ sớm, hai vợ chồng buộc phải hy sinh nhiều nhu cầu hiện tại, chưa kể, một đứa trẻ chào đời, gánh nặng sẽ tăng thêm. "Nghĩ đến nợ, chúng tôi tạm thời ở thuê cho nhẹ đầu", cô nói.

Hiện tại, căn hộ ở thuê cách công ty chồng Hương khoảng một km, cách nơi làm việc của vợ 4 km. Nếu thay đổi công việc, cô có thể thoải mái chọn thuê căn hộ khác cạnh chỗ làm mới. "Ở thuê giúp không gian sống luôn bám sát nhu cầu thực tế thay vì cố định vào một nơi lâu dài rồi dần không còn phù hợp", Hương nói.

Sau giờ làm, hai vợ chồng đi tập gym, chơi pickleball hoặc đưa thú cưng đi dạo. Điều Hương thích nhất khi ở nhà thuê là không phải lo sửa chữa hay bảo trì. Thiết bị nào trong nhà hỏng, cô chỉ cần nhấc máy gọi công ty phụ trách cho thuê, sẽ được xử lý ngay.

Hai vợ chồng dành ngân sách cho du lịch nước ngoài vài chuyến mỗi năm, đầu tư cho sở thích cá nhân và trải nghiệm sống. Sắp tới họ sẽ chuyển sang căn rộng hơn để có thêm phòng xông hơi và không gian cho hai con mèo chạy nhảy.

Ngày càng nhiều gia đình trẻ từ bỏ kế hoạch mua nhà để chọn thuê như vợ chồng Thúy Vân, Thu Hương. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.

Theo dữ liệu từ Numbeo - nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt lớn trên thế giới, Việt Nam nằm trong top 10 thế giới về mức độ khó tiếp cận nhà ở. Các chuyên gia cho biết giai đoạn 2023-2024 người dân cần khoảng 23 năm thu nhập để mua nhà, con số này tăng lên 26 năm vào 2025 và hiện đã vượt 30 năm do giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Mức này cao gấp đôi mặt bằng bình quân toàn cầu.

Doanh nhân Lê Quốc Kiên, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bất động sản ở TP HCM, cho rằng phần lớn người trẻ hiện làm việc trong khu vực trung tâm đô thị. Với 10-15 triệu đồng tiền thuê mỗi tháng, họ có thể sống trong căn hộ đầy đủ tiện ích và di chuyển thuận tiện đến nơi làm việc. "Nhiều người chấp nhận ở thuê tiện nghi còn hơn sở hữu một căn nhà quá xa nơi làm việc", ông nói.

Lối sống độc lập, kết hôn muộn cũng là nguyên nhân khiến người trẻ chọn ở thuê, khi giá nhà đắt đỏ, không có trợ giúp từ người thân, mua nhà thành bất khả thi.

Chuyên gia Phan Dũng Khánh, Giám đốc Tư vấn Đầu tư tại Công ty Chứng khoán Maybank cho rằng tư duy "an cư lạc nghiệp" của người Việt khiến nhiều gia đình vô thức gắn toàn bộ kế hoạch tài chính và cuộc sống vào một tài sản cố định.

Ngoài ra, khi mang áp lực vay mua nhà, họ thường phải chọn công việc an toàn để duy trì dòng tiền trả nợ, từ đó hạn chế cơ hội thử sức với các hướng đi mới hoặc đầu tư mạo hiểm để làm giàu. Ngược lại, những người ít áp lực nợ vay có xu hướng dành tiền cho trải nghiệm, học tập và đa dạng kênh đầu tư nhằm mở rộng cơ hội thu nhập dài hạn.

"Không có kết luận đúng hay sai khi đi thuê nhà. Mục tiêu cuối cùng vẫn là sống hạnh phúc, chứ không phải gồng gánh một tài sản", ông Khánh nói.

Ở chiều ngược lại, PGS Nguyễn Đức Lộc, Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội (Social Life) lo ngại cảm giác ở tạm có thể làm suy giảm tính gắn kết cộng đồng. Nếu xu hướng đi thuê nhà kéo dài, các đô thị lớn có nguy cơ trở thành "thành phố của những người tạm trú", nơi các mối quan hệ láng giềng và kết nối xã hội ngày càng lỏng lẻo.

Ông cũng cho rằng không "an cư" góp phần khiến nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn, ngại sinh con hoặc lựa chọn sinh ít con hơn.

Theo chuyên gia, các chính sách nhà ở hiện nay chưa chú ý đủ đến nhu cầu sống lâu dài của các hộ gia đình trẻ. Nhiều căn hộ cho thuê hoặc nhà ở xã hội có diện tích nhỏ, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, trường học, khu vui chơi hay tiện ích phục vụ trẻ em.

Mỗi tháng, vợ chồng Thúy Vân mua hai chỉ vàng để dành và một khoản tiền gửi ngân hàng. Họ cũng có thể chi tiền cho khóa học tiếng Anh hay phát triển bản thân khi có nhu cầu. "Khi nào tích lũy được khoảng 70% giá trị căn hộ tôi mới mua. Nếu vẫn không đủ, tôi sẽ tiếp tục ở thuê và dành tiền mua đất ở quê dưỡng già", Vân nói.

Tin Gốc: Vnexpress