Mỹ bỏ ngang cuộc họp Hội đồng Bảo an vì bất đồng với Pháp

Sau những ngày căng thẳng vì các đòn đáp trả quân sự, Trung Đông bước vào tuần mới với một tín hiệu ngoại giao thận trọng. Ngày 29.6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran đã đề nghị tổ chức một cuộc gặp tại Doha (Qatar) vào ngày 30.6. Các Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã sang Qatar để chuẩn bị cho các cuộc trao đổi với phía Iran, theo Al Jazeera.

Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 30.6 khẳng định hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ ở bất kỳ cấp độ nào trong những ngày tới. Theo ông, phái đoàn chuyên gia Iran đến Qatar chỉ nhằm tham vấn về việc thực thi bản ghi nhớ giữa 2 bên, không phải gặp trực tiếp đại diện Mỹ.

Theo Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao Iran, cuộc họp tại Doha ngày 30.6, nếu diễn ra, sẽ khác với các vòng đàm phán kỹ thuật trước đây tại Thụy Sĩ. Trọng tâm thảo luận là quản lý eo biển Hormuz và giảm leo thang căng thẳng, thay vì đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng. Một quan chức khác cho biết các phái đoàn từ Mỹ và Iran dự kiến gặp riêng các nhà trung gian Qatar và Pakistan ngày 1.7.

Trước thềm các cuộc đối thoại dự kiến, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 30.6 tuyên bố Tehran sẽ tiếp tục thực hiện các cam kết trong bản ghi nhớ ký với Mỹ, với điều kiện Washington cũng tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ của mình. Về phần mình, CNN dẫn lời phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Mỹ muốn đạt một thỏa thuận hòa bình, nhưng chính quyền Tổng thống Trump sẽ tiếp tục đáp trả nếu các lợi ích của Mỹ bị tấn công. Những tuyên bố qua lại cho thấy ngoại giao Mỹ - Iran chưa đổ vỡ, song cũng chưa bước vào giai đoạn đàm phán thực chất mà vẫn dò đường và thận trọng.

Eo biển Hormuz đang là bất đồng lớn phủ bóng lên tiến trình Mỹ - Iran. Sau cuộc họp đầu tiên của Ủy ban chung Oman - Iran tại Muscat ngày 29.6, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nói hai bên đã đạt "sự hiểu biết chung" về quản lý eo biển và bàn khả năng thu phí đổi lấy dịch vụ. Về phần mình, Ngoại trưởng Oman sau đó nói Muscat "không ủng hộ việc áp đặt phí quá cảnh", dù để ngỏ khả năng thu phí đối với "các dịch vụ hàng hải, môi trường và định vị". Phía Mỹ phản đối mọi hình thức thu phí đối với vận tải quốc tế, trong khi châu Âu lo ngại động thái này có thể làm tăng chi phí năng lượng và tạo tiền lệ pháp lý mới, theo Al Jazeera.

Một điểm nhạy cảm khác là rà phá thủy lôi. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 29.6 cho biết Paris sẽ phối hợp với Oman và các đối tác để bảo đảm an toàn hàng hải tại Hormuz. Iran lập tức bác bỏ, cho rằng hoạt động rà phá thủy lôi tại tuyến đường này phải do Tehran tiến hành theo bản ghi nhớ 14 điểm với Mỹ. Ông Gharibabadi cảnh báo Pháp không nên làm tình hình thêm phức tạp.

Ngoài Hormuz, Li Băng là nút thắt có thể kéo lùi tiến trình ngoại giao Mỹ - Iran. Tehran yêu cầu mọi giao tranh phải chấm dứt trên tất cả các mặt trận, đồng thời đòi Israel rút khỏi miền nam Li Băng trước khi tiến trình ngoại giao đi xa hơn. Trong khi đó, ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 29.6 khẳng định Tel Aviv sẽ tiếp tục hiện diện tại Li Băng cho đến khi Hezbollah bị giải giáp. Theo Reuters dẫn lời giới quan sát, đây là điều kiện khó thực hiện trong bối cảnh Hezbollah bác bỏ yêu cầu này, còn chính phủ Li Băng khó có đủ năng lực chính trị và quân sự để buộc nhóm này giải giáp.

Tin Gốc: Thanh Niên

"Vào 6h hôm nay, lực lượng thuộc Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã phát động hàng loạt cuộc tập kích nhằm vào Iran", CENTCOM ngày 15/7 thông báo trên mạng xã hội X.

Đây là lần đầu tiên CENTCOM tiến hành đợt ném bom vào ban ngày, kể từ khi giao tranh giữa Mỹ và Iran nối lại vào 7/7. Trong các đợt tập kích trước đó, máy bay Mỹ đều ném bom, phóng tên lửa vào ban đêm.

Hiện chưa rõ lý do Mỹ thay đổi chiến thuật, nhưng việc chuyển từ ném bom ban đêm sang ban ngày có thể gây bất ngờ cho các chỉ huy quân sự Iran, vốn đã thích ứng với các đòn tấn công hàng đêm.

"Các đòn không kích này nhằm mục tiêu làm suy yếu thêm năng lực quân sự mà lực lượng Iran đã sử dụng để tấn công tàu thương mại ở eo biển Hormuz", thông báo của CENTCOM cho hay.

Trước đó, lực lượng Mỹ cho biết đã tấn công "hàng chục mục tiêu quân sự", trong đó có bãi phóng tên lửa, thiết bị bay không người lái (UAV) và các hệ thống phòng thủ gần eo biển cũng như những khu vực ven biển khác của Iran.

Truyền thông nhà nước Iran đưa tin một số vụ nổ được ghi nhận gần thành phố cảng Bandar Abbas, trên đảo Qeshm và tại cảng Bandar Imam Khomeini. Họ sau đó cho biết các cuộc không kích mới từ Mỹ đã đánh trúng thành phố cảng phía nam Bushehr, nơi đặt nhà máy điện hạt nhân dân sự duy nhất của nước này.

Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã tấn công và phá hủy nhà kho của công ty KGL ở Mina Abdullah, Kuwait, thêm rằng đây là nơi quân đội Mỹ đặt "trung tâm hậu cần và hỗ trợ quân sự chủ chốt trong khu vực".

KGL hồi năm 2018 thông báo được lục quân Mỹ trao các hợp đồng trị giá nhiều tỷ USD để bảo đảm hậu cần và vận tải cho hàng chục nghìn binh sĩ đồn trú tại Kuwait, Iraq và Jordan. Đây cũng là một trong 5 nhà thầu ký hợp đồng cung cấp dịch vụ vận tải hạng nặng để hỗ trợ lực lượng Mỹ chuyển quân, khí tài và duy trì mạng lưới hậu cần ở Trung Đông.

IRGC cũng tuyên bố phá hủy trung tâm liên lạc vệ tinh, radar phòng không, tổ hợp Patriot, điểm kiểm soát và bệ phóng pháo phản lực HIMARS của Mỹ tại Kuwait. Ngoài ra, Iran còn tập kích trung tâm chỉ huy, kho phụ tùng và vật tư quân sự, cơ sở cất trữ nhiên liệu của Hạm đội 5 hải quân Mỹ tại Bahrain.

Lực lượng Iran cùng ngày triển khai UAV tấn công khu vực bố trí tiêm kích tại căn cứ Muwaffaq Al-Salti ở Jordan. Theo IRGC, đòn tập kích đã phá hủy nhà chứa chiến đấu cơ F-15, F-16 và F-35, cũng như một số UAV MQ-9 Reaper của Mỹ.

Mỹ và Jordan chưa bình luận về thông tin này.

Sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6, vùng Vịnh trải qua ba tuần bình yên. Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam eo biển Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman, khuyến khích tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.

IRGC cáo buộc Mỹ "áp đặt ý chí" lên chính phủ Oman khi tìm cách đưa nhiều tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo "tuyến hàng hải trái phép" ở phía nam khu vực. Các tàu hàng đi qua eo biển này đã bị tấn công, kéo theo những đòn tập kích ăn miếng trả miếng giữa Iran và Mỹ.

Sau khi giao tranh bùng phát trở lại, Mỹ đã tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran. Đáp lại, IRGC đe dọa sẽ cắt đứt toàn bộ hoạt động xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông.

"Việc xuất khẩu dầu khí từ khu vực này phải dành cho tất cả mọi người hoặc không một ai cả", tuyên bố từ IRGC có đoạn.

Tin Gốc: Vnexpress

Phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 tại Singapore ngày 29/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định diễn đàn này đã trở thành không gian đối thoại hàng đầu về an ninh khu vực, nơi các quốc gia cùng chia sẻ nhận định, lắng nghe và tìm kiếm những cách tiếp cận có trách nhiệm cho hòa bình, ổn định và phát triển.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, thế giới đang đứng trước nhiều rủi ro, bất định. Trong khi các quốc gia đều nói về hòa bình, ổn định và hợp tác, môi trường chiến lược lại gia tăng nghi kỵ, phân mảnh và cạnh tranh thiếu kiểm soát.

"Điều các nước cần là thống nhất và triển khai một tầm nhìn chung, tối thiểu và thiết yếu, để bảo đảm hòa bình, lòng tin và phát triển cho nhân loại trong thế kỷ XXI", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Chia sẻ về chủ đề "Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay biến động là trạng thái thường trực của thế giới, nhưng để biến động dẫn tới xung đột hay trở thành động lực tiến tới hòa bình lại là lựa chọn chiến lược của các quốc gia và cộng đồng quốc tế.

"Khi nhìn vào thế giới hôm nay, tôi cho rằng những bất ổn hiện nay phản ánh ba cuộc khủng hoảng nền tảng đang diễn ra đồng thời và tác động lẫn nhau. Đó là: Khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho hay.

Trật tự quốc tế không phải là điều bất biến. Một trật tự công bằng có thể điều chỉnh để phản ánh những thay đổi của thế giới. Nhưng mọi điều chỉnh cần diễn ra bằng luật lệ, đối thoại, chia sẻ và tự kiềm chế, không thể bằng cưỡng ép, áp đặt, đe dọa sử dụng vũ lực hoặc tạo "sự đã rồi".

Khủng hoảng trật tự quốc tế bắt đầu khi luật lệ vẫn được nhắc đến, nhưng sức ràng buộc suy giảm, khi cam kết vẫn được tuyên bố, nhưng hành động thực tế lại làm xói mòn chính những cam kết ấy, khi nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế bị diễn giải theo hướng áp đặt chủ quan, được thực thi không nhất quán, hoặc bị đặt sau tư duy ưu tiên sử dụng sức mạnh, "cá lớn nuốt cá bé".

Trong một môi trường như vậy, các quốc gia, nhất là các quốc gia vừa và nhỏ, phải đối mặt với sức ép chọn phe, sự cưỡng ép về kinh tế, công nghệ, tài chính và an ninh, đồng thời những không gian kết nối như biển và đại dương, không gian mạng, chuỗi cung ứng, hạ tầng số, tuyến cáp dữ liệu lại có nguy cơ trở thành không gian cạnh tranh.

Dẫn chứng những căng thẳng gần đây tại các tuyến hàng hải chiến lược ở Trung Đông, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý xung đột tại một điểm nóng có thể nhanh chóng tác động đến thương mại, năng lượng, logistics và đời sống kinh tế - xã hội của nhiều khu vực khác nhau trên phạm vi toàn cầu.

Về khủng hoảng mô hình phát triển, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trong nhiều thập kỷ, toàn cầu hóa, thương mại, đầu tư, công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng đã tạo ra cơ hội phát triển to lớn cho nhiều quốc gia, trong đó có các nước đang phát triển. Nhưng cũng chính những động lực ấy đang đứng trước nhiều sức ép mới. Tăng trưởng chậm lại. Nợ công và chi phí vốn gia tăng. Biến đổi khí hậu đe dọa sinh kế của hàng trăm triệu người. Công nghệ mới mở ra cơ hội lớn nhưng cũng tạo ra khoảng cách mới. Thương mại, tài chính, thuế quan, năng lượng, lương thực, dữ liệu và công nghệ có nguy cơ bị sử dụng như công cụ gây sức ép.

"Đối với rất nhiều quốc gia, phát triển không phải là lựa chọn thứ yếu đặt sau an ninh. Phát triển chính là nền tảng của an ninh bền vững. Nếu quá trình phát triển bị gián đoạn, nếu các nước đang phát triển bị thu hẹp cơ hội vươn lên, thì sự 'tròng trành' về kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn về xã hội, chính trị và thậm chí bất định về chiến lược", lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh.

Về khủng hoảng lòng tin chiến lược, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định đây là cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng nguy hiểm, vì nó khiến các quốc gia dễ nhìn hành động của nhau qua lăng kính nghi kỵ và bất an.

"Điều cốt lõi là quản trị khác biệt trong khuôn khổ luật lệ, làm cho cạnh tranh có giới hạn, có trách nhiệm và có thể dự báo. Một trật tự khu vực bền vững không thể được xây dựng trên nỗi sợ thường trực và sự thiếu tin cậy lẫn nhau", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay.

Vượt qua khủng hoảng lòng tin đòi hỏi có một khung chiến lược để xây dựng lòng tin chiến lược, gồm kênh liên lạc nhanh khi có sự cố, minh bạch, đối thoại, chia sẻ thông tin thực chất để giảm hiểu lầm, quy tắc ứng xử rõ ràng để ngăn va chạm và chuẩn mực công nghệ đủ mạnh để bảo đảm con người luôn giữ trách nhiệm cuối cùng trong những quyết định có hệ quả an ninh nghiêm trọng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay ba cuộc khủng hoảng trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á - Thái Bình Dương. Ông nêu 6 định hướng nhằm kiến tạo một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.

Lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh phải làm cho luật lệ và đối thoại trở thành phương tiện hữu hiệu giảm thiểu rủi ro thực sự.

"Đối thoại Shangri-La là nơi các quốc gia lắng nghe nhau, làm rõ ý định, tìm kiếm điểm chung và kiểm soát khác biệt, nhưng đối thoại không nên dừng ở phát biểu lập trường. Đối thoại phải giúp nhận diện sớm rủi ro, chia sẻ thông tin, duy trì kênh liên lạc khi căng thẳng và ngăn khác biệt trượt thành khủng hoảng", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho hay.

"Điều này đặc biệt quan trọng đối với biển và đại dương. Biển và đại dương là tài nguyên, không gian kết nối chung, huyết mạch của thương mại, năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng toàn cầu. Không quốc gia nào được lợi nếu các tuyến kết nối ấy trở thành nơi phô diễn sức mạnh, cưỡng ép hoặc đối đầu", lãnh đạo Việt Nam nêu thêm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh đối với Biển Đông, lập trường của Việt Nam là nhất quán, rõ ràng và có nguyên tắc. Việt Nam ủng hộ giải quyết mọi tranh chấp và bất đồng bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982. Việt Nam tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các quốc gia khác; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ độc lập, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán hợp pháp của mình theo luật pháp quốc tế.

Một định hướng khác là cần kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm.

"ASEAN chỉ có thể giữ vai trò đó bằng đoàn kết, tự chủ chiến lược và năng lực kiến tạo chương trình nghị sự chung. Bao trùm phải gắn với hiệu quả, đối thoại phải tạo ra hành động, đồng thuận phải giúp khu vực phản ứng kịp thời trước các vấn đề chung", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay.

Lãnh đạo Việt Nam khẳng định cần đặt an ninh con người và năng lực chống chịu xã hội vào trung tâm của an ninh bền vững.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, củng cố quốc phòng là nhu cầu chính đáng, nhưng an ninh bền vững không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân sự, càng không thể được xây bằng chạy đua vũ trang hoặc bằng cách làm gia tăng bất an phát triển cho nước khác.

"Điều chúng ta cần là một nền tảng phát triển có khả năng chống chịu cao trước các cú sốc, chuỗi cung ứng mở và đa dạng, kết nối hạ tầng thông suốt, hợp tác về tài chính, công nghệ và nhân lực, đồng thời thúc đẩy hợp tác thiết thực trong cứu trợ thảm họa, y tế, an ninh nguồn nước, lương thực, năng lượng, an ninh mạng, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và tìm kiếm cứu nạn", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói. "Một khi hợp tác mang lại sự bảo đảm an toàn, sinh kế và nâng cao đời sống người dân, lòng tin chiến lược sẽ được củng cố và bồi đắp".

Đồng thời, khu vực cũng cần kiến tạo các chuẩn mực trách nhiệm đối với công nghệ mới và công nghiệp quốc phòng.

"Chúng ta cần thúc đẩy đối thoại về AI trong quốc phòng - an ninh, bảo đảm trách nhiệm cuối cùng của con người trong các quyết định có hệ quả nghiêm trọng, quy tắc ứng xử trên không gian mạng, bảo vệ cáp biển, hạ tầng dữ liệu trọng yếu, minh bạch đối với các công nghệ tác động đến ổn định chiến lược. Công nghiệp quốc phòng cần phục vụ phòng vệ chính đáng và ổn định khu vực, không trở thành động lực cho chạy đua vũ trang", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định.

Các bên cần củng cố nền tảng xã hội và khả năng chống chịu, bảo vệ không gian thông tin và nâng cao nhận thức.

Trong thế giới kết nối số sâu rộng, bất ổn còn có thể bắt đầu từ sự xói mòn niềm tin trong xã hội. Tin giả, thao túng thông tin, kích động cực đoan, phân cực xã hội và các chiến dịch gây ảnh hưởng có chủ đích có thể làm suy yếu đồng thuận quốc gia, làm méo mó nhận thức công chúng, khoét sâu chia rẽ và khiến khủng hoảng lan nhanh hơn.

"Vì vậy, bảo vệ hòa bình trong thời đại mới cũng đòi hỏi phải bảo vệ sự thật, củng cố niềm tin xã hội, nâng cao năng lực truyền thông chiến lược, giáo dục công dân số, thúc đẩy trách nhiệm của các nền tảng công nghệ và hợp tác quốc tế trong chống thông tin sai lệch", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay.

Châu Á - Thái Bình Dương cần nâng cao năng lực ngoại giao phòng ngừa, hòa giải và trung gian trong khu vực.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, châu Á - Thái Bình Dương cần coi ngoại giao phòng ngừa là một năng lực chiến lược, không phải là biện pháp tình thế sau khi khủng hoảng đã xảy ra. Các nước cần nhiều hơn các kênh tham vấn, cơ chế trung gian, nhóm tiếp xúc khi có sự cố, diễn đàn thảo luận cùng những sáng kiến xây dựng lòng tin nhằm tạo ra những "lối thoát ngoại giao" trước khi các bên bị cuốn vào vòng xoáy leo thang dẫn đến nguy cơ xung đột.

Khép lại bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ tin tưởng châu Á - Thái Bình Dương "có đủ bản lĩnh và lợi ích chung để lựa chọn con đường hòa bình, hợp tác và thịnh vượng".

"Hòa bình, ổn định và phát triển là mẫu số chung của mọi quốc gia và dân tộc, nhưng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể, kiềm chế trước bất đồng, đối thoại khi khác biệt gia tăng, hợp tác khi thách thức vượt qua biên giới, và xây dựng những cơ chế giảm thiểu rủi ro có thể vận hành trong thực tế", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay.

"Với tinh thần đó, Việt Nam sẵn sàng cùng các quốc gia trong và ngoài khu vực củng cố luật lệ, bồi đắp lòng tin, thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác, giảm thiểu rủi ro và cùng nhau kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương an toàn hơn, tự cường hơn và thịnh vượng hơn", ông nhấn mạnh.

Tin Gốc: Vnexpress