Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch sáng 15-6 (giờ Việt Nam), giá dầu thế giới đã giảm mạnh sau khi Mỹ và Iran xác nhận đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc dỡ bỏ phong tỏa và khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.
Giá dầu Brent giảm 4,53%, xuống còn 83,36 USD/thùng, trong khi dầu thô Mỹ (WTI) giảm hơn 5%, còn khoảng 80 USD/thùng.
Đây là mức thấp nhất kể từ đầu tháng 3, khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran đẩy giá dầu neo cao, có lúc lập đỉnh 126 USD. Dù vậy giá hiện tại vẫn cao hơn đáng kể so với mức 60-70 USD/thùng trước chiến sự.
Các chuyên gia cảnh báo thị trường năng lượng có thể phải mất rất nhiều thời gian từ vài tháng đến một năm để trở lại trạng thái trước xung đột bởi nhiều yếu tố.
Theo các điều khoản được tiết lộ ban đầu, Mỹ sẽ chấm dứt phong tỏa các cảng Iran và hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz dự kiến được nối lại. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington cùng các đồng minh cũng sẽ hỗ trợ việc rà phá thủy lôi tại khu vực này.
Việc Hormuz mở cửa trở lại được xem là yếu tố quan trọng nhất kéo giá dầu đi xuống. Trong hơn ba tháng qua, hoạt động vận tải qua tuyến đường then chốt này đã bị gián đoạn nghiêm trọng, gây ra cú sốc nguồn cung chưa từng có đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Ông Antonio Di Giacomo, chuyên gia phân tích thị trường của XS.com, nhận định triển vọng khôi phục hoàn toàn dòng chảy dầu qua eo Hormuz sẽ giúp giảm đáng kể nỗi lo thiếu hụt nguồn cung và cải thiện triển vọng ổn định của thị trường năng lượng thế giới.
Dù vậy, Iran thông báo việc lưu thông qua eo biển sẽ do nước này và Oman quản lý, làm dấy lên lo ngại về khả năng áp dụng các khoản phí hoặc hạn chế mới đối với tàu thương mại.
Dù tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới có thể sớm hoạt động trở lại, các chuyên gia cho rằng nguồn cung dầu toàn cầu chưa thể nhanh chóng trở về mức trước chiến tranh.
Trong thời gian giao tranh, nhiều tàu chở dầu đã mắc kẹt tại vịnh Ba Tư vì không thể đi qua Hormuz an toàn. Ngay cả khi tuyến hàng hải được khai thông, các tàu này vẫn cần thời gian để rời khu vực trước khi những chuyến hàng mới được đưa vào vận chuyển.
Theo ông Daniel Evans – giám đốc nghiên cứu nhiên liệu và lọc dầu toàn cầu của S&P Global Energy, hoạt động vận tải dầu mỏ vốn diễn ra khá chậm. “Phải mất hàng tháng trời để di chuyển từ eo biển đến các quốc gia xa xôi, giao dầu thô cho nhà máy lọc dầu chế biến rồi mới đến điểm đích cuối cùng”, ông giải thích.
Bên cạnh đó nhiều mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng ở Trung Đông đã phải ngừng hoặc giảm sản lượng do không còn khả năng xuất khẩu và thiếu không gian lưu trữ. Việc khởi động lại các cơ sở này thường diễn ra chậm và phức tạp.
Ông Evans bổ sung, các doanh nghiệp chỉ sẵn sàng nối lại hoạt động khi cảm thấy đủ an toàn và nhận được sự bảo đảm từ các công ty bảo hiểm.
Ông Vivek Dhar, chuyên gia năng lượng của Ngân hàng Commonwealth Bank of Australia (CBA), dự báo giá dầu Brent có thể giảm về khoảng 80 USD/thùng vào cuối năm nay nếu eo biển Hormuz không bị đóng cửa trở lại.
Theo ông, lưu lượng dầu qua Hormuz chỉ cần phục hồi lên khoảng 60-70% mức trước chiến tranh là thị trường có thể quay trở lại kỳ vọng dư cung như trước đây.
Dự báo này phụ thuộc vào việc xuất khẩu dầu và các sản phẩm lọc dầu được nối lại nhanh chóng – điều vẫn còn nhiều bất định do thiệt hại đối với các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực.
Trước khi chiến sự nổ ra, thị trường dầu thế giới đang ở trạng thái dư cung, góp phần giữ giá dầu ở mức thấp. Ông Kevin Book, giám đốc điều hành hãng nghiên cứu ClearView Energy Partners, cho rằng chưa có gì đảm bảo thị trường sẽ sớm quay trở lại trạng thái đó.
Một yếu tố khác có thể giữ giá dầu ở mức cao là việc các quốc gia phải tái bổ sung lượng dầu dự trữ đã sử dụng trong thời gian khủng hoảng. Trong nhiều tháng qua, nhiều nền kinh tế lớn đã liên tục rút dầu từ các kho dự trữ chiến lược để bù đắp thiếu hụt nguồn cung.
Thậm chí ông Bob McNally, chủ tịch hãng nghiên cứu Rapidan Energy, còn lo ngại kịch bản giá dầu có thể tăng vọt lên khoảng 100 USD/thùng vào cuối mùa hè này khi các kho dự trữ khẩn cấp bị cạn kiệt.
Tóm lại việc Mỹ và Iran nếu đạt được thỏa thuận hòa bình mới chỉ là bước đầu tiên. Để giá dầu thực sự quay về mức 60-70 USD/thùng, thị trường vẫn cần chờ dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz phục hồi ổn định, các cơ sở năng lượng hoạt động trở lại bình thường và nguồn cung toàn cầu quay về trạng thái dư dả như trước xung đột.
Một báo cáo mới của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ngày 12/5 đã hé lộ quy mô gây choáng của chương trình phòng thủ tên lửa Vòm Vàng do chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy.
Theo tính toán của CBO, tổng chi phí để phát triển, triển khai và vận hành hệ thống này trong vòng 20 năm có thể lên tới gần 1.200 tỷ USD. Đây được xem là dự án phòng thủ tham vọng nhất của Mỹ kể từ thời Chiến tranh Lạnh.
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở kế hoạch triển khai tới 7.800 tên lửa đánh chặn ngoài không gian, hoạt động trên quỹ đạo tầm thấp (LEO). Chỉ riêng mạng lưới đánh chặn này đã tiêu tốn khoảng 743 tỷ USD, tương đương hơn 60% toàn bộ ngân sách chương trình.
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi là dù tiêu tốn số tiền khổng lồ như vậy, hệ thống này theo đánh giá của CBO vẫn chỉ đủ khả năng đánh chặn đồng thời khoảng 10 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM).
Vòm Vàng là phiên bản hiện đại hóa của ý tưởng “Chiến tranh giữa các vì sao” (Star Wars) từng được Tổng thống Ronald Reagan theo đuổi trong thập niên 1980.
Mục tiêu của chương trình là xây dựng một lá chắn phòng thủ đa tầng có khả năng bảo vệ lãnh thổ Mỹ trước các mối đe dọa tên lửa từ các đối thủ của Mỹ.
Theo kế hoạch, hệ thống sẽ kết hợp nhiều lớp phòng thủ gồm: Vệ tinh cảnh báo sớm trên quỹ đạo, tên lửa đánh chặn ngoài không gian, các tổ hợp đánh chặn mặt đất, hệ thống radar toàn cầu, vũ khí chống tên lửa siêu vượt âm.
Trong đó, lớp đánh chặn không gian được xem là thành phần quan trọng nhất vì cho phép tiêu diệt tên lửa đối phương ngay từ giai đoạn tăng tốc sau phóng. Nếu thành công, Mỹ có thể phá hủy ICBM đối phương trước khi chúng tách đầu đạn hoặc triển khai phương tiện lướt siêu vượt âm.
Theo CBO, để bảo đảm luôn có đủ tên lửa đánh chặn ở đúng vị trí cần thiết, Mỹ buộc phải triển khai số lượng cực lớn vệ tinh vũ trang trên quỹ đạo thấp.
Các vệ tinh này bay liên tục quanh Trái Đất ở độ cao chỉ khoảng 300-500 km. Do chuyển động không ngừng, để duy trì khả năng phản ứng tức thời trước các vụ phóng tên lửa từ nhiều khu vực khác nhau, Washington phải tạo ra một “mạng lưới dày đặc” bao phủ toàn cầu.
CBO cho biết chỉ riêng việc duy trì khả năng đối phó 10 ICBM cùng lúc đã cần tới 7.800 vệ tinh đánh chặn hoạt động thường trực.
Thậm chí trong vòng 20 năm, Mỹ có thể phải phóng tổng cộng gần 30.000 vệ tinh thay thế do tuổi thọ trung bình mỗi thiết bị chỉ khoảng 5 năm trước khi quỹ đạo suy giảm.
Khó chống đỡ các cuộc tấn công quy mô lớn?
Điều khiến nhiều chuyên gia Mỹ lo ngại là ngay cả hệ thống trị giá gần 1.200 tỷ USD này cũng khó có thể chống đỡ các cuộc tấn công quy mô lớn từ các đối thủ mạnh.
CBO thừa nhận Vòm Vàng hiện chủ yếu được thiết kế để đối phó với các đợt phóng hạn chế.Trong trường hợp Moskva hoặc Bắc Kinh tung đòn tập kích hạt nhân quy mô lớn bằng hàng trăm ICBM và phương tiện siêu vượt âm, hệ thống hoàn toàn có nguy cơ bị quá tải.
Mối lo này càng lớn khi Nga đang triển khai các loại tên lửa chiến lược mới như RS-28 Sarmat hay phương tiện lướt siêu vượt âm Avangard, vốn được thiết kế riêng để xuyên thủng mọi lá chắn phòng thủ hiện nay.
Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang tăng tốc phát triển kho tên lửa siêu vượt âm và vũ khí không gian với tốc độ đáng kinh ngạc.
Một trong những tranh cãi lớn nhất quanh Vòm Vàng là nguy cơ biến không gian thành chiến trường quân sự thực sự.
Giới chuyên gia cảnh báo việc Mỹ triển khai hàng nghìn tên lửa đánh chặn trên quỹ đạo có thể kích hoạt cuộc chạy đua vũ trang ngoài không gian với các đối thủ.
Hiện cả Nga và Trung Quốc đều đã phát triển các loại vũ khí chống vệ tinh, từ tên lửa phóng mặt đất cho tới vệ tinh có khả năng tiếp cận và vô hiệu hóa mục tiêu trên quỹ đạo.
Điều đó đồng nghĩa với việc nếu chiến tranh lớn nổ ra, hàng nghìn vệ tinh Vòm Vàng cũng có thể trở thành mục tiêu bị săn lùng đầu tiên.
Nhiều nhà phân tích cho rằng chi phí thực tế của chương trình thậm chí còn có thể cao hơn đáng kể so với ước tính của CBO, bởi Mỹ sẽ còn phải xây dựng thêm hệ thống bảo vệ cho chính mạng lưới vệ tinh đánh chặn này.
Dù còn gây nhiều tranh cãi, dự án Vòm Vàng cho thấy Washington đang ngày càng lo ngại trước sự phát triển chóng mặt của tên lửa siêu vượt âm và ICBM thế hệ mới từ các nước.
Trong bối cảnh các hệ thống phòng thủ hiện tại như Patriot, THAAD hay Aegis bị đặt dấu hỏi về hiệu quả trước các đòn tấn công hiện đại, Mỹ dường như muốn tạo ra một cuộc cách mạng hoàn toàn mới trong phòng thủ chiến lược.
Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là liệu Washington có sẵn sàng chi khoản tiền khổng lồ gần 1.200 tỷ USD cho một hệ thống, mà ngay cả Quốc hội Mỹ cũng thừa nhận chưa thể tạo ra “lá chắn bất khả xâm phạm” hay không.
Trong những ngày cuối tháng 4, tại nhiều khu vực công cộng ở trung tâm thủ đô Washington D.C (Mỹ), người viết lại thường xuyên nhìn thấy lực lượng vệ binh quốc gia.
Thực ra, ở Washington D.C trước nay không thiếu sự có mặt của lực lượng cảnh sát, đặc vụ bảo vệ cho tổng thống, nhưng giờ đây còn có thêm vệ binh quốc gia cũng thường xuyên hiện diện tại thủ đô này.
Điều này bắt đầu từ năm 2025, tức năm đầu tiên khi Tổng thống Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ 2, Nhà Trắng đã gây nhiều tranh cãi khi điều động vệ binh quốc gia về thủ đô để giữ trị an vì tỷ lệ tội phạm cao. Quyết định này dẫn đến sự chỉ trích của cả chính quyền địa phương lẫn dư luận vì cho rằng tình hình tội phạm không nghiêm trọng như Nhà Trắng đưa ra. Phía chỉ trích cáo buộc chính quyền liên bang dưới thời Tổng thống Trump đang tìm cách tăng cường kiểm soát, làm giảm tính độc lập của địa phương.
Tương tự, Nhà Trắng còn điều động lực lượng đặc vụ của Cơ quan Thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) đến nhiều tiểu bang để truy bắt những người được cho là nhập cư trái phép. Sự xuất hiện của ICE ở các tiểu bang không chỉ dẫn đến tranh cãi mà thậm chí dẫn đến đụng độ. Hậu quả, đã có 2 người bị ICE nổ súng bắn chết tại thành phố Minneapolis thuộc bang Minnesota hồi tháng 1. Nhiều vụ biểu tình phản đối đã xảy ra. Đến đầu tháng 3 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thay Bộ trưởng An ninh nội địa Kristi Noem - người chịu trách nhiệm chính về hoạt động của ICE trong chiến dịch tại các tiểu bang.
Vấn đề của vệ binh quốc gia và ICE kết hợp chuỗi dài các chính sách gây bất mãn khác như Tổng thống Trump đe dọa sáp nhập Greenland, vụ bê bối Epstein, các chính sách thuế quan gây ra nhiều hệ lụy, một số vụ bê bối khác… đã dần làm xói mòn nền tảng ủng hộ của ông Trump trong nhóm cử tri mà đảng Cộng hòa cần để duy trì quyền kiểm soát quốc hội.
Trước thực tế trên, đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump có thể gặp nhiều thách thức trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới. Theo thông lệ, cứ mỗi 2 năm thì người dân Mỹ lại bầu cử để bầu lại toàn bộ Hạ viện Mỹ (nhiệm kỳ 2 năm) và 1/3 số nghị sĩ ở Thượng viện (nhiệm kỳ 6 năm). Và cứ mỗi 2 lần bầu cử như thế, có một lần là bầu cử tổng thống. Vì thế, cuộc bầu cử quốc hội vào những năm không có bầu cử tổng thống thì được gọi là bầu cử giữa kỳ.
Hiện tại, đảng Cộng hòa đang chiếm đa số ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Trong đó, tại Hạ viện thì phe Cộng hòa chiếm lợi thế mong manh với tỷ lệ số ghế trước phe Dân chủ là 218 - 212. Tại Thượng viện, đảng Cộng hòa có lợi thế lớn hơn khi tỷ lệ này là 53 - 47.
Lần này, việc có quá nhiều chính sách gây tranh cãi và thực tế diễn ra ở nhiều cuộc bầu cử ở một số địa phương vừa qua đều đem đến tín hiệu xấu cho phe Cộng hòa khi đại diện đảng này chịu nhiều thất bại.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cho rằng: "Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về năng lực của vị tổng thống đương nhiệm, và ông Trump đang là nhà lãnh đạo có tỷ lệ ủng hộ thấp hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào trong lịch sử gần đây. Tỷ lệ ủng hộ của ông Joe Biden vào thời điểm này năm 2022 là khoảng 42%; bản thân ông Trump đạt mức gần 41% vào năm 2018; còn ông Barack Obama đạt khoảng 48% vào năm 2010. Trong 3 cuộc bầu cử giữa kỳ vừa nêu, cả ba vị tổng thống đều đã chứng kiến đảng của mình đánh mất quyền kiểm soát Hạ viện nhưng vẫn giữ được Thượng viện".
Theo các kết quả khảo sát mới nhất, trường hợp tương đồng nhất với vị thế hiện tại của ông Trump - xét theo đà sụt giảm hiện tại - chính là Tổng thống George W. Bush với tỷ lệ ủng hộ 35,6% vào tháng 4.2006. Ông Bush cũng chính là vị tổng thống gần đây nhất đã để mất quyền kiểm soát cả 2 viện quốc hội chỉ trong cùng một kỳ bầu cử.
Trong những thập kỷ gần đây, các chu kỳ bầu cử này thường có xu hướng bất lợi cho đảng đang nắm quyền tại Nhà Trắng; thêm vào đó, phe Cộng hòa chỉ nắm giữ thế đa số mong manh tại Hạ viện trong bối cảnh chính trị vốn đã nghiêng dần về phía Dân chủ. Tuy nhiên, tại Thượng viện thì thách thức cho đảng Dân chủ là không hề nhỏ khi cần bảo vệ 13 ghế hiện có, đồng thời lật ngược tình thế thành công để giành lấy 4 ghế đang do đảng Cộng hòa nắm giữ. Cụ thể hơn, đảng Dân chủ cần phải thắng trong cuộc đua giành ghế thượng nghị sĩ đại diện cho các bang: Bắc Carolina, Maine, Ohio và Alaska.
Song song, đảng Dân chủ phải bảo vệ thành công ghế thượng nghị sĩ ở các bang: Georgia, Michigan và New Hampshire. Trong 3 bang này, Georgia và Michigan là những nơi ông Trump đã giành chiến thắng vào năm 2024.
Dù có nhiều lợi thế, nhưng thách thức cho đảng Dân chủ, theo TS Bremmer, là không nhỏ, bởi một vấn đề then chốt là cần có ứng viên đủ mạnh để giành được sự ủng hộ của cử tri tại các bang "tím" (bang dao động) và bang "đỏ" (bang nghiêng về đảng Cộng hòa). Thách thức này không hề đơn giản trong bối cảnh đảng Dân chủ hiện nay.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 20/6 cho hay nước này đã triển khai các loại máy bay không người lái (UAV) tầm xa mới được hiện đại hóa và có khả năng hoạt động ở khoảng cách xa hơn.
"Giờ đây chúng có thể tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách 3.000 km", ông nói, nhưng không nêu cụ thể. "Đây là phản ứng hoàn toàn chính đáng đối với các cuộc tấn công của Nga vào đất nước chúng ta. Kế hoạch tác chiến tầm xa của Ukraine đang được triển khai thực hiện".
Ông gửi lời cảm ơn đến các lực lượng tác chiến đặc biệt của Ukraine vì UAV của họ "đã đánh tới vùng Tyumen của Nga, trong đó có một cơ sở lọc dầu cách biên giới Ukraine hơn 2.000 km". Tổng thống Ukraine nói rằng đây là "hoạt động hiệu quả", nhưng không nói rõ thời điểm tấn công cụ thể.
Alexander Moor, tỉnh trưởng vùng Tyumen, ngày 20/6 xác nhận nhà máy lọc dầu ở khu vực Tây Siberia này đã bị tập kích bằng UAV. "Cuộc tấn công đã bị đẩy lùi. Các cơ quan khẩn cấp đang ứng phó tại hiện trường với những mảnh vỡ rơi xuống. Theo thông tin sơ bộ, nhà máy lọc dầu không bị hư hại và nhân viên đã được sơ tán", ông Moor viết trên Telegram.
Quân đội Ukraine nhiều tháng qua đã tiến hành chiến dịch tấn công tầm trung và tầm xa bằng UAV vào các mục tiêu trên lãnh thổ Nga, tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp dầu mỏ.
Nhà máy lọc dầu ở Tyumen là một trong những cơ sở hiện đại và phức tạp nhất của Nga, nằm ở phía tây Siberia. Nhà máy có công suất thiết kế khoảng 8 triệu tấn mỗi năm. Nhà máy xử lý khoảng 6 triệu tấn dầu thô hàng năm, sản xuất khoảng 0,5 triệu tấn xăng và 2,5 triệu tấn dầu diesel.
