Sự cố mới nhất này không chỉ làm dấy lên nghi vấn về tuyên bố ưu thế trên không của Washington, mà còn kéo theo một chiến dịch cứu nạn phức tạp và đầy rủi ro ngay trên không phận Iran, báo New York Times ngày 4-4 đưa tin.
Cụ thể, chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ đã bị Iran bắn hạ tại khu vực tây nam Iran vào ngày 3-4.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát, một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trong lãnh thổ Iran, tạo ra cú sốc đáng kể đối với chính quyền Tổng thống Trump – vốn nhiều lần khẳng định Washington đã kiểm soát bầu trời Tehran trong chiến dịch quân sự kéo dài nhiều tuần qua.
Hai phi công điều khiển chiếc F-15 kịp thời nhảy dù thoát khỏi máy bay trước khi bị phá hủy.
Theo thông tin mới nhất, phía Mỹ mới chỉ giải cứu được một người, trong khi người còn lại vẫn mất tích, làm dấy lên cuộc chạy đua tìm kiếm giữa lực lượng Mỹ và Iran.
Trực thăng Mỹ nỗ lực xác định vị trí phi công đang mất tích còn lại – Video: X/@Osinttechnical
Ngay trong cùng ngày, một máy bay tấn công A-10 Warthog của Không quân Mỹ cũng gặp nạn tại khu vực vịnh Ba Tư, gần eo biển Hormuz. Dù nguyên nhân chưa được công bố, phi công duy nhất trên máy bay đã được giải cứu an toàn.
Việc hai máy bay quân sự gặp sự cố trong cùng ngày cho thấy mức độ rủi ro ngày càng gia tăng đối với các hoạt động không kích của Mỹ trong khu vực.
Diễn biến này xảy ra chỉ vài ngày sau khi ông Trump tuyên bố Mỹ đang tiến gần tới việc đạt được các mục tiêu quân sự, thậm chí đe dọa sẽ “đưa Iran trở lại thời kỳ đồ đá”.
Tuy nhiên việc Iran bắn hạ được tiêm kích F-15E cho thấy hệ thống phòng không của Tehran vẫn duy trì năng lực tác chiến đáng kể, bất chấp các đợt không kích liên tục.
Ngay sau khi tiêm kích F-15 bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã triển khai chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn quy mô lớn tại khu vực tây nam Iran.
Các hình ảnh được xác minh cho thấy máy bay vận tải C-130 cùng nhiều trực thăng quân sự bay ở độ cao thấp nhằm tìm kiếm vị trí phi công còn mất tích
Tuy nhiên nhiệm vụ này diễn ra trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Trong quá trình cứu hộ, một trực thăng UH-60 Black Hawk của Mỹ đã bị trúng hỏa lực từ mặt đất của Iran. Dù vậy, tổ lái vẫn kịp đưa máy bay rời khỏi khu vực nguy hiểm và hạ cánh an toàn tại Iraq.
Về phía Iran, nước này đã treo thưởng cho việc bắt giữ phi công Mỹ còn lại, yêu cầu phải giao nộp còn sống cho lực lượng an ninh. Truyền thông nhà nước Iran đồng thời công bố các hình ảnh được cho là mảnh vỡ của chiếc F-15E, củng cố tuyên bố đã bắn hạ máy bay này.
Cảnh sát Iran nổ súng vào hai chiếc trực thăng HH-60W của Không quân Mỹ, khi hai máy bay này đang tìm kiếm phi hành đoàn chiếc F-15E – Video: X/@Osinttechnical
Chiếc F-15E Strike Eagle bị bắn hạ là dòng tiêm kích đa nhiệm, được đưa vào sử dụng từ năm 1986, có thể thực hiện cả nhiệm vụ không đối không và không đối đất.
Dù sở hữu tốc độ cao và khả năng mang tải trọng lớn, dòng máy bay này không có tính năng tàng hình như các thế hệ tiêm kích hiện đại hơn.
Sự kiện này, cùng với việc một trực thăng cứu hộ bị tấn công và cường kích A-10 gặp nạn, cho thấy chiến trường Iran vẫn là môi trường đầy thách thức đối với quân đội Mỹ. Nó cũng làm nổi bật khả năng phòng không của Tehran vẫn chưa hề suy yếu sau 5 tuần giao tranh, bất chấp những gì Washington đã tuyên bố.
New York Times dẫn lời các quan chức am hiểu vấn đề ngày 31/5 đưa tin, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã phối hợp cho khoảng 70 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz trong 3 tuần qua. Một quan chức cho hay, hầu hết các tàu đã tắt bộ phát đáp (thiết bị định vị) để tránh bị các lực lượng Iran phát hiện. Các tàu này được báo cáo là đã sử dụng một làn đường hàng hải gần bờ biển Oman hơn.
CENTCOM hiện chưa đưa ra bình luận.
Kể từ khi xung đột nổ ra kể từ cuối tháng 2, Iran đã phong tỏa một phần eo biển Hormuz, nơi từng xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Bất chấp lệnh ngừng bắn đạt được vào ngày 8/4, lưu lượng giao thông qua điểm nghẽn chiến lược này vẫn bị giảm nghiêm trọng, từ khoảng 150 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn chưa đầy 10 tàu. Hàng chục nghìn thủy thủ trên khoảng 1.600-2.000 tàu, bao gồm cả các tàu chở dầu và khí đốt, vẫn đang bị mắc kẹt ở Vùng Vịnh.
Ban đầu, Tehran cấm quá cảnh qua eo biển Hormuz đối với các tàu thuyền đến từ "các quốc gia thù địch" để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Sau đó, Tehran tuyên bố, các tàu từ các nước thứ ba có thể đi qua nếu họ nộp phí và tuân thủ các hướng dẫn quân sự.
Đáp lại động thái này của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh triển khai lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran kể từ ngày 13/4. Ông cũng công bố sáng kiến mang tên “chiến dịch tự do” nhằm hộ tống các tàu thương mại của các quốc gia trung lập bị mắc kẹt ở Vùng Vịnh do chiến sự.
Tuy nhiên, ông đã công khai đình chỉ sáng kiến này chưa đầy 48 giờ sau đó, được cho là sau khi Ả rập Xê út từ chối cho phép các lực lượng Mỹ sử dụng căn cứ không quân Prince Sultan hoặc bay qua không phận của mình.
Ngày 23-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên nền tảng X: "Tôi đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ bắn và tiêu diệt bất kỳ tàu thuyền nào - dù là tàu nhỏ đi chăng nữa - nếu chúng đang rải thủy lôi trong khu vực eo biển Hormuz. Không được do dự.
Ngoài ra, các tàu rà phá thủy lôi của chúng tôi đang làm nhiệm vụ dọn sạch eo biển. Tôi ra lệnh tiếp tục hoạt động này, nhưng với cường độ tăng gấp ba".
Nhà lãnh đạo Mỹ còn cho rằng hàng loạt tàu chiến của Iran "đều đã nằm dưới đáy biển".
Theo báo Washington Post, các nhà lập pháp Mỹ mới đây nhận được thông tin Iran có thể đã đặt 20 quả thủy lôi hoặc nhiều hơn trong và xung quanh eo biển Hormuz, trong đó một số được thả trôi và điều khiển từ xa bằng công nghệ GPS, khiến chúng khó bị phát hiện hơn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã cảnh báo về một "vùng nguy hiểm" rộng khoảng 1.400 km² trong khu vực (tức gấp 14 lần diện tích Paris), nơi có thể có thủy lôi.
Hiện nay ông Trump vẫn kiên quyết duy trì lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran, trong khi Iran yêu cầu Mỹ phải chấm dứt phong tỏa trước khi có thể xem xét bất kỳ thỏa thuận nào nhằm kết thúc cuộc chiến do Israel và Mỹ phát động vào ngày 28-2.
Hãng tin AFP bình luận rằng bằng việc gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran vô thời hạn, Tổng thống Trump dường như đang tìm cách thoát ra khỏi cuộc chiến tốn kém này, nhưng Tehran có thể không sẵn sàng trao cho ông chiến thắng.
Sáng 23-4 (theo giờ Việt Nam), Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác tin nhiều tàu Iran vượt qua được vòng phong tỏa.
Cùng ngày, Bộ Chiến tranh Mỹ (tức Bộ Quốc phòng) thông báo các lực lượng của họ đã tiến lên kiểm tra tàu M/T Majestic X ở Ấn Độ Dương bị cáo buộc hỗ trợ cho Iran, đánh dấu lần thứ hai trong vòng ba ngày họ thực hiện hành động này. Chiếc tàu này không quốc tịch, bị trừng phạt, và đang vận chuyển dầu mỏ từ Iran.
"Chúng tôi đã lên tiếng cảnh báo về điều này ngay từ đầu, nhưng tình hình lại diễn ra trong im lặng. "Không có nhiều sự quan tâm dành cho dịch bệnh này", bà Hasina Rahman, Phó giám đốc khu vực châu Á của Ủy ban Cứu trợ quốc tế nhận định khi nói về một đợt bùng phát bệnh sởi thảm khốc ở Bangladesh, theo Đài phát thanh NPR ngày 24.5.
Kể từ khi virus gây bệnh sởi bùng phát vào giữa tháng 3, Bangladesh đã ghi nhận hơn 60.000 ca nghi nhiễm sởi và 528 ca tử vong nghi liên quan bệnh này. Phần lớn những người mắc bệnh và tử vong là trẻ em dưới 5 tuổi. "Đợt bùng phát dịch lần này rất lớn, gây áp lực rất lớn lên hệ thống y tế", bà Rahman nhận định.
Đầu tháng 4, Bangladesh đã cảnh báo với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về sự gia tăng đột biến của bệnh sởi. Có gần 20.000 trường hợp nghi nhiễm ở 58 trong số 64 quận, với hơn 150 ca tử vong. Kể từ đó, dịch bệnh tiếp tục lan rộng.
Theo báo chí Bangladesh, số ca tử vong hằng ngày đôi khi chỉ ở mức một chữ số nhưng thường cao hơn. Trong đó có một ngày, ngày 4.5, có tới 17 trẻ em đã tử vong. Số ca nghi nhiễm mới trong hầu hết các ngày đều vượt quá 1.000 và có những ngày lên tới 1.500 ca.
Đợt sởi hiện nay là đợt bùng phát lớn nhất ở Bangladesh trong nhiều thập niên. "Đây là một đợt bùng phát lớn với tỷ lệ tử vong cao", tiến sĩ William Moss, chuyên gia về bệnh sởi tại Trường Y tế công cộng Johns Hopkins Bloomberg (Mỹ), nhận định. Ông Moss giải thích rằng, ngoài những rủi ro liên quan việc mắc bệnh sởi, virus này còn làm suy yếu hệ thống miễn dịch và bệnh nhân có thể mắc phải các bệnh nhiễm trùng thứ phát cần được chăm sóc y tế.
Khi cô Mim Akhter nghi ngờ đứa con duy nhất của mình-Rizvi Ahmed Raihan (9 tháng tuổi) bị nhiễm sởi, cô đã rất sợ hãi. Những câu chuyện về số người chết ngày càng tăng cứ hiện lên trong đầu cô. Khi đứa trẻ khó thở và bị mất nước nghiêm trọng, cô đã lái xe 3 tiếng đồng hồ để đưa con từ nhà ở quận Manikganj đến bệnh viện ở thủ đô Dhaka. Nhưng tình hình ở bệnh viện cô đến rất tồi tệ. Có quá nhiều bệnh nhân sởi đến nỗi cô và con chỉ có thể tìm được một chỗ trên sàn với một tấm nệm mỏng ngay trước thang máy.
Từ đó, đứa bé được cho thở oxy bổ sung, truyền dịch, bù nước, được chăm sóc bằng những biện pháp hỗ trợ khác vì không có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh sởi. Sau 5 ngày, tình trạng của đứa trẻ được cải thiện nên đã được xuất viện.
Các bệnh nhân được Đài NPR phỏng vấn, cũng như một báo cáo được công bố đầu tháng này từ văn phòng Liên Hiệp Quốc tại Bangladesh, mô tả không chỉ tình trạng quá tải mà còn cả tình trạng chăm sóc y tế không đầy đủ. Thiếu nhân viên y tế trầm trọng và thiếu hụt các vật tư y tế thiết yếu. Hai bệnh nhân mắc bệnh sởi thường phải nằm chung một giường trong phòng chăm sóc tích cực.
Ngoài việc phải vật lộn với gánh nặng tinh thần khi có con bị bệnh, nhiều bậc cha mẹ ở Bangladesh cũng đang chật vật về tài chính. Tuy chăm sóc y tế được miễn phí tại nhiều bệnh viện ở Bangladesh, nhưng các chi phí khác có thể nhanh chóng trở nên quá đắt đỏ.
Đó là những gì anh Mohammad Kamal Hossain đang phải đối mặt. Anh kiếm được khoảng 4 USD/ngày từ nghề lái xe kéo ở quận Bhola. Nhưng giờ đây, sau 20 ngày chăm sóc con gái 9 tháng tuổi, anh không thể đi làm.
Sau khi con gái anh bị viêm phổi, một biến chứng thường gặp ở bệnh sởi, anh được khuyên nên đưa con đến Dhaka để bé được chăm sóc y tế chuyên sâu hơn. Anh cho hay đã chi 160 USD để đến thành phố này và mỗi ngày anh phải tự trả tất cả các chi phí sinh hoạt trong bệnh viện.
"Con gái lớn của tôi đang học lớp 9 và giờ tôi không biết làm sao để đóng học phí tháng này vì tôi đã mắc nợ nhiều do chi phí đi lại và sinh hoạt ở bệnh viện", anh Hossain nói.
Chính phủ mới của Bangladesh, được bầu vào tháng 2, đã phát động một chiến dịch tiêm chủng sởi quy mô lớn vào ngày 5.4. Hiện nay, các quan chức cho hay họ đã đạt được mục tiêu tiêm chủng cho khoảng 18 triệu trẻ em. Ưu tiên tiếp theo của họ là tìm kiếm những trẻ em bị bỏ sót trong chiến dịch tiêm chủng hàng loạt này "để đảm bảo không có trẻ em nào bị bỏ lại phía sau", theo tiến sĩ Halimur Rashid, Giám đốc kiểm soát dịch bệnh thuộc Tổng cục Dịch vụ Y tế (DGHS) của Bangladesh.
Tiến sĩ Rashid cho biết thêm văn phòng của ông cũng đang nỗ lực để đảm bảo các bệnh viện có phản ứng phù hợp. "Tất cả các bệnh viện đã được chỉ thị mở khu cách ly dành cho bệnh nhân sởi, và trẻ em bị ảnh hưởng đang được cho uống viên nang vitamin A", ông nói.
Bất chấp phản ứng hiện tại của chính phủ, một số phụ huynh và chuyên gia y tế vẫn cảm thấy thất vọng. Đã có những lời kêu gọi đóng cửa trường học cho đến khi dịch bệnh được kiểm soát và tuyên bố tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng.
Trong khi đó, tiến sĩ William Moss, chuyên gia về bệnh sởi tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg (Mỹ), hy vọng mọi thứ sẽ được cải thiện. Ông nói: "Có thể mất ít nhất một tháng trước khi bạn thực sự bắt đầu thấy tác động [của chiến dịch tiêm chủng]. Nhưng tôi nghĩ chúng ta sẽ bắt đầu thấy số ca mắc bệnh giảm xuống nhờ chiến dịch tiêm chủng sởi quy mô lớn này".
