Sự cố mới nhất này không chỉ làm dấy lên nghi vấn về tuyên bố ưu thế trên không của Washington, mà còn kéo theo một chiến dịch cứu nạn phức tạp và đầy rủi ro ngay trên không phận Iran, báo New York Times ngày 4-4 đưa tin.
Cụ thể, chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ đã bị Iran bắn hạ tại khu vực tây nam Iran vào ngày 3-4.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát, một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trong lãnh thổ Iran, tạo ra cú sốc đáng kể đối với chính quyền Tổng thống Trump – vốn nhiều lần khẳng định Washington đã kiểm soát bầu trời Tehran trong chiến dịch quân sự kéo dài nhiều tuần qua.
Hai phi công điều khiển chiếc F-15 kịp thời nhảy dù thoát khỏi máy bay trước khi bị phá hủy.
Theo thông tin mới nhất, phía Mỹ mới chỉ giải cứu được một người, trong khi người còn lại vẫn mất tích, làm dấy lên cuộc chạy đua tìm kiếm giữa lực lượng Mỹ và Iran.
Trực thăng Mỹ nỗ lực xác định vị trí phi công đang mất tích còn lại – Video: X/@Osinttechnical
Ngay trong cùng ngày, một máy bay tấn công A-10 Warthog của Không quân Mỹ cũng gặp nạn tại khu vực vịnh Ba Tư, gần eo biển Hormuz. Dù nguyên nhân chưa được công bố, phi công duy nhất trên máy bay đã được giải cứu an toàn.
Việc hai máy bay quân sự gặp sự cố trong cùng ngày cho thấy mức độ rủi ro ngày càng gia tăng đối với các hoạt động không kích của Mỹ trong khu vực.
Diễn biến này xảy ra chỉ vài ngày sau khi ông Trump tuyên bố Mỹ đang tiến gần tới việc đạt được các mục tiêu quân sự, thậm chí đe dọa sẽ “đưa Iran trở lại thời kỳ đồ đá”.
Tuy nhiên việc Iran bắn hạ được tiêm kích F-15E cho thấy hệ thống phòng không của Tehran vẫn duy trì năng lực tác chiến đáng kể, bất chấp các đợt không kích liên tục.
Ngay sau khi tiêm kích F-15 bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã triển khai chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn quy mô lớn tại khu vực tây nam Iran.
Các hình ảnh được xác minh cho thấy máy bay vận tải C-130 cùng nhiều trực thăng quân sự bay ở độ cao thấp nhằm tìm kiếm vị trí phi công còn mất tích
Tuy nhiên nhiệm vụ này diễn ra trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Trong quá trình cứu hộ, một trực thăng UH-60 Black Hawk của Mỹ đã bị trúng hỏa lực từ mặt đất của Iran. Dù vậy, tổ lái vẫn kịp đưa máy bay rời khỏi khu vực nguy hiểm và hạ cánh an toàn tại Iraq.
Về phía Iran, nước này đã treo thưởng cho việc bắt giữ phi công Mỹ còn lại, yêu cầu phải giao nộp còn sống cho lực lượng an ninh. Truyền thông nhà nước Iran đồng thời công bố các hình ảnh được cho là mảnh vỡ của chiếc F-15E, củng cố tuyên bố đã bắn hạ máy bay này.
Cảnh sát Iran nổ súng vào hai chiếc trực thăng HH-60W của Không quân Mỹ, khi hai máy bay này đang tìm kiếm phi hành đoàn chiếc F-15E – Video: X/@Osinttechnical
Chiếc F-15E Strike Eagle bị bắn hạ là dòng tiêm kích đa nhiệm, được đưa vào sử dụng từ năm 1986, có thể thực hiện cả nhiệm vụ không đối không và không đối đất.
Dù sở hữu tốc độ cao và khả năng mang tải trọng lớn, dòng máy bay này không có tính năng tàng hình như các thế hệ tiêm kích hiện đại hơn.
Sự kiện này, cùng với việc một trực thăng cứu hộ bị tấn công và cường kích A-10 gặp nạn, cho thấy chiến trường Iran vẫn là môi trường đầy thách thức đối với quân đội Mỹ. Nó cũng làm nổi bật khả năng phòng không của Tehran vẫn chưa hề suy yếu sau 5 tuần giao tranh, bất chấp những gì Washington đã tuyên bố.
Ngày 26.5, Ngoại trưởng Úc Penny Wong, Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã nhóm họp tại New Dehli. Đây là cuộc gặp cấp ngoại trưởng thứ ba của Quad kể từ tháng 9.2024, theo Reuters.
Tại cuộc họp, các Ngoại trưởng bộ tứ công bố dự án hợp tác với Fiji để nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển tại các đảo Thái Bình Dương, đánh dấu dự án cơ sở hạ tầng chung đầu tiên của nhóm.
Ông Rubio cho biết sáng kiến này nhằm xử lý tình trạng thiếu hụt năng lực cảng biển trong khu vực, đồng thời là "minh chứng thực tiễn" cho khả năng của nhóm trong việc xây dựng hạ tầng chất lượng cao và bền vững. "Hôm nay, chúng ta đã có những kết quả cụ thể, khả thi để công bố với các quốc gia của mình và phần còn lại của thế giới", ông Rubio nói, đồng thời gọi nhóm Quad là "quan hệ đối tác hành động".
Ngoài dự án cảng ở Fiji, 4 nước cũng nhất trí khởi động sáng kiến an ninh năng lượng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng nhiên liệu trong khu vực. Mỹ dự kiến đăng cai diễn đàn an ninh năng lượng Quad vào cuối năm nay, theo Đài DW.
Sáng kiến này được công bố trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với vận chuyển dầu khí. Ngoại trưởng Úc Penny Wong cảnh báo bất kỳ sự đóng cửa nào tại eo biển này cũng sẽ gây hậu quả nghiêm trọng đối với an ninh năng lượng khu vực.
"Chúng tôi nhận thức rõ tầm quan trọng của nguyên tắc tự do hàng hải và phản đối bất kỳ đề xuất thu phí nào", bà Wong nói, đề cập kế hoạch của Iran về việc thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Quad cũng công bố khuôn khổ hợp tác về khoáng sản thiết yếu. Theo ông Rubio, khuôn khổ này sẽ giúp 4 nước phối hợp chính sách kinh tế và đầu tư để củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản, từ khai thác, chế biến đến tái chế. Động thái này có ý nghĩa quan trọng với Nhật Bản trong bối cảnh Trung Quốc từng hạn chế xuất khẩu một số khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn giữa các căng thẳng ngoại giao.
Bên cạnh đó, Quad sẽ thúc đẩy sáng kiến giám sát hàng hải, tích hợp năng lực của 4 nước và chia sẻ dữ liệu gần thời gian thực về hoạt động của tàu thuyền, bao gồm cả tàu thương mại. Các sáng kiến trước đây của Quad cũng tập trung vào việc hỗ trợ các nước trong khu vực nâng cao năng lực nắm bắt tình hình trên biển, theo Reuters.
Cuộc gặp diễn ra sau giai đoạn Quad bị cho là mất động lực, đặc biệt khi nhóm không tổ chức được hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo trong năm 2025, giữa lúc quan hệ Mỹ - Ấn Độ gặp căng thẳng vì thuế quan và một số vấn đề khác.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Rubio khẳng định Mỹ vẫn "hết sức cam kết" với Quad, gọi đây là "trụ cột" trong chiến lược toàn cầu của Mỹ. Trước cuộc gặp, ông cũng nói Mỹ muốn Quad chuyển từ đối thoại sang các hành động thực tế hơn.
Theo bà Premesha Saha, chuyên gia chính sách cấp cao tại Asia Society Australia, việc không có hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo Quad làm dấy lên một số nghi ngờ, nhưng không nhất thiết cho thấy vai trò của nhóm này suy giảm. "Nếu Quad có thể tiếp tục hoạt động hiệu quả ở cấp bộ trưởng và cấp làm việc, nhóm này vẫn có thể duy trì tầm ảnh hưởng, ngay cả khi không thường xuyên phát tín hiệu ở cấp lãnh đạo", bà Saha nhận định.
NYTimes ngày 5/4 dẫn các nguồn thạo tin trong chính phủ Mỹ cho biết khi thông tin Iran bắn hạ tiêm kích F-15E khiến hai phi công phải phóng ghế thoát hiểm xuống lãnh thổ đối phương được chuyển về trụ sở Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) tại Langley, các sĩ quan tình báo hàng đầu của Mỹ lập tức vào cuộc.
Các nguồn tin của NYTimes đề nghị giấu danh tính do tính chất nhạy cảm của chiến dịch và công tác tình báo.
Phi công thứ nhất trên chiếc F-15E được giải cứu tương đối nhanh chóng ngay trong ngày 3/4, nhưng quân đội Mỹ không thể xác định được vị trí thành viên tổ lái còn lại, một đại tá giữ vai trò sĩ quan điều khiển vũ khí trên tiêm kích. Hai phi công phóng dù gần như cùng một lúc, nhưng bị tách nhau ra do hướng gió và các yếu tố địa hình khi tiếp đất.
Một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được tiến hành, với hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay từ các quân chủng cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ, nhằm chạy đua với thời gian để giải cứu phi công trước khi lực lượng Iran tiếp cận.
Là cơ quan tình báo hàng đầu của Mỹ, CIA thường xuyên tham gia hỗ trợ các chiến dịch giải cứu phi công Mỹ mắc kẹt sau phòng tuyến đối phương. Theo các nguồn tin, lần này, CIA đã xây dựng một kế hoạch đánh lạc hướng lực lượng Iran để có thêm thời gian tìm ra vị trí phi công mất tích.
Cơ quan này đã cố tình rò rỉ thông tin với một số cơ quan truyền thông ở Trung Đông rằng Mỹ đã tìm thấy phi công thứ hai và đang hộ tống ông này khỏi lãnh thổ Iran bằng đường bộ, dù lúc đó quân đội Mỹ chưa biết phi công mất tích đang ở đâu.
Mục tiêu của kế hoạch nghi binh này là khiến Iran chuyển hướng lực lượng truy lùng tại vùng được xác định là nơi phi công đang ẩn náu, sang các tuyến đường rời khỏi khu vực.
Theo một nguồn tin là quan chức cấp cao giấu tên trong chính phủ Mỹ, chiêu tung hỏa mù này dường như đã khiến lực lượng Iran đang truy lùng phần nào bị bối rối.
Phi công mất tích đã né tránh được lực lượng Iran truy đuổi trong hơn 24 giờ, rồi men theo một ngọn núi cao hơn 2.100 m và ẩn náu trong khe núi ở phía nam thành phố Isfahan, miền trung Iran.
Các phi công Mỹ đều được trang bị thiết bị phát tín hiệu định vị, kèm một thiết bị liên lạc bảo mật để dùng trong trường hợp cần phối hợp với lực lượng giải cứu. Tuy nhiên, họ cũng được huấn luyện để không liên tục phát tín hiệu định vị, đề phòng nguy cơ đối phương lần ra dấu vết.
Quan chức Nhà Trắng từ chối mô tả chi tiết về công nghệ đã giúp CIA tìm ra vị trí của phi công, nhưng cho hay đây là loại "thiết bị đặc biệt", chỉ được cơ quan này sử dụng. Đây được coi là lý do quân đội Mỹ phải dựa vào CIA để xác định vị trí phi công.
CIA sau đó chuyển thông tin vị trí phi công đến Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, dẫn tới quyết định triển khai một trong những chiến dịch táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ để giải cứu phi công trên đất Iran.
Khi tiến hành chiến dịch, quân đội Mỹ ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi. Không có giao tranh trực diện giữa hai bên, nhưng binh sĩ Mỹ được cho là đã nổ súng để ngăn đối phương áp sát điểm giải cứu.
Quân đội Mỹ cũng hứng tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh hai vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Sau 36 giờ mắc kẹt trên lãnh thổ Iran với chỉ một khẩu súng ngắn để tự vệ, đại tá phi công Mỹ cuối cùng được các đặc nhiệm giải cứu thành công, đưa tới Kuwait điều trị vết thương khi nhảy dù.
Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 cho hay những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy "rất hiếm khi được tiến hành" bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine hôm 31.5 cho biết các UAV Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Saratov ở tây nam nước Nga, gây ra một vụ cháy lớn. Theo Kyiv, cơ sở này bị tấn công vì cung cấp nhiên liệu cho chiến dịch của Moscow tại Ukraine.
Tỉnh trưởng Saratov Roman Busargin xác nhận các UAV Ukraine đã gây tổn thất "hạ tầng dân sự" trên địa bàn khu vực, nhưng không cung cấp thông tin. Còn trang Astra đưa tin một cơ sở lọc dầu bị cháy ở thành phố cùng tên Saratov.
Tại tỉnh Rostov giáp Ukraine, Tỉnh trưởng Yuriy Slyusar thông báo trên Telegram rằng các mảnh vụn từ UAV đã gây cháy một kho chứa nhiên liệu. Người dân ở gần đó đã được sơ tán khỏi nhà. Bộ Tổng tham mưu Ukraine xác nhận đã đứng sau vụ tấn công trên.
Ukraine còn tập kích một trạm bơm dầu Lazarevo thuộc vùng Kirov, phía đông bắc Moscow, cách lãnh thổ Ukraine hơn 1.200 km. Tỉnh trưởng Kirov Alexander Sokolov cho hay các UAV đối phương đã tấn công một cơ sở nhiên liệu, nhưng không nói chi tiết.
Cùng ngày, Kyiv bác cáo buộc của Moscow rằng UAV của nước này tấn công trúng nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia do Nga kiểm soát.
Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom của Nga cho hay UAV cảm tử của Ukraine đã nổ tung sau khi tạo ra một lỗ thủng trên tường của khu vực đặt tua bin. Tổng giám đốc Rosatom Alexei Likhachev cáo buộc đây là đòn tấn công có chủ đích do phía Kyiv tiến hành. Ông Likhachev cho biết không có tổn thất cho các thiết bị chính của nhà máy.
Trong khi đó, quân đội Ukraine khẳng định không nhắm mục tiêu hoặc thực hiện đòn tấn công đối với nhà máy.
Về phần mình, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ghi nhận đã xảy ra hư hại bên ngoài một tòa nhà đặt tua bin tại nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia sau vụ tấn công bằng UAV.
Đội ngũ IAEA tại nhà máy xác nhận hàm lượng phóng xạ tại khu vực vẫn ở ngưỡng bình thường.
Không quân Ukraine cùng ngày cho biết đã bắn hạ 212 trong số 229 UAV khai hỏa từ phía Nga xuyên đêm 30.5 đến rạng sáng hôm sau. 14 UAV bắn trúng mục tiêu, trong khi các mảnh vỡ UAV rơi xuống 5 khu vực.
Giới chức Ukraine cho biết UAV Nga đã tấn công thành phố Dnipro và một nhà máy lọc dầu ở tỉnh Rivne, gây cháy ở hai nơi này.
Còn theo TASS, một nguồn tin từ lực lượng an ninh Nga cho biết quân đội nước này đã loại trừ một nhóm lính đánh thuê, mà theo giấy tờ tùy thân đến từ Anh và Đức, trên tiền tuyến ở Zaporizhzhia.
Hôm 31.5, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết đã nhận được thêm một hệ thống phòng không IRIS-T của Đức và gửi lời cảm ơn đến chính quyền Berlin về sự hỗ trợ này.
Theo Kyiv Independent, IRIS-T được tích hợp vào hệ thống phòng không đa lớp của Ukraine. Một tổ hợp của dòng vũ khí Đức có thể nạp tối đa 8 tên lửa, có thể được vận chuyển dễ dàng, bảo đảm tính cơ động cao.
Bên cạnh đó, nhà lãnh đạo kêu gọi các bên hãy tiếp tục gửi thêm tên lửa nạp cho các hệ thống phòng không để giúp Ukraine ứng phó trước các đợt tấn công từ Nga.
Trước lời kêu gọi của ông Zelensky, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng Washington sẽ tìm cách hỗ trợ Ukraine phòng thủ, nhưng chưa rõ là cách gì.
