Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 8/4 tới Washington họp kín với Tổng thống Mỹ Donald Trump để thảo luận về những vấn đề gai góc nhất trong mối quan hệ song phương, đặc biệt là về cuộc chiến Iran, cuộc xung đột hoàn toàn không liên quan đến liên minh quân sự lớn nhất thế giới này.
Kể từ khi phát động cuộc chiến, ông Trump đã chế giễu các đồng minh châu Âu là “những kẻ hèn nhát”, chỉ trích NATO là “hổ giấy” vì đã phớt lờ lời kêu gọi hỗ trợ của ông khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với ngành năng lượng thế giới.
Ông Trump ngày 1/4 tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Đến ngày 6/4, Tổng thống Mỹ tiếp tục nhắc lại lời đe dọa này.
Những tuyên bố cứng rắn của ông Trump đã làm sứt mẻ nghiêm trọng mối quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Mỹ trong NATO. Tuy nhiên, các lãnh đạo châu Âu phải tìm cách ngăn ông rút khỏi NATO, ngay cả khi những quốc gia này đang chật vật gánh chịu những tổn thất kinh tế từ cuộc chiến của Mỹ – Israel với Iran. Điều đó khiến ông Rutte đối mặt với một “sứ mệnh giải cứu” đầy khó khăn trong chuyến đi tới Washington, theo bình luận viên Lorne Cook của AP.
Câu hỏi đầu tiên mà các phóng viên đặt ra cho Tổng thư ký NATO sau khi ông kết thúc cuộc họp kín với Tổng thống Mỹ là ông Trump có tuyên bố rút Mỹ khỏi liên minh hay không. Ông Rutte tránh trả lời trực tiếp vào câu hỏi, mô tả cuộc gặp là “cuộc trò chuyện thực sự giữa những người bạn”.
Ông Trump, trong một bài viết trên mạng xã hội ngày 9/4, cho rằng NATO “thật đáng thất vọng” và không hiểu bất cứ điều gì “trừ khi bị gây áp lực”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không nhắc lại lời đe dọa rút khỏi NATO.
“Đôi khi chúng tôi vẫn phải lo liệu các vấn đề chính trị trong nước”, ông Rutte phát biểu tại Viện Ronald Reagan ở Washington hôm 9/4, một lời nhắc nhở khéo léo rằng cuộc chiến tại Iran vốn không được lòng dân tại châu Âu. “Tất nhiên NATO tồn tại để bảo vệ châu Âu, nhưng cũng là để bảo vệ Mỹ”.
Ông chỉ rõ rằng quân đội Mỹ vẫn được hưởng lợi rất lớn từ hệ thống căn cứ tại châu Âu khi đã sử dụng những nơi này làm hậu cứ cho các chiến dịch tại Iran, bất chấp căng thẳng đang diễn ra.
Tuy nhiên, những rạn nứt ngày càng lớn cho thấy dù Mỹ – Iran có thể đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự trong cuộc đàm phán ở Pakistan vào cuối tuần này, những tổn thương trong mối quan hệ đồng minh Mỹ – NATO khó có thể xóa nhòa trong một sớm một chiều, theo bình luận viên Cook.
Cuộc chiến Iran “đã trở thành một bài kiểm tra sức bền đối với mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương”, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói, đồng thời thừa nhận đất nước ông đang chịu tổn thất nặng nề do thị trường năng lượng bị gián đoạn vì xung đột.
“Chúng tôi không muốn và cá nhân tôi cũng không muốn thấy NATO bị chia rẽ”, ông cho hay.
Ông Trump đã tỏ thái độ không hài lòng với NATO từ nhiều năm trước, xuất phát từ quan điểm cho rằng các nước châu Âu bấy lâu nay chỉ hưởng lợi nhờ chiếc ô an ninh của Mỹ. Cơn thịnh nộ mới nhất bắt nguồn từ việc các đồng minh không ủng hộ việc Mỹ cùng Israel tấn công Iran, trong đó Anh và Tây Ban Nha thậm chí còn hạn chế chiến đấu cơ Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ.
Tổng thống Trump gia tăng lời đe dọa nhắm vào NATO dù đang hướng tới việc kết thúc cuộc chiến. Trước khi phát động chiến dịch tấn công, ông thậm chí còn không muốn xây dựng một liên minh với các nước châu Âu.
Tuần trước, ông nói với báo Telegraph rằng mình có thể sẽ rút Mỹ hoàn toàn khỏi liên minh. Trong cuộc họp báo hồi đầu tuần, một ngày trước lệnh ngừng bắn, Tổng thống còn nhắc lại việc vẫn muốn giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch ở Bắc Đại Tây Dương.
Ông Trump nói rằng Mỹ muốn có Greenland nhưng NATO không chịu giao hòn đảo, coi đó là lý do hàng đầu khiến ông muốn rút khỏi liên minh. Việc Tổng thống Trump quay trở lại tập trung vào vấn đề Greenland gây bất ngờ bởi hồi tháng 1, ông từng tuyên bố mình và ông Rutte đã thiết lập được khuôn khổ “tuyệt vời” cho thỏa thuận tương lai về hòn đảo.
Các cuộc đàm phán ba bên giữa giới chức Greenland, Đan Mạch và Mỹ vẫn tiếp diễn từ đó đến nay. Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy những cuộc thảo luận sẽ giúp Washington giành được quyền kiểm soát Greenland, một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền vẫn rất lạc quan về tiến trình đàm phán.
Trước đây, nhiều đồng minh của ông Trump tại Washington từng tìm cách kiềm chế Tổng thống công kích NATO, cố gắng nhắc nhở ông về sức mạnh mà Mỹ nhận được khi có thể đồn trú quân đội và chiến đấu cơ tại châu Âu. Tuy nhiên, trong những tuần qua, nhiều người ủng hộ cuộc chiến tại Iran đã quay sang hậu thuẫn ông Trump gây áp lực lên NATO, nhất là khi Tổng thống đang giận dữ trước việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz.
Sean Hannity, người dẫn chương trình Fox News, đã phát biểu trong chương trình tối 8/4 rằng châu Âu là “một lục địa đang chết dần”, đồng thời đặt câu hỏi rằng “liệu có đáng để tiếp tục duy trì NATO trong tương lai hay không”.
Jack Keane, tướng quân đội về hưu từng được ông Trump trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống vào năm 2020, nói ông không nghĩ Tổng thống sẽ rút khỏi NATO vì liên minh này vẫn còn giá trị, nhưng ông tin rằng chắc chắn sẽ có những hệ lụy đi kèm.
“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu chúng ta quyết định rút bớt quân khỏi các nước Tây Âu để chuyển sang các quốc gia Đông Âu”, tướng Keane cho biết.
Wall Street Journal hôm 8/4 đưa tin Tổng thống Trump đang cân nhắc chuyển quân đội Mỹ đồn trú tại châu Âu từ những quốc gia bị coi là không hỗ trợ chiến dịch ở Iran sang những nước có thái độ ủng hộ như Ba Lan và Romania. Nhà Trắng không bình luận về thông tin này, nhưng một quan chức quân sự cấp cao Mỹ tại châu Âu tiết lộ các phương án đang được xem xét.
Tổng thư ký NATO từ chối xác nhận thông tin này. “Tôi hoàn toàn hiểu rằng theo thời gian, Mỹ ngày càng muốn xoay trục sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, ông Rutte nói.
Ông cũng ca ngợi ông Trump vì đã buộc các đồng minh phải chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng. Tổng thư ký NATO chúc mừng Tổng thống Mỹ về cuộc chiến Iran và kiềm chế chỉ trích lời cảnh báo của ông Trump rằng “cả một nền văn minh sẽ lụi tàn” nếu Iran không chịu mở lại eo biển.
“Tại đây, cho phép tôi được tán dương Tổng thống Trump vì tầm nhìn và sự lãnh đạo táo bạo của ông”, ông Rutte nói trong bài phát biểu hôm 9/4 về vai trò của Mỹ trong NATO. Tổng thư ký NATO cũng “trách khéo” một số đồng minh vì “hơi chậm trễ” trong việc hỗ trợ Mỹ giải quyết vấn đề Iran.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã trở thành người đứng đầu Lầu Năm Góc đầu tiên trong nhiều thập niên tháp tùng một tổng thống đương nhiệm trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc. Điều này đánh dấu sự khác biệt hiếm thấy so với thông lệ ngoại giao lâu nay.
Theo Nhà Trắng, ông Hegseth đã lên chuyên cơ Không lực Một tới Bắc Kinh cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump vào chiều 12/5 (giờ địa phương).
Ông Trump dự kiến sẽ tiến hành các cuộc hội đàm song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14 và 15/5.
Theo thống kê của báo South China Morning Post, đây là lần đầu tiên kể từ chuyến thăm của cựu Tổng thống Mỹ Richard Nixon năm 1972 mà một nhà lãnh đạo Mỹ thăm Trung Quốc có Bộ trưởng Quốc phòng tháp tùng.
Đây cũng sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Hegseth kể từ khi nhậm chức, đồng thời là chuyến thăm đầu tiên của một Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ tới Trung Quốc trong gần 8 năm.
Các Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ trước đây thường sắp xếp các chuyến thăm Trung Quốc như những chuyến công du riêng biệt.
Người đứng đầu Lầu Năm Góc gần đây nhất tới Trung Quốc là ông James Mattis vào tháng 6/2018, khi ông gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.
Hiện vẫn chưa rõ liệu ông Hegseth có gặp riêng Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân tại Bắc Kinh hay không. Hai người mới gặp trực tiếp một lần, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng tại Malaysia ngày 31/10 năm ngoái.
Chưa đầy 2 tháng sau đó, các quan chức quốc phòng cấp cao của hai nước gặp nhau tại Washington, dấu hiệu mới nhất cho thấy liên lạc quân sự song phương đang được nối lại.
Vì vậy, giới quan sát đang trông chờ xem chuyến công du Bắc Kinh của ông Hegseth có dẫn tới sự tăng cường rộng rãi hơn nữa trong các trao đổi quân sự cấp cao giữa 2 bên hay không.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là sẽ thảo luận về nhiều vấn đề như thương mại, Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân khi họ cân nhắc việc gia hạn một thỏa thuận khoáng sản quan trọng.
Lãnh đạo của 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tổ chức các cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên sau hơn 6 tháng trong bối cảnh họ cố gắng ổn định các mối quan hệ đang bị căng thẳng bởi thương mại, cuộc chiến Mỹ - Iran cùng các lĩnh vực bất đồng khác.
Các quan chức cho biết Mỹ và Trung Quốc được cho là sẽ đồng ý thành lập các diễn đàn để thúc đẩy thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các đơn mua hàng liên quan đến máy bay Boeing, nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập diễn ra vào tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc. Vào thời điểm đó, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại, trong đó Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh dọa hạn chế nguồn cung cấp đất hiếm toàn cầu.
Các nguồn tin nói rằng thỏa thuận, được ký kết vào mùa thu năm ngoái và vẫn còn hiệu lực, cuối cùng sẽ được gia hạn.
Tối 12.4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài viết dài trên mạng xã hội Truth Social, nói về tình hình Iran.
Nhà lãnh đạo cho biết đã được Phó tổng thống J.D. Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner báo cáo đầy đủ về cuộc đàm phán đã diễn ra tại Islamabad (Pakistan). "Cuộc họp với Iran bắt đầu từ sáng sớm và kéo dài suốt đêm - gần 20 giờ. Tôi có thể đi vào chi tiết và nói về nhiều điều đã đạt được, nhưng chỉ có một điều quan trọng - Iran không sẵn sàng từ bỏ tham vọng hạt nhân", ông Trump viết.
Ông Trump cho biết "cuộc họp diễn ra tốt, hầu hết các điểm đã được đồng ý, nhưng điểm duy nhất thực sự quan trọng - hạt nhân - thì không". Nhà lãnh đạo còn cáo buộc Iran cố tình không mở eo biển Hormuz như đã hứa, gây ra lo lắng, gián đoạn và đau khổ cho nhiều người và nhiều nước trên thế giới.
Do đó, chủ nhân Nhà Trắng tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu quá trình "phong tỏa bất kỳ và tất cả các tàu thuyền cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz", với hiệu lực ngay lập tức. Ông gọi việc Iran rải thủy lôi ra eo biển là hành động "tống tiền toàn cầu" và tuyên bố lãnh đạo các nước, đặc biệt là Mỹ, sẽ không bao giờ bị tống tiền.
"Tôi cũng đã chỉ thị cho hải quân tìm kiếm và chặn mọi tàu thuyền trong vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không ai trả khoản phí bất hợp pháp đó sẽ được đảm bảo an toàn khi đi lại trên biển. Chúng tôi cũng sẽ bắt đầu phá hủy các quả mìn mà Iran đã rải trong eo biển. Bất kỳ người Iran nào bắn vào chúng tôi hoặc vào các tàu thuyền dân sự sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn", ông Trump viết.
Ông cho biết cuộc phong tỏa sẽ sớm bắt đầu với sự tham gia của các nước khác. "Iran sẽ không được phép kiếm lợi từ hành động tống tiền bất hợp pháp này", Tổng thống Trump viết.
Tổng thống Mỹ cho rằng Iran biết rõ hơn ai hết cách để kết thúc tình hình này, đồng thời cảnh báo rằng quân đội Mỹ đã sẵn sàng khai hỏa và sẽ kết thúc những gì còn lại của Iran.
Iran chưa bình luận về những tuyên bố trên.
Trước đó, viết trên mạng xã hội X ngày 12.4, vào thời điểm phái đoàn Mỹ và Iran kết thúc đàm phán thỏa thuận hòa bình tại Islamabad, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết trong 2 ngày đàm phán, các bên đã thảo luận nhiều vấn đề chính. Trong đó bao gồm vấn đề eo biển Hormuz, hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh cấm vận và chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến chống lại Iran cũng như xung đột khu vực.
Quan chức ngoại giao Iran cho rằng thành công của tiến trình ngoại giao phụ thuộc vào sự nghiêm túc và thiện chí của phía đối lập, gồm việc ngừng đưa ra những yêu sách quá đáng và bất hợp pháp, cũng như chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran.
Trước đó, Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance có cuộc họp báo ngắn để thông tin về kết quả đàm phán. Ông Vance nói Iran không chấp nhận từ bỏ chương trình hạt nhân và nhấn mạnh đề nghị mà Mỹ đưa ra là cuối cùng.
Lãnh đạo Sở Cảnh sát New York (NYPD) Jessica Tisch cho biết vụ nổ súng liên quan đến băng đảng xảy ra lúc 13h20 ngày 1/4 gần phố Humboldt & Moore ở Brooklyn. Các tay súng đi xe máy đã áp sát rồi nổ súng vào một nhóm người, sau đó bỏ trốn.
Viên đạn lạc đã trúng vào xe nôi đôi của một gia đình đang đi bộ trên phố, khiến bé Kaori, 7 tháng tuổi, tử vong. Gia đình ban đầu nghe thấy những tiếng nổ lớn, tưởng là tiếng pháo, sau đó mới biết là tiếng súng.
Anh trai bé Kaori nhảy khỏi xe nôi. Lianna Charles Moore, 20 tuổi, mẹ hai đứa trẻ, vội bế cậu bé lên rồi ngoảnh sang trái. Khi này, bé Kaori đã gục trên xe nôi.
Camera an ninh đã ghi lại cảnh nghi phạm ngồi sau xe máy nổ súng khi chiếc xe lao đi. Hai nghi phạm sau đó đâm vào một ôtô chạy ngược chiều khi bỏ trốn qua hai dãy nhà. Cú tông khiến tay súng ngồi sau bị hất xuống đường.
Người này sau đó được đưa đến bệnh viện Brooklyn và bị xác định thuộc diện tình nghi. Chưa rõ mục tiêu mà các tay súng nhắm tới. Nguồn tin điều tra cho biết mục tiêu không phải bé Kaori, nhưng hiện chưa rõ hung thủ có nhắm vào cha mẹ cô bé hay không.
"Con gái tôi vô can, không đáng phải chết như thế. Chúng tôi chỉ ra ngoài để mua ít đồ cho hai con. Cả hai đứa đều có thể đã mất mạng", Moore nói, cho biết con trai cô cũng bị đạn sượt qua lưng và cậu bé liên tục hỏi về em gái. Theo gia đình, bé Kaori vừa mới biết gọi tiếng "mẹ".
Cảnh sát New York đang mở cuộc truy bắt quy mô lớn để tìm nghi phạm còn lại.
