Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 8/4 tới Washington họp kín với Tổng thống Mỹ Donald Trump để thảo luận về những vấn đề gai góc nhất trong mối quan hệ song phương, đặc biệt là về cuộc chiến Iran, cuộc xung đột hoàn toàn không liên quan đến liên minh quân sự lớn nhất thế giới này.
Kể từ khi phát động cuộc chiến, ông Trump đã chế giễu các đồng minh châu Âu là “những kẻ hèn nhát”, chỉ trích NATO là “hổ giấy” vì đã phớt lờ lời kêu gọi hỗ trợ của ông khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với ngành năng lượng thế giới.
Ông Trump ngày 1/4 tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Đến ngày 6/4, Tổng thống Mỹ tiếp tục nhắc lại lời đe dọa này.
Những tuyên bố cứng rắn của ông Trump đã làm sứt mẻ nghiêm trọng mối quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Mỹ trong NATO. Tuy nhiên, các lãnh đạo châu Âu phải tìm cách ngăn ông rút khỏi NATO, ngay cả khi những quốc gia này đang chật vật gánh chịu những tổn thất kinh tế từ cuộc chiến của Mỹ – Israel với Iran. Điều đó khiến ông Rutte đối mặt với một “sứ mệnh giải cứu” đầy khó khăn trong chuyến đi tới Washington, theo bình luận viên Lorne Cook của AP.
Câu hỏi đầu tiên mà các phóng viên đặt ra cho Tổng thư ký NATO sau khi ông kết thúc cuộc họp kín với Tổng thống Mỹ là ông Trump có tuyên bố rút Mỹ khỏi liên minh hay không. Ông Rutte tránh trả lời trực tiếp vào câu hỏi, mô tả cuộc gặp là “cuộc trò chuyện thực sự giữa những người bạn”.
Ông Trump, trong một bài viết trên mạng xã hội ngày 9/4, cho rằng NATO “thật đáng thất vọng” và không hiểu bất cứ điều gì “trừ khi bị gây áp lực”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không nhắc lại lời đe dọa rút khỏi NATO.
“Đôi khi chúng tôi vẫn phải lo liệu các vấn đề chính trị trong nước”, ông Rutte phát biểu tại Viện Ronald Reagan ở Washington hôm 9/4, một lời nhắc nhở khéo léo rằng cuộc chiến tại Iran vốn không được lòng dân tại châu Âu. “Tất nhiên NATO tồn tại để bảo vệ châu Âu, nhưng cũng là để bảo vệ Mỹ”.
Ông chỉ rõ rằng quân đội Mỹ vẫn được hưởng lợi rất lớn từ hệ thống căn cứ tại châu Âu khi đã sử dụng những nơi này làm hậu cứ cho các chiến dịch tại Iran, bất chấp căng thẳng đang diễn ra.
Tuy nhiên, những rạn nứt ngày càng lớn cho thấy dù Mỹ – Iran có thể đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự trong cuộc đàm phán ở Pakistan vào cuối tuần này, những tổn thương trong mối quan hệ đồng minh Mỹ – NATO khó có thể xóa nhòa trong một sớm một chiều, theo bình luận viên Cook.
Cuộc chiến Iran “đã trở thành một bài kiểm tra sức bền đối với mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương”, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói, đồng thời thừa nhận đất nước ông đang chịu tổn thất nặng nề do thị trường năng lượng bị gián đoạn vì xung đột.
“Chúng tôi không muốn và cá nhân tôi cũng không muốn thấy NATO bị chia rẽ”, ông cho hay.
Ông Trump đã tỏ thái độ không hài lòng với NATO từ nhiều năm trước, xuất phát từ quan điểm cho rằng các nước châu Âu bấy lâu nay chỉ hưởng lợi nhờ chiếc ô an ninh của Mỹ. Cơn thịnh nộ mới nhất bắt nguồn từ việc các đồng minh không ủng hộ việc Mỹ cùng Israel tấn công Iran, trong đó Anh và Tây Ban Nha thậm chí còn hạn chế chiến đấu cơ Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ.
Tổng thống Trump gia tăng lời đe dọa nhắm vào NATO dù đang hướng tới việc kết thúc cuộc chiến. Trước khi phát động chiến dịch tấn công, ông thậm chí còn không muốn xây dựng một liên minh với các nước châu Âu.
Tuần trước, ông nói với báo Telegraph rằng mình có thể sẽ rút Mỹ hoàn toàn khỏi liên minh. Trong cuộc họp báo hồi đầu tuần, một ngày trước lệnh ngừng bắn, Tổng thống còn nhắc lại việc vẫn muốn giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch ở Bắc Đại Tây Dương.
Ông Trump nói rằng Mỹ muốn có Greenland nhưng NATO không chịu giao hòn đảo, coi đó là lý do hàng đầu khiến ông muốn rút khỏi liên minh. Việc Tổng thống Trump quay trở lại tập trung vào vấn đề Greenland gây bất ngờ bởi hồi tháng 1, ông từng tuyên bố mình và ông Rutte đã thiết lập được khuôn khổ “tuyệt vời” cho thỏa thuận tương lai về hòn đảo.
Các cuộc đàm phán ba bên giữa giới chức Greenland, Đan Mạch và Mỹ vẫn tiếp diễn từ đó đến nay. Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy những cuộc thảo luận sẽ giúp Washington giành được quyền kiểm soát Greenland, một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền vẫn rất lạc quan về tiến trình đàm phán.
Trước đây, nhiều đồng minh của ông Trump tại Washington từng tìm cách kiềm chế Tổng thống công kích NATO, cố gắng nhắc nhở ông về sức mạnh mà Mỹ nhận được khi có thể đồn trú quân đội và chiến đấu cơ tại châu Âu. Tuy nhiên, trong những tuần qua, nhiều người ủng hộ cuộc chiến tại Iran đã quay sang hậu thuẫn ông Trump gây áp lực lên NATO, nhất là khi Tổng thống đang giận dữ trước việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz.
Sean Hannity, người dẫn chương trình Fox News, đã phát biểu trong chương trình tối 8/4 rằng châu Âu là “một lục địa đang chết dần”, đồng thời đặt câu hỏi rằng “liệu có đáng để tiếp tục duy trì NATO trong tương lai hay không”.
Jack Keane, tướng quân đội về hưu từng được ông Trump trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống vào năm 2020, nói ông không nghĩ Tổng thống sẽ rút khỏi NATO vì liên minh này vẫn còn giá trị, nhưng ông tin rằng chắc chắn sẽ có những hệ lụy đi kèm.
“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu chúng ta quyết định rút bớt quân khỏi các nước Tây Âu để chuyển sang các quốc gia Đông Âu”, tướng Keane cho biết.
Wall Street Journal hôm 8/4 đưa tin Tổng thống Trump đang cân nhắc chuyển quân đội Mỹ đồn trú tại châu Âu từ những quốc gia bị coi là không hỗ trợ chiến dịch ở Iran sang những nước có thái độ ủng hộ như Ba Lan và Romania. Nhà Trắng không bình luận về thông tin này, nhưng một quan chức quân sự cấp cao Mỹ tại châu Âu tiết lộ các phương án đang được xem xét.
Tổng thư ký NATO từ chối xác nhận thông tin này. “Tôi hoàn toàn hiểu rằng theo thời gian, Mỹ ngày càng muốn xoay trục sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, ông Rutte nói.
Ông cũng ca ngợi ông Trump vì đã buộc các đồng minh phải chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng. Tổng thư ký NATO chúc mừng Tổng thống Mỹ về cuộc chiến Iran và kiềm chế chỉ trích lời cảnh báo của ông Trump rằng “cả một nền văn minh sẽ lụi tàn” nếu Iran không chịu mở lại eo biển.
“Tại đây, cho phép tôi được tán dương Tổng thống Trump vì tầm nhìn và sự lãnh đạo táo bạo của ông”, ông Rutte nói trong bài phát biểu hôm 9/4 về vai trò của Mỹ trong NATO. Tổng thư ký NATO cũng “trách khéo” một số đồng minh vì “hơi chậm trễ” trong việc hỗ trợ Mỹ giải quyết vấn đề Iran.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm nay cho biết cuộc họp với Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei kéo dài gần hai tiếng rưỡi. Đây là lần đầu Tổng thống Pezeshkian gặp Lãnh tụ Tối cao Iran kể từ khi ông Mojtaba Khamenei đảm nhiệm chức vụ ngày 8/3, cũng là lần đầu quan chức cấp cao của chính phủ Iran trực tiếp thảo luận với Lãnh tụ Tối cao.
"Điều nổi bật trong cuộc gặp là cách thức đối thoại, quan điểm, phong thái khiêm nhường và chân thành của Lãnh tụ Tối cao Khamenei, giúp cuộc thảo luận đầy tin tưởng, bình tĩnh, thấu cảm và thẳng thắn", ông nói, song không công bố chi tiết về nội dung đã trao đổi.
Theo ông Pezeshkian, lãnh đạo cấp cao nhất của Iran giao tiếp với người dân và các quan chức khác "với sự khiêm nhường và tinh thần hướng tới mọi người, trở thành hình mẫu cho hệ thống hành chính và quản lý của đất nước".
Hoạt động diễn ra trong lúc nhiều quan chức bày tỏ lạc quan rằng Mỹ và Iran đang tiến gần tới thỏa thuận nhằm chấm dứt hoàn toàn chiến sự. Trang Axios ngày 5/5 dẫn các nguồn am hiểu tình hình cho biết "Nhà Trắng tin rằng họ đang tiến gần tới đồng thuận với Iran".
Ông Mojtaba Khamenei bị thương ngày 28/2, trong đòn không kích mở đầu chiến dịch của Mỹ - Israel. Lãnh tụ Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng từ khi đảm nhận chức vụ, các tuyên bố văn bản của ông đều được đọc trên kênh truyền hình nhà nước Iran.
Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn từ ngày 8/4. Tuy nhiên, tình trạng Iran siết chặt eo biển Hormuz và Mỹ phong tỏa các cảng biển đối phương đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5/5 tuyên bố chiến dịch "Cơn thịnh nộ Kinh hoàng" nhằm vào Iran đã chấm dứt. Theo ông, các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Iran, trong đó có số phận kho uranium làm giàu ở mức cao, sẽ được giải quyết thông qua đàm phán.
Châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng cực đoan thứ hai chỉ trong vòng một tháng, với nhiều kỷ lục nhiệt độ tiếp tục bị phá vỡ. Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus ngày 28/6 cảnh báo châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt gấp đôi mức trung bình toàn cầu.
Xu hướng này trên thực tế đã kéo dài hàng chục năm qua. Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình tại châu Âu đã tăng khoảng 0,56 độ C mỗi thập kỷ kể từ giữa những năm 1990. Nhiệt độ trung bình của châu Âu hiện cao hơn khoảng 2,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850-1900), trong khi mức tăng trung bình toàn cầu là khoảng 1,4 độ C.
Các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân cơ bản khiến Trái Đất nóng lên vẫn là phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người. Tuy nhiên, nhiều yếu tố cục bộ khiến lượng nhiệt dư thừa tập trung tại châu Âu nhiều hơn so với các khu vực khác, khiến tốc độ nóng lên của châu lục đặc biệt nhanh.
Hậu quả khi Bắc Cực đang tan chảy
Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là vị trí địa lý của châu Âu, nơi gắn liền với Bắc Cực, khu vực cũng đang nóng lên nhanh hơn hầu hết các vùng khác trên thế giới.
Khí hậu ấm lên khiến băng biển Bắc Cực tan chảy, làm lộ ra bề mặt đại dương tối màu. Khác với băng tuyết có khả năng phản xạ phần lớn bức xạ Mặt Trời trở lại không gian, mặt nước hấp thụ nhiều nhiệt hơn, tạo ra vòng phản hồi làm nhiệt độ tiếp tục tăng. Quá trình này, được gọi là hiệu ứng albedo, cũng diễn ra trên đất liền khi diện tích tuyết phủ mùa đông tại châu Âu ngày càng thu hẹp.
Theo Copernicus, năm ngoái, diện tích tuyết phủ tại châu Âu vào thời điểm cực đại vẫn thấp hơn khoảng 1/3 so với mức trung bình nhiều năm, khiến đất trống hấp thụ nhiều nhiệt hơn, đặc biệt tại khu vực Scandinavia và phần lãnh thổ châu Âu của Nga.
Các nhà khoa học cũng ghi nhận sự thay đổi trong hoàn lưu khí quyển tại châu Âu. Thông thường, những dải gió mạnh ở tầng khí quyển cao sẽ đưa không khí mát từ Đại Tây Dương vào lục địa châu Âu. Tuy nhiên, khi chênh lệch nhiệt độ giữa vùng xích đạo và Bắc Cực giảm do băng tuyết tan, những dải gió này có xu hướng đổi hướng hoặc tách thành hai nhánh.
Hiện tượng này tạo ra vùng áp cao gần như đứng yên, khiến không khí nóng bị "nhốt lại" nhiều ngày liên tiếp thay vì nhanh chóng được thay thế bởi khối khí mát.
Nghiên cứu công bố năm 2022 cho thấy gần như toàn bộ sự gia tăng về tần suất và cường độ các đợt nắng nóng tại Tây Âu thời gian gần đây đều liên quan đến trạng thái "dòng gió kép" tồn tại trong thời gian dài hơn bình thường. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa thể kết luận chắc chắn liệu biến đổi khí hậu có phải nguyên nhân khiến hiện tượng này xuất hiện thường xuyên hơn hay không.
Đợt nắng nóng lịch sử năm 2003, liên quan khoảng 70.000 ca tử vong tại châu Âu, cũng diễn ra khi dòng gió kép duy trì suốt 29 ngày. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục phân tích đợt nắng nóng năm nay để đánh giá mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với những kỷ lục nhiệt độ mới.
Ngoài biến động trong hoàn lưu khí quyển, các hệ thống áp cao cũng xuất hiện nhiều hơn trong mùa hè châu Âu. Đợt nắng nóng hồi tháng 5 hình thành do "vòm nhiệt", còn đợt hiện nay liên quan đến "khối chặn Omega", kéo luồng không khí nóng từ sa mạc Sahara lên lục địa rồi nén xuống dưới vùng áp cao, khiến nhiệt độ châu Âu tiếp tục tăng.
Hệ quả ngoài dự tính từ chính sách chống ô nhiễm
Một yếu tố khác ít được giới khoa học lưu ý là chính sách cải thiện chất lượng không khí của châu Âu cũng vô tình khiến nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn.
Kể từ thập niên 1980, các nước châu Âu siết chặt kiểm soát khí thải công nghiệp, giúp giảm đáng kể lượng aerosol trong khí quyển. Đây là những hạt bụi cực nhỏ có thể gây hại đến hô hấp của con người, nhưng lại có khả năng phản xạ một phần bức xạ Mặt Trời và làm mây phản chiếu ánh sáng tốt hơn.
Việc giảm aerosol mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, cái giá phải trả ngoài dự tính của giới hoạch định chính sách là sự suy yếu hiệu ứng làm mát tự nhiên ở khí quyển. Hệ quả là lượng bức xạ từ Mặt Trời bị giữ lại nhiều hơn gần mặt đất, góp phần làm nhiệt độ tăng nhanh hơn ở châu Âu.
Sự cộng hưởng của các yếu tố địa lý và nhân tạo trên đang đặt cơ sở hạ tầng của châu Âu trước những thử thách chưa từng có. Các đợt nắng nóng làm tăng nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa, trong khi nguồn cung năng lượng của châu Âu lại hạn chế. Điện gió suy giảm do tốc độ gió thấp, còn nhiều nhà máy điện hạt nhân phải giảm công suất, thậm chí ngừng hoạt động vì nước sông quá nóng để làm mát lò phản ứng.
Theo WHO, một trong những thách thức lớn nhất là phần lớn cơ sở hạ tầng tại châu Âu được xây dựng để giữ nhiệt trong mùa đông lạnh giá chứ không phải chống chịu các đợt nắng nóng kéo dài.
Dù nhiều thành phố như Paris, Madrid hay Barcelona đã mở các "điểm tránh nóng" tại thư viện, công viên và không gian công cộng, tỷ lệ sử dụng điều hòa tại châu Âu vẫn khá thấp. Chỉ khoảng 20% nhà ở tại châu Âu có điều hòa, trong khi con số này tại Mỹ vào khoảng 90%.
WHO ước tính hơn 200.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng tại châu Âu trong 4 năm qua. Nhiệt độ cao có thể gây sốc nhiệt, tổn thương não, tim và thận. Những đêm nhiệt độ không xuống dưới 20 độ C cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch do cơ thể không thể phục hồi sau ngày nắng nóng kéo dài.
Hạ tầng giao thông cũng chịu áp lực khi đường ray có thể bị cong vênh, mặt đường nhựa nóng chảy. Nắng nóng kéo dài làm hạn hán nghiêm trọng hơn, giảm mực nước các con sông phục vụ giao thông thủy, ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp và làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.
Theo tập đoàn bảo hiểm Allianz của Đức, tổng thiệt hại kinh tế do nắng nóng tại các nền kinh tế lớn ở châu Âu giai đoạn 2026-2030 có thể tương đương 5-7% GDP.
Bộ Tài chính Mỹ hôm 23/6 công bố lệnh trừng phạt với 9 cá nhân và 26 thực thể liên quan Prince Group, trong nỗ lực trấn áp các hành vi lừa đảo trên mạng nhắm vào công dân Mỹ. Động thái này cũng dựa trên quyết định từ năm 2025 của Bộ Tài chính Mỹ với Prince Group.
Trong số các cá nhân bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt có Hu Xiaowei, người được giới chức mô tả là giữ vị trí số hai trong Prince Group và là "đại ca" của Chen Zhi, ông trùm đứng đầu tập đoàn.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết Hu kiểm soát ba công ty ở Quần đảo Virgin thuộc Anh là Eagle Fortitude, Leisure Focus và Future King. Thông qua công ty Future King, Hu kiểm soát mạng lưới lớn các công ty được sử dụng để quản lý quỹ và bất động sản, phục vụ cho mạng lưới lừa đảo trực tuyến của Prince Group.
"Các trung tâm lừa đảo đã đánh cắp hàng tỷ USD từ các nạn nhân người Mỹ mỗi năm", Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói.
Chính phủ Mỹ ước tính công dân nước này mất ít nhất 10 tỷ USD chỉ trong năm 2024 do bị lừa đảo trực tuyến, tăng 66% so với năm trước đó.
Chen Zhi sinh ngày 16/12/1987 tại tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Chen khởi nghiệp tại thành phố Phúc Châu thuộc tỉnh Phúc Kiến bằng một quán cà phê Internet quy mô khiêm tốn. Đến năm 2011, Chen quyết định bước vào thị trường bất động sản Campuchia và mở công ty tại Phnom Penh.
Chen được cấp quốc tịch Campuchia vào năm 2014. Một năm sau, Chen sáng lập Prince Group và tập đoàn phát triển nhanh chóng, dần trở thành một "đế chế" toàn cầu. Prince Group từng được biết đến là một trong những tập đoàn lớn và có mạng lưới quan hệ rộng nhất ở Campuchia.
Tuy nhiên, theo giới chức Mỹ và Anh, đó chỉ là vỏ bọc của một đế chế tội phạm. Cuộc điều tra của giới chức Mỹ cho thấy Chen là người điều hành một trong những tổ chức tội phạm xuyên biên giới lớn nhất châu Á, được xây dựng bằng lao động cưỡng bức và các vụ lừa đảo trực tuyến.
Chính phủ Mỹ đã tịch thu khoảng 127.271 bitcoin của ông trùm này, có tổng giá trị gần 15 tỷ USD theo tỷ giá hiện hành, đồng thời đưa các công ty liên quan vào danh sách trừng phạt với các biện pháp phong tỏa tài sản và cấm giao dịch. Nhiều quốc gia đã áp lệnh trừng phạt, tịch thu các tài sản liên quan Chen.
Chen Zhi bị bắt và dẫn độ về Trung Quốc hồi tháng 1, sau cuộc điều tra chung của Mỹ - Trung nhắm vào hoạt động tội phạm xuyên quốc gia. Campuchia cũng đã tuyên bố hủy quốc tịch của Chen Zhi.
