Theo Hãng tin AFP, ngày 27-4, Ban quản lý Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia do Nga bổ nhiệm cáo buộc Ukraine sử dụng máy bay không người lái (drone) tấn công, khiến một nhân viên vận tải tại đây thiệt mạng.
“Hôm nay, một tài xế đã thiệt mạng trong vụ tấn công bằng drone của lực lượng vũ trang Ukraine nhằm vào xưởng vận tải của Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia”, thông cáo đăng trên kênh Telegram của nhà máy nêu.
Zaporizhzhia là nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu, nằm tại vùng cùng tên. Vùng Zaporizhzhia là lãnh thổ được quốc tế công nhận của Ukraine, nhưng được Nga tuyên bố sáp nhập vào nước này năm 2022.
Nhà máy Zaporizhzhia do quân đội Nga kiểm soát từ năm 2022 và hiện ở trạng thái “dừng nguội” (cold shutdown – trạng thái mà lò phản ứng hạt nhân được đưa về mức an toàn nhất trong các chế độ vận hành dừng máy).
Cơ sở này nằm ngay sát khu vực tiền tuyến ở phía nam Ukraine. Trong nhiều tháng qua, số phận của nhà máy này là một trong những điểm bế tắc lớn nhất trong các vòng đàm phán hòa bình giữa Matxcơva và Kiev.
Kể từ khi xung đột bùng phát, hai nước liên tục cáo buộc lẫn nhau, đẩy khu vực đến bờ vực thảm họa hạt nhân vì các đợt tấn công vào hoặc quanh nhà máy.
Ngày 26-4, Tập đoàn Năng lượng hạt nhân nhà nước Ukraine (Energoatom) thông báo đường dây truyền tải điện của Zaporizhzhia đã bị ngắt, buộc nhà máy chuyển sang chế độ “mất điện hoàn toàn” trong khoảng một tiếng rưỡi.
“Đây đã là lần mất điện thứ 15 tại Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia kể từ khi bị chiếm đóng. Mỗi sự cố như vậy đều làm gia tăng đáng kể rủi ro an toàn hạt nhân và phóng xạ, không chỉ với Ukraine mà với cả châu Âu”, Energoatom cảnh báo.
Vụ tập kích Nhà máy hạt nhân Zaporizhzhia diễn ra chỉ một ngày sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bất ngờ cáo buộc Nga tiến hành “khủng bố hạt nhân”.
Chia sẻ trên mạng xã hội X nhân dịp Ukraine tưởng niệm 40 năm thảm họa Chernobyl (26-4-1986), ông Zelensky khẳng định Nga đang “một lần nữa đẩy thế giới đến bờ vực một thảm họa nhân tạo” khi thường xuyên điều khiển drone qua khu vực Chernobyl. Trong đó có một chiếc đã đâm vào lớp vỏ bảo vệ của nhà máy hồi năm 2025.
“Thế giới không được phép để hành vi khủng bố hạt nhân này tiếp diễn, và cách tốt nhất là buộc Nga ngừng các cuộc tấn công liều lĩnh”, nhà lãnh đạo Ukraine tuyên bố.
Bình luận về vấn đề trên, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cho rằng việc sửa chữa lớp vỏ bảo vệ Chernobyl “cần được tiến hành sớm nhất có thể”.
Tuy nhiên Tổ chức Hòa bình xanh (Greenpeace) cảnh báo công việc này có thể mất tới 4 năm, và gần như bất khả thi trong điều kiện chiến tranh.
Hiện Nga và Ukraine chưa phản hồi những cáo buộc của bên còn lại.
"Chúng tôi có một lực lượng lớn ở đó, hơn 700.000 người", Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu hôm 12/6.
Ông Putin cũng ban hành một sắc lệnh mở rộng quy mô lực lượng vũ trang Nga lên tới 2,399 triệu nhân sự. Trong số này, có 1,51 triệu người là quân nhân tại ngũ. So với tháng 3, thời điểm ông Putin ban hành một sắc lệnh tương tự, số lượng quân nhân đã tăng thêm 8.000 người.
Dựa trên những số liệu này, có vẻ như gần một nửa số quân nhân của Nga đang chiến đấu trên mặt trận Ukraine.
Chủ nhân Điện Kremlin cho biết thêm, lực lượng Nga đang tiến công mỗi ngày ở Ukraine. "Từng bước một, không nhanh như chúng tôi mong muốn, nhưng dù sao thì chúng tôi vẫn đang tiến về phía trước, chúng tôi đang tiến lên mỗi ngày", ông Putin nói.
Trong cuộc họp báo thường niên và phiên hỏi đáp vào cuối năm ngoái, ông Putin đã nói về con số khoảng 700.000 binh sĩ tại Ukraine. Vào thời điểm đó, ông cho biết họ chủ yếu là những người trẻ tuổi.
Ông Putin cho biết Nga sẵn sàng đàm phán về một giải pháp cho vấn đề Ukraine trên cơ sở tính đến các lợi ích quốc gia.
"Chúng tôi đồng ý đàm phán, nhưng chỉ trên cơ sở tính đến các lợi ích quốc gia của chúng tôi. Và không chỉ là những lợi ích của ngày hôm nay, mà là những lợi ích mang tính lịch sử, dài hạn", ông Putin phát biểu trong cuộc gặp gỡ với những người tham gia chiến dịch quân sự đặc biệt nhân Ngày nước Nga.
Ông cũng đề cập đến việc Ukraine gia tăng các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái vào Nga nhằm "gieo rắc sự hoang mang" và phá hủy nền kinh tế Nga.
“Mục tiêu của họ là gieo rắc sự hỗn loạn và gây thiệt hại về kinh tế. Nhưng họ sẽ không thành công”, ông Putin nói. Ông Putin thừa nhận rằng các cuộc tấn công của Ukraine đã gây ra “thiệt hại về kinh tế” nhưng khẳng định “mọi thứ đã nhanh chóng được khôi phục”.
Ông Putin cho biết thêm, Nga đang tăng cường hệ thống phòng không để đối phó với các máy bay không người lái dạng phi cơ của Ukraine.
Cụ thể, Nga đang tích cực làm việc để phát triển các thiết bị bay không người lái FPV và các máy bay không người lái được trang bị trí tuệ nhân tạo (AI).
Ngoài ra, ông cho hay, Nga đã tạo ra một hệ thống tương tự như hệ thống thông tin liên lạc vệ tinh Starlink, đồng thời nói thêm rằng việc xây dựng chòm sao vệ tinh là cần thiết, khi mà số lượng hiện tại vẫn chưa đủ.
"Tôi đã nói rằng chúng tôi có một hệ thống như vậy. Nó đã định hình và đang được triển khai. Vấn đề là mở rộng quy mô, và điều đó cần có thời gian, nhưng nó đã định hình và đang hoạt động. Việc mở rộng đó đang được tiến hành. Gần đây, chúng tôi vừa có một vụ phóng khác… Chúng tôi đã phóng thêm 16 vệ tinh nữa. Điều đó, tất nhiên, là hoàn toàn chưa đủ. Nhưng điều quan trọng nhất là vấn đề đã được giải quyết về mặt công nghệ và trí tuệ”, ông Putin nhấn mạnh.
Cục Trang bị thuộc Trung tâm Quản lý Vòng đời Không quân Mỹ ngày 24/6 thông báo sẽ họp với các doanh nghiệp quốc phòng để đặt ra yêu cầu về Vũ khí Không quân Tầm xa (AFLRW), mẫu tên lửa đối không có tầm bắn tối thiểu 1.600 km.
Tầm bắn này xa gấp 10 lần biến thể mới nhất của tên lửa AIM-120 AMRAAM, vũ khí đối không tầm trung chủ lực trong biên chế quân đội Mỹ hiện nay.
"Chúng tôi có thể lựa chọn các bên cung cấp khác nhau cho biến thể đối không và đối đất của AFLRW, trọng tâm là vũ khí đối không trong giai đoạn vận hành đầu tiên. Hai biến thể sẽ có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách tối thiểu 1.600 km", thông báo có đoạn.
Ngoài tầm bắn, không quân Mỹ chưa công bố thêm chi tiết về yêu cầu đối với AFLRW. Lực lượng này muốn có thêm các biến thể AFLRW nhằm mở rộng năng lực tập kích mục tiêu trên không, trên bộ và trên biển "ở khoảng cách xa và nhanh chóng".
Joseph Trevithick, biên tập viên của chuyên trang quân sự War Zone, nhận định không quân Mỹ yêu cầu tên lửa đối không đạt tầm bắn ít nhất 1.600 km là điều rất đáng chú ý. "Mẫu tên lửa với tầm bắn cực xa như vậy đặc biệt phù hợp để tấn công máy bay cảnh báo sớm, phi cơ tiếp dầu và những mục tiêu có giá trị cao hoạt động ở khu vực hậu phương", chuyên gia Mỹ nhận định.
Trong Chiến tranh Lạnh, không quân Mỹ từng phát triển Tên lửa Chiến thuật Phóng từ Máy bay (ASALM) với tầm bắn 480 km, có khả năng tấn công mục tiêu trên không và dưới đất. Tuy nhiên, chương trình ASALM bị hủy do ngân sách quốc phòng cắt giảm và Mỹ chuyển sang ưu tiên tên lửa hành trình AGM-86 ALCM.
Vào giữa những năm 2000, không quân và hải quân Mỹ hợp tác phát triển tên lửa JDRADM để thay thế mẫu AIM-120 và tên lửa diệt radar AGM-88. JDRADM sau đó chuyển thành dự án Tên lửa Thế hệ Tiếp theo (NGM), chương trình này bị chấm dứt năm 2013 với lý do dường như là chi phí quá cao.
Không quân Mỹ từng đề cập tên lửa đối không tầm bắn 1.600 km trong báo cáo gửi quốc hội vào tháng 12/2024. "Vũ khí đối không tầm bắn hơn 1.600 km được hỗ trợ với cảm biến trên không gian sẽ là mối đe dọa với các phi cơ thường tự do hoạt động ở xa tiền tuyến mà không gặp nguy hiểm", văn bản có đoạn.
Tên lửa đối không tầm cực xa có thể trở thành vũ khí chủ lực để không quân Mỹ bắn hạ nhiều loại mục tiêu ngoài tầm với hiện nay. "Sở hữu vũ khí tầm xa như vậy sẽ giảm yêu cầu triển khai lực lượng không quân chiến thuật và máy bay hỗ trợ ra vùng tiền tuyến để chống không kích, ít nhất trong giai đoạn đầu của xung đột", Trevithick cho biết.
Theo Trevithick, yêu cầu về tầm bắn với AFLRW là "lời thừa nhận ngầm" rằng Mỹ sẽ phải đối mặt với thách thức ngày càng tăng khi tìm cách xuyên thủng khu vực chống tiếp cận - chống xâm nhập (A2/AD) của đối phương.
Một trong những câu hỏi khác đối với AFLRW là nó sẽ được trang bị cho loại máy bay nào. Trevithick cho rằng AFLRW có thể được lắp lên oanh tạc cơ B-21, tương tự mẫu ASALM được phát triển cho B-1.
AFLRW cũng phải có tốc độ rất lớn, nhằm đối phó những mục tiêu cần bắn hạ chớp nhoáng và chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn trên chiến trường. Điều này đòi hỏi quả đạn ứng dụng thiết kế nhiều tầng hoặc tương tự tên lửa đạn đạo phóng từ trên không, thậm chí còn phức tạp hơn.
Vũ khí tầm cực xa như AFLRW cũng không thể dựa vào hệ thống dẫn đường từ máy bay mang phóng, mà phải liên kết với mạng lưới chỉ thị mục tiêu trải rộng trên không, trên biển, trên mặt đất, trong vũ trụ và thậm chí cả không gian mạng.
"Không quân Mỹ đã công khai mong muốn sở hữu vũ khí đối không có thể hạ mục tiêu ở khoảng cách ít nhất 1.600 km. Điều này báo hiệu kỷ nguyên mới của hình thức tác chiến lấy kết nối mạng làm trung tâm, nơi mạng lưới nhắm mục tiêu thật sự là yếu tố quyết định", Trevithick kết luận.
Hãng AFP ngày 9.5 dẫn số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho hay có 6 ca nhiễm virus hanta đã được xác nhận trong số 8 ca nghi nhiễm, sau khi dịch bùng phát trên một du thuyền.
"Tính đến ngày 8.5, tổng cộng đã có tám trường hợp được ghi nhận, bao gồm ba trường hợp tử vong (tỷ lệ tử vong khoảng 38%). Sáu trường hợp đã được xác nhận trong phòng thí nghiệm là nhiễm virus hanta, tất cả đều được xác định là biến thể Andes (ANDV)", theo thông cáo của WHO.
"WHO đánh giá nguy cơ đối với dân số toàn cầu do sự kiện này gây ra là thấp và sẽ tiếp tục theo dõi tình hình dịch tễ học, cũng như cập nhật đánh giá rủi ro. Nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn trên tàu được đánh giá ở mức độ vừa phải", thông cáo cho biết thêm.
Trong diễn biến liên quan, các nguồn thạo tin cho hay Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus sẽ đến đảo Tenerife của Tây Ban Nha trong hôm nay 9.5 để giúp điều phối sơ tán hành khách bị ảnh hưởng bởi dịch virus hanta.
Ông Tedros sẽ cùng các Bộ trưởng Y tế và Nội vụ Tây Ban Nha đến một sở chỉ huy ở đó "để đảm bảo sự phối hợp giữa các cơ quan hành chính, kiểm soát y tế và việc áp dụng các giao thức giám sát và ứng phó đã được lên kế hoạch".
Ba hành khách trên du thuyền MV Hondius, gồm một cặp vợ chồng người Hà Lan và một phụ nữ người Đức, đã tử vong, trong khi những người khác mắc căn bệnh hiếm gặp này, thường lưu hành giữa các loài gặm nhấm.
Chỉ có chủng Andes được xác nhận có thể lây truyền từ người sang người, điều này làm dấy lên mối lo ngại trên toàn thế giới.
Du thuyền trên mang cờ Hà Lan, chở khoảng 150 người, dự kiến cập cảng Tenerife thuộc quần đảo Canary của Tây Ban Nha vào ngày 10.5. Sau đó, các chuyến bay đặc biệt sẽ đưa hành khách trở về nước của họ.
Trước đó vào ngày 8.5, WHO khẳng định rằng dịch bệnh do virus hanta gây ra có nguy cơ rất thấp đối với cộng đồng.
"Đây là một loại virus nguy hiểm, nhưng chỉ đối với người thực sự bị nhiễm bệnh, và nguy cơ đối với dân số nói chung vẫn ở mức cực kỳ thấp", người phát ngôn của WHO Christian Lindmeier cho biết.
