Ngay từ buổi đầu của loài người, khảo cổ học đã cho thấy dấu vết của lòng biết ơn. Những ngôi mộ cổ xưa với đồ tùy táng cho thấy con người đã tưởng nhớ và tri ân người đã khuất.
Những đền thờ cổ đại của các nền văn minh Ai Cập, Hy Lạp và Maya đều được dựng lên để tỏ lòng biết ơn thần linh và tổ tiên.
Ở nhiều quốc gia, tượng đài và lễ tưởng niệm được dựng lên để tri ân những người đã hy sinh vì cộng đồng.
Có thể nói, văn minh nhân loại là một hình thức lớn của lòng biết ơn đối với quá khứ. Trong truyền thống Việt Nam, lòng biết ơn được coi là nền tảng của đạo làm người.
Từ thuở nhỏ, trẻ em đã được dạy “uống nước nhớ nguồn”. Một câu ngắn gọn nhưng chứa đựng cả một triết lý đạo đức. Hay “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Những câu tục ngữ ấy không chỉ là lời khuyên đạo đức mà là một hệ giá trị văn hóa.
Trong đời sống, lòng biết ơn được thể hiện qua nhiều phong tục như thờ cúng tổ tiên, giỗ chạp, lễ tết, tưởng niệm anh hùng dân tộc. Từ những ngôi đình làng đến các đền thờ như Đền Hùng, truyền thống ấy nhắc nhở rằng mỗi người đều là kết quả của một dòng chảy lịch sử.
Trong gia đình, cha mẹ dạy con cái phải kính trên nhường dưới nhớ, công sinh thành, biết ơn thầy cô. Đó là những bài học đầu tiên của đạo làm người.
Có thể nhìn lòng biết ơn theo 3 tầng – từ gần với bản năng đến chiều sâu tinh thần với độ “sâu nặng ” tăng dần. Biết ơn sinh học – nền tảng của sự sống. Đó là sự gắn bó tự nhiên với người nuôi dưỡng: cha mẹ, người chăm sóc, môi trường nuôi sống (đất, nước, thiên nhiên). Ở tầng này, biết ơn gần với bản năng đáp lại, tạo ra tình thân, sự trung thành, cảm giác an toàn.
Biết ơn vật chất – tầng của trao nhận hữu hình. Đó là biết ơn những gì ta được cho, được giúp như tiền bạc, cơ hội, điều kiện sống, sự hỗ trợ cụ thể trong lúc khó khăn. Tầng này dễ nhận thấy, nhưng cũng dễ phai nhạt nếu chỉ dừng ở “trả ơn – đền ơn”.
Tâng sâu nhất chính là biết ơn tinh thần. Đây là biết ơn những gì định hình con người mình: sự giáo dục, khai mở trí tuệ; sự dẫn dắt, truyền cảm hứng; truyền thống, giá trị văn hóa.
Trong văn hóa Á Đông, điều này kết tinh trong đạo “Quân – Sư – Phụ”: ơn sinh thành (Phụ), ơn dẫn dắt trí tuệ (Sư), ơn định hướng lý tưởng (Quân). Tầng này sâu nhất vì không chỉ nuôi ta sống, mà giúp ta “trở thành”, không chỉ cho ta cái có mà cho ta cách để tạo ra giá trị. Nó có sự ảnh hưởng lâu dài, xuyên suốt cả cuộc đời và thế hệ sau.
Một người có thể quên một món quà, nhưng khó quên một người đã thay đổi cách mình nhìn thế giới. Đôi khi, một lời dạy, một sự khai sáng, một niềm tin được trao còn lớn hơn mọi hỗ trợ vật chất.
Biết ơn tạo ra khiêm nhường mở cửa cho mọi đức tính. Từ biết ơn dẫn đến nhân ái, bao dung, dũng cảm và sự hy sinh.
Tuy nhiên, khi xã hội phát triển nhanh, biết ơn sinh học dễ bị lãng quên (xa gia đình, thiên nhiên). Biết ơn vật chất dễ bị “bình thường hóa” (mọi thứ sẵn có). Tinh thần tri ân đôi khi bị thay thế bằng tâm lý đòi hỏi. Nhiều người quen với việc nhận mà ít khi nghĩ đến việc cảm ơn.
Có nhiều nguyên nhân sâu xa. Ngày nay, con người được khuyến khích khẳng định cái tôi. Điều đó có mặt tích cực, nhưng nếu đi quá xa sẽ khiến người ta quên rằng mình trưởng thành nhờ người khác.
Nhịp sống nhanh cũng khiến con người ít có thời gian suy ngẫm. Khi mọi thứ trôi qua quá nhanh, người ta dễ quên những ân nghĩa.
Chúng ta đang sống trong một xã hội tiêu dùng, nhiều giá trị được đo bằng lợi ích và vật chất. Khi mọi thứ đều có thể mua bán, lòng biết ơn dễ bị xem nhẹ.
Bên cạnh đó, công nghệ và mạng xã hội đôi khi khuyến khích sự phán xét, so sánh và chỉ trích hơn là sự trân trọng.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), câu chuyện về lòng biết ơn càng trở nên quan trọng. AI có thể giúp con người làm việc nhanh hơn, học nhanh hơn, thậm chí sáng tạo nhanh hơn. AI hiện nay không có “cảm nhận được nhận”, không có ký ức sống như con người, không có cảm xúc thật. Nên AI chỉ có thể mô phỏng, chưa thể trải nghiệm.
AI có thể học cách nói lời cảm ơn đúng lúc, ghi nhận công lao người khác, phản hồi một cách trân trọng. Đây là văn hóa giao tiếp số. AI trong tương lai có thể phản hồi tốt hơn với giao tiếp lịch sự. Các mô hình có thể nhận diện giọng điệu, nhận diện ý định giao tiếp. Nếu người dùng lịch sự, hợp tác, tôn trọng AI có thể phản hồi thân thiện hơn, hỗ trợ sâu hơn.
Nếu chúng ta quen ra lệnh cho mọi thứ xung quanh, rất có thể một ngày nào đó ta cũng sẽ nói chuyện với nhau bằng giọng điệu ấy. Nhưng nếu ta vẫn giữ những từ giản dị như “xin giúp”, “làm ơn”, “cảm ơn”, thì dù thế giới có đầy những cỗ máy thông minh, ngôn ngữ của con người vẫn còn hơi ấm của sự tử tế.
Có lẽ trong tương lai, khi người ta nói về văn minh của kỷ nguyên AI, không bắt đầu từ những phòng thí nghiệm lớn mà bắt đầu từ một điều rất nhỏ – một câu hỏi được viết ra với sự tôn trọng và một lời cảm ơn ở cuối câu.
Một xã hội đôi khi không được giữ vững chỉ bằng luật pháp hay sức mạnh. Nó được giữ vững bởi vô số sợi dây vô hình của niềm tin giữa con người. Và mỗi lời cảm ơn chân thành giống như một nút thắt nhỏ buộc những sợi dây ấy lại với nhau.
Có thể chúng ta không thay đổi được cả thế giới trong một ngày, nhưng chúng ta có thể làm cho thế giới quanh mình tốt đẹp hơn một chút, bắt đầu từ những điều giản dị nhất. Một nụ cười, một cái gật đầu và một lời cảm ơn.
Và có lẽ, giữa một thế giới đang thay đổi nhanh chóng bởi công nghệ và AI, điều quan trọng nhất để giữ cho con người vẫn là con người chính bởi điều rất giản dị ấy: biết nói lời cảm ơn đối với cuộc đời.
Ngày 25-5, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.
Tại quyết định vừa ban hành, Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ các hành vi vi phạm liêm chính khoa học gồm: ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe dọa, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học...
Các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp bao gồm: che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng; truyền bá thông tin sai sự thật, xuyên tạc kết quả nghiên cứu; không được sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản hoặc các hình thức khác tương tự của đối tượng nghiên cứu khi nghiên cứu trên người; tiết lộ dữ liệu nhạy cảm thu thập trong nghiên cứu mà không có sự cho phép...
Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết hành vi ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu là hành vi vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.
Hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có nhiều mức độ khác nhau và có thể do lỗi vô ý hoặc lỗi cố ý của người vi phạm.
Do vậy, bộ yêu cầu cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ có thể căn cứ vào vi phạm do vô ý hay cố ý, tính chất, mức độ, hậu quả của vi phạm để quy định biện pháp xử lý phù hợp.
Ví dụ như: nhắc nhở, phê bình; cảnh cáo bằng văn bản; yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai; dừng giao chủ trì hoặc tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ đang thực hiện; không cho phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ vô thời hạn hoặc trong thời gian nhất định; yêu cầu rút bài báo/ấn phẩm khoa học có liên quan đến hành vi vi phạm;
Yêu cầu hoàn trả kinh phí đã nhận khi bài báo/ấn phẩm bị rút hoặc bị kết luận vi phạm; thu hồi kinh phí và các danh hiệu, khen thưởng liên quan đến kết quả vi phạm; sửa đổi, hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Quy định vừa ban hành yêu cầu người tham gia nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo cần đảm bảo 6 yêu cầu.
Thứ nhất, không sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo dữ liệu giả, ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật.
Thứ hai, không sử dụng tài liệu do trí tuệ nhân tạo tạo ra chưa kiểm chứng làm tài liệu tham khảo.
Thứ ba, cung cấp đầy đủ tên công cụ, phiên bản, phạm vi sử dụng trí tuệ nhân tạo được sử dụng trong quá trình nghiên cứu khoa học; ghi rõ các nội dung nghiên cứu được hoàn toàn tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo.
Thứ tư, không đưa dữ liệu mật/chưa công bố lên nền tảng trí tuệ nhân tạo trái quy định pháp luật.
Thứ năm, trí tuệ nhân tạo chỉ được coi là công cụ hỗ trợ và người sử dụng phải chịu trách nhiệm cuối cùng về các nội dung, sản phẩm, tài liệu do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Thứ sáu, các nội dung khác do cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ bổ sung phù hợp với quy định của Đảng, Nhà nước.
Xem quyết định ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ tại đây.
Tại ngày hội Hướng nghiệp và Việc làm của trường Đại học Thương mại sáng 22/4, ông Nguyễn Việt Trung, Giám đốc điều hành Tập đoàn Phú Thái với quy mô 5.000 nhân sự, cho biết năm nay dự kiến tuyển mới 200 người, chủ yếu ở các vị trí sale, kinh doanh, marketing.
Theo ông Trung, lương khởi điểm cho tân cử nhân kinh tế tại đây khoảng 16 triệu đồng; sau 3-5 năm kinh nghiệm, thu nhập có thể đạt 20-30 triệu đồng.
Đại diện một nhà băng tư nhân tiết lộ kế hoạch tuyển dụng 2.500 nhân sự cho các vị trí bán lẻ và giao dịch viên.
"Nhìn chung, sinh viên kinh tế không lo thiếu việc", người này nhìn nhận.
Theo báo cáo lương và thị trường nhân sự 2026 của JobOKO, nền tảng tuyển dụng và tìm việc trực tuyến, 89% trong số hơn 1.200 doanh nghiệp cho biết sẽ tuyển thêm người trong năm nay. Gần 80% lên kế hoạch tuyển bằng hoặc nhiều hơn năm trước.
"Nhu cầu mở rộng nhân sự thành xu hướng chủ đạo", báo cáo nhận định. Số vị trí việc làm chủ yếu ở các lĩnh vực Kinh doanh - bán hàng (60,35%), Marketing (28,5%), Sản xuất (28%)...
Lương trung bình với sinh viên mới ra trường các ngành kinh tế như Marketing, kinh doanh - bán hàng dao động 9-15 triệu đồng.
Tại trường Đại học Thương mại, PGS. TS Phan Đình Quyết, Giám đốc Trung tâm quan hệ doanh nghiệp và việc làm, cho biết tân cử nhân của trường có thu nhập trung bình 7-10 triệu đồng một tháng, sau 3-5 năm kinh nghiệm tăng lên 15-20 triệu.
Sinh viên đến từ những ngành "hot" như Thương mại điện tử, Logistics, Marketing số, Phân tích dữ liệu có thể đạt 20 triệu đồng khi mới ra trường. Một số em khởi nghiệp, có thể đạt hơn 100 triệu đồng một tháng.
Dù thị trường dồi dào việc làm, các nhà tuyển dụng cảnh báo quá trình ứng tuyển không hề dễ dàng.
Bà Nguyễn Thị Hằng, Trưởng nhóm tuyển dụng Onschool Edtech Group, cho biết đòi hỏi "fresher" (thuật ngữ chỉ ứng viên mới ra trường) kỹ năng giao tiếp, nhằm đáp ứng các vị trí tư vấn, marketing.
"Ví dụ ứng viên nói ngọng chắc chắn sẽ bị loại ở vị trí tư vấn", bà Hằng cho hay.
Ông Nguyễn Việt Trung cũng lưu ý, ngoài kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp kỳ vọng tân cử nhân có trải nghiệm thực tế, tư duy phản biện và thái độ ham học hỏi.
Các chuyên gia khuyên sinh viên tận dụng kỳ thực tập và hoạt động câu lạc bộ để cải thiện kỹ năng mềm, tránh tình trạng CV "trắng tinh" khi đi xin việc.
Nắm bắt "đặt hàng" từ doanh nghiệp, TS Phan Đình Quyết, cho hay trường Đại học Thương mại đã đẩy mạnh các chương trình tiên tiến, song bằng, định hướng nghề nghiệp quốc tế (IPOP). Sinh viên các chương trình này được đi thực tập ngay từ năm thứ hai để tăng khả năng thực chiến. Ngoài ra, 30% môn học được dạy bằng tiếng Anh để sinh viên nâng cao khả năng ngoại ngữ, tiếp cận cơ hội làm việc trong môi trường quốc tế,
Tham dự sự kiện, Mai Huyền Trang, sinh viên năm thứ ba ngành Marketing, tìm hiểu về nhu cầu, yêu cầu và mức lương mà doanh nghiệp đưa ra. Nữ sinh hiểu cần bổ sung kiến thức nền của lĩnh vực để tăng cơ hội được nhận.
Kinh doanh - Quản lý hiện là nhóm ngành học "hot" nhất. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong hơn 681.000 sinh viên nhập học đại học năm 2025, hơn 146.000 em chọn nhóm ngành này, tức cứ 5 thí sinh thì một em chọn.
Tại điểm thi Trường THPT Phan Châu Trinh (phường Hải Châu, Đà Nẵng), nhiều thí sinh rời phòng thi môn toán với tâm trạng khá thoải mái.
Đa số nhận định đề năm nay "vừa sức", không quá dễ nhưng cũng không gây áp lực lớn như lo ngại ban đầu.
Thái Cát Tường, học sinh Trường THCS Chu Văn An (phường Thanh Khê, Đà Nẵng), cho rằng đề có độ phân hóa nhưng nhìn chung phù hợp mặt bằng học sinh.
Tường cho biết: "Phần lớn các câu đại số, rút gọn biểu thức, xác suất, bài toán thực tế hay lập phương trình đều quen thuộc, học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản có thể làm tốt.
Đề không quá dễ cũng không quá khó, em thấy vừa sức. So với năm ngoái thì toán năm nay không dễ hơn".
Cát Tường đánh giá phần khó nằm ở câu hình học cuối đề. "Ở ý b câu hình, phần chứng minh liên quan tam giác đồng dạng khá khó nhìn ra với học sinh mức khá. Đây là câu bắt đầu có tính phân loại. Còn ý c hình học là câu khó nhất để lấy điểm 10, em không làm được", Tường chia sẻ.
Đối chiếu với đề thi, cấu trúc năm nay gồm 6 câu, trải đều từ tính toán căn thức, đồ thị hàm số, xác suất, bài toán thực tế đến hình học phẳng.
Trong đó, câu 4 và câu 5 đưa các tình huống gắn thực tế như tính khoảng cách quan sát ô tô, diện tích hình quạt, thể tích ống cống bê tông và bài toán may đồng phục bằng lập phương trình.
Nhiều thí sinh nhận xét các bài toán thực tế năm nay đa dạng và "đặc sắc" hơn năm trước, nhưng cách hỏi vẫn khá rõ ràng, không đánh đố.
"Phần bài toán thực tế năm nay có dạng hình trụ, lập phương trình, em thấy mới hơn năm ngoái nhưng không quá khó, chủ yếu hiểu đề rồi áp dụng công thức", một thí sinh tại điểm thi Trường THPT Phan Châu Trinh dự đoán mình đạt khoảng 8 điểm với mức học lực giỏi, cho hay.
Quỳnh Anh, học sinh Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến (phường Cẩm Lệ, Đà Nẵng), đánh giá đề "khá dễ chịu" với học sinh học chắc kiến thức.
"Nhiều câu chỉ cần nhớ lý thuyết, thay công thức vào tính, không phải suy nghĩ quá nhiều. Phần lập phương trình rất dễ, các trường ôn rất nhiều dạng này nên học sinh khá cũng có thể làm được khoảng 7 - 8 điểm", Quỳnh Anh nhận xét.
Theo Quỳnh Anh, phần hình học vẫn là thử thách lớn nhất, đặc biệt câu chứng minh cuối để phân loại học sinh xuất sắc. "Nhiều bạn trong phòng em làm được câu c hình, nhưng đây vẫn là câu khó nhất của đề", Quỳnh Anh nói và tự tin dự đoán khoảng 9 điểm.
