Trong chưa đầy 24 giờ, eo biển Hormuz, “yết hầu” năng lượng của thế giới, rơi vào trạng thái biến động chưa từng có kể từ khi Mỹ và Iran bắt đầu ngừng bắn hôm 7/4. Những tuyên bố trái chiều mà giới chức hai nước đưa ra, cùng một số vụ tấn công tàu thương mại, đã khiến khu vực trở thành tâm điểm lo ngại toàn cầu.
Sự hỗn loạn bắt đầu từ những tín hiệu tưởng như tích cực. Sau gần 7 tuần Iran phong tỏa Hormuz để đáp trả Mỹ và Israel, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 17/4 thông báo trên tài khoản X rằng Tehran “mở hoàn toàn” eo biển để hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày ở Lebanon, chấm dứt giao tranh giữa Israel và nhóm Hezbollah.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lập tức đăng bài trên mạng xã hội Truth Social hoan nghênh động thái của Iran, thêm rằng Tehran đã đồng ý sẽ không bao giờ đóng cửa eo biển Hormuz nữa.
Động thái đánh dấu bước hạ nhiệt đáng kể trong xung đột Mỹ – Iran. Các hãng vận tải biển lập tức điều chỉnh kế hoạch, sẵn sàng đưa tàu qua eo biển Hormuz nếu điều kiện an toàn được xác nhận. Hàng trăm tàu đã bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư từ đầu tháng 3 do ảnh hưởng từ xung đột.
Chỉ trong vài giờ sau đó, giá dầu thô thế giới giảm 10%, phản ánh kỳ vọng rằng rủi ro gián đoạn nguồn cung qua Hormuz đang giảm xuống. Tuy nhiên, sự lạc quan này nhanh chóng suy giảm, khi các công ty hàng hải bắt đầu tỏ ra thận trọng, cho rằng eo biển này vẫn còn nhiều thủy lôi, không đảm bảo an toàn.
Công ty dữ liệu hàng hóa Kpler cho rằng Hormuz “thực chất vẫn bị đóng” đối với hoạt động thương mại thông thường. Ngay cả khi Iran thực sự mở cửa Hormuz, chỉ khoảng 25% giá trị xuất khẩu của vùng Vịnh có thể phục hồi trong vòng một đến hai tháng tới, theo Kpler.
Sự hỗn loạn bắt đầu chỉ vài giờ sau bài đăng của Ngoại trưởng Araghchi. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người từng dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Iran tại Pakistan, tuyên bố rằng eo biển Hormuz “sẽ không được mở nếu chiến dịch phong tỏa các cảng vẫn diễn ra”.
Ông Ghalibaf còn nói rằng eo biển Hormuz mở hay đóng, cũng như các quy định liên quan, sẽ “được quyết định trên thực địa chứ không phải mạng xã hội”, dường như ám chỉ phát biểu của ông Araghchi.
Tasnim, hãng thông tấn bán chính thức có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đăng bài viết cho rằng thông báo trên X của Ngoại trưởng Araghchi là “tệ và không đầy đủ”, thêm rằng hoạt động qua lại Hormuz của tàu thuyền sẽ bị xem là “không phù hợp” nếu Mỹ vẫn phong tỏa cảng biển Iran.
Các kênh truyền thông khác có liên hệ với IRGC cũng đồng loạt chỉ trích phát biểu của Ngoại trưởng Araghchi, cho rằng thông tin của ông tạo ra “nhiều mơ hồ” về điều kiện, cơ chế và quy trình đi lại qua eo biển. Những phản ứng này cho thấy nội bộ Iran chưa thống nhất về vấn đề Hormuz.
IRGC sau đó ra tuyên bố rằng các tàu thương mại chỉ được phép đi qua Hormuz nếu có sự chấp thuận của hải quân trực thuộc lực lượng này. Điều đó đồng nghĩa với việc eo biển không “mở cửa hoàn toàn”, mà gắn với cơ chế kiểm soát quân sự trực tiếp của IRGC.
“IRGC đang bác bỏ bất kể thứ gì Ngoại trưởng Iran làm. Ý tôi là quan điểm của họ không rõ ràng”, Yoruk Isik, đứng đầu công ty tư vấn hàng hải Bosphorus Observer, bình luận.
Những tín hiệu từ thực địa cho thấy sự kiểm soát quân sự với Hormuz vẫn được Iran duy trì chặt chẽ. Một số tàu chở dầu và tàu hàng đã thử rời vịnh Ba Tư theo lộ trình do Iran chỉ định là vòng qua đảo Larak, nhưng rồi họ bất ngờ quay đầu.
“Họ rõ ràng chưa được phép đi qua”, Matt Smith, giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, nói với CNBC.
Hãng tin Tasnim dẫn nguồn tin thân cận với Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết các tàu thương mại không được phép qua Hormuz nếu họ có liên hệ với các quốc gia thù địch.
“Vẫn chưa rõ tình hình có thay đổi nào đáng kể hay không”, Tomer Raanan, nhà phân tích rủi ro hàng hải tại nền tảng dữ liệu Lloyd’s List Intelligence, cho biết. “Iran vẫn muốn các tàu phải đi qua lãnh hải của họ”.
Trong bài đăng sau đó, ông Trump cho hay lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran vẫn còn hiệu lực “ở mức tối đa” cho đến khi thỏa thuận giữa Mỹ với Iran “hoàn thành 100%”. “Quá trình này sẽ diễn ra rất nhanh chóng vì hầu hết các điểm đã được đàm phán”, ông viết.
Chưa đầy 24 giờ sau, quân đội Iran ngày 18/4 tuyên bố đảo ngược quyết định mở eo biển Hormuz, do Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển của nước này.
Eo biển Hormuz “quay về tình trạng như trước, nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ” của lực lượng vũ trang Iran, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố. “Tình trạng này sẽ được duy trì cho đến khi Mỹ khôi phục hoàn toàn quyền tự do hàng hải cho các tàu đến và đi từ Iran”.
IRGC cảnh báo mọi tàu thuyền, bất kể loại nào, không nên rời vị trí neo đậu tại vịnh Ba Tư và biển Oman.
“Mọi nỗ lực tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động hợp tác với kẻ thù, và tàu vi phạm sẽ bị tấn công”, IRGC cho biết, thêm rằng các tàu chỉ nên theo dõi thông báo từ lực lượng này qua liên lạc vô tuyến. “Các tuyên bố của Tổng thống Mỹ về eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư không có bất kỳ độ tin cậy nào”.
Để nhấn mạnh thông điệp này, xuồng của IRGC đã nổ súng vào một tàu chở dầu ở eo biển Hormuz. Một tàu hàng cũng ghi nhận bị “vật thể lạ” đánh trúng và gây hư hại cho một số container. Hai tàu bị tấn công ở vùng biển cách Oman vài chục km.
Liên lạc vô tuyến giữa tàu Bhagya Laxmi của Ấn Độ với hải quân Iran cho thấy lực lượng này vẫn phong tỏa eo biển Hormuz và yêu cầu các tàu thương mại quay lại nơi neo đậu “cho đến khi được cấp phép”.
Trong bài đăng trên tài khoản Telegram, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cảnh báo “hải quân dũng cảm của Iran sẵn sàng khiến kẻ thù nếm trải vị đắng của những thất bại mới”.
Trong khi đó, ông Trump ngày 18/4 một lần nữa khẳng định các cuộc đàm phán với Iran đang tiến triển rất thuận lợi, nhưng Mỹ sẽ không chấp nhận bị “tống tiền”. Ông cảnh báo Mỹ có thể không gia hạn lệnh ngừng bắn và tiếp tục chiến dịch ném bom, nếu không đạt thỏa thuận lâu dài với Tehran.
Tehran cũng tỏ ra không nhượng bộ. Một quan chức quân đội Iran tuyên bố rằng “nếu chiến tranh nổ ra trở lại, chúng tôi sẽ sử dụng những tên lửa có ngày sản xuất là tháng 5/2026”.
Tất cả điều này có nghĩa là sau một ngày hỗn loạn, eo biển Hormuz trên thực tế vẫn đang bị đóng, theo Matthew Wright, chuyên gia phân tích vận tải cấp cao tại Kpler. “Đây chỉ là một tín hiệu lạc quan giả”.
Các bên trung gian đang thúc đẩy Mỹ – Iran gia hạn lệnh ngừng bắn và sắp xếp vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước nhằm tìm giải pháp lâu dài cho xung đột, nhưng quá trình này chưa có tiến triển rõ rệt. Hai bên đàm phán lần đầu hôm 11/4 tại Islamabad, Pakistan nhưng không đạt đồng thuận về các vấn đề then chốt.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh nói hai bên chưa ấn định thời điểm đàm phán lần hai, thêm rằng cần phải đạt được một khuôn khổ hiểu biết chung trước. Hội đồng An ninh Quốc gia Iran cho biết Tehran đang xem xét các “đề xuất mới” từ phía Mỹ, song chưa đưa ra phản hồi chính thức.
Al Jazeera dẫn hai nguồn tin an ninh Pakistan ngày 19/4 nói Mỹ và Iran có thể đàm phán trong tuần tới. Họ cho biết hai vận tải cơ C-17 của Mỹ đã hạ cánh xuống căn cứ không quân Noor Khan gần Islamabad, an ninh được siết chặt ở thủ đô và khách sạn Serena, nơi tổ chức vòng đàm phán đầu tiên. Khách sạn này đang yêu cầu khách rời đi, không nhận đặt phòng cho đến ngày 24/4.
Theo các nguồn thạo tin của Đài CNN và tờ New York Post, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan bị cách chức vào hôm 22-4 do căng thẳng trong dự án đóng tàu "Hạm đội Vàng" với Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ Quốc phòng) Pete Hegseth, cũng như mối quan hệ thân cận của ông Phelan với Tổng thống Donald Trump.
Đây là diễn biến bất ngờ vì Hải quân Mỹ đang đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran.
Nhiều nguồn tin tiết lộ căng thẳng giữa ông Phelan và ông Hegseth đã kéo dài nhiều tháng.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ cho rằng ông Phelan triển khai dự án đóng tàu quá chậm chạp và không hài lòng khi ông Phelan "vượt cấp" để liên lạc trực tiếp với Tổng thống Trump.
Ông Phelan còn có bất đồng với Thứ trưởng Quốc phòng Steve Feinberg. Ông được cho là muốn nắm quyền kiểm soát các vấn đề liên quan đến đóng tàu và mua sắm cho hải quân - các công việc thuộc thẩm quyền của ông Phelan.
Bất đồng lên đến đỉnh điểm vào hôm 22-4 trong cuộc họp giữa ông Trump và ông Hegseth tại Nhà Trắng về vấn đề đóng tàu.
Nhà lãnh đạo Mỹ, vốn đã không hài lòng với tiến độ chậm, sau cùng đã bị thuyết phục rằng cần thay thế ông Phelan để bổ nhiệm một người có thể làm việc nhanh hơn.
Ông Trump đã yêu cầu ông Hegseth "xử lý việc này". Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ sau đó nhắn tin yêu cầu ông Phelan từ chức hoặc bị sa thải.
Tuy nhiên ông Phelan dường như không tin ông Trump đã biết về tin nhắn này.
Các nguồn tin cho biết ông Phelan đã liên lạc với giới chức Nhà Trắng để hỏi liệu họ hay tổng thống có biết việc ông bị yêu cầu từ chức hay không, và sau đó còn trực tiếp đến Nhà Trắng để xác nhận.
Ông Phelan cuối cùng đã gặp ông Trump ở khu vực Cánh Tây và được thông báo rằng ông đã mất chức.
Đây là lần đầu tiên một bộ trưởng quân chủng do Tổng thống Donald Trump đề cử bị sa thải, song thực tế Bộ trưởng Hegseth đã thay thế nhiều sĩ quan quân đội cấp cao kể từ khi lên lãnh đạo Lầu Năm Góc.
Trước khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Hải quân vào năm 2025, ông Phelan là một doanh nhân và không có kinh nghiệm về quân sự. Vợ chồng ông từng gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông Trump.
Khi bổ nhiệm ông Phelan, Tổng thống Trump cho rằng ông "sẽ là một lực lượng mạnh mẽ cho các quân nhân hải quân và là nhà lãnh đạo kiên định trong việc thúc đẩy tầm nhìn Nước Mỹ trên hết của tôi".
Thứ trưởng Hải quân Hùng Cao sẽ đảm nhiệm vai trò quyền Bộ trưởng Hải quân. Ông đã phục vụ trong quân đội Mỹ trong 25 năm và từng tham gia các nhiệm vụ tại Iraq, Afghanistan và Somalia.
Bộ trưởng Hải quân phụ trách hơn 900.000 nhân sự và ngân sách hằng năm hơn 210 tỉ USD.
Một nguồn tin từ Đảng Cộng hòa cho biết ông Trump kỳ vọng việc thay đổi lãnh đạo sẽ không làm ảnh hưởng đến cuộc chiến của Mỹ với Iran.
Trong cuộc họp báo ngày 9/5, Tổng thống Vladimir Putin được hỏi về việc các khí tài quân sự không xuất hiện trong lễ Duyệt binh Chiến thắng năm nay. Tổng thống Nga trả lời rằng điều đó không chỉ xuất phát từ lo ngại về an ninh, mà còn do yêu cầu tác chiến.
"Năm nay không phải là năm kỷ niệm chẵn, nhưng vẫn là Ngày Chiến thắng, nên chúng tôi quyết định vẫn tổ chức sự kiện, dù không có màn trình diễn khí tài quân sự. Điều này không chỉ vì vấn đề an ninh, mà chủ yếu là do các lực lượng vũ trang phải tập trung toàn lực vào mục tiêu đánh bại hoàn toàn kẻ thù trong chiến dịch quân sự đặc biệt", ông cho hay.
Tuyên bố của ông được đưa ra chỉ vài giờ sau cuộc duyệt binh kỷ niệm Ngày Chiến thắng nhằm đánh dấu thắng lợi của Liên Xô trước phát xít Đức trong Thế chiến II.
Năm nay, thay vì triển khai các loại tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, xe tăng và hệ thống tên lửa diễu hành qua Quảng trường Đỏ, Nga đã cho trình chiếu video về những thiết bị quân sự đang hoạt động trên màn hình khổng lồ đối diện Điện Kremlin.
Lễ duyệt binh năm nay cũng có quy mô nhỏ hơn so với các sự kiện trước đây, khi chỉ có các đội hình binh sĩ diễu qua Quảng trường Đỏ mà không có đội hình cơ giới. An ninh ở Moskva được thắt chặt tối đa, đề phòng nguy cơ Ukraine tiến hành tập kích bằng UAV tầm xa.
Tại cuộc họp báo, Tổng thống Putin nói rằng ông không đề xuất, nhưng cũng chưa từng từ chối một cuộc gặp với ông Volodymyr Zelensky. "Nếu ai đó muốn tiến hành cuộc gặp thì cứ tiến hành. Họ cứ đến Moskva, và chúng ta sẽ gặp nhau", ông nói.
Lãnh đạo Nga thêm rằng ông sẵn sàng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ sau khi mọi điều kiện cho một thỏa thuận hòa bình đã được dàn xếp xong.
"Hiện tại, tôi cho rằng cuộc xung đột đang đi đến hồi kết", Tổng thống Nga nói. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng "mọi chuyện vẫn còn rất gian nan".
Khi được hỏi liệu có phải viện trợ quân sự của phương Tây cho Ukraine đã đi quá xa, ông Putin cho rằng phương Tây đã "đẩy cao mức độ đối đầu với Nga và điều đó vẫn tiếp diễn đến tận bây giờ".
"Họ đã chờ đợi suốt nhiều tháng để thấy Nga thất bại, để thấy quốc gia này sụp đổ. Nhưng tính toán đó đã không thành", ông nói. "Và rồi họ cứ sa lầy vào lối mòn để giờ đây không thể thoát ra được".
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tuần trước cho biết ông tin rằng EU có "tiềm năng" đàm phán với Nga, cũng như thảo luận về tương lai cấu trúc an ninh của khu vực.
Khi được hỏi liệu ông có sẵn lòng đối thoại với châu Âu hay không, Tổng thống Putin cho biết cá nhân ông thích đàm phán với cựu thủ tướng Đức Gerhard Schroeder hơn.
"Với tôi, cựu thủ tướng Cộng hòa Liên bang Đức Schroeder là lựa chọn ưu tiên", ông nói.
Xung đột Nga - Ukraine đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong quan hệ giữa Nga và phương Tây trong hàng chục năm qua.
Điện Kremlin cho biết các cuộc đàm phán hòa bình do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian đang dừng lại. Ông Putin đã nhiều lần khẳng định sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi đạt được mọi mục tiêu đề ra.
Trong bài phát biểu kéo dài 8 phút trong lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng, Tổng thống Putin cũng lặp lại thông điệp này.
"Chiến công hiển hách của thế hệ chiến thắng đã truyền cảm hứng cho các binh sĩ đang thực hiện nhiệm vụ trong chiến dịch quân sự đặc biệt", ông nói, đề cập thuật ngữ Nga sử dụng trong xung đột với Ukraine. "Họ đang đối mặt với một lực lượng được toàn bộ khối NATO hỗ trợ và trang bị vũ khí. Dù vậy, họ vẫn tiến về phía trước".
Đến nay, lực lượng Nga vẫn chưa thể kiểm soát toàn bộ vùng Donbass ở miền đông Ukraine, nơi quân đội Kiev đã lùi về thiết lập các phòng tuyến tại những thành phố pháo đài. Dù Moskva hiện kiểm soát gần 1/5 lãnh thổ Ukraine, tốc độ tiến quân của họ đã chậm lại trong năm nay.
Sau khi Nga và Ukraine cáo buộc lẫn nhau vi phạm các lệnh ngừng bắn đơn phương đã tuyên bố những ngày gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày từ 9/5 đến 11/5 và được cả Moskva lẫn Kiev ủng hộ. Hai bên cũng đồng ý trao đổi 1.000 tù binh.
"Tôi muốn thấy cuộc xung đột này chấm dứt. Chiến sự Nga - Ukraine là điều tồi tệ nhất xảy ra từ Thế chiến II xét về thiệt hại nhân mạng. 25.000 binh sĩ trẻ ngã xuống mỗi tháng. Thật điên rồ", ông Trump nói với các phóng viên tại Washington.
Ông nói thêm rằng bản thân "muốn thấy lệnh ngừng bắn được gia hạn lâu dài". Hiện chưa có báo cáo về hành động vi phạm lệnh ngừng bắn từ cả phía Nga và Ukraine.
Theo Hãng tin Reuters, Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) cho biết một dư chấn mạnh 4,6 độ đã xảy ra phía bắc thủ đô Caracas của Venezuela vào sáng 29-6 (giờ địa phương), với tâm chấn ở độ sâu khoảng 10km.
Chủ tịch Quốc hội Venezuela Jorge Rodriguez cho biết hiện chưa ghi nhận thiệt hại nào do trận dư chấn này gây ra.
Dư chấn diễn ra gần một tuần sau khi hai trận động đất mạnh 7,2 và 7,5 độ làm rung chuyển Venezuela, khiến ít nhất 1.450 người thiệt mạng và 3.150 người bị thương, cùng khoảng 50.000 người được cho là vẫn còn mất tích.
Các nỗ lực cứu hộ đang được tập trung triển khai tại bang La Guaira - khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất.
Các kỹ sư Venezuela đang kêu gọi chính phủ khẩn trương cho kiểm tra toàn bộ các khu nhà ở công, sau khi trận động đất kép san phẳng một phần khu phức hợp mang tên cố lãnh đạo Hugo Chavéz, gồm 1.100 căn hộ, ở bang La Guaira.
Khu chung cư này còn được gọi với cái tên Los Cocos theo tên của bãi biển gần đó. Đây là nơi tái định cư cho người dân chịu ảnh hưởng của trận lũ quét kinh hoàng năm 1999 ở La Guaira.
Dù chưa có kết luận chính xác về nguyên nhân khiến các tòa nhà sập đổ, một số kỹ sư và chuyên gia xây dựng không loại trừ khả năng việc thực thi lỏng lẻo các quy định về xây dựng, cấp phép và thiếu bảo trì trong nhiều năm đã khiến thiệt hại thêm nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, các kỹ sư cũng chỉ ra rằng nền đất yếu tại bang La Guaira cũng là rủi ro với các công trình tại khu vực này.
Theo ông Richard Casanova - Giám đốc Trường cao đẳng Kỹ sư Venezuela, nơi này có địa hình núi cao sát biển và đất mềm, nên rất dễ bị phá hủy khi xảy ra động đất.
Giáo sư đại học và kỹ sư xây dựng Nicolás Labrópoulos giải thích thêm rằng lớp cát, sỏi và đất tại La Guaira khiến sóng địa chấn truyền chậm hơn nhưng lại mạnh hơn, làm gia tăng mức độ rung lắc.
Ông cho biết nhiều dự án tư nhân cũng bị sập do nền đất yếu, tình trạng ăn mòn và thiếu kiểm soát chất lượng. Nhiều công trình cũ cũng không được gia cố sau khi Venezuela sửa đổi quy định xây dựng sau trận động đất năm 1967.
Bên cạnh đó, các kỹ sư và chuyên gia cho rằng các khu nhà ở công như Los Cocos được xây dựng trong thời gian gấp rút theo chương trình của chính phủ và thiếu giám sát, khiến chất lượng không được kiểm soát.
Các tiêu chuẩn ở công trình công không được thực thi nghiêm cũng tạo tiền lệ để khu vực tư nhân cắt giảm quy trình.
