Trong chưa đầy 24 giờ, eo biển Hormuz, “yết hầu” năng lượng của thế giới, rơi vào trạng thái biến động chưa từng có kể từ khi Mỹ và Iran bắt đầu ngừng bắn hôm 7/4. Những tuyên bố trái chiều mà giới chức hai nước đưa ra, cùng một số vụ tấn công tàu thương mại, đã khiến khu vực trở thành tâm điểm lo ngại toàn cầu.
Sự hỗn loạn bắt đầu từ những tín hiệu tưởng như tích cực. Sau gần 7 tuần Iran phong tỏa Hormuz để đáp trả Mỹ và Israel, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 17/4 thông báo trên tài khoản X rằng Tehran “mở hoàn toàn” eo biển để hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày ở Lebanon, chấm dứt giao tranh giữa Israel và nhóm Hezbollah.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lập tức đăng bài trên mạng xã hội Truth Social hoan nghênh động thái của Iran, thêm rằng Tehran đã đồng ý sẽ không bao giờ đóng cửa eo biển Hormuz nữa.
Động thái đánh dấu bước hạ nhiệt đáng kể trong xung đột Mỹ – Iran. Các hãng vận tải biển lập tức điều chỉnh kế hoạch, sẵn sàng đưa tàu qua eo biển Hormuz nếu điều kiện an toàn được xác nhận. Hàng trăm tàu đã bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư từ đầu tháng 3 do ảnh hưởng từ xung đột.
Chỉ trong vài giờ sau đó, giá dầu thô thế giới giảm 10%, phản ánh kỳ vọng rằng rủi ro gián đoạn nguồn cung qua Hormuz đang giảm xuống. Tuy nhiên, sự lạc quan này nhanh chóng suy giảm, khi các công ty hàng hải bắt đầu tỏ ra thận trọng, cho rằng eo biển này vẫn còn nhiều thủy lôi, không đảm bảo an toàn.
Công ty dữ liệu hàng hóa Kpler cho rằng Hormuz “thực chất vẫn bị đóng” đối với hoạt động thương mại thông thường. Ngay cả khi Iran thực sự mở cửa Hormuz, chỉ khoảng 25% giá trị xuất khẩu của vùng Vịnh có thể phục hồi trong vòng một đến hai tháng tới, theo Kpler.
Sự hỗn loạn bắt đầu chỉ vài giờ sau bài đăng của Ngoại trưởng Araghchi. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người từng dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Iran tại Pakistan, tuyên bố rằng eo biển Hormuz “sẽ không được mở nếu chiến dịch phong tỏa các cảng vẫn diễn ra”.
Ông Ghalibaf còn nói rằng eo biển Hormuz mở hay đóng, cũng như các quy định liên quan, sẽ “được quyết định trên thực địa chứ không phải mạng xã hội”, dường như ám chỉ phát biểu của ông Araghchi.
Tasnim, hãng thông tấn bán chính thức có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đăng bài viết cho rằng thông báo trên X của Ngoại trưởng Araghchi là “tệ và không đầy đủ”, thêm rằng hoạt động qua lại Hormuz của tàu thuyền sẽ bị xem là “không phù hợp” nếu Mỹ vẫn phong tỏa cảng biển Iran.
Các kênh truyền thông khác có liên hệ với IRGC cũng đồng loạt chỉ trích phát biểu của Ngoại trưởng Araghchi, cho rằng thông tin của ông tạo ra “nhiều mơ hồ” về điều kiện, cơ chế và quy trình đi lại qua eo biển. Những phản ứng này cho thấy nội bộ Iran chưa thống nhất về vấn đề Hormuz.
IRGC sau đó ra tuyên bố rằng các tàu thương mại chỉ được phép đi qua Hormuz nếu có sự chấp thuận của hải quân trực thuộc lực lượng này. Điều đó đồng nghĩa với việc eo biển không “mở cửa hoàn toàn”, mà gắn với cơ chế kiểm soát quân sự trực tiếp của IRGC.
“IRGC đang bác bỏ bất kể thứ gì Ngoại trưởng Iran làm. Ý tôi là quan điểm của họ không rõ ràng”, Yoruk Isik, đứng đầu công ty tư vấn hàng hải Bosphorus Observer, bình luận.
Những tín hiệu từ thực địa cho thấy sự kiểm soát quân sự với Hormuz vẫn được Iran duy trì chặt chẽ. Một số tàu chở dầu và tàu hàng đã thử rời vịnh Ba Tư theo lộ trình do Iran chỉ định là vòng qua đảo Larak, nhưng rồi họ bất ngờ quay đầu.
“Họ rõ ràng chưa được phép đi qua”, Matt Smith, giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, nói với CNBC.
Hãng tin Tasnim dẫn nguồn tin thân cận với Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết các tàu thương mại không được phép qua Hormuz nếu họ có liên hệ với các quốc gia thù địch.
“Vẫn chưa rõ tình hình có thay đổi nào đáng kể hay không”, Tomer Raanan, nhà phân tích rủi ro hàng hải tại nền tảng dữ liệu Lloyd’s List Intelligence, cho biết. “Iran vẫn muốn các tàu phải đi qua lãnh hải của họ”.
Trong bài đăng sau đó, ông Trump cho hay lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran vẫn còn hiệu lực “ở mức tối đa” cho đến khi thỏa thuận giữa Mỹ với Iran “hoàn thành 100%”. “Quá trình này sẽ diễn ra rất nhanh chóng vì hầu hết các điểm đã được đàm phán”, ông viết.
Chưa đầy 24 giờ sau, quân đội Iran ngày 18/4 tuyên bố đảo ngược quyết định mở eo biển Hormuz, do Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển của nước này.
Eo biển Hormuz “quay về tình trạng như trước, nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ” của lực lượng vũ trang Iran, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố. “Tình trạng này sẽ được duy trì cho đến khi Mỹ khôi phục hoàn toàn quyền tự do hàng hải cho các tàu đến và đi từ Iran”.
IRGC cảnh báo mọi tàu thuyền, bất kể loại nào, không nên rời vị trí neo đậu tại vịnh Ba Tư và biển Oman.
“Mọi nỗ lực tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động hợp tác với kẻ thù, và tàu vi phạm sẽ bị tấn công”, IRGC cho biết, thêm rằng các tàu chỉ nên theo dõi thông báo từ lực lượng này qua liên lạc vô tuyến. “Các tuyên bố của Tổng thống Mỹ về eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư không có bất kỳ độ tin cậy nào”.
Để nhấn mạnh thông điệp này, xuồng của IRGC đã nổ súng vào một tàu chở dầu ở eo biển Hormuz. Một tàu hàng cũng ghi nhận bị “vật thể lạ” đánh trúng và gây hư hại cho một số container. Hai tàu bị tấn công ở vùng biển cách Oman vài chục km.
Liên lạc vô tuyến giữa tàu Bhagya Laxmi của Ấn Độ với hải quân Iran cho thấy lực lượng này vẫn phong tỏa eo biển Hormuz và yêu cầu các tàu thương mại quay lại nơi neo đậu “cho đến khi được cấp phép”.
Trong bài đăng trên tài khoản Telegram, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cảnh báo “hải quân dũng cảm của Iran sẵn sàng khiến kẻ thù nếm trải vị đắng của những thất bại mới”.
Trong khi đó, ông Trump ngày 18/4 một lần nữa khẳng định các cuộc đàm phán với Iran đang tiến triển rất thuận lợi, nhưng Mỹ sẽ không chấp nhận bị “tống tiền”. Ông cảnh báo Mỹ có thể không gia hạn lệnh ngừng bắn và tiếp tục chiến dịch ném bom, nếu không đạt thỏa thuận lâu dài với Tehran.
Tehran cũng tỏ ra không nhượng bộ. Một quan chức quân đội Iran tuyên bố rằng “nếu chiến tranh nổ ra trở lại, chúng tôi sẽ sử dụng những tên lửa có ngày sản xuất là tháng 5/2026”.
Tất cả điều này có nghĩa là sau một ngày hỗn loạn, eo biển Hormuz trên thực tế vẫn đang bị đóng, theo Matthew Wright, chuyên gia phân tích vận tải cấp cao tại Kpler. “Đây chỉ là một tín hiệu lạc quan giả”.
Các bên trung gian đang thúc đẩy Mỹ – Iran gia hạn lệnh ngừng bắn và sắp xếp vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước nhằm tìm giải pháp lâu dài cho xung đột, nhưng quá trình này chưa có tiến triển rõ rệt. Hai bên đàm phán lần đầu hôm 11/4 tại Islamabad, Pakistan nhưng không đạt đồng thuận về các vấn đề then chốt.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh nói hai bên chưa ấn định thời điểm đàm phán lần hai, thêm rằng cần phải đạt được một khuôn khổ hiểu biết chung trước. Hội đồng An ninh Quốc gia Iran cho biết Tehran đang xem xét các “đề xuất mới” từ phía Mỹ, song chưa đưa ra phản hồi chính thức.
Al Jazeera dẫn hai nguồn tin an ninh Pakistan ngày 19/4 nói Mỹ và Iran có thể đàm phán trong tuần tới. Họ cho biết hai vận tải cơ C-17 của Mỹ đã hạ cánh xuống căn cứ không quân Noor Khan gần Islamabad, an ninh được siết chặt ở thủ đô và khách sạn Serena, nơi tổ chức vòng đàm phán đầu tiên. Khách sạn này đang yêu cầu khách rời đi, không nhận đặt phòng cho đến ngày 24/4.
Hôm qua 26.5, ngoại trưởng của 4 thành viên nhóm Bộ tứ bao gồm bà Penny Wong (Úc), ông S. Jaishankar (Ấn Độ), ông Toshimitsu Motegi (Nhật Bản) và ông Marco Rubio (Mỹ) đã có cuộc hội nghị cấp cao tại Ấn Độ. Đây là cuộc họp thứ ba của ngoại trưởng 4 nước này kể từ tháng 9.2024.
Công bố sau cuộc họp ngày 26.5, ngoại trưởng của 4 nước trên thông báo đồng ý cùng xây dựng một cảng ở Fiji và ký các hiệp ước bao gồm các khoáng sản quan trọng và an ninh năng lượng, đồng thời thúc đẩy năng lượng mới cho nhóm. Đây là một phần trong khuôn khổ hợp tác về khoáng sản mà 4 nước đạt được qua hội nghị.
Reuters dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết khuôn khổ khoáng sản sẽ mở ra cách tận dụng các công cụ chính sách kinh tế và phối hợp đầu tư để củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng - bao gồm cả khai thác và chế biến - và tái chế khoáng sản quan trọng. Vì thế, sáng kiến này có thể có ý nghĩa quan trọng đối với Nhật Bản sau khi Trung Quốc ngừng vận chuyển một số khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn sau căng thẳng ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh.
Bên cạnh đó, ông Rubio cũng công bố sáng kiến hàng hải mới ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo - Pacific) nhằm tăng cường phối hợp giám sát khu vực giữa các thành viên Bộ tứ. Vị Ngoại trưởng Mỹ cho biết đây là Sáng kiến Hợp tác giám sát hàng hải Indo - Pacific hướng đến tận dụng khả năng giám sát hàng hải của mỗi nước thành viên ở khu vực này để tăng cường chia sẻ thông tin. "Liên quan điều đó cũng là việc mở rộng Sáng kiến Nhận thức về lĩnh vực hàng hải Indo - Pacific, có thể cung cấp dữ liệu nhận thức về lĩnh vực hàng hải thương mại gần như theo thời gian thực cho các quốc gia trên khắp khu vực", Ngoại trưởng Rubio nói thêm.
Bộ tứ đã trở thành một nền tảng quan trọng cho hợp tác về an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng và chiến lược Indo - Pacific khi Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng quân sự và kinh tế ở khu vực. Nên giới quan sát đánh giá những nỗ lực của Bộ tứ về hàng hải, nhất là giám sát và chia sẻ thông tin với cả các đối tác khác, nhằm hạn chế các hành động của Bắc Kinh ở Indo - Pacific.
Tuy nhiên, thông báo kết quả hội nghị lần này, các ngoại trưởng không đề cập về khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh của Bộ tứ trong năm nay. Trong khi đó, hồi cuối tuần trước, Ngoại trưởng Rubio từng tiết lộ cuộc họp lần này sẽ thảo luận về việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm nay.
Kể từ khi tiếp nhận nhiệm kỳ 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump không đề cập nhiều đến sự hợp tác của Bộ tứ. Mặt khác, quan hệ giữa Washington và New Delhi trở nên căng thẳng xoay quanh vấn đề thuế cũng như việc Ấn Độ nhập dầu thô từ Nga, khiến nhóm này thiếu gắn kết cũng như tiến hành các hoạt động chung trong hơn 1 năm qua. Không những vậy, năm 2025 - dưới thời Ấn Độ giữ vai trò Chủ tịch luân phiên của Bộ tứ, nhóm này đã không tổ chức hội nghị thượng đỉnh chung, mà nguyên nhân được cho là do căng thẳng giữa New Delhi và Washington.
Trả lời Thanh Niên, GS Yoichiro Sato (chuyên gia về quan hệ quốc tế, ĐH Ritsumeikan châu Á - Thái Bình Dương, Nhật Bản) đánh giá hội nghị ngoại trưởng Bộ tứ lần này nhằm tìm cách hàn gắn quan hệ Ấn Độ - Mỹ.
"Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đối với New Delhi là điểm nhức nhối trong quan hệ song phương, đặc biệt là vì Mỹ trích dẫn nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ từ Nga. Nguồn cung năng lượng của Ấn Độ bị hạn chế hơn nữa bởi cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa. Vì thế, hội nghị lần này đề cập an ninh năng lượng toàn diện của cả 4 thành viên, điều mà Mỹ cho đến nay vẫn bỏ qua", GS Sato phân tích và đánh giá thêm: "Liệu nguồn dầu từ Mỹ và Venezuela có trở thành một phần trong bức tranh dài hạn của chiến lược hợp tác hay không là không chắc chắn, vì những sự thay thế như vậy chỉ khả thi khi giá dầu cao hơn. Tuy nhiên, hội nghị vẫn là cơ hội để thu hút sự chú ý của Mỹ trở lại Indo - Pacific. Sự hiện diện của Ngoại trưởng Rubio ở Ấn Độ giúp trấn an các nhà lãnh đạo của các thành viên Bộ tứ".
Cũng trả lời Thanh Niên, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) cho rằng: "Bộ tứ thời gian qua đã giảm sút từ một diễn đàn quy tụ các nhân tố chủ chốt ở Indo - Pacific sang một vai trò thầm lặng hơn, chủ yếu do Tokyo và Canberra dẫn dắt, sau khi Tổng thống Trump áp thuế quan lên Ấn Độ và những phản ứng dữ dội sau đó từ New Delhi. Hơn nữa, ông Trump thích các mối quan hệ và sáng kiến giữa các nhà lãnh đạo mang lại kết quả tức thời, có thể được Nhà Trắng tận dụng cho lợi ích chính trị trong nước, hơn là các sáng kiến như Bộ tứ. Do đó, Tokyo và Canberra đã nỗ lực duy trì nhóm với các mối quan hệ tích cực hơn ngoài Ấn Độ và Mỹ".
"Có lẽ, Nhật Bản và Úc kỳ vọng nhóm nỗ lực duy trì hợp tác qua nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump và tiếp tục phát triển thành một nhóm đa phương bền vững, tạo ra đối trọng kinh tế và chính trị để cân bằng quy mô và tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh", GS Nagy nhận định.
Tổng thống Donald Trump tuần qua thông báo những thay đổi về nơi đồn trú của các lực lượng Mỹ ở châu Âu, đồng thời bày tỏ thất vọng trước việc các đồng minh khu vực thiếu ủng hộ Mỹ đối với vấn đề Iran.
Trong phần lớn thời gian của năm qua, các quan chức châu Âu luôn hy vọng có thể dùng các nhượng bộ tài chính để lấy lòng ông Trump, qua đó đổi lấy ổn định cho NATO. Thế nhưng giờ đây, họ đang nhận ra các quyết định quân sự của Mỹ có thể khó đoán định đến mức nào.
Mùa hè năm ngoái, các thành viên châu Âu thuộc NATO đã chấp nhận tăng hơn gấp đôi chi tiêu cho quốc phòng và an ninh để đáp ứng yêu cầu từ ông Trump. Họ cho rằng đây là cách để giữ Mỹ gắn kết với liên minh, ngay cả khi Washington chuyển dịch trọng tâm quân sự sang các khu vực khác trên thế giới.
Những tháng sau đó, Tổng thống Trump và các quan chức hàng đầu Lầu Năm Góc đã khen ngợi châu Âu vì việc thay đổi chi tiêu. Tháng trước, Thứ trưởng Quốc phòng Elbridge Colby hoan nghênh chiến lược quân sự mới nhằm mở rộng quân đội của Đức, coi đây là một hướng đi rõ ràng và đáng tin cậy.
Giới hoạch định quân sự Mỹ và các đồng minh cũng dành nhiều tháng qua để bàn thảo về sơ đồ tổ chức lực lượng chung mới tại châu Âu. Theo kế hoạch, Mỹ sẽ cắt giảm các lực lượng phi hạt nhân và châu Âu sẽ dần lấp vào khoảng trống này.
Nhưng chiến dịch của Mỹ - Israel tại Iran cùng phản ứng nhìn chung tiêu cực từ châu Âu đối với động thái trên đã làm đảo lộn những kế hoạch mà NATO đề ra. Tổng thống Trump không giấu giếm cơn giận dữ khi các nước châu Âu không công khai ủng hộ các cuộc tấn công, thậm chí trong một số trường hợp còn từ chối cho Mỹ tiếp cận các căn cứ quân sự.
Nỗi thất vọng của Tổng thống Trump
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết trong chuyến thăm Nhà Trắng vào tháng trước, ông đã cảm nhận được nỗi thất vọng từ Tổng thống Trump đối với phản ứng của châu Âu. Nhưng theo ông, hầu hết các quốc gia châu Âu đều đã tạo điều kiện tối đa cho lực lượng Mỹ.
Những tuần gần đây, giữa lúc các nhà chiến lược NATO đang xây dựng kế hoạch về bố trí lực lượng, Tổng thống Trump đã dùng động thái phân bổ quân của Mỹ để "trừng phạt" Thủ tướng Đức Friedrich Merz vì những lời chỉ trích đối với cuộc chiến ở Iran, đồng thời "tưởng thưởng" cho Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki vì đã luôn là một đồng minh trung thành.
Hồi đầu tháng, sau khi ông Merz chỉ trích cách ông Trump điều hành cuộc chiến, cho rằng Mỹ thiếu một chiến lược rút quân và đang bị giới lãnh đạo Iran làm bẽ mặt, Tổng thống Trump đã ra lệnh rút 5.000 quân Mỹ khỏi Đức.
Hôm 21/5, khi thông báo trên mạng xã hội Truth Social về việc điều 5.000 quân đến Ba Lan, Tổng thống Trump giải thích rằng quyết định này xuất phát từ thắng lợi bầu cử của tân Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki, người ông "tự hào ủng hộ".
Thông báo được đưa ra sau nhiều ngày dư luận xôn xao về các kế hoạch quân sự của Mỹ tại Ba Lan, khi chỉ một tuần trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth vừa hủy lệnh điều 4.000 quân đến quốc gia đồng minh thân cận này.
Thay đổi cách tiếp cận
Dù các lãnh đạo châu Âu hiểu rằng Tổng thống Trump là người luôn đề cao lợi ích, họ vẫn hy vọng rằng khi cân nhắc đến lợi ích cốt lõi của Mỹ tại khu vực, ông sẽ giảm bớt thái độ không hài lòng đối với châu lục này.
Mỹ rất cần các căn cứ quân sự tại châu Âu để phục vụ cho các chiến dịch ở Trung Đông, châu Phi cũng như để tiếp cận khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Thêm vào đó, hoạt động tuần tra quân sự của Mỹ và châu Âu tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương cũng giúp bảo vệ Bắc Mỹ trước các chiến dịch hải quân của Nga.
Giờ đây, trước các đòn gây áp lực của ông Trump, một số học giả châu Âu tin rằng họ cần có thái độ cứng rắn hơn, bởi Mỹ thực tế rất cần các căn cứ quân sự tại đây cũng như mối quan hệ kinh tế với khu vực.
"Tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta phải 'chơi rắn'", cựu tổng thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen gần đây nói. Theo ông, châu Âu nên "hành xử như cách của Tổng thống Mỹ, tức là thực dụng và đôi bên cùng có lợi".
Ông cho rằng châu Âu nên dùng việc ủng hộ Mỹ tại eo biển Hormuz làm điều kiện để đổi lấy nhượng bộ từ Mỹ về thuế quan cũng như hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho Ukraine.
Phát biểu khi gặp gỡ các Ngoại trưởng NATO tại Thụy Điển ngày 22/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết những quyết định về quân số của nước này ở châu Âu hoàn toàn là yếu tố kỹ thuật do giới quân sự thực hiện. Ông khẳng định đây không phải những quyết định mang tính chính trị.
"Đây không phải biện pháp trừng phạt mà chỉ là một hoạt động đang được triển khai", ông nói. "Việc điều chỉnh lực lượng không phải một quyết định bộc phát nhất thời mà là cả một quy trình phối hợp với các quốc gia khác".
"Suy cho cùng, tôi nghĩ các nước trong liên minh đều hiểu rõ rằng việc Mỹ điều chỉnh lực lượng quân sự tại châu Âu là điều tất yếu. Tôi không dám chắc họ sẽ vui vẻ đón nhận, nhưng hiển nhiên họ đều đã lường trước được điều này", Ngoại trưởng Mỹ cho biết thêm.
Tổng thư ký NATO Rutte cố gắng xoa dịu tình hình khi nhận định bước thay đổi này vẫn trong tầm kiểm soát. Ông thừa nhận Mỹ sẽ "chuyển hướng nhiều hơn sang các khu vực khác trên thế giới", nhưng cam kết tổng thể đối với mục tiêu răn đe và phòng thủ tại châu Âu sẽ không thay đổi.
Ông Rutte nhấn mạnh vào cái mà ông gọi là "tin vui" khi các đồng minh NATO dần xoay trục theo những ưu tiên do Mỹ đề ra, như chi tiêu quân sự đang tăng trưởng mạnh mẽ, vũ khí do châu Âu tài trợ đang được chuyển đến Ukraine và các nước đồng minh cũng đang tính đến một phản ứng tập thể trước những động thái của Iran tại eo biển Hormuz. Các thành viên châu Âu trong khối NATO, trong đó có Pháp, Anh và Bỉ, cho biết họ đang điều tàu chiến đến Biển Đỏ để sẵn sàng ứng phó nếu có cơ hội tham gia hỗ trợ tại vùng eo biển này.
Ngoại trưởng Rubio cho hay NATO vẫn đem lại lợi ích cho Mỹ vì các căn cứ tại châu Âu giúp Washington có thêm lựa chọn về mặt hậu cần. Tuy nhiên, hôm 22/5, ông cũng thẳng thắn tuyên bố "nếu một số căn cứ trong số này từ chối mở cửa cho chúng tôi khi xảy ra một cuộc xung đột mà Mỹ tham gia, lúc đó bạn sẽ phải đặt câu hỏi liệu giá trị của liên minh có còn như trước hay không".
"Hơn 14 triệu người Iran dũng cảm cho đến nay đã tuyên bố sẵn sàng hy sinh mạng sống để bảo vệ Iran" - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đăng trên nền tảng X ngày 7-4.
Ông nhấn mạnh: "Tôi cũng đã hy sinh cả cuộc đời mình cho Iran. Tôi đang và sẽ tiếp tục làm như vậy".
Israel đã tiến hành nhiều vụ ám sát tại Iran kể từ khi xung đột bắt đầu hôm 28-2. Nhiều nhân vật cấp cao của Iran như Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani... đã thiệt mạng.
Đến nay ít nhất 2.076 người đã thiệt mạng và 26.500 người bị thương tại Iran trong cuộc chiến này.
Ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Kuwait Mohammad Toutounji kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh tìm cách ngăn chặn "thảm kịch", khi hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra cho Iran để đạt được thỏa thuận đang đến gần.
Tổng thống Trump dọa sẽ ném bom tất cả nhà máy điện và cầu của Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz trước 20h tối 7-4 theo giờ miền đông của Mỹ (7h sáng 8-4 theo giờ Việt Nam). Ông cảnh báo rằng toàn bộ Iran có thể bị "xóa sổ trong một đêm", đồng thời bác bỏ những lo ngại về tội ác chiến tranh.
"Chúng tôi hy vọng các quốc gia trong khu vực sẽ sử dụng tất cả năng lực ngoại giao và chính trị của mình để ngăn chặn một thảm kịch như vậy xảy ra trong khu vực" - ông Mohammad Toutounji nói với Hãng tin AFP.
Trong hơn một tháng xung đột, Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phát động các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa trên khắp vùng Vịnh.
Iran đã nhắm mục tiêu vào các đại sứ quán, căn cứ và tài sản của Mỹ, nhưng cũng tấn công cả các sân bay, cơ sở hạ tầng dầu khí lớn cũng như cảng biển, khách sạn và khu dân cư.
Tuy nhiên ông Toutounji nói Tehran "không muốn làm leo thang căng thẳng trong khu vực".
"Ngược lại, Iran luôn nỗ lực giảm leo thang căng thẳng và tận tâm, thiện chí theo dõi những nỗ lực và sáng kiến của các quốc gia khác về vấn đề này" - ông Toutounji nói.
Ông cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở trọng yếu sẽ dẫn đến "việc ngừng hoàn toàn hoạt động xuất khẩu năng lượng từ khu vực này".
Trước đó nhận định trên nền tảng X ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Pakistan, ông Reza Amiri Moghadam, cho rằng những nỗ lực "tích cực và hiệu quả" của Pakistan nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran đang tiến đến giai đoạn "quan trọng và nhạy cảm".
