Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị hôm nay hội đàm cùng người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại Bắc Kinh, cho rằng việc chấm dứt hoàn toàn xung đột Iran “phải được thực hiện ngay lập tức” và việc nối lại các hành động thù địch là “điều không thể chấp nhận được”.
Nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc nói thêm rằng đàm phán trực tiếp giữa các bên liên quan “vẫn là điều thiết yếu”.
“Trung Quốc sẽ nỗ lực hơn nữa để giảm bớt căng thẳng và chấm dứt chiến sự, tiếp tục hỗ trợ khởi động các cuộc đàm phán hòa bình, đóng góp vai trò lớn hơn trong việc khôi phục hòa bình và sự ổn định cho Trung Đông”, ông Vương nói.
Ngoại trưởng Araghchi cảm ơn lập trường của Trung Quốc. “Bắc Kinh là người bạn chân thành của Tehran và hợp tác giữa hai nước sẽ được tăng cường trong tình hình hiện nay”, ông nói.
Bắc Kinh được cho là đã âm thầm tham gia các nỗ lực giải quyết cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tuần qua, theo AFP. Hoạt động ngoại giao của nước này cũng được ghi nhận là đóng vai trò quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Washington và Tehran, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 8/4.
Ông Vương cho biết Trung Quốc hy vọng “các bên liên quan sẽ phản hồi nhanh nhất có thể trước lời kêu gọi khẩn thiết của cộng đồng quốc tế” về việc nối lại hoạt động hàng hải bình thường và an toàn qua eo biển Hormuz.
Cuộc hội đàm giữa hai ngoại trưởng diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/5 tuyên bố tạm dừng hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, nơi hứng chịu các cuộc tấn công từ Iran, chỉ một ngày sau khi bắt đầu triển khai hoạt động này. Ông viện dẫn mong muốn đạt được một thỏa thuận hòa bình với Iran.
Washington đã yêu cầu các biện pháp kiểm soát chặt chẽ đối với chương trình hạt nhân của Tehran, điều mà Iran đã từ chối chấp thuận và dẫn đến đàm phán đổ vỡ trước đó.
“Về vấn đề hạt nhân, Trung Quốc hoan nghênh cam kết của Iran về việc không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời cho rằng Iran có quyền chính đáng trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình”, ông Vương nói.
Trung Quốc là khách hàng lớn mua dầu của Iran và bị ảnh hưởng trực tiếp khi giao thông qua eo biển Hormuz đình trệ. Theo công ty phân tích hàng hải Kpler, hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển vào Trung Quốc đến từ Trung Đông và chủ yếu đi qua eo biển này.
Reuters ngày 16.6 dẫn nhiều nguồn thạo tin cho biết hàng loạt vụ chuyển dầu từ tàu sang tàu đã âm thầm diễn ra quanh eo biển Hormuz dưới sự giám sát và hỗ trợ của quân đội Mỹ. Hoạt động này được cho là nhằm mục đích giúp khôi phục nguồn dầu mỏ từ vùng Vịnh ra thế giới trước thách thức từ Iran.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát hồi cuối tháng 2 và bắt tàu thuyền thương mại phải di chuyển theo sự hướng dẫn của nước này. Iran cũng thành lập Cục quản lý eo biển vịnh Ba Tư nhằm quản lý eo biển Hormuz và cảnh báo tàu thuyền không tuân theo mệnh lệnh sẽ đối diện nguy cơ bị tấn công.
Theo Reuters, hoạt động chuyển dầu được quân đội Mỹ đảm bảo từ đầu tháng 5. Tính đến nay, ít nhất 116 tàu đã tham gia, theo ước tính của hãng tin này dựa trên dữ liệu hàng hải và hình ảnh vệ tinh.
Đầu tiên, các tàu chở dầu từ vùng Vịnh sẽ di chuyển đến một điểm tập kết gần eo biển Hormuz. Kế đó, các tàu sẽ tắt thiết bị phát tín hiệu và hạn chế bật đèn, lần lượt di chuyển với khoảng cách khoảng 3.000 - 4.000 m.
Khi đi qua eo biển, ngoài khu vực mà Iran tuyên bố kiểm soát, các tàu này sẽ gặp những tàu dầu trống đang đợi sẵn để chuyển dầu. Có 2 điểm tập kết chính là ở ngoài khơi thành phố Fujairah (UAE) và cảng Sohar (Oman).
Việc chuyển dầu mất từ 24 - 40 giờ. Sau khi hoàn tất, tàu trống quay lại vùng Vịnh còn tàu nhận dầu, thường là các tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC), sẽ đi ra ngoài.
Tính từ đầu tháng 5 đến ngày 11.6, ước tính ít nhất 90 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm xăng dầu đã được đưa đi bằng hoạt động này, theo Reuters. Khối lượng này là còn rất nhỏ so với mức trước xung đột, thời điểm có trung bình khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày.
Chiến thuật chuyển dầu từ tàu sang tàu này được cho là đã được Iran áp dụng trong nhiều năm nhằm né tránh lệnh cấm vận đối với nước này. Tehran chưa bình luận về thông tin này.
Theo các nguồn tin của Reuters, hoạt động này được quân đội Mỹ kiểm soát hoàn toàn và hỗ trợ giám sát trên không, kiểm tra và theo dõi việc tuân thủ.
Chiếc trực thăng Apache bị Iran bắn rơi hôm 9.6 cũng được cho là liên quan chiến dịch vận chuyển dầu này. Hình ảnh vệ tinh cho thấy có 6 cặp tàu dầu xuất hiện trong cùng một khu vực ngoài khơi cảng Sohar vào ngày chiếc Apache bị bắn hạ.
Một quan chức quốc phòng Mỹ tuyên bố lực lượng Bộ Chỉ huy Trung tâm (CENTCOM) không tham gia hoạt động chuyển dầu từ tàu sang tàu nào. Hôm 10.6, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng quân đội Mỹ đã bí mật giúp 200 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz và hơn 100 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển này.
Các bên trung gian đang thúc đẩy để Mỹ - Iran gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần và sắp xếp vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước nhằm tìm giải pháp lâu dài cho xung đột, nhưng quá trình này tiến triển còn chậm chạp, báo Mỹ Wall Street Journal ngày 15/4 dẫn các nguồn thạo tin cho biết.
Theo đó, Washington và Tehran đã nhất trí về nguyên tắc rằng hai bên sẽ gặp lại, nhưng chưa ấn định thời gian và địa điểm, sau khi vòng đàm phán hòa bình thứ nhất tại Islamabad cuối tuần trước kết thúc mà không đạt thỏa thuận nào.
Reuters và AP hồi đầu tuần dẫn nguồn quan chức, nhà ngoại giao Mỹ cho biết phái đoàn nước này và Iran có thể "tiến tới vòng đàm phán thứ hai" trong ngày 16/4 tại Pakistan. Tuy nhiên, kế hoạch này nhiều khả năng không diễn ra, do Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đang công du tới Arab Saudi, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ ngày 15-18/4.
Trong chuyến công du này, ông Sharif sẽ thảo luận với lãnh đạo các quốc gia trên về hợp tác song phương cũng như "hòa bình và an ninh khu vực".
Mỹ và Iran ngày 7/4 đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần để nối lại nỗ lực ngoại giao. Hai nước ngày 11/4 đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan, với sự tham gia của nước chủ nhà, nhưng cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Một quan chức Mỹ ngày 15/4 nói với AFP rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại với Tehran, vốn sẽ kết thúc vào ngày 22/4. "Mỹ và Iran vẫn tiếp tục trao đổi nhằm đạt được một thỏa thuận", người này nói.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cùng ngày xác nhận hai bên vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp qua trung gian Pakistan.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin một phái đoàn Pakistan "đang trên đường đến nước này để truyền tải một thông điệp từ phía Mỹ và lên kế hoạch cho vòng đàm phán thứ hai". Quân đội Pakistan sau đó thông báo tư lệnh lục quân Asim Munir và Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi đã tới Tehran.
Trong khi đó, trang Axios dẫn lời hai quan chức Mỹ nói nước này và Iran đã có tiến triển trong các trao đổi hôm 14/4 và đang tiến gần hơn đến một khuôn khổ thỏa thuận hòa bình.
Trong khi đó, căng thẳng trên thực địa vẫn ở mức cao. Sau khi vòng đàm phán cuối tuần trước không có tiến triển, Tổng thống Trump đã lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc Iran chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông chủ Nhà Trắng hôm nay tiếp tục cảnh báo nếu xung đột tiếp diễn, Mỹ có thể "phá hủy mọi cây cầu, nhà máy điện của Iran trong vòng một giờ".
"Chúng tôi không muốn làm vậy... hãy chờ xem chuyện gì xảy ra tiếp theo", ông Trump nói với Fox Business.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố động thái của Mỹ "gây mất an ninh cho các tàu thương mại và tàu chở dầu của Iran", được coi là "vi phạm lệnh ngừng bắn". Iran cảnh báo nếu hành động còn tiếp diễn, họ sẽ chặn hoạt động thương mại qua vịnh Ba Tư, biển Đỏ và vịnh Oman để đáp trả.
Tại TP.Bunia của CHDC Congo, nơi được cho là tâm dịch Ebola hiện nay, ông Tedros kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ khẩn cấp trong bối cảnh tốc độ lây lan của vi rút đang vượt xa các nỗ lực ứng phó, theo AP. Đợt bùng phát lần này do chủng vi rút Bundibugyo, một chủng Ebola cực kỳ hiếm gặp, gây ra và hiện tại chưa có vắc xin hoặc phác đồ điều trị đặc hiệu được phê duyệt. Do đó, việc cách ly và chăm sóc giảm nhẹ sớm là yếu tố sống còn.
Dịch bệnh được công bố từ ngày 15.5 nhưng được cho là đã âm thầm lây lan từ vài tuần trước đó do thiếu thiết bị xét nghiệm. Tính đến nay, CHDC Congo đã ghi nhận ít nhất 1.077 ca nghi nhiễm, trong đó có 246 ca tử vong, AFP dẫn số liệu từ Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) cho biết. Ngoài ra, nước láng giềng Uganda cũng đã xác nhận 9 ca nhiễm và 1 trường hợp tử vong. WHO cảnh báo quy mô thực tế của đợt dịch có thể lớn hơn rất nhiều do vi rút đã âm thầm lây lan nhiều tuần trước khi bị phát hiện. Tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) cho biết chưa từng có đợt dịch Ebola nào ghi nhận số ca nhiễm tăng nhanh đến vậy ngay sau khi bùng phát.
Nỗ lực dập dịch của WHO và chính phủ CHDC Congo đang vấp phải 2 rào cản lớn là xung đột vũ trang và khác biệt về phong tục tập quán. Chiến sự khiến hàng triệu người phải tị nạn trong các lều trại tập trung chật hẹp, mất vệ sinh, nơi nguy cơ bùng phát dịch bệnh ở mức báo động đỏ. Bên cạnh đó, người dân địa phương đã phản ứng giận dữ về quy trình mai táng nghiêm ngặt của ngành y tế vì xung đột với phong tục chôn cất truyền thống. Nhiều người đã tấn công các trung tâm y tế ít nhất 3 lần để giành lại thi thể thân nhân. "Tôi hiểu nỗi đau khi mất người thân và ý nghĩa của việc tưởng nhớ họ nhưng một số hoạt động, gồm chạm vào thi thể người chết vì Ebola có thể làm vi rút lây lan thêm", ông Tedros nói.
Mặt khác, Tổng giám đốc WHO kêu gọi các nước cân nhắc dỡ bỏ biện pháp chống dịch như cấm đi lại hay đóng cửa biên giới vì cho rằng những hành động này sẽ làm giảm tính minh bạch trong chia sẻ thông tin cứu người.
