Ngay từ lúc chuẩn bị đi làm mỗi sáng, Jalaj Jha đã cảm thấy cơ thể hoàn toàn cạn kiệt năng lượng. Chàng trai 24 tuổi thức dậy trong một căn phòng chật hẹp ở thủ đô Delhi. Chiếc quạt máy cũ kỹ chỉ thổi ra những luồng khí nóng hầm hập. Vừa lau lớp bụi bám trên chiếc xe máy, người lao động tự do này vừa chuẩn bị bước vào ca giao hàng tạp hóa kéo dài 12 tiếng. Giữa thời tiết khắc nghiệt, anh Jha chỉ chợp mắt khoảng ba hoặc bốn giờ. Khi thức dậy, anh thấy mệt mỏi rã rời và có cảm giác cơ thể đang trì trệ kéo ghì bản thân xuống.
Mới 7h sáng nhưng nhiệt kế đã chạm mốc 30 độ C. Vào ban ngày, mức nhiệt có thể tăng vọt qua ngưỡng 45 độ C. Tuần qua, Delhi ghi nhận ngày tháng 5 nóng nhất trong hai năm qua cùng với đêm ngột ngạt nhất suốt 14 năm. Tình hình càng trở nên tồi tệ khi Cục Khí tượng Ấn Độ phát đi cảnh báo vàng cho thành phố. Cơ quan này dự báo hiện tượng nắng nóng gay gắt tiếp tục diễn ra trong những ngày tới với nhiệt độ ban ngày dao động quanh ngưỡng 44 đến 46 độ C.
Cuộc khủng hoảng khí hậu đang biến các đô thị lớn tại Nam Á và Đông Nam Á thành những cái bẫy nhiệt khổng lồ. Báo cáo từ Tổ chức Quốc tế về Lòng dũng cảm của Con người (PCI) chỉ ra tình trạng ban đêm ngày càng nóng hơn kết hợp với hiệu ứng đảo nhiệt đô thị đang tước đoạt cơ hội phục hồi sinh học của cơ thể con người. Nhiệt lượng kẹt lại bên trong các thành phố có mật độ xây dựng dày đặc.
Thực trạng này khiến hàng triệu lao động kiệt sức ngay cả trước khi một ngày làm việc mới bắt đầu. Những số liệu thực tế đã củng cố mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Tờ The Hindu đăng tải báo cáo ước tính Ấn Độ thiệt hại khoảng 100 tỷ USD do sụt giảm năng suất lao động từ các đợt nắng nóng.
Đối với tài xế công nghệ hay người bán hàng rong sống trong các khu trọ chật chội thiếu thông gió, giấc ngủ tự nhiên đã trở thành một thứ xa xỉ. Các nhà nghiên cứu thuộc PCI mô tả tình trạng kiệt quệ tích tụ này bằng khái niệm “thâm hụt phục hồi”. Người dân bắt đầu ngày mới khi cơ thể đã cạn mòn sinh lực. Sự thiếu ngủ kéo dài không chỉ làm giảm năng suất làm việc mà còn kích phát tâm lý lo âu và tình trạng suy nhược thần kinh.
Bà Ameena Kidwai, nhà nghiên cứu của PCI, nhận định tác động của nắng nóng diễn ra một cách âm thầm và dần bủa vây người lao động. Yếu tố thời tiết khắc nghiệt tàn phá từ không gian sống đến nơi làm việc. Khảo sát của PCI trên 2.200 lao động nhập cư cho thấy gần 80% người trả lời khẳng định nắng nóng cực đoan đang đảo lộn sinh kế của gia đình họ.
Nhiều cá nhân ghi nhận mức thu nhập sụt giảm do không thể làm việc trọn ca. Cùng lúc đó, họ phải chi tiêu nhiều hơn cho nước uống và chi phí y tế. Họ cũng phải liên tục chống chọi với chứng đau đầu mạn tính hoặc tình trạng mất nước trong suốt ngày dài mưu sinh ngoài trời.
Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính hơn 70% lực lượng lao động tại châu Á phải làm việc trong cái nóng quá mức. Liên Hợp Quốc bổ sung dữ liệu cho thấy khi nhiệt độ đạt ngưỡng 33 đến 34 độ C, hiệu suất của những công việc đòi hỏi thể lực có thể giảm tới 50%.
Mối đe dọa này càng trở nên khốc liệt hơn tại các quốc gia như Ấn Độ, nơi gần 90% người lao động đang kiếm sống trong nền kinh tế phi chính thức. Mặc dù chính quyền Delhi đã lập các trạm cấp nước công cộng hay khuyến cáo điều chỉnh giờ làm việc, các chuyên gia y tế đánh giá những biện pháp này vẫn mang tính đối phó thụ động. Chúng chưa giải quyết trực tiếp nhu cầu sống còn của nhóm cư dân sinh hoạt trong điều kiện nhiệt độ cực đoan.
Anh Ajay Kumar, 32 tuổi, một người bán rau trên vỉa hè tại vùng ngoại ô Delhi, là minh chứng điển hình cho vòng lặp suy kiệt này. Mỗi ngày, anh phải kéo chiếc xe ba bánh nặng nề qua những làn đường kẹt xe hầm hập sau khi đi bộ 7 km mua hàng. “Mỗi ngày đầu tôi đều quay cuồng vì nắng nóng. Nhưng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục làm việc để nuôi gia đình”, anh Kumar, ông bố của 4 đứa con nhỏ, chia sẻ.
Trở về căn phòng trọ gỉ sét không có hệ thống thông gió ở ngoại ô, anh Kumar không có đủ tiền mua một chiếc quạt điều hòa hơi nước khi thu nhập ít ỏi chỉ khoảng 300 đến 400 rupee (3-4 USD). “Tôi luôn mang theo một ít nước và làm ướt chiếc khăn gamcha (khăn quàng cổ truyền thống). Điều đó giúp đầu tôi bớt nóng hơn”, anh nói.
Vào ban đêm, gia đình anh thường phải lên ngủ trên sân thượng lộ thiên của tòa nhà vì không khí bên trong phòng nóng bức tới mức nghẹt thở. “Nhưng ngay cả như vậy, tôi vẫn phải nằm trằn trọc nhiều tiếng đồng hồ mới có thể vào giấc”, anh chia sẻ.
Những yếu tố ảnh hưởng đến đường huyết không chỉ là lượng tinh bột trong khoai mà còn là cấu trúc của tinh bột, lượng chất xơ và các hợp chất sinh học khác. Do vậy, khoai lang dù là thực phẩm có nhiều tinh bột nhưng lại có thể giúp ổn định đường huyết nếu ăn đúng cách, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Trên thực tế, nhiều bằng chứng nghiên cứu cho thấy khoai lang không gây tăng đường huyết đột ngột như các loại tinh bột trắng như cơm, bánh mì, bánh ngọt, bún hay phở. Ngược lại, khoai lang còn hỗ trợ kiểm soát chuyển hóa đường glucose trong cơ thể.
Một trong những yếu tố quan trọng nhất giải thích điều này là chỉ số đường huyết (GI). Khoai lang có chỉ số GI ở mức trung bình, thường vào khoảng 50 - 60, thấp hơn so với nhiều loại thực phẩm làm từ tinh bột trắng như bánh mì trắng hay cơm trắng.
Điều này có nghĩa là đường glucose từ khoai lang được giải phóng vào máu chậm hơn, giúp tránh tình trạng đường huyết tăng vọt rồi giảm nhanh sau đó.
Ngoài ra, hàm lượng chất xơ trong khoai lang cũng rất quan trọng. Chất xơ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa bằng cách kéo dài thời gian thức ăn lưu lại trong dạ dày và ruột non.
Khi quá trình tiêu hóa chậm lại, đường glucose được giải phóng từ từ vào máu thay vì ồ ạt. Điều này giúp cơ thể kiểm soát đường huyết tốt hơn. Ngoài ra, chất xơ còn nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, từ đó gián tiếp cải thiện khả năng chuyển hóa đường glucose.
Bên cạnh đó, không thể bỏ qua vai trò của tinh bột kháng, một dạng tinh bột đặc biệt có trong khoai lang. Khác với tinh bột thông thường, tinh bột kháng không bị tiêu hóa ở ruột non mà đi xuống đại tràng và được vi khuẩn lên men tại đây. Quá trình này tạo ra các a xít béo chuỗi ngắn có tác dụng cải thiện độ nhạy insulin và giảm phản ứng đường huyết sau ăn.
Ngoài ra, cấu trúc tinh bột trong khoai lang cũng góp phần quan trọng. Tinh bột gồm hai thành phần chính là amylose và amylopectin. Amylose tiêu hóa chậm hơn, trong khi amylopectin dễ bị phân giải nhanh thành glucose. Khoai lang có tỷ lệ amylose tương đối cao hơn so với nhiều món làm từ tinh bột trắng. Do đó, tốc độ giải phóng đường glucose vào máu chậm hơn.
Một yếu tố quan trọng khác là cách chế biến. Cùng là khoai lang nhưng nếu nấu theo các phương pháp khác nhau thì tác động lên đường huyết cũng khác nhau. Luộc hoặc hấp thường giúp giữ chỉ số đường huyết ở mức thấp hơn, trong khi nướng hoặc chiên có thể làm tăng chỉ số này do phá vỡ cấu trúc tinh bột và tạo ra nhiều đường đơn hơn, theo Eating Well.
Ngày 26-6, lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Hoàng Tuấn (phường Phú Lợi, TP Cần Thơ, khu vực thành phố Sóc Trăng trước đây) cho biết bác sĩ của đơn vị vừa nội soi cấp cứu người đàn ông có dị vật là một con cá rô còn sống nằm tại thực quản.
Theo lãnh đạo bệnh viện, bệnh nhân Trần Văn H. (39 tuổi, ngụ xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau) được người thân đưa vào cấp cứu trong tình trạng khó thở, đau họng, khạc đàm nhớt kèm nhiều máu.
Người đi cùng ông H. là em M. cho biết vài giờ trước đó ông H. đã ngậm con cá rô sống vào miệng trong lúc đang kéo lưới bắt cá. Sau đó con cá rô sau đó chui thẳng vào ngã ba hầu họng khiến sức khỏe ông H. nguy kịch.
Lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Hoàng Tuấn đã hội chẩn khẩn, mời bác sĩ chuyên khoa II Thạch Hoàng Huy, Trưởng khoa Tai mũi họng, quay trở lại bệnh viện khi bác sĩ này đã tan ca và đang ở nhà. Bác sĩ Huy tức tốc vào khoa Tai mũi họng để nội soi họng cấp cứu cho bệnh nhân.
Theo bác sĩ Huy, con cá rô dài gần một tấc, to hơn 2 ngón tay người lớn. Lúc nội soi, bác sĩ thấy đầu cá đã chui vào thực quản và 2 mang cá vướng chặt nên khi gắp, bác sĩ phải xoay để mang cá vuột khỏi miệng thực quản, cấp cứu thành công cho bệnh nhân.
Gần một tuần nay, trong căn nhà nhỏ ở phường Bắc An Phụ (Hải Phòng), anh Tiền thường lặng lẽ nhìn hai con thơ ngơ ngác trước bàn thờ mẹ. Chị Nguyễn Thị Mai, vợ anh, qua đời ở tuổi 32 sau hơn hai năm kiên cường chống chọi với hai căn bệnh ung thư.
Anh chị là mối tình đầu của nhau. Gần 20 năm gắn bó, từ những ngày bôn ba mưu sinh tại Nga đến khi trở về quê nhà lập nghiệp, tài sản quý giá nhất của họ là mái ấm nhỏ cùng hai con, bé trai 11 tuổi và bé gái 6 tuổi.
Tháng 5/2024, chị Mai phát hiện mắc ung thư hạch. Cú sốc bệnh tật khiến cuộc sống gia đình đảo lộn hoàn toàn. Bệnh viện trở thành ngôi nhà thứ hai của chị. Anh Tiền gác lại công việc, chuyển sang bán hàng trực tuyến để toàn tâm chăm sóc vợ. Khi đó, bác sĩ đánh giá chị đáp ứng điều trị tốt, tiên lượng khá tích cực.
Thế nhưng một năm sau, biến cố tiếp tục ập đến khi chị được chẩn đoán mắc thêm ung thư máu. "Bác sĩ nói thời gian không còn nhiều", anh Tiền nghẹn giọng nhớ lại.
Sức khỏe chị Mai nhanh chóng suy kiệt, cơ thể gầy gò xơ xác. Khi mọi hy vọng dần khép lại, gia đình đành đưa chị về nhà hôm 13/6. Những ngày cuối đời, chị phải duy trì sự sống bằng bình oxy. Khi vợ vẫn còn chút tỉnh táo, anh Tiền run run nắm chặt tay chị, cúi xuống ôm vợ và trao nụ hôn cuối cùng.
Đó vốn là cử chỉ anh vẫn làm mỗi ngày để tiếp thêm động lực cho vợ chống chọi với những cơn đau. "Nhưng lần này, tôi cảm nhận sự chia xa đã rất gần. Tôi bất lực, không biết phải nói gì", anh chia sẻ.
Trước lúc nhắm mắt, chị Mai dặn chồng đừng khóc, phải tiếp tục sống để chăm sóc, bảo vệ hai con. Còn anh ghé sát tai vợ, thì thầm những lời yêu thương đã gom góp suốt 20 năm. Ngày 14/6, chị rơi vào hôn mê sâu rồi trút hơi thở cuối cùng.
Anh Tiền cho biết cả gia đình và chị Mai đều đã chuẩn bị tinh thần cho sự ra đi này. Dẫu vậy, mất mát quá lớn vẫn là điều hai đứa trẻ khó lòng chấp nhận. Những ngày đầu, các con cứ nghĩ mẹ đang ngủ. "Tối nào trước khi đi ngủ, hai con cũng chỉ vào khoảng trống trên giường và nói đây là chỗ của mẹ", anh kể.
Hiện cuộc sống của ba bố con vẫn còn nhiều xáo trộn sau biến cố. Dẫu vậy, mỗi lần nhìn di ảnh vợ, anh lại tự nhủ phải mạnh mẽ để thay chị đi tiếp chặng đường còn lại, chăm sóc và nuôi hai con khôn lớn.
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca mắc mới và hơn 120.000 ca tử vong do ung thư. Tỷ suất mắc và tử vong lần lượt ở mức 150,8 và 99 trên 100.000 dân, cho thấy gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn đối với hệ thống y tế cũng như toàn xã hội.
Theo dự báo về gánh nặng ung thư toàn cầu đăng trên tạp chí The Lancet, số ca ung thư tại Việt Nam có thể tăng 60-70% trong 25 năm tới. Các loại ung thư phổ biến gồm vú, gan, phổi, đại trực tràng và dạ dày. Một số bệnh như ung thư vú và đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa, đặt ra thách thức lớn trong tầm soát, chẩn đoán sớm và điều trị.
Tỷ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam vẫn ở mức cao, chủ yếu do phần lớn bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, làm giảm cơ hội điều trị hiệu quả. Bên cạnh đó, nhiều loại ung thư phổ biến ở người Việt như gan và phổi vốn có tiên lượng xấu, càng làm gia tăng nguy cơ tử vong.
