Tại tờ trình đề xuất đưa dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều luật Đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất công nhận quyền sử dụng đất (cấp sổ hồng) với các trường hợp mua đất bằng giấy tay trong giai đoạn từ sau ngày 1/7/2014 đến 1/8/2024, thời điểm luật Đất đai 2024 có hiệu lực.
Trong thực tế, hơn một thập niên qua, dù quy định pháp luật về chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày càng chặt chẽ, vẫn tồn tại một lượng lớn giao dịch được thực hiện bằng giấy viết tay, không công chứng, chứng thực hoặc chưa đủ điều kiện pháp lý.
Hệ quả là nhiều người mua đất không thể làm sổ đỏ, gặp khó khi thế chấp vay vốn, chuyển nhượng hoặc luôn đối mặt nguy cơ tranh chấp.
Do đó, nếu được hợp thức hóa theo hướng có kiểm soát, đề xuất mới được kỳ vọng sẽ đưa các giao dịch tồn đọng này vào hệ thống quản lý chính thức, góp phần minh bạch hóa thị trường bất động sản.
Không ít trường hợp đất đã qua nhiều lần mua bán bằng giấy tay nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn tất thủ tục pháp lý.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Trần Đức Phượng, Đoàn Luật sư TP.HCM, chia sẻ trên báo Người Lao Động cho rằng cần hiểu chính xác bản chất của các giao dịch này để tránh nhầm lẫn trong áp dụng pháp luật.
Theo luật sư Phượng, cách gọi phổ biến như “đất giấy tay”, thực chất chỉ là cách nói thông thường, chưa phản ánh đầy đủ khái niệm pháp lý trong các quy định hiện hành.
Ông cho rằng cụm từ đúng phải là “theo quy định pháp luật”, bởi mỗi trường hợp sử dụng đất sẽ có điều kiện công nhận khác nhau.
Theo như Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định 151/2024 có quy định về một số trường hợp người dân mua đất đất bằng giấy tay từ trước ngày 1/8/2024 khi luật Đất đai 2024 có hiệu lực sẽ được cấp sổ hồng.
Thứ nhất, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định mà có giấy tờ mua đất, mua nhà ở gắn liền với đất ở được lập trước ngày 15/10/1993 thì được cấp sổ hồng và không phải nộp tiền sử dụng đất.
Giấy tờ này không bắt buộc phải công chứng, chứng thực, nhưng phải được UBND cấp xã xác nhận là đã sử dụng đất trước ngày 15/10/1993.
Thứ hai, nếu người đang sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ như giấy tờ cấp từ thời kỳ trước, giấy chứng nhận tạm thời, giấy tờ hợp lệ theo chính sách đất đai trước đây… nhưng giấy tờ đó đứng tên người khác thì vẫn có thể được cấp sổ hồng nếu có giấy tờ về việc mua đất có chữ ký của các bên; đến trước ngày 1/8/2024 vẫn chưa thực hiện thủ tục sang tên theo quy định; đất không có tranh chấp. Trường hợp này, người sử dụng đất phải thực hiện nghĩa vụ tài chính khi được cấp sổ hồng.
Như vậy, các trường hợp quy định tại điều 137 Luật Đất đai năm 2024 là các trường hợp mua nhà đất bằng giấy tay mà giao dịch xảy ra trước thời điểm ngày 15/10/1993 (ngày Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực).
Ngoài ra Nghị định 151/2024 cũng hướng dẫn thủ tục cấp sổ hồng cho người mua đất nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển quyền (sang tên) theo quy định pháp luật.
Trường hợp thứ nhất là người sử dụng đất đang có một trong các giấy tờ được quy định trong Luật Đất đai các thời kỳ, như Luật Đất đai 2003, 2013 hoặc 2024. Những trường hợp này đủ điều kiện đăng ký đất đai lần đầu và được cấp giấy chứng nhận.
Trường hợp thứ hai là người nhận chuyển nhượng từ người có giấy tờ hợp lệ theo quy định. Theo khoản 5 Điều 137 Luật Đất đai 2024, người nhận chuyển nhượng vẫn có thể được cấp giấy chứng nhận nếu có giấy tờ chứng minh việc mua bán, chuyển nhượng.
Đây chính là nhóm giao dịch mà người dân thường gọi là “giấy tay”, tức hợp đồng không công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, giao dịch phải được thể hiện bằng giấy tờ cụ thể chứ không chấp nhận thỏa thuận bằng lời nói.
Trường hợp thứ ba là người sử dụng đất không có bất kỳ giấy tờ nào theo quy định của Luật Đất đai, kể cả người sử dụng trước đó. Dù vậy, pháp luật vẫn cho phép đăng ký đất đai lần đầu và xem xét cấp giấy chứng nhận nếu đáp ứng điều kiện sử dụng ổn định theo từng giai đoạn.
Theo luật sư Phượng, nhiều người hiện đang hiểu chưa đúng rằng chỉ cần mua bán bằng giấy tay là có thể sang tên, cập nhật biến động trên giấy chứng nhận. “Đây là cách hiểu không chính xác và có thể làm phát sinh thêm tranh chấp” – ông nói.
Bởi các trường hợp chuyển nhượng quyền sử dụng đất đã có sổ đỏ nhưng không công chứng hoặc chứng thực vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định pháp luật hiện hành.
Theo Bộ TN&MT, việc hợp thức hóa có kiểm soát không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân mà còn giúp đưa các giao dịch “ngoài luồng” vào hệ thống quản lý chính thức.
UBND TP.Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố về mức bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đang được tham vấn ý kiến.
Theo dự thảo, Hà Nội đề xuất tăng mức bồi thường bằng tiền lên bằng 1,5 lần so với quy định khi thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội (cơ quan soạn thảo), giai đoạn từ 1/7/2024 đến nay, khi áp dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án lớn, quan trọng của thủ đô, nhìn chung nhận được sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân.
Tuy nhiên, các quy định này cũng tạo ra sự không thống nhất, chưa công bằng với người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi để thực hiện các dự án không phải là dự án lớn, dự án quan trọng của thủ đô.
Từ thực tiễn trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho rằng, việc ban hành nghị quyết mới (thực hiện quy định tại điểm c khoản 2 Điều 24 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16) là cần thiết; đảm bảo hành lang pháp lý thống nhất thực hiện bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố.
Đề xuất này nhằm "không phân biệt" giữa việc thu hồi đất để thực các dự án lớn, quan trọng của thủ đô và các dự án khác. Chính sách mới cũng đảm bảo tính thống nhất, công bằng với người sử dụng đất.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội giải thích rằng việc ban hành các chính sách đặc thù về bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất trên địa bàn giúp đáp ứng yêu cầu về huy động nguồn lực đất đai trong kỷ nguyên mới.
Theo cơ quan này, chính sách đặc thù cũng sẽ thúc đẩy đầu tư, phát triển hạ tầng, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và triển khai dự án đúng tiến độ.
Trong năm 2026, Hà Nội đã lên kế hoạch thu hồi hơn 24.800 ha đất cho 3.133 dự án để phát triển kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Hiện, trên địa bàn thành phố đang giải phóng khoảng 1.428 dự án, trong đó có 1.281 dự án vốn ngân sách và 147 dự án vốn ngoài ngân sách. Trong số này, có 27 công trình, dự án lớn, quan trọng, trọng điểm góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, phát triển kinh tế - xã hội của thủ đô.
Từ nay đến 2030, Thủ đô đã lên kế hoạch thu hồi 24.824 ha đất cho 3.133 dự án để phát triển kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia, công cộng. Trong đó, hơn 1.000 dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách để đầu tư các công trình hạ tầng giao thông, trên 350 dự án dùng đất cho giáo dục.
Sáng 7.5, Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP.HCM (HFIC) tổ chức hội nghị triển khai chính sách hỗ trợ lãi suất của TP.HCM đến các doanh nghiệp khu chế xuất và khu công nghiệp trên địa bàn thành phố.
Theo ông Nguyễn Quang Thanh - Phó tổng giám đốc HFIC - chương trình cho vay hỗ trợ lãi suất được thành phố áp dụng nhiều năm trước đây. Đến Nghị quyết số 09/2023 thì có thêm một số điểm mới như mức cho vay vốn hỗ trợ lãi suất được nâng lên tối đa 200 tỉ đồng (tăng gấp đôi so với trước đây); tỷ lệ cho vay hỗ trợ 100% lãi suất hoặc 50% lãi suất. Thời gian cho vay hỗ trợ lãi suất tối đa 7 năm. Trường hợp chủ đầu tư có nhu cầu vay vốn vượt mức 200 tỉ đồng hoặc thời gian vay dài hơn 7 năm, phần vốn vay vượt quá sẽ do chủ đầu tư trả lãi theo lãi suất vay thực tế của HFIC.
Với nhiều lĩnh vực như dự án giáo dục - đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa và thể thao do đơn vị sự nghiệp công lập của thành phố làm chủ đầu tư được hỗ trợ lãi suất đối với 100% phần vốn đầu tư xây dựng công trình, 100% phần vốn đầu tư công nghệ và thiết bị; các dự án giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông do đơn vị sự nghiệp công lập làm chủ đầu tư được hỗ trợ lãi suất đối với số vốn vay tối đa bằng 100% tổng mức đầu tư của dự án... Đây là chính sách chi có TP.HCM mới có hay nói nôm na là "cho vay không lãi".
Về cách xác định mức lãi suất hỗ trợ khi các doanh nghiệp vay vốn, HFIC tính bằng lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng bình quân của 4 ngân hàng thương mại nhà nước và cộng thêm biên độ 2% (đối với tổ chức sự nghiệp công lập) và biên độ từ 2,5 - 3% đối với dự án khác. Hiện nay, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng bình quân của 4 ngân hàng thương mại nhà nước được xác định là 5,9%/năm. Như vậy, lãi suất cho vay được hỗ trợ sẽ dao động từ 7,9% - 8,9%/năm.
Theo quy định, các dự án sẽ được HFIC xem xét thuộc các lĩnh vực, ngành nghề phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của thành phố; dự án được thẩm định tính hiệu quả, khả năng trả nợ vay của chủ đầu tư và chấp thuận cho vay hoặc cho vay hợp vốn do HFIC làm đầu mối. Cụ thể, các lĩnh vực, ngành nghề sẽ được hỗ trợ gồm lĩnh vực công nghệ cao, chuyển đổi số; khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; thương mại và phục vụ sản xuất nông nghiệp; y tế, giáo dục - đào tạo, giáo dục nghề nghiệp, văn hóa, thể thao; dự án hạ tầng kinh tế, kỹ thuật và môi trường; bốn ngành công nghiệp trọng yếu như cơ khí tự động hóa; cao su, nhựa, hóa dược; chế biến thực phẩm; điện tử và công nghệ thông tin; dệt may, da giày...
Tại buổi gặp gỡ diễn ra vào ngày 18.4, nhiều DN, ngành hàng đề nghị tỉnh xem xét hỗ trợ cơ chế, chính sách phát triển sản xuất, hỗ trợ tiếp cận đất đai, vốn sản xuất, phát triển thương hiệu... Theo ông Phạm Hoàng Lam, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Lam Rice Group Inc, DN sản xuất và chế biến gạo xuất khẩu chưa làm chủ thị trường tiêu thụ, chi phí logistics còn cao, liên kết chuỗi giá trị chưa đồng bộ; khó khăn về tài chính thương mại và đầu tư chiều sâu là lý do khiến DN lúa gạo gặp khó khăn.
Do đó, ông Lam đề nghị tỉnh định hướng phát triển thương hiệu gạo, hỗ trợ DN phát triển thị trường xuất khẩu; tổ chức và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo; nghiên cứu xây dựng cơ chế giao dịch lúa gạo; hoàn thiện chính sách tiền tệ và thanh toán biên mậu Việt Nam - Campuchia.
Trả lời ý kiến của DN về việc thị trường tiêu thụ nông sản, lúa gạo, ông Hồ Văn Mừng cho biết, tỉnh An Giang đang đề xuất giảm diện tích tích sản xuất lúa để tăng cường phát triển công nghiệp, thương mại dịch vụ. Theo ông Mừng, hiện nay, đặc khu Phú Quốc cần lượng rau củ quả rất lớn để phục vụ nhu cầu khách du lịch, đó là cơ hội để DN và nông dân tham gia sản xuất để cung ứng cho Phú Quốc.
"Trong vòng 18 tháng tới, Phú Quốc sẽ tăng thêm 12.000 phòng khách sạn 5 sao thì chúng ta phải đặt câu hỏi "du khách ăn cái gì", "thức ăn từ đâu"... Chúng ta cần chú ý đến thị trường Phú Quốc, vì chi phí vận chuyển logistics rất rẻ", ông Mừng gợi mở.
Theo ông Mừng, DN sợ nhất khi lập ra dự án đầu tư là vấn đề đất đai. Nếu bỏ tiền ra bồi thường về đất đai thì DN rất sợ rủi ro. Để tránh rủi ro, DN có thể hợp tác với nông dân, xem nông dân là cổ đông, cho nông dân góp của và góp công cùng DN. Còn phía DN sẽ đầu tư vốn, khoa học công nghệ, quy trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Muốn làm được như thế, DN phải thuyết phục được nông dân bằng lợi nhuận đem lại cho họ.
Trả lời ý kiến DN việc đề nghị tỉnh cho khảo sát để làm bãi biển nhân tạo dọc bờ biển đường Tôn Đức Thắng (phường Rạch Giá) để phát triển du lịch, ông Hồ Văn Mừng cho biết, tỉnh đã tham khảo ý kiến của chuyên gia về việc điều chỉnh dòng chảy của các tuyến sông rạch đổ ra vịnh Rạch Giá để giảm lượng phù sa và thực hiện bãi biển nhân tạo tại Rạch Giá. Tuy nhiên, việc này phải tốn kinh phí rất lớn và phức tạp nên tỉnh không thực hiện được.
"Hiện nay, tỉnh quy hoạch một đảo nhân tạo có diện tích 700 ha, cách bờ Rạch Giá 5 km, có bãi biển, có sân golf, có resort… Hiện, một số tập đoàn đã đăng ký đầu tư đảo nhân tạo này. Tôi hy vọng trong 5 năm tới, người dân Rạch Giá và khách du lịch có thể ra khu này để tắm biển. Nếu DN có phương án, hiến kế gì để Rạch Giá có bãi tắm biển với chi phí rẻ, hợp lý thì phối hợp UBND phường Rạch Giá đề xuất phương án cho tỉnh xem xét…", ông Hồ Văn Mừng nói.
