Thảm kịch lặn biển xảy ra tại hệ thống hang động ngầm ở đảo san hô Vaavu, Maldives hôm 14/5 khiến 5 du khách Italy thiệt mạng. Họ là các nhà khoa học và sinh viên của Đại học Genoa (Italy). Nhóm do Giáo sư Monica Montefalcone, 51 tuổi, dẫn đầu, tiến hành lặn để nghiên cứu về một loài san hô chưa được công bố. Trong nhóm tử nạn có Giorgia Sommaca, 22 tuổi, con gái bà Montefalcone.
Đến sáng 19/5, đội cứu hộ đã trục vớt được ba thi thể. Hai người còn lại dự kiến được đưa lên trong ngày 20/5.
Các thông tin từ truyền thông Italy cho biết nhóm lặn sở hữu giấy phép lặn xuống độ sâu 50 m để nghiên cứu khoa học, không vi phạm tiêu chuẩn độ sâu 30 m áp dụng với lặn giải trí. Tuy nhiên, giấy phép chỉ đăng ký tên bà Montefalcone và hai người khác. Hai người còn lại, bao gồm con gái bà, không có trong danh sách.
Hiện chưa có kết luận cuối cùng về điều gì đã xảy ra bên trong hệ thống hang động do không còn người sống sót. Dựa trên việc trục vớt thi thể và cấu trúc địa hình, giới chuyên gia đưa ra các kịch bản chính dẫn tới thảm kịch.
Nhóm thợ lặn đã đi vào một hệ thống hang động ngầm phức tạp tại đảo san hô Vaavu ở độ sâu khoảng 50 m. Độ sâu thực tế của hang khoảng 60 m. Hệ thống hang này cấu thành từ ba khoang lớn nối với nhau bằng các lối đi hẹp, mỏm đá nhô ra, đường vách mở và một số đường hầm xuyên qua cấu trúc rạn san hô, đi kèm nguy cơ có dòng chảy mạnh. Tầm nhìn tại đây thấp, đặc biệt là trong điều kiện thời tiết xấu, đáy có nhiều bùn mịn và không gian chật hẹp.
Các thợ lặn đã phát tín hiệu cứu hộ vào khoảng 13h45 và được báo cáo mất tích sau khi không trồi lên mặt nước theo đúng thời gian.
Chuyên gia lặn biển Maurizio Uras nhận định hiện tượng “ngộ độc oxy” bên trong hang có thể là một yếu tố dẫn đến tai nạn. Đây là hiện tượng có thể xảy ra khi lặn rất sâu. Nếu hỗn hợp khí oxy không phù hợp, có thể trở thành chất độc ở một độ sâu nhất định.
“Điều kiện thời tiết cũng là yếu tố quan trọng và Ấn Độ Dương không giống như Địa Trung Hải vốn tương đối lặng sóng. Ở Ấn Độ Dương có những dòng chảy mạnh, có thể kéo thợ lặn từ bên này sang bên kia. Đó là một mối nguy hiểm thực sự”, ông Uras nói.
Chuyên gia hô hấp Claudio Micheletto – Giám đốc khoa hô hấp tại Bệnh viện Đại học Verona – nhận định nhiều khả năng “đã có sự cố xảy ra với các bình khí” trong quá trình lặn. Ông Micheletto cho biết ngộ độc oxy là một trong những biến chứng nguy hiểm nhất khi lặn sâu.
“Tử vong do ngộ độc oxy hay tăng oxy máu là một trong những dạng tử vong thảm khốc nhất có thể xảy ra trong một chuyến lặn – một kết cục tồi tệ”, ông nói.
Khi lặn, thợ lặn hít thở không khí nén chứa 21% oxy và 79% nitơ. Tuy nhiên, một số thợ lặn sử dụng hỗn hợp khí chuyên dụng gọi là nitrox (không khí giàu oxy), chứa nhiều oxy và ít nitơ hơn không khí nén thông thường.
Nếu hít phải oxy ở nồng độ quá cao, loại khí này sẽ trở thành chất độc đối với cơ thể. Trong quá trình lặn, hiện tượng chóng mặt, đau đớn, suy giảm nhận thức và mất phương hướng sẽ xảy ra, khiến thợ lặn không thể trồi lên mặt nước.
Vào ngày xảy ra tai nạn, điều kiện thời tiết tại khu vực này rất xấu, cảnh báo vàng đã được ban hành đối với tàu chở khách và ngư dân. Các cảnh báo bao gồm thời tiết nguy hiểm và dòng chảy mạnh, có thể làm thợ lặn mất phương hướng, khuấy động bùn mịn làm tầm nhìn giảm xuống gần như bằng không, gây khó khăn cho việc định vị hoặc thoát ra ngoài.
Ông Alfonso Bolognini, Chủ tịch Hiệp hội Y học Dưới nước và Cao áp Italy, nhận định nhóm thợ lặn có thể đã gặp nạn trong lúc kiểm tra hang động để chuẩn bị cho các ca lặn trong tương lai.
Nhóm thợ lặn bị hút vào bên trong bởi một dòng chảy rất mạnh, hình thành từ cấu trúc đặc biệt của cửa hang. Đường dẫn hẹp của hang có thể đã tạo ra “hiệu ứng Venturi” – hiện tượng dòng nước biển phải tăng tốc để duy trì lưu lượng liên tục, gây sụt giảm áp suất và tạo ra một lực hút cực mạnh vào lòng hang.
Ông Bolognini đưa ra giả thuyết này sau khi tiếp nhận thông tin về các điều kiện dưới nước từ các thợ lặn chuyên gia của Tổ chức DAN Europe. Theo ông, ban đầu, nhóm đã đưa một thiết bị lặn điều khiển từ xa (ROV) đến cửa hang. Họ không thể đưa thiết bị vào trong do dòng chảy quá mạnh nên đã tự mình xuống đó.
“Hai kịch bản có thể đã xảy ra sau giả thuyết lực hút này”, ông Bolognini giải thích.
“Hoặc là tất cả mọi người cùng bị hút vào trong, hoặc một người bị hút vào và những người còn lại cố gắng thực hiện việc giải cứu”. Ngoài ra, sự hoảng loạn cũng là nguyên nhân thúc đẩy thảm kịch xảy ra.
Giả thuyết này cung cấp một lời giải thích cho lý do tại sao một nhóm thợ lặn có năng lực chuyên môn cao như vậy lại mất tích.
Tới sáng 19/5, ba thi thể đã được trục vớt, hai thi thể còn lại dự kiến được trục vớt vào 20/5 (giờ địa phương). Mỗi lượt lặn để tiếp cận và trục vớt thi thể kéo dài khoảng ba giờ và chiến dịch sẽ ngay lập tức bị hủy bỏ nếu gặp phải bất kỳ chướng ngại vật nào.
Trước đó, các nỗ lực tìm kiếm bị cản trở do thời tiết xấu vào cuối tuần. Một thợ lặn cứu hộ thuộc quân đội Maldives, ông Mohamed Mahudhee, đã tử vong do hội chứng giảm áp khi đang tìm kiếm nạn nhân vào hôm 16/5, nâng tổng số người chết lên 6.
Maldives là đảo quốc có địa hình thấp, đặc trưng bởi các bãi cát trắng và các rạn san hô có mật độ sinh vật biển cao. Hoạt động lặn bình khí tại đây rất phổ biến, thường được thực hiện theo hình thức lặn trôi (drift diving) nhờ vào dòng hải lưu gió mùa Ấn Độ Dương.
Dòng chảy này di chuyển dọc theo các chuỗi đảo, mang theo nguồn chất dinh dưỡng bồi đắp cho hệ sinh thái. Nguồn nước giàu dinh dưỡng này chảy dọc theo các vách đá ngầm, cung cấp thức ăn cho các rạn san hô mềm bám vào bề mặt đá.
Với địa hình trải rộng và mật độ dân cư thưa thớt, đảo san hô Vaavu là điểm lặn biển nổi tiếng bậc nhất Maldives, bên cạnh đảo Meemu. Các bãi biển và điểm lặn ở đây hầu như không bao giờ quá tải nên được các thợ lặn thích sự riêng tư lựa chọn.
Tạp chí CN Traveler công bố Việt Nam là một trong 7 điểm đến hàng đầu thế giới về trải nghiệm thả rùa biển, với Vườn quốc gia Côn Đảo - nơi nhận được sự đánh giá cao trên toàn cầu nhờ những nỗ lực bảo tồn quy mô lớn.
Danh sách này gồm các điểm đến có chương trình bảo tồn rùa biển bài bản, cho phép du khách tham gia một cách có kiểm soát, mang tính giáo dục và có trách nhiệm với môi trường.
Tại Việt Nam, Côn Đảo được biết đến là một trong những địa điểm làm tổ quan trọng nhất của rùa biển ở Đông Nam Á. Mỗi năm, hòn đảo này ghi nhận hàng trăm ngàn rùa con được ấp nở thành công và trở về với biển, chủ yếu là rùa biển xanh (Chelonia mydas).
Trong mùa sinh sản của rùa biển diễn ra từ tháng 4 - 10 hằng năm, du khách có thể tham gia các tour du lịch sinh thái được thiết kế đặc biệt trong mùa sinh sản.
Qua sự hướng dẫn của nhân viên khu bảo tồn, du khách được quan sát rùa mẹ lên bờ đẻ trứng vào ban đêm và rùa con nở ra vào lúc bình minh.
Du khách được yêu cầu hạn chế ánh sáng nhân tạo, tránh tiếng ồn lớn và không tiếp xúc trực tiếp với rùa trừ khi được nhân viên đào tạo hướng dẫn.
Theo các chuyên gia bảo tồn, tỉ lệ sống sót trong tự nhiên của rùa con cực kỳ thấp, thường chỉ có 1 trong 1.000 rùa con sống sót đến tuổi trưởng thành.
Đứng trong danh sách này cùng Việt Nam còn có Maldives, Costa Rica, Mexico, Sri Lanka, Florida (Mỹ).
Những điểm đến cho thấy du lịch bảo tồn đang trở thành phong trào toàn cầu, đặc biệt trong giới trẻ. Từ đó thôi thúc du khách du lịch có trách nhiệm hơn, góp phần bảo vệ môi trường, hệ sinh thái.
Steve Schwarzbach, cổ động viên sống tại Đức, đã tham dự mọi kỳ World Cup từ năm 2006. Ông từng đến Nam Phi hay Brazil, những nơi vốn được cảnh báo về rủi ro an ninh.
"Tại đó tôi thấy an toàn vì lực lượng an ninh xuất hiện ở khắp nơi", Schwarzbach nói với CNN. Đến kỳ World Cup năm 2026 tại Mỹ, ông Schwarzbach đang có ý định ở nhà và cảm thấy lo ngại khi tới Mỹ.
Ông Schwarzbach bày tỏ sự quan ngại về các hoạt động kiểm soát di trú gắt gao tại Mỹ. Ông cũng lo ngoại hình khác biệt khi mang dòng máu lai Đức - Hàn có thể khiến ông trở thành đối tượng bị kiểm tra giấy tờ, tạo ra cảm giác không an toàn khi tham gia ngày hội bóng đá.
Dù đã sở hữu cặp vé tứ kết và bán kết trị giá 1.600 USD, ông quyết định từ bỏ chuyến đi sau khi biết tin về các đợt truy quét của ICE và việc chính phủ Mỹ xem xét kiểm tra mạng xã hội của du khách.
Schwarzbach không phải trường hợp duy nhất. Trên mạng xã hội, các nhóm tẩy chay World Cup 2026 tại Mỹ đang thu hút cổ động viên quốc tế tham gia. Một bản kiến nghị trực tuyến tại Hà Lan yêu cầu đội tuyển quốc gia rút lui đã thu hút hơn 174.000 chữ ký. Trên Facebook, nhóm "Tẩy chay World Cup 2026 tại Mỹ" có hơn 25.800 thành viên. Cựu Chủ tịch FIFA Sepp Blatter cũng ủng hộ phong trào tẩy chay của người hâm mộ. Lãnh đạo CLB FC St. Pauli (Đức) công khai thảo luận về việc đội tuyển bỏ giải.
Nguyên nhân tẩy chay chủ yếu đến từ các chính sách nhập cư thắt chặt và tình hình tại nước chủ nhà. Một trong những trở ngại lớn nhất đối với du khách là quy trình xin thị thực. Tại một số quốc gia như Ấn Độ hay Colombia, thời gian chờ phỏng vấn visa Mỹ hiện kéo dài 400-700 ngày. Điều này khiến việc lập kế hoạch tham dự giải đấu trở nên khó khăn đối với cổ động viên ngoài nhóm được miễn thị thực.
Việc Mỹ tăng cường kiểm tra an ninh, yêu cầu cung cấp thông tin mạng xã hội, dữ liệu sinh trắc học, đã tạo tâm lý e dè. Nhiều người lo ngại về quyền riêng tư và những rắc rối pháp lý có thể phát sinh khi nhập cảnh.
Omar Hassan, một nhà phát triển phần mềm tại Montreal, Canada, đang có ý định bán lại vé các trận đấu tại Boston và New York. Trước đó, Hassan đã lên kế hoạch đi cùng em họ mang quốc tịch Tanzania, quốc gia nằm trong danh sách bị hạn chế nhập cảnh.
"Thật sợ hãi khi nghe những gì đang xảy ra ở biên giới, bạn bè tôi từng bị buộc phải giao mật khẩu và bị tịch thu điện thoại", Hassan nói.
Peter Holmes, một cổ động viên Anh, chọn đến Mexico xem bóng đá thay vì sang Mỹ. Ông bị sốc sau vụ việc đặc vụ liên bang nổ súng vào người dân ở Minneapolis. "Tôi cảm thấy bất an", ông chia sẻ.
Vẫn có những người lạc quan như Arjun Modhwadiam người Canada gốc Tanzania. Anh cho rằng hộ chiếu Canada và lý lịch "phi chính trị" trên mạng xã hội sẽ bảo vệ anh.
"Tôi không nghĩ chính phủ Mỹ lại để những rắc rối xảy ra, vì World Cup là nguồn thu khổng lồ", anh nói.
Bài toán kinh tế là thách thức tiếp theo. World Cup 2026 được tổ chức tại ba quốc gia Bắc Mỹ gồm Mỹ, Canada và Mexico, nhưng phần lớn trận đấu diễn ra tại Mỹ. Do khoảng cách giữa các thành phố đăng cai cách xa, du khách gần như bắt buộc di chuyển bằng đường hàng không.
Theo các chuyên gia du lịch, chặng bay từ Seattle đến Miami dài hơn 5.000 km, giá vé máy bay và phòng khách sạn có khả năng tăng cao trong thời điểm diễn ra giải đấu. Ước tính, Mỹ cần đầu tư thêm khoảng 10 tỷ USD để nâng cấp hạ tầng sân bay và hệ thống giao thông công cộng nhằm phục vụ khoảng 40 triệu lượt khách dự kiến.
Chuyên gia nghiên cứu bóng đá David Goldblatt cho rằng mức giá vé tăng vọt đang biến World Cup 2026 thành sự kiện dành cho "nhóm 1% giàu có".
"Bóng đá vốn là môn thể thao của đại chúng, nhưng sự đắt đỏ hiện nay đang vô tình tạo ra khoảng cách với những cổ động viên nhiệt huyết", ông Goldblatt nói.
Dù FIFA kỳ vọng sẽ phá kỷ lục 3,5 triệu vé của kỳ World Cup 1994, các chuyên gia ngành khách sạn lại tỏ ra lo ngại. Jan Freitag, Giám đốc phân tích của đơn vị theo dõi dữ liệu khách sạn CoStarCoStar, cho biết các xung đột địa chính trị và giá vé cao đang làm suy giảm nhu cầu. Các khách sạn tại Dallas, Miami hay San Francisco đang phải điều chỉnh giảm giá phòng để thu hút khách. Tại Houston, lượng đặt phòng tháng 6 tăng 30%, nhưng 85% trong số đó là khách nội địa, 15% là khách quốc tế.
Hiện Bộ Ngoại giao Mỹ và các thành phố đăng cai khẳng định đang nỗ lực tối ưu hóa quy trình để đón người hâm mộ,. Thực tế cho thấy lượng đặt chỗ quốc tế vẫn đang thấp hơn kỳ vọng của nước chủ nhà.
Giả thuyết “đi nhầm đường” trong hang động dưới biển
Theo truyền thông quốc tế, nhóm 5 người đã mất tích hôm 15/5 khi khám phá hệ thống hang ngầm tại khu vực Vaavu Atoll (Maldives).
Thi thể của hướng dẫn viên lặn Gianluca Benedetti được tìm thấy gần cửa hang Thinwana Kandu ngay trong ngày mất tích, trong khi 4 nạn nhân còn lại được phát hiện vào đầu tuần này ở khoang thứ ba, cũng là khoang cuối của hang, ở độ sâu khoảng 50m.
Vụ việc gây chấn động Maldives bởi đây được xem là tai nạn lặn biển nghiêm trọng nhất từng xảy ra tại quốc đảo này. Đến nay, giới chức vẫn đang điều tra nguyên nhân khiến nhóm thợ lặn dày kinh nghiệm gặp nạn.
Nhóm cứu hộ Phần Lan thuộc tổ chức Dan Europe - đơn vị chuyên nghiên cứu và hỗ trợ an toàn cho thợ lặn - là những người trực tiếp tham gia tìm kiếm thi thể các nạn nhân. Sau quá trình khảo sát hiện trường, họ cho rằng cả nhóm có thể đã đi nhầm lối khi tìm đường thoát khỏi hang.
Theo bà Laura Marroni - Giám đốc điều hành Dan Europe - các nạn nhân được tìm thấy trong một hành lang cụt bên trong hệ thống hang động và không có đường thoát nào từ vị trí đó.
Nhóm nạn nhân gồm giáo sư sinh học biển Monica Montefalcone, con gái bà là Giorgia Sommacal, hai nhà nghiên cứu trẻ Federico Gualtieri và Muriel Oddenino, cùng hướng dẫn viên Gianluca Benedetti đang sinh sống tại Maldives.
Theo mô tả của đội cứu hộ, hang động gần đảo Alimatha mở đầu bằng một khoang lớn có ánh sáng tự nhiên và nền cát trắng. Cuối khoang là một hành lang dài khoảng 30m, rộng gần 3m, dẫn sang khoang thứ hai - nơi hoàn toàn không còn ánh sáng tự nhiên.
Điểm đáng chú ý nằm ở một gò cát giữa hành lang và khoang thứ hai. Khi đi vào, thợ lặn có thể dễ dàng vượt qua gò cát này. Nhưng khi quay đầu trở ra, gò cát lại tạo cảm giác như một bức tường, che khuất lối đi cũ. Ở bên trái gò cát còn có một hành lang khác ngắn hơn, dẫn tới ngõ cụt.
“Thi thể các nạn nhân đều được tìm thấy trong hành lang này, như thể họ đã nhầm đó là lối ra”, tờ La Repubblica dẫn nguồn điều tra cho biết.
Bà Marroni nhận định nếu cả nhóm thực sự đi nhầm đường trong lúc lượng khí còn lại rất ít, khả năng quay trở ra gần như cực kỳ khó khăn.
“Ở độ sâu đó, bình khí tiêu chuẩn chỉ cho phép họ lưu lại khoảng 10 phút, thậm chí ít hơn. Khi nhận ra mình đi sai đường và không còn nhiều dưỡng khí, con người rất dễ hoảng loạn, thở nhanh hơn và lượng khí giảm cực nhanh”, bà nói.
Hàng loạt nghi vấn quanh chuyến lặn “vượt giới hạn”
Giới chức Maldives đang điều tra vì sao nhóm du khách được phép lặn ở độ sâu gần 60m, trong khi quy định dành cho lặn giải trí tại nước này chỉ cho phép tối đa khoảng 30m.
Các thiết bị kỹ thuật, bao gồm thiết bị quay hình mà một số nạn nhân mang theo, đã được thu hồi để phục vụ điều tra. Nhà chức trách hy vọng những đoạn ghi hình sẽ giúp tái hiện chính xác những gì xảy ra dưới đáy biển.
Chồng của nạn nhân Monica Montefalcone cho biết vợ ông là một trong những thợ lặn giàu kinh nghiệm nhất mà ông từng biết, với khoảng 5.000 lần lặn.
“Cô ấy luôn cực kỳ cẩn trọng và chưa bao giờ liều lĩnh. Monica sẽ không bao giờ đặt con gái hay bất kỳ ai vào nguy hiểm”, ông Carlo Sommacal chia sẻ với truyền thông Italy.
Ông cho rằng đã có điều gì đó bất thường xảy ra dưới nước, có thể liên quan đến sự cố thiết bị hoặc dòng chảy mạnh. Một số giả thuyết khác cũng đang được xem xét, trong đó có khả năng nhóm thợ lặn bị cuốn vào hang bởi dòng hải lưu mạnh mang hiệu ứng Venturi - hiện tượng nước chảy qua khe hẹp với tốc độ tăng đột ngột, tạo lực hút rất lớn.
Ngoài ra, các điều tra viên còn kiểm tra xem nhóm có mang theo đèn chuyên dụng và dây dẫn đường “Ariadne’s Thread” (thiết bị gần như bắt buộc trong các chuyến lặn hang sâu) hay không.
Theo giới chuyên môn, nhóm thợ lặn sử dụng bình khí 12 lít tiêu chuẩn dành cho lặn giải trí, thay vì bộ thiết bị kỹ thuật chuyên dụng cho lặn hang sâu.
Các chuyên gia cho biết ở độ sâu khoảng 50m, thợ lặn thường cần ít nhất hai bình khí đặc biệt để đảm bảo an toàn. Những chuyến lặn vượt quá 40m đã được xếp vào dạng “technical diving” (lặn kỹ thuật), đòi hỏi huấn luyện và thiết bị chuyên biệt.
Lặn hang động dưới biển được đánh giá là một trong những hình thức lặn nguy hiểm nhất thế giới bởi thợ lặn không thể nổi trực tiếp lên mặt nước khi gặp sự cố. Chỉ cần lớp trầm tích bị khuấy lên, tầm nhìn trong hang có thể giảm xuống gần bằng 0, khiến việc mất phương hướng xảy ra rất nhanh.
Người phát ngôn phủ tổng thống Maldives - Mohammed Hussain Shareef - cho biết hang động này sâu đến mức ngay cả những thợ lặn có thiết bị tốt nhất cũng hiếm khi tiếp cận.
Đáng chú ý, một thợ lặn cứu hộ người Maldives tên Mohamed Mahudhee cũng đã tử vong hôm 17/5 do bệnh giảm áp trong lúc tham gia tìm kiếm thi thể các nạn nhân.
Công ty du lịch Italy Albatros Top Boat - đơn vị tổ chức chuyến đi - khẳng định họ không hề biết nhóm khách có ý định lặn vượt giới hạn cho phép. Luật sư đại diện công ty cho biết chuyến đi ban đầu chỉ là hành trình nghiên cứu san hô ở độ sâu thông thường, không phải chuyến lặn kỹ thuật.
Trong khi đó, thuyền trưởng tàu MV Duke of York nói các du khách đã được phổ biến quy định lặn tối đa 30m ngay khi lên tàu.
Maldives là điểm đến nổi tiếng với các hoạt động lặn biển nhờ hệ sinh thái san hô phong phú và làn nước trong xanh. Tuy nhiên, tai nạn lặn sâu tại đây tương đối hiếm gặp.
Vụ việc lần này không chỉ đặt ra câu hỏi về công tác quản lý an toàn lặn biển tại Maldives mà còn cho thấy mức độ nguy hiểm cực lớn của hoạt động lặn hang động ở độ sâu vượt ngưỡng giải trí thông thường.
