Bác sĩ chuyên khoa 1 Trần Đình Nghĩa, Trưởng khoa Thận – Lọc thận, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), cho biết nhịn ăn gián đoạn (intermittent fasting – IF) là phương pháp sắp xếp thời gian ăn và không ăn trong ngày hoặc trong tuần. Các hình thức nhịn ăn phổ biến gồm 16:8 (ăn trong 8 giờ, nhịn 16 giờ), 14:10 hoặc 12:12. Trong thời gian nhịn, người áp dụng không nạp năng lượng nhưng vẫn có thể uống nước lọc hoặc đồ uống không đường.
“Tôi gặp không ít bệnh nhân mệt mỏi, chóng mặt, tụt huyết áp, rối loạn đường huyết, rối loạn điện giải hoặc tăng creatinin sau thời gian ăn kiêng quá mức, nhịn ăn kéo dài, giảm cân cấp tốc hoặc dùng sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc. Không phải tất cả đều do nhịn ăn gián đoạn, nhưng điểm chung là thay đổi chế độ ăn quá đột ngột, thiếu theo dõi y khoa và không biết mình có nguy cơ mắc bệnh thận”, bác sĩ Đình Nghĩa nói.
Theo bác sĩ Nghĩa, nhịn ăn gián đoạn không được xem là an toàn tuyệt đối với người bệnh thận. Mức độ an toàn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, tuổi, tình trạng dinh dưỡng, bệnh đi kèm, thuốc đang dùng, lượng nước uống và thành phần bữa ăn. Điều quan trọng không chỉ là thời gian nhịn ăn, mà còn là bảo đảm đủ năng lượng, đúng lượng protein và kiểm soát muối, kali, phốt pho, nước, đường huyết, huyết áp trong thời gian được ăn.
Từ đó, bác sĩ Nghĩa chỉ ra các nguy cơ chính khi người bệnh tự ý áp dụng nhịn ăn gián đoạn gồm:
Bác sĩ Nghĩa cho hay, sai lầm thường gặp nhất là nhiều người nhịn lâu nhưng đến khung giờ được ăn lại ăn “bù” quá nhiều muối, thịt đỏ, đồ chiên rán, nước ngọt, thức ăn nhanh hoặc thực phẩm giàu kali, phốt pho. Với người bệnh thận, điều này có thể làm tăng huyết áp, phù, tăng kali hoặc tăng phốt pho máu.
Một sai lầm khác là kết hợp nhịn ăn gián đoạn với chế độ ăn quá cực đoan như cắt tinh bột gần như hoàn toàn, ăn quá nhiều đạm, theo chế độ keto hoặc dùng các sản phẩm giảm cân – detox không rõ thành phần. Các cách này có thể gây mất nước, rối loạn điện giải, tăng gánh chuyển hóa cho thận hoặc làm tổn thương gan thận.
Theo bác sĩ Đình Nghĩa, nếu bệnh nhân thận giai đoạn sớm, chức năng thận còn ổn định, không suy dinh dưỡng, không rối loạn điện giải, không tiểu đường khó kiểm soát và vẫn muốn thử nhịn ăn gián đoạn, cần tuân thủ nguyên tắc: Không cực đoan; cá thể hóa và theo dõi sát.
Trước khi bắt đầu, người bệnh nên biết rõ giai đoạn bệnh thận và các chỉ số sức khỏe liên quan. Cần theo dõi thêm huyết áp, cân nặng, lượng nước tiểu, mức độ phù và đường huyết nếu có tiểu đường.
Về cách áp dụng nhịn ăn gián đoạn, bác sĩ khuyên mọi người nên:
"Mỗi tháng bệnh viện tiếp nhận khoảng hơn 1.000 người đến khám vì tóc rụng và con số ngày càng gia tăng, trẻ hoá. Nhiều bệnh nhân ở độ tuổi 20-30 đến khám trong tình trạng tóc rụng thành từng nắm sau khi gội, đường ngôi tóc thưa rộng hoặc lộ rõ da đầu vùng đỉnh", TS.BS Nguyễn Thị Hà Vinh, Phó khoa Điều trị ban ngày, Bệnh viện Da liễu Trung ương, nói tại Hội nghị Da liễu Thẩm mỹ Toàn quốc lần thứ 9, ngày 22/5.
Như nam thanh niên 23 tuổi làm IT tại Hà Nội, đến khám khi vùng trán đã hói hình chữ M. Ngoài yếu tố di truyền rụng tóc androgenic, anh còn chịu áp lực công việc cao và thói quen thức khuya kéo dài. Hiện bệnh nhân phải kết hợp thuốc với nhiều liệu pháp khác để làm chậm quá trình rụng và kích thích tóc mọc lại.
Theo bác sĩ Vinh, khi cơ thể căng thẳng kéo dài hoặc thiếu ngủ, nồng độ cortisol tăng cao làm gián đoạn chu kỳ phát triển tự nhiên của tóc, đẩy nang tóc vào giai đoạn "nghỉ" sớm hơn bình thường và gây rụng hàng loạt.
Song song đó, xu hướng ăn kiêng cực đoan để giảm cân nhanh cũng là tác nhân đáng lo ngại. Tóc là cơ quan chuyển hóa nhanh, rất nhạy cảm với tình trạng thiếu dinh dưỡng. Khi cơ thể không được cung cấp đủ protein, sắt, kẽm và vitamin, các chất dinh dưỡng sẽ ưu tiên nuôi tim, gan, phổi thay vì nang tóc. Chỉ sau vài tháng ăn kiêng sai cách, tóc trở nên khô xơ, dễ gãy và rụng nhiều. Một số người còn bạc tóc sớm do stress oxy hóa làm tổn thương tế bào sắc tố trong nang tóc.
Ngoài lối sống, yếu tố di truyền, đặc biệt là rụng tóc androgenic, cũng có thể khởi phát từ tuổi dậy thì ở những người có tiền sử gia đình hói đầu sớm.
Bác sĩ Vinh lưu ý mỗi người rụng khoảng 50-100 sợi mỗi ngày là bình thường. Khi con số vượt 100 sợi/ngày, hoặc tóc rụng thành từng búi lúc chải hay gội, đó là dấu hiệu cần chú ý. Nếu kèm theo ngứa, đỏ, bong vảy hoặc đau rát da đầu, người bệnh nên đến khám chuyên khoa da liễu sớm.
Về điều trị, xu hướng hiện nay chuyển sang cá thể hóa thay vì chỉ dùng thuốc bôi hoặc thuốc uống đơn thuần. Laser năng lượng thấp (LLLT), huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) và thuốc ức chế JAK được ứng dụng ngày càng rộng rãi để phục hồi nang tóc và kích thích tóc mọc trở lại. Cấy tóc vẫn là giải pháp cuối cùng, chỉ áp dụng khi nang tóc bị phá hủy hoàn toàn hoặc điều trị nội khoa không còn hiệu quả.
Trước làn sóng quảng cáo "mọc tóc thần tốc" tràn ngập mạng xã hội, bác sĩ Vinh cảnh báo không nên tin vào những cam kết mọc tóc chỉ sau vài ngày hay vài tuần. Tóc tự nhiên chỉ mọc khoảng một cm mỗi tháng và mọi phác đồ điều trị thực sự cần ít nhất 3-6 tháng mới thấy kết quả rõ rệt. Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể gây viêm da tiếp xúc, kích ứng da đầu hoặc khiến tình trạng rụng tóc nặng hơn, đồng thời làm người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị phù hợp.
Để hạn chế rụng tóc và hói đầu sớm, người trẻ cần ngủ đủ giấc, kiểm soát stress, duy trì chế độ ăn cân bằng và hạn chế lạm dụng hóa chất tạo kiểu tóc.
Tại hội nghị, PGS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, đánh giá ngành da liễu Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong những năm gần đây, tiệm cận trình độ các quốc gia tiên tiến. Ngành không chỉ điều trị bệnh lý mà còn làm chủ các công nghệ cao như y học tái tạo, công nghệ gen, liệu pháp tế bào và hệ thống laser đa nền tảng. Hội nghị năm nay là dịp để chuyên gia trong nước và quốc tế cập nhật các tiến bộ về laser, tế bào gốc, công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo trong khám, chữa bệnh và thẩm mỹ da.
Khi trẻ lớn dần, cơ thể các em cũng thay đổi theo từng giai đoạn phát triển. Có những bé trông "tròn trịa" lúc nhỏ nhưng lớn lên lại cân đối, cũng có những em nhìn gầy nhưng chưa chắc thiếu dinh dưỡng.
Không phải lúc nào cha mẹ cũng dễ dàng nhận ra con mình có đang ở mức cân nặng phù hợp hay không.
Một trong những chỉ số thường được bác sĩ sử dụng để theo dõi sự phát triển của trẻ là BMI (chỉ số khối cơ thể). Đây là cách đơn giản để đánh giá sự cân đối giữa chiều cao và cân nặng của trẻ theo từng độ tuổi.
Tại Việt Nam, không ít phụ huynh vẫn quen với suy nghĩ "trẻ bụ bẫm là có phúc, là khỏe mạnh". Trong khi đó, nhịp sống hiện đại khiến trẻ ngày càng dành nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính bảng hơn là vận động ngoài trời.
Chính điều này khiến tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em ngày càng phổ biến hơn trong những năm gần đây.
BMI (Body Mass Index) là chỉ số được tính dựa trên chiều cao và cân nặng nhằm ước tính lượng mỡ trong cơ thể. Tuy nhiên ở trẻ em, việc đánh giá BMI không giống người lớn. Bởi khi trẻ lớn lên, tỉ lệ mỡ cơ thể cũng thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, đồng thời có sự khác biệt giữa bé trai và bé gái.
Vì vậy bác sĩ thường không chỉ nhìn vào một con số BMI đơn thuần mà sẽ dựa trên "bách phân vị BMI theo tuổi" - tức là so sánh chỉ số của trẻ với những trẻ cùng tuổi và cùng giới tính.
Ví dụ một bé trai 6 tuổi có BMI ở mức bách phân vị thứ 75 nghĩa là chỉ số BMI của bé cao hơn khoảng 75 trong số 100 bé trai cùng tuổi. Dù vậy đây vẫn được xem là mức khỏe mạnh.
Theo phân loại hiện nay: Dưới bách phân vị thứ 5: thiếu cân; Từ bách phân vị thứ 5 đến dưới 85: cân nặng khỏe mạnh; Từ bách phân vị thứ 85 đến dưới 95: thừa cân; Từ bách phân vị thứ 95 trở lên: béo phì.
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng nếu con có vấn đề về cân nặng thì bác sĩ sẽ chủ động nhắc đến trong các buổi khám định kỳ. Nhưng trên thực tế, đôi khi vấn đề này không được trao đổi quá kỹ nếu cha mẹ không hỏi thêm.
Do đó nếu quan tâm đến sự phát triển của con, cha mẹ có thể chủ động hỏi bác sĩ về chỉ số BMI và biểu đồ tăng trưởng của trẻ trong mỗi lần khám sức khỏe.
Hiện nay một số trường học tại nhiều quốc gia cũng bắt đầu theo dõi BMI cho học sinh nhằm phát hiện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì hoặc suy dinh dưỡng. Mục đích không phải để tạo áp lực cho trẻ mà để gia đình sớm nhận ra những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng lâu dài.
Trẻ béo phì có nguy cơ cao tiếp tục béo phì khi trưởng thành, từ đó làm tăng khả năng mắc các bệnh như đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, ngưng thở khi ngủ, hen suyễn hay bệnh tim mạch sau này.
Trong đời sống hằng ngày, những thay đổi nhỏ trong ăn uống và vận động có thể giúp trẻ duy trì cân nặng khỏe mạnh hơn. Nhiều chuyên gia gợi ý cha mẹ nhớ theo nguyên tắc "5-2-1-0" mỗi ngày để giúp trẻ duy trì cân nặng hợp lý và hình thành lối sống lành mạnh từ sớm.
5: Ăn 5 phần rau và trái cây mỗi ngày: Không ít cha mẹ từng "đầu hàng" khi con liên tục từ chối rau củ. Nhưng việc tiếp tục cho trẻ nhìn thấy và tiếp xúc với thực phẩm lành mạnh mỗi ngày rất quan trọng. Trẻ có thể cần nhiều lần làm quen trước khi chấp nhận một món ăn mới.
Hãy cố gắng thêm rau hoặc trái cây vào mỗi bữa ăn và cả các bữa phụ trong ngày.
2: Không quá 2 giờ nhìn màn hình: Thời gian xem tivi, điện thoại, máy tính bảng hay chơi game nên được giới hạn dưới 2 giờ mỗi ngày.
Đặc biệt, cha mẹ nên tránh đặt tivi hoặc thiết bị điện tử trong phòng ngủ của trẻ để giúp con ngủ tốt hơn và vận động nhiều hơn.
1: Vận động ít nhất 1 giờ mỗi ngày. Trẻ cần được chạy nhảy, đạp xe, chơi thể thao hay đơn giản là vui chơi ngoài trời mỗi ngày. Cha mẹ có thể chia nhỏ thời gian vận động trong ngày miễn sao trẻ đủ hoạt động thể chất.
0: Hạn chế đồ uống có đường: Nước ngọt, trà sữa, nước trái cây đóng chai hay các loại thức uống nhiều đường đều có thể khiến trẻ tăng cân nhanh hơn. Thay vào đó, nước lọc và sữa phù hợp với độ tuổi vẫn là lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe lâu dài của trẻ.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết dù cùng có nguồn gốc từ mía hoặc củ cải đường và thành phần chính đều là sucrose, đường trắng và đường nâu lại có những điểm khác biệt rất rõ rệt về bản chất và hương vị.
Đường trắng là loại sucrose đã được tinh luyện gần như hoàn toàn, loại bỏ sạch mọi tạp chất để cho ra những hạt đường có màu trắng tinh khiết và vị ngọt sắc. Ngược lại, đường nâu thực chất là đường trắng nhưng còn giữ lại hoặc được phối trộn bổ sung thêm mật mía (molasses). Chính lớp mật mía đặc sánh này đã tạo nên màu sắc sẫm đặc trưng và mang lại cho đường nâu hương thơm caramel thoang thoảng. Nhờ thành phần mật mía này mà đường nâu cũng chứa một lượng nhỏ các khoáng chất tự nhiên như canxi, kali, sắt và magie.
Mặc dù đường nâu có chứa canxi, kali, sắt và magie nhờ lớp mật mía, nhưng hàm lượng của chúng cực kỳ không đáng kể. Ví dụ thực tế, một thìa cà phê đường nâu chỉ chứa lượng khoáng chất rất nhỏ, thường chưa tới vài % nhu cầu khuyến nghị hằng ngày của cơ thể.
"Để bạn dễ hình dung, nếu muốn nhận được lượng sắt hay magie đủ 'có ý nghĩa' cho sức khỏe từ đường nâu, bạn sẽ phải ăn hàng lạng, thậm chí hàng cân đường mỗi ngày. Lúc này, tác hại từ lượng calo rỗng và lượng đường quá tải nạp vào cơ thể (gây béo phì, tiểu đường, tim mạch) sẽ vượt xa hoàn toàn lợi ích nhỏ từ lượng ít khoáng chất kia", bác sĩ Châu Thị Anh phân tích.
Nói cách khác, đường nâu đúng là có nhiều vi chất hơn đường trắng, nhưng lượng quá nhỏ để tạo ra lợi ích sức khỏe thực tế.
Xét về lượng calo và khả năng gây tăng cân, đường trắng và đường nâu gần như không có sự khác biệt khi mỗi gram của 2 loại đều cung cấp khoảng 4 kcal. Do mức chênh lệch calo là không đáng kể, yếu tố quan trọng nhất đối với người ăn kiêng vẫn luôn là tổng lượng đường tiêu thụ, tổng năng lượng nạp vào và tần suất sử dụng đồ ngọt hằng ngày.
Tương tự, chỉ số đường huyết của 2 loại đường này cũng khác nhau rất ít. Dù đường nâu đôi khi có chỉ số đường huyết thấp hơn một chút nhờ thành phần mật mía, nhưng mức chênh này hoàn toàn không đủ lớn để tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong việc kiểm soát cân nặng, quản lý insulin hay giảm nguy cơ tiểu đường.
Nếu mục tiêu của bạn là giảm cân, kiểm soát đường huyết và hướng tới một lối sống lành mạnh, thì việc cắt giảm tổng lượng đường tiêu thụ hằng ngày quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ đổi từ đường trắng sang đường nâu. Hãy xem đường nâu như một lựa chọn mang tính cá nhân về hương vị với mùi caramel đặc trưng và rất phù hợp để làm bánh hay pha chế đồ uống chứ nó hoàn toàn không phải là một "phiên bản healthy" thực sự.
"Vì vậy, thay vì bận tâm về màu sắc của đường, chiến lược hiệu quả hơn nhiều cho người ăn kiêng là tập trung kiểm soát khẩu phần tổng thể: chủ động giảm đồ uống có đường, hạn chế thực phẩm siêu chế biến và ưu tiên các nguồn carbohydrate giàu chất xơ từ tự nhiên", bác sĩ Anh chia sẻ.
