Ngày 9.7, Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố bà Trần Thị Thu Hằng, Phó hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, trưởng điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 Trường THPT chuyên Tuyên Quang, cùng ông Nguyễn Hà Duy, giáo viên toán giữ vai trò thư ký điểm thi, về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo điều 356 bộ luật Hình sự. Hai người khác cũng bị khởi tố. Bước đầu cơ quan điều tra xác định động cơ của các bị can là “vì thành tích”.
Điều 356 đòi hỏi người phạm tội hành động vì vụ lợi hoặc vì động cơ cá nhân khác. Trong lý luận và thực tiễn xét xử, động cơ cá nhân khác thường được hiểu là việc củng cố địa vị, uy tín hay quyền lực của bản thân người phạm tội.
Nhưng thành tích trong một kỳ thi quốc gia không phải là thứ mà người coi thi mang về nhà cất cho riêng mình. Nó là chỉ số của trường, của ngành giáo dục địa phương, của tỉnh. Nó được đưa vào bảng thi đua, vào báo cáo tổng kết, vào tiêu chí đánh giá và bổ nhiệm cán bộ. Khi một cá nhân can thiệp vào bài thi vì thành tích, thứ họ theo đuổi thực chất mang tính tập thể và thuộc về hệ thống. Đây là nghịch lý pháp lý đầu tiên, khi luật hình sự cá thể hóa một động cơ vốn do chính bộ máy tạo ra và tưởng thưởng. Người bị còng tay là người đứng cuối một chuỗi mà mắt xích đầu tiên nằm ở nơi khác.
Nghịch lý thứ hai lộ ra khi đặt vụ Tuyên Quang cạnh vụ gian lận thi cử năm 2018. Đó là vụ án được đánh giá nghiêm trọng nhất trong lịch sử các kỳ thi, với 347 bài thi bị can thiệp, liên quan ít nhất 222 thí sinh tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình. Hơn 30 người phải chịu trách nhiệm hình sự. Các bản án khi ấy thuộc loại nặng nhất từng có cho hành vi gian lận thi.
Cựu trưởng phòng khảo thí Sơn La Lò Văn Huynh lĩnh 21 năm tù, chuyên viên Nguyễn Thị Hồng Nga 19 năm 6 tháng khi cộng cả tội nhận hối lộ. Nếu răn đe bằng hình phạt thật sự chạm tới gốc rễ thì sau 7 năm và những bản án như thế, một điểm thi cấp tỉnh đã không thể tái diễn kịch bản cũ với quy mô còn dày đặc hơn. Chính bị cáo Nguyễn Thị Hồng Nga từng nói trước tòa rằng nếu không cùng đồng nghiệp sửa điểm thì bà khó tồn tại được trong guồng máy đó. Câu nói ấy cho thấy điều mà bản án không chạm tới. Khi áp lực thành tích trở thành điều kiện sinh tồn nghề nghiệp, hình phạt dành cho từng con người không đủ sức thay đổi phương trình.
Nghịch lý thứ ba nằm ở chính những người vô can. Sở GD-ĐT Tuyên Quang đã đề xuất cho 328 thí sinh, gồm 322 học sinh của trường và 6 thí sinh tự do, thi lại môn toán. Trong số các em phải làm lại bài, chắc chắn có những người đã tự mình đạt điểm cao bằng thực lực. Họ mất kết quả hợp pháp của mình chỉ vì kết quả ấy không còn cách nào tách bạch khỏi phần gian lận. Bài học năm 2018 còn cay đắng hơn. Khi đó, một thí sinh mang điện thoại vào phòng thi sẽ bị đình chỉ ngay lập tức, còn những thí sinh được nâng điểm thì ban đầu không hề hấn gì cho đến khi vụ án bị phanh phui. Pháp luật về thi cử vận hành theo cách trừng phạt lỗi nhỏ nhìn thấy được của người trung thực, trong khi lỗi lớn có tổ chức lại ẩn mình sau quy trình. Gánh nặng khắc phục cuối cùng đổ lên vai người ít có lỗi nhất.
Từ ba nghịch lý đó, có thể thấy vấn đề không nằm ở phòng thi. Điều 2 Quy chế thi tốt nghiệp THPT ban hành kèm Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT ngày 24.12.2024 quy định kỳ thi phải bảo đảm an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng. Nghĩa vụ này đặt lên toàn bộ hệ thống tổ chức thi, chứ không riêng người giám thị ngồi trong phòng.
Nhưng ở đây tồn tại một xung đột lợi ích mang tính cấu trúc mà bất kỳ ai cũng dễ nhận ra ngay. Địa phương vừa là nơi tổ chức và coi thi tại điểm thi của mình, lại vừa là chủ thể được đánh giá bằng chính kết quả của kỳ thi đó. Người cầm cân lại có lợi ích trực tiếp trong con số cuối cùng. Khi thiết kế thể chế đặt một chủ thể vào tình thế vừa đá bóng vừa thổi còi thì gian lận không còn là tai nạn đạo đức cá biệt mà trở thành hệ quả có thể dự báo.
Trách nhiệm hình sự trong những vụ này cũng có xu hướng dồn xuống dưới. Người bị khởi tố là trưởng điểm thi, là thư ký, là giáo viên trực tiếp thao tác. Trong khi đó, áp lực thành tích và cơ chế thi đua tạo ra động cơ ấy lại đi từ trên xuống. Trưởng ban chỉ đạo kỳ thi cấp tỉnh và những người đặt ra chỉ tiêu nằm ở đầu kia của chuỗi nhân quả. Trách nhiệm chạy ngược chiều với động cơ. Đó là lý do vì sao mỗi vụ án khép lại, căn bệnh vẫn nguyên vẹn.
Vậy nên đề xuất lắp camera không kết nối mạng trong các phòng thi, dù cần thiết, cũng chỉ là chữa triệu chứng. Nhìn lại 20 năm qua sẽ thấy hình thức gian lận liên tục tiến hóa để vượt qua lớp phòng vệ kỹ thuật mới nhất. Từ chỗ tuồn bài giải vào phòng thi những năm 2000, đến can thiệp phần mềm chấm trắc nghiệm năm 2018, rồi dùng tai nghe siêu nhỏ và trí tuệ nhân tạo giải đề trong các vụ năm 2025. Thêm một camera chỉ đẩy hành vi gian lận sang điểm yếu tiếp theo của quy trình. Chừng nào còn động cơ thì con người sẽ còn tìm ra kẽ hở.
Hướng xử lý phải nhắm vào gốc. Trước hết, cần cắt đứt liên hệ giữa kết quả thi tốt nghiệp với các tiêu chí thi đua, đánh giá và bổ nhiệm cán bộ ở địa phương. Bởi chừng nào tỷ lệ điểm cao còn là thước đo thành tích của người quản lý thì chừng đó động cơ can thiệp vẫn được nuôi dưỡng.
Thứ hai, cần tách bạch chủ thể tổ chức coi thi khỏi chủ thể được hưởng lợi từ kết quả, bằng cơ chế coi thi và giám sát độc lập, có thể là điều động chéo giữa các địa phương để không ai chấm điểm cho chính mình.
Thứ ba, khi tính toàn vẹn của một điểm thi bị xâm phạm, quy chế cần một cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thí sinh vô can, thay vì để các em gánh chịu như một hệ quả phụ, chẳng hạn ưu tiên bảo lưu quyền xét tuyển và bù đắp thời gian bị lỡ nhịp.
Thứ tư, trách nhiệm cần đi theo đúng chiều của động cơ, mở rộng lên tới những người thiết lập chỉ tiêu và cơ chế thi đua, bằng chế tài kỷ luật và hành chính chứ không chỉ dừng ở trách nhiệm hình sự của người thao tác cuối cùng.
Từ 6h sáng 30/5, khu vực quanh các điểm thi lác đác phụ huynh và học sinh. Chị em sinh đôi Thu Thủy và Thúy Nga, học sinh trường THCS Yên Hòa, cùng ông nội tới điểm thi ở trường THCS Nguyễn Như Uyên từ 6h. Hai em được ông mua cho xôi đỗ, tranh thủ ăn tại cổng trường trước khi vào bên trong, như một cách lấy may mắn.
Đây điểm thi của những thí sinh đăng ký vào THPT Hoàng Quán Chi, trường mới thành lập và tuyển sinh lần đầu năm nay. Thủy và Nga nói "rất hồi hộp và lo lắng", do trường không có điểm chuẩn năm ngoái để các em tham khảo. Cả hai chọn THPT Hoàng Quán Chi để gần nhà, có thể tự đi học.
"Em nghĩ phải trên 21, 22 điểm mới có khả năng đỗ", Thủy nói, cho biết hai em mong ngữ liệu vào thơ, còn nghị luận xã hội là dạng bài giải pháp.
Tới 6h20, trước khi hai em vào trường thi, ông nội dặn "làm bài nghiêm túc, hết mình nhé".
Cũng có con thi ở điểm này, chị Nguyễn Thị Hồng, hồi hộp nhìn theo con gái vào phòng thi. Chị kể nhà ở Mễ Trì, con gái học ở mức khá, nên "khó chọn trường". Cuối cùng, gia đình đặt vào THPT Hoàng Quán Chi với hy vọng trường mới sẽ lấy điểm thấp. Tuy nhiên, với chỉ tiêu 450, trường nhận gần 800 nguyện vọng 1, khiến tỷ lệ chọi gần 1/1,8.
"Tôi rất lo lắng vì khả năng điểm chuẩn sẽ trên 20, mức mà con chấp chới", chị Hồng nói. "Ngữ văn là môn con học tốt nhất, nên tôi hy vọng làm được, đạt điểm ưng ý để giảm áp lực cho hai môn còn lại".
Lúc 6h30, Đan Vy, học sinh trường THCS Đống Đa, được cả bố và mẹ đưa tới thi ở trường THPT Kim Liên, cách nhà hơn 5 km. Đây cũng là ngôi trường mà em đặt nguyện vọng 1, trong top 5 về tỷ lệ chọi năm nay với 1/2,6.
Nữ sinh nói hồi hộp trước khi bước vào môn thi đầu tiên. Hôm qua, Vy vẫn dành thời gian xem lại một số dẫn chứng, hướng dẫn làm bài theo từng dạng đề rồi mới đi ngủ.
Vy thích truyện hơn thơ, nên mong ngữ liệu mà đề thi cho cũng dưới dạng trích đoạn truyện ngắn, hoặc bài báo khoa học. Nữ sinh thường không gặp khó với các câu hỏi tiếng Việt, nên cũng đặt mục tiêu giành trọn điểm phần này.
Với phần nghị luận xã hội, Vy hào hứng với các chủ đề về thế hệ trẻ gắn với công nghệ hoặc tình yêu quê hương vì dễ lấy dẫn chứng trong đời sống.
"Em đặt mục tiêu 8 điểm Văn trở lên để đỡ áp lực trong hai môn thi sau", Vy nói.
Các em sẽ làm bài thi Văn trong 120 phút, bắt đầu từ 8h. Những em tới muộn quá 15 phút từ lúc giám thị phát đề sẽ không được vào phòng thi, đồng nghĩa không có điểm môn này và không được xét tuyển.
Buổi chiều, thí sinh thi Ngoại ngữ (chủ yếu là tiếng Anh) trong 60 phút; sáng 31/5 thi Toán với thời gian tương tự môn Văn. Những em đăng ký vào lớp chuyên sẽ làm bài thi môn chuyên trong ngày 1/6.
Với chỉ tiêu khoảng 82.660, tỷ lệ có suất học công lập là 56%, là mức cạnh tranh nhất cả nước. Kể từ năm 2021, con số do Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội công bố luôn khoảng 61-64%.
Hà Nội tổ chức hơn 220 điểm thi lớp 10, huy động gần 18.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên tham gia. Thành phố yêu cầu các địa phương, nhà trường có phương án chống nóng cho thí sinh, bố trí nơi chờ cho phụ huynh, còn cơ quan điện lực đảm bảo không mất điện.
Điểm thi, điểm chuẩn dự kiến được công bố từ ngày 19 đến 22/6.
Ở Đất Mũi, nơi nhiều tuyến đường bộ chưa thông suốt, chuyện học sinh đi học bằng đò từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Từ những chuyến đò ấy lại có một học trò đạt giải nhì quốc gia môn lịch sử nhờ đam mê môn học này.
Câu chuyện của Hồng Phúc Khang, học sinh lớp 12X1 Trường THPT Viên An đang được nhiều người nhắc đến như một dấu mốc đặc biệt của giáo dục vùng Đất Mũi. Bởi em không chỉ là thí sinh duy nhất của tỉnh Cà Mau đạt giải nhì học sinh giỏi quốc gia môn lịch sử (năm học 2025 - 2026), mà còn là học sinh đầu tiên của vùng Đất Mũi đạt thành tích này.
Gia đình Khang làm nuôi trồng thủy sản với diện tích nhỏ, cuộc sống không khá giả. Để lo cho gia đình và chuyện học hành của con trai, cha Khang phải làm thêm nhiều việc khác. Có lẽ hoàn cảnh ấy khiến em sớm hiểu rằng học tập là con đường quan trọng nhất để thay đổi tương lai.
Nhà cách trường vài cây số nhưng giao thông đường bộ chưa thông tuyến. Mỗi ngày đến lớp, Khang phải đi bằng đò. Riêng những ngày học thêm ngoài giờ, em được cha chở đi rồi đợi đón về. Những chuyến đò qua sông suốt nhiều năm đã hun đúc nên sự bền bỉ và ý chí vượt khó của Khang. "Cha mẹ luôn sát cánh cùng em… nên em càng quyết tâm học tập, không phụ lòng cha mẹ", Khang chia sẻ.
Trong suy nghĩ của nhiều học sinh, lịch sử thường là môn học nhiều dữ kiện, nhiều mốc thời gian và dễ tạo cảm giác khô khan. Nhưng với Khang, môn học này lại mở ra một thế giới khác.
Điều khiến câu chuyện của Khang trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở giải thưởng quốc gia mà còn ở cách em tiếp cận môn lịch sử. Khang không học theo kiểu ghi nhớ máy móc. Em đến với lịch sử bằng cảm xúc, bằng sự tò mò khám phá và cả sự kết nối với quê hương, đất nước.
Với nam sinh này, mỗi trang sử không chỉ là sự kiện hay con số. Đó còn là hình ảnh của những vùng đất, những câu chuyện về các anh hùng dân tộc, về phong tục, tập quán và hành trình hình thành của đất nước qua từng giai đoạn. "Ở mỗi trang sử em như thấy được hình ảnh quê hương, đất nước", Khang nói.
Có lẽ chính cách học bằng cảm xúc ấy khiến môn lịch sử trở nên gần gũi hơn với em. Thay vì học để nhớ rồi quên sau kỳ thi, Khang chọn cách hiểu bản chất vấn đề, liên kết sự kiện và tự đặt mình vào dòng chảy của lịch sử.
Cô Trần Kim Yến, giáo viên dạy lịch sử Trường THPT Viên An, người trực tiếp ôn luyện cho Khang, cho biết điều khiến cô ấn tượng ở cậu học trò này là tinh thần chủ động học tập. Trong các tiết học, Khang thường xuyên đặt câu hỏi, tranh luận và mở rộng vấn đề. Em luôn muốn hiểu sâu hơn nguyên nhân, bối cảnh và ý nghĩa của từng sự kiện lịch sử. "Niềm đam mê thật sự với môn học cùng tình yêu quê hương, đất nước chính là yếu tố quan trọng giúp Khang tạo nên thành tích đặc biệt này", cô Yến nói.
Một điểm khác biệt nữa trong hành trình học tập của Khang là việc tận dụng công nghệ để học lịch sử. Ở thời đại số, nam sinh vùng Đất Mũi không giới hạn việc học trong sách giáo khoa hay bài giảng trên lớp. Đối diện lượng kiến thức lớn và nhiều mốc thời gian dễ nhầm lẫn của môn lịch sử, Khang chọn cách hệ thống bằng sơ đồ tư duy, liên kết các sự kiện theo từng giai đoạn để dễ ghi nhớ hơn.
Song song đó, em tận dụng nền tảng học trực tuyến để xem video bài giảng, tìm thêm tài liệu và sử dụng AI để giải thích lại những phần kiến thức khó, đặt câu hỏi mở rộng hoặc luyện đề. Không dừng ở đó, việc học còn được "mềm hóa" bằng nhiều hình thức như xem phim tư liệu, tạo video clip, chơi game lịch sử hay tham gia các tiết học STEM trên lớp.
Điều đáng nói là Khang không xem công nghệ như công cụ thay thế việc học mà là cách giúp bản thân chủ động hơn trong tiếp cận kiến thức. "Nhờ ứng dụng công nghệ, việc học giúp em hiểu sâu và ghi nhớ lâu hơn", nam sinh nói.
Tuy nhiên, giữa thời đại AI và thông tin tràn ngập, Khang cũng tự đặt ra nguyên tắc rõ ràng, luôn kiểm chứng, đối chiếu thông tin để tránh sai lệch kiến thức lịch sử.
Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội có mức thu thấp nhất, dự kiến 17,9-19,1 triệu đồng. So với năm ngoái, mức này tăng 3,8-5 triệu đồng. Riêng sinh viên khối Sư phạm được nhà nước hỗ trợ tiền học và sinh hoạt phí (3,6 triệu đồng/tháng).
Hai trường khác cũng có ngành thu dưới 20 triệu là Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội và Nhân văn, nhưng tăng 2,2 triệu đồng.
Trừ trường Quốc tế chưa công bố học phí, các trường còn lại chủ yếu thu trên 30 triệu đồng mỗi năm. Cao nhất là học phí trường Quản trị và Kinh doanh, với 44-78 triệu đồng. Riêng chương trình cử nhân Kinh doanh (chuyên ngành kép Marketing và Phân tích kinh doanh) liên kết với Đại học Victoria, Australia, mức thu là 130 triệu đồng.
Thấp hơn một chút là chương trình liên kết Quản trị kinh doanh của Đại học Kinh tế với Đại học Troy, Mỹ, tổng hơn 492 triệu đồng cho 3,5 năm. Tuy nhiên, tân sinh viên được cấp học bổng, chỉ còn 389 triệu đồng (trung bình hơn 111 triệu đồng/năm).
Học phí dự kiến của 12 trường thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, áp dụng với sinh viên khóa tuyển sinh 2026 như sau:
Năm nay, các trường thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội được dùng tối đa 5 trong các phương thức (không bao gồm xét tuyển thẳng): xét điểm thi tốt nghiệp THPT; dựa vào kết quả thi đánh giá năng lực HSA; xét các chứng chỉ quốc tế như SAT, A-Level, ACT; các phương thức kết hợp hoặc đặc thù như thi năng khiếu, phỏng vấn kết hợp điểm học bạ hoặc điểm thi tốt nghiệp.
Điểm chuẩn năm ngoái vào 12 trường thuộc VNU là 19-30. Trong đó, ngành Sư phạm tiếng Anh và tiếng Trung của trường Đại học Ngoại ngữ lấy cao nhất.
