Thận là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, đảm nhận nhiệm vụ lọc máu, đào thải chất thải, cân bằng nước và điện giải, đồng thời tham gia điều hòa huyết áp và sản xuất một số hormone thiết yếu.
Theo các chuyên gia, dù không thể đánh giá chính xác chức năng thận chỉ bằng cảm nhận chủ quan, một số dấu hiệu dưới đây có thể phần nào phản ánh thận đang hoạt động tốt.
Hơi thở không có mùi lạ vào buổi sáng
Nhiều người cho rằng hơi thở có mùi chỉ liên quan đến vệ sinh răng miệng hoặc các bệnh lý tiêu hóa. Tuy nhiên, thận cũng đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ các chất thải chứa nitơ như urê ra khỏi máu.
Khi chức năng thận suy giảm, các chất này có thể tích tụ trong cơ thể và chuyển hóa thành amoniac, khiến hơi thở xuất hiện mùi khai hoặc mùi tanh đặc trưng.
Ngược lại, nếu thức dậy vào buổi sáng với hơi thở bình thường, không có vị kim loại trong miệng hay cảm giác khô miệng kéo dài, đây có thể là một tín hiệu tích cực cho thấy quá trình đào thải chất thải của cơ thể vẫn đang diễn ra hiệu quả. Tuy nhiên, nguyên dấu hiệu này là không đủ để đánh giá chức năng thận.
Các chuyên gia lưu ý, hơi thở hôi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau nên không thể dùng dấu hiệu này để chẩn đoán bệnh thận. Tuy nhiên, những thay đổi bất thường kéo dài cũng không nên bị bỏ qua.
Cơ thể ít mệt mỏi, duy trì năng lượng trong ngày
Sau một đêm ngủ đủ giấc, nhiều người thức dậy với cảm giác tỉnh táo, làm việc cả ngày mà không bị kiệt sức. Điều này không chỉ liên quan đến chất lượng giấc ngủ mà còn phản ánh hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó có thận.
Theo WebMD, thận sản xuất hormone erythropoietin (EPO), có nhiệm vụ kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Hồng cầu giúp vận chuyển oxy đến các cơ quan và mô.
Khi chức năng thận suy giảm, quá trình sản xuất EPO có thể bị ảnh hưởng, làm giảm số lượng hồng cầu, dẫn tới thiếu máu. Người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt hoặc giảm khả năng tập trung dù không làm việc quá sức.
Vì vậy, việc duy trì được mức năng lượng ổn định trong ngày cũng có thể là một trong những dấu hiệu gián tiếp cho thấy chức năng thận chưa bị ảnh hưởng đáng kể.
Làn da đủ ẩm, ít khô ráp
Sức khỏe làn da cũng có mối liên hệ nhất định với chức năng thận.
Thận khỏe mạnh giúp duy trì cân bằng nước, điện giải và khoáng chất trong cơ thể. Khi cơ chế này vận hành tốt, làn da thường giữ được độ ẩm tự nhiên, ít bong tróc và khô ráp hơn.
Ngược lại, ở những người mắc bệnh thận mạn tính, tình trạng da khô, ngứa kéo dài khá phổ biến. Nguyên nhân là do rối loạn cân bằng khoáng chất, giảm khả năng đào thải độc tố và thay đổi hoạt động của tuyến mồ hôi.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng làn da đẹp không đồng nghĩa chắc chắn với việc thận khỏe mạnh. Nhiều yếu tố khác như tuổi tác, môi trường sống, chế độ ăn uống hay chăm sóc da cũng ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng da.
Thức dậy với khuôn mặt ít sưng phù
Sau một đêm ngủ, khuôn mặt thường là nơi dễ phản ánh tình trạng giữ nước của cơ thể.
Nếu buổi sáng thức dậy với khuôn mặt tươi tỉnh, mí mắt không sưng húp và các đường nét trên gương mặt không bị phù nề bất thường, đây có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang điều hòa dịch và đào thải nước hiệu quả.
Trong khi đó, chức năng thận suy giảm có thể khiến cơ thể giữ lại muối và nước, dẫn tới tình trạng phù mặt, phù mí mắt hoặc phù chân tay.
Dù vậy, phù mặt buổi sáng không phải lúc nào cũng liên quan đến bệnh thận. Thiếu ngủ, ăn quá mặn, dị ứng hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể gây ra hiện tượng tương tự.
Các chuyên gia khuyến cáo, dù xuất hiện những dấu hiệu kể trên, mọi người vẫn nên kiểm tra sức khỏe định kỳ bởi nhiều bệnh lý thận diễn tiến âm thầm trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ rệt.
Để duy trì chức năng thận khỏe mạnh, mỗi người nên:
– Uống đủ khoảng 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tùy thể trạng và mức độ vận động.
– Hạn chế ăn quá mặn, giảm thực phẩm chế biến sẵn.
– Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết.
– Duy trì cân nặng hợp lý.
– Tập thể dục thường xuyên.
– Không tự ý lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Theo các chuyên gia y tế, việc phát hiện sớm các bất thường ở thận thông qua xét nghiệm máu, nước tiểu và khám sức khỏe định kỳ vẫn là cách hiệu quả nhất để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm liên quan đến cơ quan này.
Ngồi trên xe lăn bên sân khấu rộn ràng tiếng nhạc, bé trai 6 tuổi ở Sơn La chăm chú dõi theo những màn xiếc và ảo thuật. Mỗi lần chú hề xuất hiện hay chiếc khăn màu biến mất trong tay ảo thuật gia, đôi mắt bé lại sáng lên thích thú. Đây là lần đầu tiên bé đón Tết Thiếu nhi trong bệnh viện.
Đứng phía sau chiếc xe lăn, mẹ bé lặng lẽ lau nước mắt khi kể về hành trình chống chọi bệnh tật cùng con hơn một năm qua. Tháng 3/2025, bé bất ngờ buồn nôn, đi lại loạng choạng. Ban đầu, gia đình nghĩ con chỉ bị ốm thông thường nên cho nghỉ ngơi theo dõi, song tình trạng nhanh chóng trở nặng.
"Con nôn liên tục, đau đầu dữ dội, gần như không thể tự đi lại được", người mẹ nhớ lại, cho biết thêm kết quả chụp cộng hưởng từ phát hiện một khối u lớn trong não. Ngày hôm sau, cậu bé được chuyển xuống Bệnh viện Nhi Trung ương điều trị.
Bé được chẩn đoán u não ác tính giai đoạn III, sau ca phẫu thuật phải chuyển sang Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 xạ trị. Sáu đợt xạ trị kết thúc, bé trở lại viện nhi bước vào những đợt hóa chất kéo dài. Nếu thuận lợi, tháng 7 tới, bé sẽ hoàn thành đợt truyền thứ 13.
Ở một góc khác, bé gái 4 tuổi, nhỏ bé hơn hẳn những đứa trẻ cùng tuổi. Nước da và đôi mắt màu vàng là dấu hiệu quen thuộc của căn bệnh teo đường mật bẩm sinh mà bé mang theo từ những ngày đầu đời. Bé trải qua một cuộc phẫu thuật cắt bỏ đường mật nhưng tình trạng vẫn không cải thiện. Hiện, bé đã suy gan và được chỉ định ghép gan. Gia đình đang chờ cơ hội phù hợp để thực hiện ca ghép.
Mỗi ngày Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận khoảng 4.000-5.000 lượt khám và điều trị. Trong số gần 2.000 bệnh nhi điều trị nội trú có rất nhiều em mắc bệnh hiểm nghèo, phải nằm viện nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Khi nhiều đứa trẻ đang háo hức chuẩn bị kỳ nghỉ hè hay đón Tết Thiếu nhi bên gia đình, những bệnh nhi này vẫn âm thầm chiến đấu với bệnh tật trong phòng bệnh.
Tiến sĩ Hoàng Minh Phương, Phó Giám đốc Bệnh viện, cho biết bên cạnh công tác chuyên môn, việc chăm sóc đời sống tinh thần cho trẻ luôn được bệnh viện đặc biệt quan tâm. Đối với những bệnh nhi điều trị dài ngày hoặc mắc bệnh nặng, các hoạt động vui chơi, giao lưu và sự quan tâm từ cộng đồng có ý nghĩa rất lớn. Điều đó giúp các em giảm căng thẳng, tạo tâm lý tích cực và góp phần nâng cao hiệu quả điều trị.
Điểm nhấn trong chuỗi hoạt động năm nay là chương trình có các tiết mục nghệ thuật, xiếc, ảo thuật cùng khoảng 400 phần quà dành cho trẻ em tham dự. Bên cạnh đó, hội chợ miễn phí gồm 24 gian hàng với hơn 12 nhóm quà tặng như sách truyện, đồ chơi, gấu bông, ba lô, sữa tươi, sách tô màu... được chuẩn bị cho khoảng 2.300 bệnh nhi.
Từ đầu tháng 5 đến nay, Phòng Công tác xã hội của bệnh viện đã kết nối hơn 190 lượt nhà hảo tâm đến thăm và hỗ trợ người bệnh. Tổng giá trị hỗ trợ gồm viện phí, quà tặng, suất ăn miễn phí và tiền mặt ước tính gần 2 tỷ đồng.
Giữa những hành lang bệnh viện vốn quen với tiếng máy móc và mùi thuốc sát trùng, tiếng cười của trẻ nhỏ trong ngày hội đã mang đến một khoảng trời tuổi thơ hiếm hoi. Với nhiều trẻ, đó không chỉ là một ngày vui, mà còn là nguồn động viên để tiếp tục hành trình chiến đấu với bệnh tật phía trước.
Bé trai người Ghana xuất hiện vàng da ngay sau sinh và tiến triển rất nhanh sau 20 giờ tuổi. Tại bệnh viện địa phương, trẻ được xác định vàng da nặng, đã được chiếu đèn tích cực và làm nhiều xét nghiệm nhưng chưa tìm được nguyên nhân, tình trạng không cải thiện.
Ngày 27-5, trẻ được chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương trong tình trạng vàng da toàn thân. Kết quả xét nghiệm cho thấy bilirubin tăng nhanh, huyết sắc tố giảm còn 98 g/L, biểu hiện của tan máu nặng.
Điều đặc biệt là cả mẹ và bé đều có nhóm máu O Rh+, loại trừ nguyên nhân bất đồng nhóm máu ABO và Rh thường gặp. Trẻ được chỉ định thay máu cấp cứu để kiểm soát vàng da và thiếu máu.
Ngay trong đêm, các bác sĩ đối chiếu nhóm máu O Rh+ của trẻ với toàn bộ đơn vị máu cùng nhóm tại bệnh viện nhưng không tìm được mẫu phù hợp. Mẫu máu sau đó được chuyển đến Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương để xét nghiệm chuyên sâu và xác định trẻ mang kháng thể Anti Fy3 - kháng thể cực hiếm thuộc hệ nhóm máu Duffy-null.
Trong thời gian chờ kết quả, trẻ được chiếu đèn tích cực và sử dụng thuốc nhằm làm chậm quá trình tan máu, tăng sức bền hồng cầu.
Sau khi xác định nguyên nhân, các bác sĩ huy động bố mẹ trẻ làm xét nghiệm để tìm nguồn máu tương thích.
Tuy nhiên, nhóm máu của người bố không phù hợp, còn người mẹ vừa sinh mổ, bị thiếu máu (huyết sắc tố chỉ 88 g/L) nên không đủ điều kiện hiến máu.
Trong khi đó, tình trạng thiếu máu của trẻ ngày càng nặng, có nguy cơ dẫn đến suy tim, suy hô hấp, ngừng thở và suy đa cơ quan. Trung tâm Sơ sinh đã hội chẩn liên chuyên khoa và báo cáo ban giám đốc bệnh viện.
Bệnh viện khẩn trương kêu gọi người hiến máu nhóm O trong cộng đồng, đặc biệt là cộng đồng gốc người châu Phi tại Việt Nam - nhóm có khả năng tương thích cao nhất. Sau hai ngày tìm kiếm, từ 25 người tình nguyện hiến máu (3 người Việt Nam và 22 người gốc châu Phi), các bác sĩ đã tìm được 2 người châu Phi có nhóm máu phù hợp.
Máu hiến được lấy, theo dõi an toàn nghiêm ngặt, sau đó xử lý, tách hồng cầu và sàng lọc kỹ lưỡng để hạn chế tối đa nguy cơ phản ứng miễn dịch.
Đến ngày thứ 3 sau nhập viện, trẻ được truyền máu. Sau điều trị, tình trạng cải thiện rõ rệt: vàng da giảm, da hồng hào, tỉnh táo, bú tốt và được xuất viện sau 7 ngày.
Theo các bác sĩ, ngoài hai hệ nhóm máu ABO và Rh quen thuộc, hiện đã xác định thêm 46 hệ nhóm máu khác, trong đó có hệ Duffy.
Hệ Duffy gồm 5 kháng nguyên chính (Fya, Fyb, Fy3, Fy5 và Fy6), được điều hòa bởi gene ACKR1 trên nhiễm sắc thể số 1. Kháng thể Anti Fy3 chỉ xuất hiện ở người mang nhóm máu Duffy-null - tức thiếu đồng thời hai kháng nguyên Fya và Fyb. Đây là nhóm máu cực hiếm ở người châu Á và châu Âu, nhưng gặp khá phổ biến ở người châu Phi (68-90%).
Theo bác sĩ Vũ Thị Huê - Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, đây là ca bệnh đặc biệt vì nguyên nhân tan máu không thuộc các căn nguyên thường gặp.
Bệnh có thể được phát hiện trước sinh bằng xét nghiệm sàng lọc kháng thể bất thường trong máu mẹ. Tuy nhiên, khác với bất đồng nhóm máu Rh, hiện chưa có thuốc dự phòng vàng da tan máu do bất đồng hệ Duffy trong thai kỳ. Vì vậy, phát hiện sớm và xử trí kịp thời sau sinh có ý nghĩa quyết định.
Cà phê từ lâu được xem là một phần quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày nhờ hương thơm, cảm giác ấm áp và tác dụng giúp tỉnh táo. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy danh sách các lợi ích của cà phê ngày càng dài. Nghiên cứu mới được công bố gần đây trên tạp chí khoa học Nature Communications đã phát hiện một tác dụng khá lạ của đồ uống thơm ngon này.
Để tìm hiểu ảnh hưởng của cà phê đối với hệ vi sinh vật đường ruột cũng như sức khỏe não bộ và miễn dịch, các nhà khoa học từ Đại học College Cork thuộc Đại học Quốc gia Ireland, đã thực hiện một nghiên cứu trên 62 người tham gia khỏe mạnh trong độ tuổi từ 30 đến 50. Khoảng một nửa là những người không uống cà phê, trong khi nửa còn lại là những người uống cà phê ở mức độ vừa phải, thường từ 3 - 5 tách mỗi ngày.
Nghiên cứu được chia thành 3 giai đoạn:
Giai đoạn 1, những người tham gia duy trì thói quen thường ngày, bao gồm cả việc uống cà phê. Các nhà nghiên cứu thu thập mẫu phân và nước tiểu để phân tích hệ vi sinh vật đường ruột và các chất chuyển hóa, đồng thời đánh giá tâm trạng, căng thẳng, hiệu suất nhận thức và chế độ ăn uống.
Giai đoạn 2: Những người uống cà phê được yêu cầu ngừng uống trong 2 tuần để đánh giá tác động của việc loại bỏ cà phê đối với hệ vi sinh vật đường ruột và các chỉ dấu sức khỏe liên quan.
Giai đoạn 3, cà phê được đưa vào chế độ ăn uống trở lại. Một số người được sử dụng cà phê chứa caffeine, trong khi những người khác sử dụng cà phê khử caffeine nhằm xác định liệu các tác dụng là do caffeine hay từ các hợp chất khác như polyphenol.
Kết quả nghiên cứu phát hiện một tác dụng khá bất ngờ của cà phê. Thức uống này có thể ảnh hưởng đến "trục ruột - não" thông qua việc làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột và các chất chuyển hóa do chúng tạo ra. Những thay đổi này được cho là có liên quan đến tâm trạng, khả năng nhận thức, phản ứng miễn dịch và các quá trình chống viêm trong cơ thể. Điều đó cho thấy lợi ích của cà phê có thể vượt xa tác dụng giúp tỉnh táo vốn đã quen thuộc với nhiều người, theo Nature.
Những người uống cà phê có hệ vi sinh vật đường ruột khác biệt rõ rệt so với người không uống. Khi ngừng sử dụng cà phê, một số đặc điểm này biến mất và xuất hiện trở lại khi cà phê được đưa vào chế độ ăn.
Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận những thay đổi ở các chỉ dấu viêm và các chất chuyển hóa liên quan đến cơ chế chống viêm. Đáng chú ý, tác động này đến từ cả caffeine lẫn polyphenol - nhóm hợp chất chống ô xy hóa có nhiều trong cà phê.
Theo các tác giả nghiên cứu, hệ vi sinh vật đường ruột tạo ra các chất chuyển hóa có vai trò kết nối giữa cà phê, hệ miễn dịch và "trục ruột - não". Vì vậy, thói quen uống cà phê mỗi sáng có thể góp phần tạo ra những thay đổi có lợi cho sức khỏe đường ruột và hoạt động của não bộ theo thời gian.
