Tưởng chỉ là loại cây dân dã mọc ở nhiều vùng quê Việt Nam, chùm ngây thực chất lại được Ấn Độ coi là “cây kỳ diệu” nhờ giá trị dinh dưỡng và tiềm năng kinh tế đặc biệt. Không chỉ lá, quả mà ngay cả hạt của loại cây này cũng được săn đón trên thị trường.
Cây chùm ngây (tên khoa học: Moringa oleifera) có nguồn gốc từ Ấn Độ và từ lâu đã được người dân nước này sử dụng như một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng.
Tại Việt Nam, chùm ngây không còn xa lạ khi có thể dễ dàng bắt gặp ở nhiều tỉnh miền Trung và miền Nam, thậm chí mọc tự nhiên ở một số khu vực.
Thế nhưng, ít ai biết rằng tại Ấn Độ, loài cây tưởng chừng bình thường này lại được ví như “báu vật quốc gia” hay “cây kỳ diệu” bởi gần như toàn bộ các bộ phận của cây đều có giá trị sử dụng.
Từ thân, lá, hoa, quả, hạt cho đến rễ chùm ngây đều chứa nhiều dưỡng chất và khoáng chất quan trọng. Đặc biệt, lá và quả non chứa nhiều chất xơ, canxi, magie, sắt cùng các vitamin như vitamin A, vitamin B6 và vitamin C.
Nhờ khả năng thích nghi tốt, dễ trồng, sinh trưởng nhanh và cho năng suất cao, chùm ngây còn được đưa vào các chương trình hỗ trợ dinh dưỡng của quốc tế nhằm góp phần cải thiện tình trạng thiếu lương thực tại một số khu vực ở châu Phi.
Trong số các bộ phận của cây, hạt chùm ngây là sản phẩm được nhiều người quan tâm. Tại Ấn Độ, hạt chùm ngây là một loại thực phẩm quen thuộc, được ưa chuộng nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao.
Hạt non có thể ăn trực tiếp hoặc chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Khi hạt già, người dân có thể tách vỏ, phơi khô, nghiền nhỏ để bảo quản và sử dụng lâu dài.
Không chỉ được dùng làm thực phẩm, hạt chùm ngây còn được khai thác để sản xuất nhiều sản phẩm khác trên thị trường như bột dinh dưỡng, thực phẩm bổ sung và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Không chỉ Việt Nam và Ấn Độ, chùm ngây từng tạo nên cơn sốt tại Trung Quốc sau khi được đưa vào trồng từ năm 2014. Khi đó, hạt chùm ngây được quảng bá với nhiều ưu điểm như giàu protein, nhiều chất xơ, giàu canxi và ít chất béo.
Có thời điểm, giá hạt chùm ngây tại thị trường Trung Quốc từng vượt 600 Nhân Dân Tệ/kg, tương đương hơn 2 triệu đồng/kg.
Dù hiện nay giá đã giảm đáng kể, chùm ngây vẫn được đánh giá là loại cây có tiềm năng nhờ khả năng sinh trưởng mạnh, giá trị dinh dưỡng cao và nhiều hướng khai thác kinh tế.
Từ một loại cây quen thuộc ở nhiều vùng quê Việt Nam, chùm ngây đang dần được nhìn nhận như một “kho báu xanh” với giá trị vượt xa vẻ ngoài giản dị của nó.
Một bé gái sơ sinh non tháng 24 tuần 5 ngày tuổi, nặng 600gram vừa được khoa Sơ sinh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh giành lại sự sống sau chuỗi hành trình dài 86 ngày nuôi trong lồng ấp...
Điều đáng nói tính về tuổi thai và số cân nặng thì đây là một trong những bé sơ sinh non tháng nhất từ trước đến nay mà khoa Sơ sinh của bệnh viện đã tiếp nhận và nuôi dưỡng thành công.
Theo BSCKII. Nguyễn Thu Hà - Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh, bé N. có tuổi thai cực non, cân nặng cực thấp. Toàn bộ cơ quan trong cơ thể chưa hoàn thiện để chuẩn bị cho cuộc sống ngoài tử cung. Trong khi đó phổi chưa trưởng thành nên cần hỗ trợ hô hấp kéo dài khiến việc dung nạp sữa qua đường tiêu hóa khó khăn, cân nặng của bé cũng tăng chậm…
Ngay khi chào đời, trẻ gặp tình trạng suy hô hấp, rối loạn đông máu, sức khỏe rất yếu. Sau đó, bé được các y bác sĩ khẩn trương hồi sức tích cực, truyền máu, bơm surfactant, nằm lồng ấp, nuôi ăn bằng đường tĩnh mạch, thở máy hỗ trợ hô hấp, điều trị kháng sinh và chăm sóc đặc biệt dài ngày.
Bệnh viện đã huy động các máy móc, thiết bị chuyên dụng hiện đại và đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm từ các chuyên khoa trong viện phối hợp hàng ngày thăm khám, hội chẩn để đưa ra phác đồ tối ưu nhất cho trẻ trong quá trình điều trị.
Từ em bé chỉ nặng 600 gram, đến nay bé Đ.V.A.N đã có cân nặng 1.625 gram, phản xạ tốt, được cai máy, ấp Kangaroo, tập bú sữa mẹ, sức khỏe ổn định và được ra viện trong niềm vui vỡ òa của gia đình và các y bác sĩ, nhân viên bệnh viện.
Trước bình minh tại thị trấn Xinqiao, Thượng Hải, hàng trăm người ngoài 50 tuổi tập trung quanh hàng rào kim loại. Nam giới mang theo xẻng, thuổng. Phụ nữ xách túi đựng giẻ lau, dụng cụ vệ sinh. Phía trên lối vào, ánh đèn huỳnh quang hắt sáng tấm biển mang dòng chữ "Trạm việc làm tự do".
Xinqiao là một trong khoảng 9.000 điểm do chính phủ Trung Quốc hỗ trợ thành lập trên khắp đại lục để quản lý 240 triệu lao động tự do. Nhóm này hiện chiếm 30% tổng lực lượng lao động và đang gia tăng chủ yếu do ngành bất động sản suy thoái và xu hướng tự động hóa tại các nhà máy khiến nhiều công nhân mất việc.
Ông Xu, 66 tuổi, rời quê nhà Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam đến Thượng Hải từ một thập kỷ trước. Đó là thời điểm các nhà máy bắt đầu giảm tuổi tuyển dụng xuống dưới 40. Gần 5 năm qua, ông đến trạm mỗi sáng chờ các công việc chân tay như dọn rác, đào mương. Thu nhập mỗi ngày dao động 160-200 tệ (khoảng 610.000-770.000 đồng). Ông Xu kể có thời điểm ông không nhận được việc làm suốt nhiều ngày, trong khi vẫn phải trả tiền thuê nhà 50 tệ mỗi ngày. "Đó là những công việc vất vả, lương thấp nhất mà thanh niên không bao giờ làm", ông Xu nói.
Khoảng 6h sáng, những chiếc xe tải của chủ thầu rời đi, mang theo những công nhân trẻ khỏe. Ông Xu quyết định chờ thêm một giờ, sau đó quay về phòng trọ.
Tại trung tâm dịch vụ việc làm đường Thượng Xuyên, Phố Đông (Thượng Hải), ông Tu Keliang, quản lý một văn phòng môi giới, cho biết lượng người tìm việc đã giảm mạnh do thị trường ảm đạm. Các doanh nghiệp hiện ưu tiên thuê nhân công theo giờ để cắt giảm chi phí bảo hiểm xã hội. Trong thị trường này, tuổi tác là rào cản lớn nhất. Nhiều doanh nghiệp từ chối lao động trên 40 tuổi, kể cả những người có chứng chỉ nghề hợp lệ.
Tại trung tâm, một thợ điện 47 tuổi vừa không trúng tuyển vì chủ thầu yêu cầu nhân sự "khoảng 34-35 tuổi". Cùng lúc, một phụ nữ 38 tuổi phản ánh muốn đổi việc vì lương thấp. Ông Tu khuyên cô nên hạ mức mong muốn. "Lương hiện tại khoảng 6.500 tệ. Đừng kỳ vọng thu nhập như vài năm trước", ông Tu cho biết.
Ông Zhao Litao, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Đông Á (Đại học Quốc gia Singapore), đánh giá làn sóng lao động trẻ tham gia thị trường lao động phổ thông, ít đòi hỏi tay nghề đã đẩy người lớn tuổi vào tình thế cạnh tranh. "Thanh niên thích nghi tốt và khỏe mạnh hơn, khiến lao động lớn tuổi phải lùi về phía sau", ông Zhao nói.
Sự bùng nổ của các trạm việc làm diễn ra cùng giai đoạn lao động di cư liên tỉnh giảm từ 78,6 triệu người (năm 2014) xuống 68,4 triệu người (năm 2024). Theo Giáo sư Sun Zhongwei từ Đại học Sư phạm Hoa Nam, khách tìm đến trạm chủ yếu là nam giới cuối 50 tuổi và nữ giới ngoài 40, có trình độ học vấn thấp. Họ gồm nông dân, thợ tự do, thợ xây hoặc công nhân nhà máy mất việc.
Khi các nền tảng công nghệ như giao đồ ăn đã bão hòa, trạm việc làm trực tiếp trở thành bến đỗ cuối cùng. Dù vậy, giáo sư Sun cho biết mối nguy lớn nhất của nhóm này là tai nạn lao động. Các công việc như khuân gạch, dọn xà bần thường chỉ kéo dài khoảng 30 phút. Người sử dụng lao động từ chối mua bảo hiểm cho khoảng thời gian ngắn này. Về phía công nhân, việc tự đóng bảo hiểm vượt quá khả năng tài chính của họ.
Không có bảo hiểm, người lao động tự gánh hậu quả khi gặp tai nạn. Quỹ hưu trí thành thị yêu cầu đóng góp từ 15 năm trở lên, khiến lao động tuổi 50-60 với lịch sử việc làm đứt đoạn không đủ điều kiện tham gia. Khi hết khả năng làm việc chân tay, họ về quê, sống dựa vào khoản lương hưu nông thôn 100-200 tệ mỗi tháng và trợ cấp từ con cái.
Nhà nghiên cứu Zhao Litao đánh giá các trạm việc làm mang lại điều kiện chờ đợi tốt hơn, giúp bảo trì hệ thống đô thị. "Các trạm này không giải quyết tận gốc vấn đề nhưng giúp quản lý hậu quả", ông nói.
Giáo sư Sun cho rằng thế hệ lao động hiện tại lớn lên trong nghèo khó, nên lao động là bản năng sinh tồn. Họ sẽ làm việc chừng nào cơ thể còn cho phép.
Trở lại trạm Xinqiao lúc rạng sáng, đám đông dần thưa thớt. Ông Xu nhặt đồ nghề bước về phòng trọ, chờ qua ngày. Sáng hôm sau, ông lại ra trạm.
Tại thành phố Vận Thành ở phía bắc tỉnh Sơn Tây (Trung Quốc), các tòa chung cư cao tầng được lắp đặt hệ thống phun sương trên mái. Hệ thống phun những hạt nước li ti vào không khí giúp hạ nhiệt độ, mang lại cảm giác dễ chịu cho cư dân giữa thời tiết oi bức.
Đoạn video ghi lại hoạt động của hệ thống lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội cho thấy những đám sương dày đặc từ mái nhà phun trào từ trên xuống, làm mát các con đường và lối đi bên dưới.
Những hình ảnh ấn tượng này đã thu hút sự chú ý trên toàn thế giới, trong bối cảnh nhiều thành phố đang tìm kiếm các giải pháp mới để ứng phó với nhiệt độ ngày càng tăng. Đồng thời, chúng cũng làm nổi bật nhu cầu phải thay đổi cách quy hoạch đô thị nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hệ thống làm mát này hoạt động dựa trên một nguyên lý khoa học quen thuộc gọi là làm mát bằng bay hơi.
Cụ thể, các đầu phun áp suất cao được lắp trên mái nhà sẽ phun những hạt nước cực nhỏ vào không khí. Khi các hạt nước này bốc hơi, chúng hấp thụ nhiệt từ không khí xung quanh, từ đó làm giảm nhiệt độ. Cơ chế này tương tự như cách mồ hôi giúp làm mát cơ thể con người.
Theo truyền thông Trung Quốc, khi nhiệt độ ngoài trời vào khoảng 38°C, hệ thống có thể giúp giảm nhiệt độ không khí và bề mặt tại khu vực xung quanh khoảng 5-8°C chỉ trong vài phút.
Do các hạt nước có kích thước rất nhỏ nên chúng bốc hơi nhanh trong điều kiện thời tiết nóng và tương đối khô. Nhờ đó, hiệu quả làm mát đạt được mà không khiến đường sá hay người đi bộ bị ướt.
Bên cạnh đó, hệ thống này cũng tiêu thụ ít điện năng hơn nhiều so với điều hòa không khí truyền thống. Nó chủ yếu chỉ cần nước, máy bơm và các đầu phun áp suất cao để vận hành.
Những hệ thống phun sương ngoài trời tương tự hiện đã được sử dụng tại nhiều thành phố ở Trung Quốc, chẳng hạn như trong các công viên, quảng trường, phố đi bộ và trạm xe buýt vào những tháng cao điểm của mùa hè.
Vì sao Trung Quốc triển khai các giải pháp làm mát này?
Trong những năm gần đây, Trung Quốc phải đối mặt với các đợt nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn và kéo dài hơn. Các nhà khoa học cho rằng xu hướng này có liên quan đến biến đổi khí hậu.
Một nguyên nhân khác là hiện tượng đảo nhiệt đô thị. Điều này có nghĩa, các tòa nhà, đường sá và bề mặt bê tông hấp thụ rồi giữ nhiệt, khiến nhiệt độ trong thành phố cao hơn đáng kể so với các khu vực nông thôn lân cận.
Những điều kiện này đặc biệt gây khó khăn cho cư dân sống trong các khu chung cư đông đúc, nhất là những người không có điều kiện làm mát đầy đủ.
Được biết, dự án này là một ví dụ về những nỗ lực nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống hằng ngày của người dân Trung Quốc.
Tuy nhiên, một số chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về lượng nước tiêu thụ tại các khu vực đang đối mặt với tình trạng khan hiếm nước. Ngược lại, những người ủng hộ cho rằng hệ thống chỉ sử dụng lượng nước tương đối nhỏ vì lớp sương gần như bốc hơi ngay lập tức.
Dự án tại tỉnh Sơn Tây là một phần trong xu hướng ngày càng phổ biến trên thế giới nhằm giúp các thành phố thích ứng với nhiệt độ gia tăng thông qua các giải pháp làm mát thiết thực và tiết kiệm năng lượng.
Các chuyên gia nhận định, giữa bối cảnh các đợt nắng nóng được dự báo sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, những sáng kiến như hệ thống phun sương trên mái nhà có thể sẽ trở thành hình ảnh quen thuộc tại các đô thị trong tương lai.
