Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 18/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông “sẽ hoãn cuộc tấn công quân sự đã được lên kế hoạch nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, vốn được ấn định vào ngày mai (19/5)”.
Theo lời Tổng thống, ông nhận được đề nghị này từ các lãnh đạo Qatar, Arab Saudi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trong bối cảnh “những cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra”.
“Các đồng minh vùng Vịnh tin tưởng rằng một thỏa thuận sẽ được thông qua, trong đó có điều khoản Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”, Tổng thống cho biết, thêm rằng ông đã thông báo với quân đội Mỹ “không tiến hành tấn công Iran như dự kiến”.
Dù vậy, ông cho hay đã “chỉ thị cho họ sẵn sàng triển khai một cuộc tấn công tổng lực, quy mô lớn nhằm vào Iran ngay khi có lệnh, trong trường hợp không đạt được một thỏa thuận hợp lý”.
Sau khi trở về từ chuyến thăm Trung Quốc, ông Trump liên tục đưa ra một loạt cảnh báo ngày càng quyết liệt đối với Iran. Hôm 17/5, ông nói rằng “thời gian đang cạn dần” và Iran “sẽ không còn lại gì” nếu không thể thống nhất một thỏa thuận hòa bình.
Cơ quan thông tấn Fars của Iran sau đó cho biết Washington đã đưa ra một danh sách điều kiện gồm 5 điểm, trong đó có yêu cầu Iran chỉ giữ lại một cơ sở hạt nhân và chuyển giao kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao cho Mỹ.
Theo hãng tin này, đề xuất từ phía Iran nhấn mạnh rằng Tehran sẽ tiếp tục quản lý eo biển chiến lược Hormuz, tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng mà phần lớn đã bị phong tỏa kể từ khi xung đột nổ ra hồi cuối tháng hai.
Ngày 18/5, Cơ quan Quản lý Eo biển vùng Vịnh (PGSA), cơ quan mới do Iran thành lập để quản lý eo biển Hormuz, cho hay họ sẽ cung cấp “các cập nhật theo thời gian thực” trên mạng xã hội X về mọi hoạt động và diễn biến tại tuyến đường thủy này.
Tổng thống Trump trong khi đó khẳng định Iran phải mở cửa eo biển Hormuz như một phần của thỏa thuận hòa bình.
Tập đoàn quốc phòng Thụy Điển Saab ngày 30/6 thông báo số tiêm kích này cùng phụ tùng, vật tư và thiết bị liên quan sẽ được bàn giao cho Cơ quan Quản lý Vật tư Quốc phòng (FMV) thuộc Bộ Quốc phòng Thụy Điển vào năm 2029-2030 để chuyển cho Ukraine. Tập đoàn ước tính thương vụ này có giá trị khoảng 2,53 tỷ USD.
Trong chuyến thăm Thụy Điển hồi cuối tháng 5, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine sẽ mua 20 chiếc Gripen E. Giới chức Thụy Điển khi đó thông báo sẽ tặng 16 tiêm kích Gripen C/D đời cũ cho Ukraine để nước này tăng cường năng lực phòng không.
Ông Zelensky ngày 30/6 cho hay 16 chiếc Gripen C/D sẽ được chuyển giao cho không quân Ukraine vào đầu năm 2027 theo thỏa thuận trước đó với Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson.
Bộ trưởng Quốc phòng Thụy Điển Pal Jonson nhận định thương vụ mới được công bố là "bước đầu tiên hướng tới tham vọng của Ukraine là mua tới 150 chiếc Gripen E/F trong tương lai".
JAS 39 Gripen là tiêm kích hạng nhẹ một động cơ do tập đoàn Saab của Thụy Điển phát triển và được biên chế vào không quân nước này từ năm 1996. Tổng cộng khoảng 300 chiếc đã được xuất xưởng, phục vụ trong lực lượng vũ trang của 7 nước trên thế giới.
Biến thể JAS 39E/F hiện đại nhất có giá khoảng 85 triệu USD mỗi chiếc. Chúng có kích thước lớn hơn đời cũ, mang được gần 7 tấn nhiên liệu, trang bị động cơ tua-bin phản lực F414-GE-39E do tập đoàn General Electric của Mỹ sản xuất.
JAS 39E/F có thể đạt trạng thái siêu hành trình, cho phép bay tốc độ siêu thanh mà không cần bật chế độ tăng lực. Bán kính chiến đấu của máy bay là 925-1.500 km, tùy cấu hình vũ khí và nhiệm vụ. Mỗi chiếc có 10 giá treo với tải trọng vũ khí tối đa khoảng 7,2 tấn.
Giới chuyên gia quân sự phương Tây chỉ ra rằng dòng Gripen có nhiều ưu điểm vượt trội so với tiêm kích F-16 và phù hợp với nhu cầu chiến đấu của Ukraine. Quá trình vận hành và bảo dưỡng tiêm kích Gripen không đòi hỏi lượng lớn binh sĩ được đào tạo chuyên sâu, cũng không cần nhiều hạ tầng mặt đất hỗ trợ.
Theo báo The Guardian, phái đoàn 2 nước trung gian là Qatar và Pakistan cho biết đàm phán Mỹ - Iran đã kết thúc trong ngày 22.6. Theo đó, Washington và Tehran đã nhất trí về lộ trình hướng tới một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục trong tuần này tại Thụy Sĩ.
Các bên cũng nhất trí về một cơ chế nhằm chấm dứt cuộc chiến của Israel tại Lebanon và mở đường dây liên lạc nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Viết trên mạng xã hội X ngày 22.6, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các bên đã đạt bước tiến lớn nhằm chấm dứt xung đột giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon.
“Iran đã được dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu dầu và sản phẩm hóa dầu, dỡ bỏ phong tỏa, giải phóng một số tài sản bị đóng băng, triển khai kế hoạch tái thiết và đầu tư. Thử thách thực sự đầu tiên: giải quyết xung đột Lebanon”, ông Araghchi viết.
Về phía Mỹ, Phó tổng thống JD Vance nói rằng cuộc gặp “đặt ra nền tảng rất tốt để đạt thỏa thuận cuối cùng”. Ông Vance cũng gợi ý về việc Washington có thể giải phóng một phần tài sản của Iran để Tehran mua nông sản Mỹ.
“Chúng tôi muốn thiết lập một cấu trúc giám sát chính trị hiệu quả. Dù vậy, rõ ràng là tôi không thể ở đây suốt 60 ngày, dù nơi này rất đẹp”, ông Vance phát biểu tại Thụy Sĩ. “Tôi sẽ trở về Mỹ và nhóm giám sát kỹ thuật sẽ tiếp tục làm việc để đảm bảo chúng ta đạt được những mục tiêu quan trọng cho mọi bên”, ông nêu thêm.
Phó tổng thống Vance còn đề cập Tehran đã nhất trí để thanh tra của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) trở lại Iran, được cho là bước đầu trong các đàm phán liên quan chương trình hạt nhân Iran.
Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf làm trưởng đoàn cũng đã rời Thụy Sĩ. Nhóm kỹ thuật nước này do Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran phụ trách sẽ ở lại đàm phán với đại diện từ Washington.
Sau đàm phán Mỹ - Iran, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ngày 22.6 cho biết Trung Quốc hoan nghênh việc Iran và Mỹ bắt đầu các cuộc đàm phán tiếp theo về một bản ghi nhớ hợp tác (MOU).
"Việc duy trì và thực hiện MOU sẽ giúp củng cố thỏa thuận ngừng bắn vốn đã khó khăn để đạt được, đồng thời mở ra triển vọng trong quan hệ Iran - Mỹ”, ông Vương Nghị phát biểu trong cuộc họp với quan chức an ninh Iran Ghadir Nezami, khi đang có chuyến công du Ấn Độ ngày 22.6.
Đài CNN cho hay dù phái đoàn Mỹ và Iran từ chối bắt tay trước báo chí, điều quan trọng cần lưu tâm là đại diện cấp cao hai nước đã đồng ý trao đổi trực tiếp tại Thụy Sĩ, so với trước đây chỉ trao đổi gián tiếp qua các nước trung gian.
"Eo biển Hormuz đã mở hoàn toàn cho tất cả các tàu thương mại đi qua trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thông báo trong bài đăng trên X hôm nay.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lập tức đăng bài trên mạng xã hội Truth Social hoan nghênh động thái của Iran. "Iran vừa thông báo rằng eo biển đã hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho việc lưu thông tự do. Cảm ơn", ông viết.
Trong bài đăng sau đó, ông Trump cho hay lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran vẫn còn hiệu lực cho đến khi thỏa thuận giữa Mỹ với Iran "hoàn thành 100%".
