Chính phủ vừa ban hành Nghị định 184/2026. Nghị định này sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 59/2019, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng đã được sửa đổi, bổ sung một số điều tại Nghị định 134/2021.
Đáng chú ý, nghị định bổ sung một chương mới để phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan thanh tra trong việc xử lý các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng.
Thanh tra Chính phủ có thẩm quyền xử lý các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng đối với người giữ chức vụ từ thứ trưởng trở lên; người công tác tại bộ, cơ quan ngang bộ, doanh nghiệp do bộ, cơ quan ngang bộ quản lý; người giữ chức vụ từ giám đốc sở và tương đương…
Thanh tra Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước có thẩm quyền đối với người công tác tại cơ quan, đơn vị thuộc phạm vi quản lý của mình.
Thanh tra tỉnh có thẩm quyền đối với người công tác tại cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý của địa phương.
Bên cạnh đó, chương này cũng quy định rõ trách nhiệm khi thanh tra, các cơ quan phải làm rõ hành vi tham nhũng, thiệt hại kinh tế, vai trò của người đứng đầu và kiến nghị hình thức xử lý cũng như các biện pháp xử lý tài sản tham nhũng.
Nghị định 184/2026 bổ sung nguyên tắc thực hiện trách nhiệm giải trình và hình thức giải trình. Theo đó nguyên tắc giải trình phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời, khách quan và công khai, minh bạch. Đặc biệt, việc thực hiện trách nhiệm giải trình phải gắn với chức năng, nhiệm vụ của từng cá nhân, tổ chức.
Về hình thức giải trình, được thực hiện qua hai hình thức là giải trình trực tiếp tại các cuộc họp/buổi làm việc hoặc giải trình bằng văn bản (văn bản giấy hoặc môi trường điện tử).
Nghị định 184/2026 cũng bổ sung quy định về 7 hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình là:
– Không thực hiện giải trình khi có yêu cầu hợp pháp.
– Cố ý giải trình không đầy đủ, không trung thực.
– Cố ý kéo dài thời gian giải trình.
– Cung cấp thông tin sai lệch, che giấu thông tin hoặc cản trở việc thực hiện yêu cầu giải trình.
– Cá nhân thực thi nhiệm vụ, công vụ không báo cáo người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị về yêu cầu giải trình, nội dung giải trình và việc thực hiện trách nhiệm giải trình.
– Cung cấp thông tin không được phép công khai; cung cấp thông tin cho cơ quan, tổ chức, cá nhân không liên quan đến việc thực hiện trách nhiệm giải trình.
– Không lưu trữ, quản lý hồ sơ giải trình theo quy định của pháp luật.
Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm về trách nhiệm giải trình trong cơ quan, đơn vị mình.
Nghị định 184/2026 cũng quy định người đứng đầu phải “chịu trách nhiệm khi để xảy ra hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình” trong cơ quan, đơn vị mình. Quy định cũ tại Nghị định số 59/2019 chỉ dừng lại ở việc kiểm tra và xử lý vi phạm của cấp dưới mà chưa nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu.
Bên cạnh đó, tại Điều 7 cũng bổ sung thêm trách nhiệm cá nhân thực thi nhiệm vụ, công vụ. Theo đó, cá nhân phải chủ động thực hiện giải trình với người yêu cầu. Đồng thời phải cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung giải trình; phải báo cáo người đứng đầu về yêu cầu giải trình và kết quả thực hiện.
Cá nhân phải chịu trách nhiệm trước người đứng đầu và trước pháp luật về nội dung giải trình của mình.
Ngày 14/4, Trang cùng 6 đồng phạm bị Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP HCM khởi tố, bắt giam để điều tra hành vi Gây ô nhiễm môi trường và Mua bán trái phép hóa đơn.
Từ đầu năm 2024, Trang thành lập và điều hành "hệ sinh thái" gồm nhiều pháp nhân như: Công ty TM Thịnh Phát, Công ty Thịnh Phát, Công ty An Bình và Công ty Đất Xanh Miền Nam. Người phụ nữ này không đứng tên pháp lý mà thuê người khác làm giám đốc, đại diện pháp luật để né tránh trách nhiệm.
Cơ quan điều tra xác định, lợi dụng giấy phép xử lý chất thải được cấp, nhóm của Trang ký hợp đồng thu gom bùn thải, xỉ than, bột đá từ các nhà máy dệt nhuộm, thuộc da, sản xuất giấy và thực phẩm tại TP HCM cùng các tỉnh phía Nam với giá rẻ. Thay vì đưa về nhà máy xử lý theo quy định, Trang chỉ đạo, điều phối tài xế chở đi đổ trộm hoặc san lấp mặt bằng tại các khu đất trống.
Trong một số trường hợp, để đối phó với cơ quan chức năng, các tài xế thực hiện "động tác giả" bằng cách chở chất thải về kho bãi của Công ty Đất Xanh Miền Nam. Tại đây, chất thải không được xử lý hoặc chỉ phối trộn sơ sài rồi tiếp tục được vận chuyển đi đổ trái phép.
Kết quả điều tra xác định, đường dây này đã đổ thải trái phép tại 11 điểm trên địa bàn TP HCM, Đồng Tháp, Tây Ninh với tổng khối lượng hơn 20.000 tấn.
Kết luận giám định từ Phân viện Khoa học hình sự Bộ Công an cho thấy toàn bộ đều là chất thải rắn công nghiệp, buộc phải xử lý nghiêm ngặt trước khi thải ra môi trường.
Để hợp thức hóa số lượng lớn chất thải "biến mất" trên sổ sách, Trang bị cáo buộc chỉ đạo kế toán mua hàng trăm hóa đơn giá trị gia tăng khống từ Công ty Thành Lập. Trang trả chi phí từ 3,2% đến 6% trên tổng giá trị hóa đơn để làm chứng từ đầu vào, cân đối kế toán cho các hoạt động phi pháp của mình.
Ngày 21/5, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tây Ninh đang tạm giữ Vũ Trọng Tuấn (45 tuổi, ngụ xã Bến Cầu) để điều tra về hành vi giết người.
Tuấn là nghi phạm sát hại người tình trong phòng thuê trọ ở phường Trảng Bàng vào ngày 20/5.
Theo lời khai ban đầu, vụ việc xuất phát từ mâu thuẫn tình cảm và cơn ghen kéo dài giữa Tuấn với chị M.. Hai người quen biết, sống với nhau như vợ chồng và có một con chung tại phòng thuê trọ ở phường Trảng Bàng.
Dù đã có vợ con riêng, Tuấn vẫn thường xuyên lui tới phòng thuê trọ nơi chị M. sinh sống, đồng thời chu cấp tiền sinh hoạt cho hai mẹ con.
Thời gian gần đây, Tuấn nghi ngờ chị M. có quan hệ tình cảm với người đàn ông khác nên hai người liên tục xảy ra cãi vã.
Chiều 20/5, khi đến phòng thuê trọ, Tuấn bắt gặp chị M. đang nhắn tin với một người đàn ông lạ. Sau khi giật điện thoại để kiểm tra, cả hai xảy ra giằng co. Trong lúc nóng giận, Tuấn đã sát hại chị M..
Sau khi gây án, Tuấn chạy xe từ Trảng Bàng về phường Gò Dầu. Khi đến một cây cầu trên địa bàn phường này, nghi phạm bỏ lại xe máy cùng nhiều vật dụng cá nhân để tạo hiện trường giả như một vụ tự tử nhằm đánh lạc hướng cơ quan điều tra. Sau đó, Tuấn nhảy xuống sông với ý định bơi vào bờ để bỏ trốn.
Nhận tin báo về việc chị M. tử vong tại phòng thuê trọ, Công an phường Trảng Bàng đã phối hợp với Công an tỉnh Tây Ninh khám nghiệm hiện trường, điều tra vụ việc. Qua xác minh, công an xác định Tuấn là nghi phạm nên triển khai truy bắt.
Trong lúc lực lượng chức năng rà soát tại khu vực phường Gò Dầu, người dân phát hiện một người đàn ông từ dưới sông leo lên bờ với biểu hiện bất thường nên trình báo công an. Qua xác minh, người này chính là Vũ Trọng Tuấn nên lực lượng chức năng đã bắt giữ.
Ngày 18-4, Trường đại học Luật TP.HCM tổ chức hội thảo quốc tế "Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số từ khía cạnh pháp lý", thu hút nhiều đại biểu các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp tại TP.HCM và cả nước.
Phát biểu khai mạc, GS.TS Đỗ Văn Đại - Phó hiệu trưởng Trường đại học Luật TP.HCM - thông tin hội thảo không đi tìm định nghĩa dữ liệu cá nhân là gì, phân loại ra sao, mà thông qua các kinh nghiệm của nước ngoài và thực tiễn tại Việt Nam đi sâu trả lời câu hỏi: Làm thế nào để bảo vệ dữ liệu cá nhân hiệu quả?
TS Trần Thanh Thảo (Trường đại học Luật TP.HCM) chỉ rõ tại Việt Nam chưa có các tội danh riêng đối với dữ liệu cá nhân, trong khi Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định 9 tội phạm riêng biệt. Từ đó ông Thảo đề xuất bổ sung các quy định, thiết kế theo hướng bao quát toàn bộ vòng đời của dữ liệu, từ thu thập, ghi nhận, lưu trữ, xử lý, sử dụng, chia sẻ hoặc công bố, chuyển giao cho đến xóa, hủy hoặc khử nhận dạng dữ liệu.
Bên cạnh đó cần dựa trên tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi để xác định trách nhiệm hình sự, thay vì quy định dấu hiệu hậu quả là bắt buộc để cấu thành tội phạm.
TS Trần Thị Thu Hà (Trưởng bộ môn Luật Hành chính, Khoa Luật hành chính - Nhà nước, Trường đại học Luật TP.HCM) chỉ ra thêm Việt Nam chưa có một nghị định chuyên biệt về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực vi phạm dữ liệu cá nhân. Bản chất các quy định hiện hành còn phân tán, chủ yếu tiếp cận dưới khái niệm "thông tin cá nhân".
Từ kinh nghiệm các nước, PGS.TS Phan Hoài Nam (Phó trưởng khoa luật quốc tế, Trường đại học Luật TP.HCM) đề xuất các kiến nghị liên quan đến cải thiện các quy định xác định thiệt hại và mở rộng phạm vi trách nhiệm của bên kiểm soát và bên xử lý dữ liệu cá nhân. Đặc biệt là vấn đề chấp nhận sự thỏa thuận liên quan đến bồi thường thiệt hại ước tính, chế tài đối với các vi phạm.
PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa (Trưởng khoa luật hình sự, Trường đại học Luật TP.HCM) cho biết pháp luật Việt Nam về quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân ghi nhận chủ thể dữ liệu có một hệ thống quyền cơ bản, quan trọng. Tuy nhiên theo bà Hoa, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
Cụ thể, xây dựng một cơ chế độc lập về việc tiến hành khởi kiện tập thể trước hiện trạng các vi phạm dữ liệu thường ảnh hưởng đến nhiều người, trong khi thiệt hại của từng người khó xác định và không đủ lớn để khởi kiện riêng lẻ.
Ngoài ra nghiên cứu bổ sung quyền được thông báo về vi phạm dữ liệu cá nhân và các biện pháp khắc phục cho chính chủ thể dữ liệu, thay vì chỉ giới hạn ở cơ quan quản lý nhà nước.
TS Nguyễn Thị Ánh Hồng (Trưởng bộ môn luật hình sự, khoa luật hình sự, Trường đại học Luật TP.HCM) cũng nêu một số giải pháp tăng cường trách nhiệm của các bên liên quan. Trong đó tăng cường nghĩa vụ công khai, minh bạch trong quản lý dữ liệu. Quy định cụ thể trách nhiệm của các chủ thể trong các lĩnh vực đặc thù, nhạy cảm. Đồng thời tăng cường năng lực cho cơ quan thực thi, nâng cao nhận thức và trách nhiệm tuân thủ...
