Tại Trung tâm trình diễn và đổi mới khoa học não - máy tính (BCI Science Innovation & Demo Center) ở quận Dư Hàng (Yuhang), thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang cuối tháng 5, một nhân viên BrainCo, người mất cả hai tay, đã có thể tiếp tục niềm đam mê thư pháp bằng cách sử dụng bàn tay robot thông minh để cầm bút và viết mực.
Đằng sau đó là công nghệ BCI không xâm lấn của BrainCo. Với giá bằng 1/5-1/7 so với sản phẩm tương đương của nước ngoài, những bàn tay sinh học này phản ánh cách công ty tư nhân Trung Quốc đang chuyển đổi công nghệ tiên tiến thành ứng dụng thực tiễn nhằm vào một thị trường rộng lớn và đầy tiềm năng.
BCI là sự kết hợp giữa não người và máy tính, chuyển hoạt động của não thành thông điệp hoặc lệnh cho các ứng dụng tương tác. Không chỉ hỗ trợ người bệnh, công nghệ được kỳ vọng tăng cường khả năng của những người khỏe mạnh, giúp họ hoàn thành những nhiệm vụ trước đây không thể thực hiện được.
Vào tháng 1, tại sự kiện ở Bắc Kinh, BrainCo giới thiệu thiết bị y tế FocusXin hỗ trợ cải thiện chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) cho trẻ em. Sản phẩm gồm phần mềm huấn luyện phục hồi chức năng và bộ thu điện não đồ (EEG) đơn kênh vùng thùy trán, đều đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký thiết bị y tế, hoạt động kết hợp nhằm huấn luyện khả năng tập trung cho trẻ em ADHD. Thiết bị được ông Zhang Guojun, nguyên bí thư đảng ủy Bệnh viện Nhi đồng Bắc Kinh, đánh giá có tiềm năng trở thành thiết bị y khoa chuyên dụng, cung cấp phương pháp can thiệp mới cho những vấn đề khó giải quyết bằng thuốc.
"Những bàn tay khéo léo của BrainCo được một số công ty sản xuất robot hình người áp dụng, là thành phần cốt lõi của trí tuệ nhân tạo vật lý, có thể áp dụng cả phục hồi chức năng trong y tế lẫn triển khai công nghiệp," Han Bicheng, nhà sáng lập kiêm CEO của BrainCo, nói với Tân Hoa Xã, thêm rằng sản phẩm của công ty đã có mặt trên thị trường tại hơn 35 quốc gia và vùng lãnh thổ.
"Rồng nhỏ" thành lập tại Mỹ
Được mệnh danh là một trong "sáu con rồng nhỏ Hàng Châu", BrainCo - tên tại Trung Quốc là Công ty công nghệ Chiết Giang Qiangnao (Zhejiang Qiangnao Technology) - do kỹ sư Han Bicheng thành lập tại Mỹ năm 2015, khi còn học tiến sĩ tại Trung tâm Khoa học Não bộ (Brain Science) thuộc Đại học Harvard.
Được ươm tạo tại Harvard Innovation Labs, một năm sau đó, BrainCo nhận 5,5 triệu USD vốn đầu tư để phát triển sản phẩm đầu tiên Focus 1. Năm tiếp theo, công ty nhận 15 triệu USD từ các nhà đầu tư Trung Quốc. Đến 2018, BrainCo rời trụ sở về Hàng Châu, Trung Quốc nhưng vẫn đặt văn phòng ở Somerville, Massachusetts.
Đầu năm nay, BrainCo huy động thành công hai tỷ nhân dân tệ (280 triệu USD) trong vòng gọi vốn do IDG Capital và Walden International, công ty đầu tư mạo hiểm do CEO Intel Lip-Bu Tan thành lập, đồng dẫn đầu.
Theo BigGo Finance, doanh thu năm 2025 của BrainCo ước vượt 800 triệu nhân dân tệ (115 triệu USD), tăng hơn 100% so với năm trước. Lợi nhuận ròng được ước tính gần 120 triệu nhân dân tệ (17,7 triệu USD), cho thấy doanh nghiệp bắt đầu sinh lời vì chỉ tập trung mở rộng quy mô. Đầu năm nay, công ty nộp đơn IPO lên Sàn Chứng khoán Hong Kong và đang đợi chấp thuận.
Hướng đi "không xâm lấn"
Khác với giải pháp Neuralink của Elon Musk hay StairMed và NeuroXess của Trung Quốc vốn phải phẫu thuật não và đặt thiết bị cấy ghép, BrainCo hướng đến sản phẩm không xâm lấn. Theo Nyx He, Phó chủ tịch BrainCo, phương pháp cấy ghép và không xâm lấn là hai con đường khác nhau, "giải quyết các vấn đề không giống nhau".
"Một số bệnh chỉ có thể điều trị bằng cách can thiệp vào não, nhưng BrainCo tin rằng nhiều bệnh khác, đặc biệt những trường hợp thuốc không hiệu quả, có thể thông qua không xâm lấn, dễ chấp nhận và tiếp cận, với rủi ro và chi phí thấp hơn", bà nói với CNBC.
Theo bà, thách thức cốt lõi đối với giải pháp không xâm lấn là thu nhận và giải mã tín hiệu não, vốn "tinh tế" và dễ bị nhiễu khi đọc từ bên ngoài hộp sọ. Công ty đã phát triển một cảm biến điện cực khô (dry electrode sensor) để thu nhận tín hiệu, kèm thuật toán AI để giải mã.
BrainCo cũng vạch ra lộ trình phát triển theo từng giai đoạn: bắt đầu với những người cần công nghệ nhất, chẳng hạn người cụt chân tay được bảo hiểm chi trả; mở rộng sang bệnh lý như ADHD và trầm cảm; tích hợp vào thiết bị điện tử tiêu dùng; và cuối cùng cấp phép cho các doanh nghiệp đang phát triển các sản phẩm công nghệ não bộ.
Giới chuyên gia hiện nhận định trái chiều về con đường của BrainCo. "Phương pháp không xâm lấn giống như cố gắng thu nhận ánh sáng trong các thiên hà xa xôi", Alex Zhavoronkov, CEO công ty công nghệ sinh học Insilico Medicine, nhận xét.
Thomas Tsao, nhà đồng sáng lập công ty đầu tư mạo hiểm Gobi Partners, lại đánh giá phương pháp của BrainCo đem lại cái nhìn toàn diện hơn về não bộ mà không gây rủi ro phẫu thuật. Dù vậy, thị trường và sự chấp nhận của công chúng với loại thiết bị này "khó có thể hình dung được ở hiện tại".
Trong báo cáo ngày 8/7, ngân hàng đầu tư Jefferies tại New York nhận định giải pháp giá cấy ghép xâm lấn cho hướng đi "hứa hẹn nhất", do hệ thống không xâm lấn thông thường bị hạn chế bởi khả năng thu nhận và giải thích tín hiệu não chính xác. Tuy nhiên, họ vẫn đánh giá BrainCo có lợi thế cạnh tranh nhờ sở hữu nhiều cảm biến độc quyền, thuật toán giải mã AI và thành tích thương mại hóa đã được chứng minh.
Theo giới chuyên gia trong ngành, dù là giải pháp nào, phương pháp tốt nhất phụ thuộc vào sử dụng trong thực tế. Các yếu tố phụ thuộc gồm ghi lại hay kích thích hoạt động não, hướng đến bệnh nhân hay người tiêu dùng, sử dụng trong thời gian ngắn hay liên tục, nhắm vào các vùng não bề mặt hay sâu bên trong, và mức độ chịu đựng của người dùng.
Gây tranh cãi
BrainCo phát triển danh mục sản phẩm xoay quanh ba mảng chính, gồm phục hồi chức năng, thiết bị đeo theo dõi hoạt động não và nền tảng AI. Nổi bật nhất là dòng BrainRobotics với bàn tay và chân giả thông minh điều khiển bằng tín hiệu thần kinh và cơ, từng được Time vinh danh trong 100 phát minh hàng đầu năm 2019. Các thiết bị khác có EEG như FocusCalm, FocusClam, OxyZen và Eassleep phục vụ theo dõi mức độ tập trung, giấc ngủ và sức khỏe não bộ.
Bên cạnh phần cứng, công ty cung cấp nền tảng AI phân tích tín hiệu EEG theo thời gian thực, tạo thành hệ sinh thái kết hợp giữa thiết bị, phần mềm và dịch vụ. Dù vậy, xuyên suốt hành trình, nhiều sản phẩm nhận phản ứng trái chiều.
Năm 2016, BrainCo giới thiệu Focus 1 - băng đeo đầu nhằm phát hiện và báo cáo hoạt động não thông qua EEG. Thiết bị nhanh chóng xuất hiện tại một số trường học với tên gọi Focus EDU, nơi giáo viên có thể xem liệu học sinh đang chú ý hay không dựa trên điểm số EEG.
Dù đạt một số giải thưởng về thiết bị giáo dục và y tế, Focus 1 vẫn thất bại trong buổi giới thiệu tại Triển lãm Điện tử Tiêu dùng CES 2016 tại Mỹ, bị Daily Dot gọi là "màn trình diễn đáng xấu hổ nhất ở sự kiện". Nhưng một năm sau, thiết bị được BrainCo cải tiến và hoạt động tốt khi demo trực tiếp tại CES 2017.
Năm 2019, hình ảnh học sinh một trường tiểu học ở tỉnh Chiết Giang đeo EEG Focus 1 trong giờ học lan truyền trên mạng xã hội Weibo và gây lo ngại thu thập dữ liệu. Thông tin từ SCMP năm đó cho biết vòng đeo đã thử nghiệm trên 10.000 học sinh từ 10 đến 17 tuổi, khiến nhiều người cho rằng "có thể dẫn đến sự hình thành một xã hội giám sát".
Trên website khi đó, BrainCo cho biết thông tin thu thập có thể được sử dụng để thiết kế các trò chơi luyện tập khả năng tập trung, giúp học sinh chuẩn bị não bộ cho hiệu suất tối ưu trước khi bắt đầu giờ học. Theo MIT Technology Review, bất chấp tranh cãi, công ty vẫn giành một số hợp đồng lớn, đặt mục tiêu xuất xưởng 600.000 chiếc. Đến 2021, sản phẩm đổi tên thành FocusClam, được sử dụng để giúp người dùng thư giãn.
Năm 2025, BrainCo lại vướng tranh cãi sau báo cáo của Hunterbrook Media, trong đó đặt nghi vấn về việc thu thập dữ liệu EEG từ người dùng nước ngoài và rủi ro về quyền riêng tư. Một số nghị sĩ Mỹ gửi thư lên Bộ Thương mại cho rằng dữ liệu thần kinh mà công ty Trung Quốc thu thập với người dùng Mỹ tiềm ẩn rủi ro đối với quyền riêng tư và an ninh quốc gia. BrainCo phủ nhận, nói công ty tuân thủ quy định bảo vệ dữ liệu tại các thị trường hoạt động. Đến nay, chưa có kết luận chính thức nào được công bố.
Chiến lược của Trung Quốc
Theo CNBC, sự trỗi dậy của các doanh nghiệp về BCI như BrainCo làm tăng thêm căng thẳng trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Bắc Kinh gần đây đưa công nghệ này vào danh mục "ngành công nghiệp tương lai" trong Kế hoạch 5 năm mới nhất, đồng thời thúc đẩy phát triển thiết bị cấy ghép não bộ.
Tháng 8/2025, 7 bộ của Trung Quốc đã cùng ban hành kế hoạch thúc đẩy ngành công nghiệp BCI, đặt mục tiêu đạt có đột phá quan trọng năm 2027. Vào tháng 6, chính quyền tỉnh An Huy công bố kế hoạch hành động nhằm đẩy nhanh phát triển BCI trên các lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất và công nghiệp hóa.
Bệnh viện, trường học cũng không nằm ngoài làn sóng. Thượng Hải đã kết nối các công ty khởi nghiệp BCI với bệnh viện Hoa Sơn, mở rộng khả năng tiếp cận cho bệnh nhân và bác sĩ phẫu thuật thần kinh. Một số cơ quan y tế Trung Quốc cũng tạo hạng mục bảo hiểm riêng cho BCI vào năm ngoái, được giới chuyên gia cho rằng có thể giúp mở rộng quy mô công nghệ.
"Trung Quốc hiện tích hợp BCI vào bộ máy chính sách ở quy mô công nghiệp", Paul Triolo của công ty tư vấn DGA-Albright Stonebridge Group cho biết. "Bắc Kinh không chỉ nghĩ đến một công nghệ đột phá duy nhất, mà toàn bộ chuỗi cung ứng".
Theo báo cáo Grand View Research đầu năm 2026, tổng thị trường BCI toàn cầu đạt 168,27 tỷ USD năm 2025, dự kiến tăng trưởng với tốc độ hàng năm (CAGR) 1,52% giai đoạn 2026-2033. Riêng BCI không xâm lấn, thị trường đạt 397,59 triệu USD năm 2025, dự kiến sẽ tăng trưởng với tốc độ CAGR 8,73% cùng giai đoạn nhờ nhu cầu phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe và ứng dụng tiêu dùng.
Tin Gốc: Vnexpress
