Sập nhà khi sửa chữa, chủ nhà tử vong tại chỗ

Làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ chiều 14/7, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu địa phương bảo đảm vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nâng cao năng lực điều hành và quản trị.

Người đứng đầu Chính phủ cho biết Trung ương không có chủ trương tiếp tục sắp xếp xã, phường trên diện rộng. Các địa phương cần chủ động rà soát, đề xuất phương án điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã nếu thấy cần thiết, trên cơ sở yêu cầu thực tiễn và quy định của pháp luật.

Thủ tướng cũng cho biết cấp có thẩm quyền đã thống nhất chủ trương trước mắt tăng phụ cấp cho cán bộ, công chức cấp xã. Cuối năm nay, cơ quan chức năng sẽ trình đề án tổng thể về tiền lương và phụ cấp trong hệ thống chính trị.

Hiện nay, cả nước còn 705 xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên hoặc quy mô dân số theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả hai tiêu chuẩn; 529 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn diện tích và 159 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn dân số.

Theo ông Phan Trung Tuấn, Vụ trưởng Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ), việc rà soát các đơn vị chưa đạt chuẩn không đồng nghĩa sẽ tiếp tục một đợt sắp xếp trên diện rộng. Nhiều xã, phường ở khu vực biên giới, vùng sâu hoặc có yếu tố đặc thù về lịch sử, văn hóa sẽ không thuộc diện điều chỉnh như các giai đoạn trước.

Đối với các xã, phường có quy mô nhỏ, chưa đạt tiêu chuẩn và không thuộc trường hợp đặc thù, địa phương cần nghiên cứu phương án sắp xếp để nâng quy mô. Các tỉnh, thành cũng có thể đề xuất xây dựng đơn vị hành chính cấp xã với quy mô lớn hơn tiêu chuẩn hiện hành.

Ông Tuấn khẳng định sẽ không sắp xếp đồng loạt toàn bộ 705 xã, phường chưa đạt chuẩn mà xem xét từng trường hợp, căn cứ điều kiện và đặc điểm cụ thể của từng địa bàn.

Theo Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, xã miền núi phải có tối thiểu 5.000 dân và diện tích 100 km2; xã hải đảo có tối thiểu 2.500 dân và diện tích 15 km2; các xã còn lại phải có từ 16.000 dân và diện tích 30 km2. Phường phải có tối thiểu 21.000 dân và diện tích 5,5 km2.

Tin Gốc: Vnexpress

Ngày 3.7, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo quyết định của UBND thành phố quy định chuẩn nghèo đa chiều TP.HCM giai đoạn 2027 - 2030.

Tại hội nghị, nhiều đại biểu cho rằng chuẩn nghèo, cận nghèo của thành phố không thể chỉ dựa vào một mức thu nhập cứng. Các tiêu chí cần phản ánh đúng chi phí sinh hoạt, điều kiện nhà ở, việc làm, y tế, giáo dục, thông tin và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi TP.HCM, cho rằng tiêu chí thu nhập vẫn là trụ cột khi xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo. Tuy nhiên, chi phí tại TP.HCM, từ nhà ở, đi lại đến các nhu cầu thiết yếu cao hơn nhiều địa phương khác. Nếu chuẩn thu nhập đặt quá thấp hoặc khoảng cách giữa chuẩn nghèo và cận nghèo quá hẹp, nhiều hộ vừa thoát nghèo sẽ dễ tái nghèo khi gặp biến cố.

Bà Ngọc đề nghị nghiên cứu kỹ hơn các chỉ số thiếu hụt về dịch vụ xã hội cơ bản, nhất là nhà ở và thông tin. Đây là những tiêu chí cần lượng hóa phù hợp với đặc thù đô thị lớn, nơi có những hộ không quá thấp về thu nhập nhưng vẫn chật vật trong tiếp cận nhà ở ổn định hoặc môi trường sống an toàn.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, cho rằng giá cả và chi phí sinh hoạt tại thành phố thường cao hơn bình quân cả nước từ 25 - 35%. Vì vậy, ông đề xuất nâng tiêu chí thu nhập lên 4 triệu đồng/người/tháng đối với nhóm 1 (hiện nay 3,5 triệu đồng) và 4,8 triệu đồng/người/tháng đối với nhóm 2 (hiện nay 4,3 triệu đồng).

Ông Hậu cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc xác định các chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản, trong đó có việc làm và dinh dưỡng trong chiều thiếu hụt về y tế. Nếu tiêu chí không rõ, quá trình rà soát ở cơ sở dễ thiếu thống nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân.

Các đại biểu cũng đề nghị nhận diện rõ nhóm dễ bị tổn thương: chưa rơi vào diện nghèo theo tiêu chí thu nhập nhưng thiếu hụt nghiêm trọng trong tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Một số ý kiến không đồng tình với việc loại bỏ chỉ số bảo hiểm xã hội, bởi đây là "lưới an sinh" quan trọng giúp người lao động phi chính thức giảm nguy cơ tái nghèo khi về già.

Thành phố cũng được đề xuất phát triển nhân sự làm công tác giảm nghèo tại cơ sở, xây dựng lộ trình xóa bỏ cách phân nhóm địa phương trong đánh giá hộ nghèo, hộ cận nghèo. Với các hộ mới thoát nghèo, cần thiết lập "vùng đệm an sinh", kéo dài thời gian hỗ trợ để họ ổn định sinh kế.

Theo dự thảo, tại 66 phường, xã, đặc khu thuộc nhóm 1, hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người từ 3,5 triệu đồng/người/tháng trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Hộ cận nghèo nhóm 1 là hộ có cùng mức thu nhập nhưng thiếu hụt dưới 3 chỉ số.

Tính đến hết năm 2025, TP.HCM còn 16.448 hộ nghèo, hộ cận nghèo, chiếm 0,44% tổng số hộ dân; trong đó có 3.610 hộ nghèo và 12.838 hộ cận nghèo.

Tin Gốc: Thanh Niên

Trưa cuối tháng 5, căn nhà cổ của gia đình bà Nguyễn Thị Ngà ở xã Thuận Mỹ (Tây Ninh) vang tiếng búa, cưa. "Chờ nhà nước sửa gần 20 năm không xong nên chúng tôi quyết định tự sửa để cứu căn nhà", bà Ngà nói.

Trong khi nhóm thợ trèo lên mái thay những viên ngói vỡ, người nhà tranh thủ che chắn đồ đạc, di chuyển di ảnh trên bàn thờ để tránh vật liệu rơi xuống.

Bên trong, hệ thống cột gỗ căm xe vẫn còn chắc chắn nhưng nhiều đòn tay, kèo đã bị mối mọt. Tường bong tróc, ẩm mốc, xuất hiện nhiều vết nứt lớn. Nền gạch lún, vỡ; nhiều cửa gỗ hư hỏng không thể sử dụng. Khu vực hàng ba xuống cấp nặng, một số cột chống bị gãy phải chèn tạm bằng gỗ.

Nhà bà Ngà là một trong ba căn thuộc cụm "xóm nhà giàu" nổi tiếng ở xã Thanh Phú Long (Long An cũ), được công nhận di tích quốc gia năm 2006.

Cụm nhà cổ hơn 100 năm tuổi thuộc dòng họ Nguyễn Hữu, từng là những phú hào nổi tiếng trong vùng. Mỗi căn rộng khoảng 600 m2, mang kiến trúc Nam Bộ truyền thống với hệ khung gỗ quý và nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo.

Ngôi nhà của gia đình bà Ngà được xây dựng từ năm 1924, mất 5 năm hoàn thành. Thời điểm đó, chi phí xây dựng khoảng 12.000 đồng Đông Dương, là khoản tiền rất lớn.

Trong chiến tranh, công trình nhiều lần bị trúng pháo và phải sửa chữa. Gia đình bà Ngà có bốn anh chị em nhưng đều lập nghiệp nơi khác, chỉ còn bà ở lại trông coi nhà thờ họ.

Mỗi năm vào mùa mưa, người phụ nữ 75 tuổi lại tất bật chuẩn bị hàng chục xô chậu hứng nước. Có thời điểm, bà phải đặt gần 50 vật dụng khắp nhà vì mái ngói dột nhiều vị trí.

Theo quy định, công trình thuộc diện di tích phải được cơ quan chuyên môn chấp thuận trước khi sửa chữa. Những năm qua, không ít lần gia đình kiến nghị được trùng tu nhưng vì nhiều lý do việc bảo tồn chưa thể thực hiện.

Ba năm trước, căn nhà sau có nguy cơ đổ sập nên gia đình buộc phải tháo dỡ toàn bộ đòn tay gỗ và mái ngói, thay bằng kết cấu thép, mái tôn. Riêng căn nhà chính tiếp tục xuống cấp, bà không dám ở mà chỉ vào thắp hương.

Gần đây, tình trạng dột mưa trở nên nghiêm trọng hơn. Đồ đạc bên trong liên tục bị ướt, hư hỏng. Không thể chờ đợi thêm, các anh chị em bà Ngà góp tiền thuê thợ sửa mái.

Họ tận dụng một phần đòn tay gỗ và ngói cũ từ căn nhà sau để tiết kiệm chi phí. Dù vậy, đợt sửa chữa vẫn dự kiến tiêu tốn khoảng 100 triệu đồng.

Cách đó hơn 100 km, căn nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ở phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp - một trong những ngôi nhà cổ nổi tiếng nhất miền Tây - cũng đang xuống cấp.

Dù là cuối tuần, khu di tích vẫn khá vắng khách. Nhân viên tại đây cho biết phần lớn khách tham quan là người châu Âu, thường tập trung vào cuối và đầu năm. Một số du khách cho hay tình trạng xuống cấp của căn nhà khiến họ ngại đến.

Ngôi nhà rộng gần 260 m2 được xây dựng năm 1895, nổi tiếng nhờ sự kết hợp kiến trúc Việt - Hoa - Pháp và gắn với chuyện tình giữa ông Huỳnh Thủy Lê và nữ văn sĩ Pháp Marguerite Duras.

Sau hơn 130 năm tồn tại, nhiều hạng mục đã xuống cấp. Mặt tiền phủ rêu, một số phù điêu và chữ đắp nổi bong tróc. Mái ngói hư hỏng khiến nước mưa thấm vào tường, gây ẩm mốc và bong sơn.

Tại khu vực hàng ba, nhiều bức tường mọc rêu và dương xỉ. Nền nhà lún lệch, một số chi tiết gỗ trong gian thờ bị mối mọt.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại làng cổ Đông Hòa Hiệp, xã Cái Bè. Nơi đây có hàng chục căn nhà cổ hơn 100 năm tuổi nhưng chỉ khoảng ba căn được quản lý và khai thác du lịch hiệu quả. Phần lớn còn lại đang xuống cấp theo thời gian.

Đứng cạnh hàng cột gỗ bị mối mọt ăn hỏng tại nhà cổ Ông Tòng, chị Đỗ Hồng Vân, 39 tuổi, hậu duệ đời thứ tư của chủ nhà, cho biết gia đình đã nhiều lần sửa chữa để giữ gìn công trình.

Năm 2000, do phần vách cây mục nát, gia đình phải xây tường và lát lại nền nhà. Sáu năm sau chủ nhà tiếp tục gia cố khu bếp.

Vài năm gần đây, kinh tế gia đình khá hơn nhờ trồng khoảng một ha sầu riêng. Hai vợ chồng chị Vân muốn kết hợp khai thác du lịch nhưng gặp nhiều trở ngại.

"Khách đến chủ yếu đứng ngoài chụp ảnh rồi đi vì căn nhà quá xập xệ", chị nói.

Theo chị Vân, nhiều bao lam gỗ đã mục nát, một số vị trí phải dùng tre chống tạm. Kèo, đòn tay cũng hư hỏng nặng, có thể rơi bất cứ lúc nào. Mỗi khi mưa lớn, nước lại dột xuống khiến đồ đạc trong nhà tiếp tục hư hại.

Không riêng Tây Ninh hay Đồng Tháp, nhiều địa phương miền Tây đang đối mặt bài toán bảo tồn nhà cổ.

Tại Cà Mau, địa phương hiện có 21 căn nhà cổ, trong đó 14 căn được xếp hạng di tích cấp tỉnh. Theo thống kê, có ít nhất 8 công trình đang xuống cấp, một số cần trùng tu khẩn cấp như nhà cổ 174 trên đường Điện Biên Phủ, nhà cổ số 29 đường Trần Phú hay nhà cổ số 25 trên đường Hai Bà Trưng.

Ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết phần lớn công trình được xây dựng từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.

Một số ngôi nhà bị bỏ trống sau quá trình sắp xếp bộ máy hành chính, số khác thuộc sở hữu tư nhân nên việc quản lý, bảo tồn gặp nhiều khó khăn.

Theo ông Dương, giá trị lớn nhất của các công trình nằm ở kiến trúc nghệ thuật, song kinh phí tu bổ rất cao trong khi nguồn lực địa phương hạn chế.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tấn Quốc, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh, cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long có số lượng nhà cổ lớn nhưng không phải công trình nào cũng đủ điều kiện để được đầu tư trùng tu.

Việc xếp hạng di tích phải dựa trên các tiêu chí về giá trị tiêu biểu, trong khi ngân sách bảo tồn phải chia sẻ cho nhiều loại hình di sản khác nhau.

Theo ông Quốc, một số nhà cổ ở Tây Ninh đã được đầu tư tu bổ nhưng nhu cầu thực tế vẫn rất lớn. Vì vậy, ngoài nguồn vốn nhà nước, cần huy động thêm nguồn lực xã hội hóa.

"Tăng cường năng lực quản lý và khai thác hiệu quả sẽ giúp các công trình có thêm nguồn lực để bảo tồn lâu dài", ông nói.

Sau hơn một thế kỷ, ba căn nhà trong cụm di tích "xóm nhà giàu" có số phận khác nhau.

Một căn được nhà nước đầu tư khoảng 7 tỷ đồng để trùng tu cách đây 14 năm. Căn khác do chủ nhà tự bỏ khoảng 800 triệu đồng sửa chữa.

Riêng căn nhà của bà Nguyễn Thị Ngà vẫn chật vật chống chọi với thời gian.

"Anh chị em chúng tôi đều đã về hưu, không dư giả gì nên có bao nhiêu sửa bấy nhiêu. Không biết còn giữ được căn nhà bao lâu nữa", bà Ngà buồn rầu nói.

Bài 3: Những thách thức bảo tồn nhà cổ miền Tây

Tin Gốc: Vnexpress