Sau phản ánh của Tuổi Trẻ, biển hiệu của trung tâm ‘giải cơ phòng đột quỵ’ biến mất

Mất nước

Người uống rượu thường đi tiểu nhiều hơn bình thường. Nếu không bổ sung đủ nước, cơ thể dễ bị mất nước, ảnh hưởng đến hoạt động của thận do cơ quan này cần đủ dịch và điện giải để duy trì chức năng bình thường.

Mất nước nghiêm trọng có thể làm giảm lượng máu đến thận, khiến cơ quan này phải hoạt động nhiều hơn để lọc chất thải và duy trì cân bằng điện giải. Về lâu dài, mất nước mạn tính làm tăng nguy cơ tổn thương thận và hình thành sỏi thận. Người thường xuyên uống nhiều rượu nhưng không uống đủ nước có nguy cơ mắc sỏi thận cao hơn.

Suy giảm chức năng thận

Khi uống nhiều rượu bia, thận phải hoạt động nhiều hơn để duy trì cân bằng nước, điện giải và thải các sản phẩm chuyển hóa của rượu. Uống quá nhiều trong thời gian ngắn có thể gây suy giảm chức năng thận đột ngột, còn gọi là tổn thương thận cấp.

Tình trạng này xảy ra khi cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và các sản phẩm chuyển hóa của rượu tích tụ quá nhanh, khiến thận không kịp duy trì cân bằng chất lỏng cần thiết. Dù có thể hồi phục nếu được điều trị kịp thời, tổn thương thận cấp vẫn làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn về sau.

Huyết áp cao và tiểu đường type 2

Uống quá nhiều rượu làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và tiểu đường type 2 - hai nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn tính (CKD). Cả hai tình trạng này đều có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, ảnh hưởng đến khả năng lọc chất thải và dịch dư thừa của cơ quan này. Theo thời gian, tổn thương tích tụ có thể khiến chức năng thận suy giảm dần.

Viêm và stress oxy hóa

Tiêu thụ nhiều rượu, dù là uống quá chén trong thời gian ngắn hay kéo dài, đều có thể làm tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm trong cơ thể. Theo thời gian, tình trạng này góp phần gây tổn thương mô, hình thành sẹo thận (xơ hóa thận), suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ bệnh thận mạn tính.

Tổn thương gan

Uống rượu kéo dài là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh gan. Khi chức năng gan suy giảm, lưu lượng máu đến thận cũng có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, vàng da, vàng mắt, cổ trướng (bụng to do tích dịch), phù, tiểu ít và nước tiểu sẫm màu.

Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên hạn chế uống rượu bia. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 330 ml bia, 150 ml rượu vang hoặc 45 ml rượu mạnh. Các chuyên gia khuyến cáo nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ giới không quá một đơn vị/ngày và nên có những ngày không uống rượu trong tuần.

Tin Gốc: Vnexpress

Nhưng phía sau những niềm tin tưởng chừng vô hại ấy lại là một thực tế đáng báo động rằng ngày càng nhiều người nhập viện vì tổn thương gan nặng, suy gan cấp mà thủ phạm lại chính là những viên thuốc họ từng đặt trọn niềm tin.

Khi nào "thuốc bổ" trở thành thủ phạm hại gan?

Một phụ nữ 59 tuổi nhập viện cấp cứu trong tình trạng vàng da, vàng mắt, men gan tăng gấp hàng chục lần bình thường, kèm rối loạn đông máu nặng. Trước đó, để giảm cân, người phụ nữ này đã sử dụng một loại thực phẩm chức năng được quảng cáo trên TikTok. Sau khi loại trừ các nguyên nhân khác, bác sĩ kết luận tổn thương gan liên quan trực tiếp đến sản phẩm không rõ nguồn gốc này. Đây không phải trường hợp hiếm gặp.

Gan vốn được xem là "nhà máy giải độc" của cơ thể. Hầu hết thuốc đưa vào cơ thể đều phải đi qua gan để chuyển hóa. Thế nhưng trong quá trình ấy, một số hoạt chất lại có thể gây độc trực tiếp lên tế bào gan, hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường khiến gan bị viêm và hoại tử.

Y học gọi tình trạng này là tổn thương gan do thuốc (Drug-Induced Liver Injury - DILI). Điều đáng sợ là tổn thương gan vẫn có thể xảy ra ngay cả khi dùng thuốc đúng liều và không có bệnh gan trước đó.

Tại các nước phương Tây, tổn thương gan do thuốc chiếm 1 - 6% số bệnh nhân nhập viện và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp với tỉ lệ tử vong lên đến 10 - 50%. Tại Việt Nam, 40 - 60% người bệnh nhập viện đã ở giai đoạn tổn thương nặng; 7 - 12% trường hợp diễn tiến đến suy gan cấp, đôi khi phải ghép gan để giữ mạng sống.

Nếu ở phương Tây, paracetamol và kháng sinh là nhóm thuốc gây độc gan phổ biến, thì tại Việt Nam, thuốc đông y, thảo dược và thực phẩm chức năng lại đứng đầu danh sách gây tổn thương gan. Bên cạnh đó, các thuốc kháng lao, chống động kinh, thuốc điều trị rối loạn mỡ máu, hóa trị hay thuốc ức chế miễn dịch cũng tiềm ẩn nguy cơ cao.

Điểm chung ở nhiều bệnh nhân là thói quen tự mua thuốc theo lời truyền miệng hoặc tin vào quảng cáo trên mạng xã hội. Chỉ vài thao tác tìm kiếm, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt sản phẩm xách tay được gắn mác "thải độc", "giảm cân", "đẹp da" với những lời quảng cáo hấp dẫn nhưng thiếu kiểm chứng đầy đủ về thành phần và độ an toàn.

Đáng lo ngại hơn, không ít sản phẩm còn bị pha trộn hóa chất hoặc chứa chất cấm mà người tiêu dùng gần như không thể nhận biết bằng mắt thường.

Tổn thương gan do thuốc nguy hiểm ở chỗ diễn tiến rất âm thầm. Giai đoạn đầu, người bệnh chỉ thấy mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng, buồn nôn. Đây là những triệu chứng rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với cảm cúm thông thường.

Phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi đã vàng da vàng mắt rõ rệt, đau hạ sườn phải, dị ứng, nước tiểu sậm màu, xuất hiện vết bầm bất thường, thậm chí hôn mê. Tuy nhiên, lúc này lá gan đã bị tổn thương nghiêm trọng và khả năng hồi phục giảm đáng kể.

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị tổn thương gan do thuốc, lứa tuổi trung niên chiếm tỉ lệ cao nhất. Đây là độ tuổi thường bắt đầu xuất hiện các bệnh mạn tính hoặc có xu hướng tìm đến thuốc bổ để "phòng bệnh". Ngoài ra, người bị viêm gan siêu vi, nghiện rượu bia, người lớn tuổi hoặc dùng nhiều thuốc cùng lúc thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Trong một bài đăng trên trang cá nhân, chuyên gia dinh dưỡng Lin Li-cen cho biết với bệnh nhân suy thận mạn tính, đặc biệt là những trường hợp đang ở giai đoạn trung và cuối, việc kiểm soát chuyển hóa kali rất quan trọng. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể mất khả năng đào thải lượng kali dư thừa một cách bình thường, dẫn đến tình trạng tăng kali máu. Trường hợp nghiêm trọng có thể gây rối loạn nhịp tim, yếu cơ, thậm chí dẫn đến tử vong.

Tuy nhiên, trái cây lại là nguồn cung cấp vitamin và chất xơ dồi dào, kiêng khem quá mức có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng hoặc táo bón. Do đó, chuyên gia khuyến nghị người bệnh áp dụng quy tắc "đèn giao thông" (xanh, vàng, đỏ) để phân loại và quản lý trái cây dựa trên hàm lượng kali có trong mỗi 100 gram thực phẩm.

Nhóm "đèn xanh" gồm các loại quả có hàm lượng kali thấp dưới 150 mg, được xem là những lựa chọn tương đối an toàn cho bệnh nhân thận. Lượng tiêu thụ khuyến nghị mỗi ngày là khoảng 2 phần, trong đó mỗi phần tương đương với một nắm tay hoặc một bát con đầy khoảng 80%. Đứng đầu danh sách ưu tiên của nhóm là dứa nhờ hàm lượng kali cực thấp (chỉ khoảng 40 mg), lại chứa enzyme bromelain hỗ trợ tiêu hóa protein rất tốt. Tiếp đến là măng cụt và roi, hai loại quả lý tưởng để giải tỏa cơn thèm ăn mà không gây quá nhiều áp lực cho thận, với hàm lượng kali khoảng 70-80 mg.

Bên cạnh đó, các loại lê hay táo cũng là những lựa chọn phổ biến với lượng kali dao động từ 60 đến 100 mg, tuy nhiên người bệnh lưu ý gọt vỏ trước khi ăn vì đây là nơi tập trung nhiều kali nhất. Các loại trái cây khác như nho (khoảng 120-130 mg) và cam quýt (khoảng 120-150 mg) cũng nằm trong nhóm an toàn này. Riêng dưa hấu, hàm lượng kali chỉ ở mức 100 mg nhưng do chứa nhiều nước và có chỉ số đường huyết (GI) cao nên những bệnh nhân có kèm triệu chứng phù nề hoặc mắc bệnh tiểu đường cần đặc biệt kiểm soát khẩu phần, tránh ăn quá nhiều cùng một lúc.

Đối với nhóm "đèn vàng" có hàm lượng kali trung bình từ 150 mg đến 250 mg, người bệnh có thể sử dụng nhưng cần kiểm soát chặt chẽ về liều lượng. Khi tiêu thụ các loại trái cây thuộc nhóm này, khẩu phần ăn nên được giảm xuống còn một nửa (tương đương nửa bát con) hoặc ăn xen kẽ với các loại quả ít kali. Ví dụ ổi có hàm lượng vitamin C vượt trội nhưng mức kali cũng nằm trong khoảng 150-180 mg, do đó khi ăn cần loại bỏ hạt vì đây là phần tập trung nhiều kali nhất. Tương tự, đu đủ và xoài giàu carotenoid nhưng mức kali bắt đầu tăng cao, dao động từ 150 mg đến 200 mg nên cần được cắt nhỏ và giới hạn số lượng nạp vào.

Thanh long thường bị lầm tưởng là thực phẩm an toàn tuyệt đối song thực tế hàm lượng kali của loại quả này đạt mức 190-220 mg, buộc người bệnh phải lưu ý về khẩu phần ăn để đảm bảo an toàn. Dâu tây, đào hay sơn trà (loquat) cũng nằm trong nhóm có lượng kali 150-205 mg. Do kích thước nhỏ và vị chua ngọt đặc trưng, người bệnh dễ vô tình ăn quá nhiều, gây ảnh hưởng xấu đến thận. Những loại quả như chanh leo hay cherry cũng cần được cân nhắc kỹ về định lượng. Ngoài ra, bưởi dù hàm lượng kali chỉ ở mức trung bình nhưng bệnh nhân đang sử dụng thuốc huyết áp hoặc thuốc ức chế miễn dịch phải tuyệt đối tránh xa để ngăn ngừa các tương tác thuốc gây nguy hiểm đến tính mạng.

Cuối cùng là nhóm "đèn đỏ" với hàm lượng kali vượt ngưỡng 250 mg/100 gram. Đây là nhóm trái cây chứa lượng kali cao đáng kể, đòi hỏi người bệnh thận hạn chế tối đa hoặc tránh sử dụng để đảm bảo an toàn. Danh sách này gồm các loại quả như kiwi, nhãn, cherry và dưa lưới với hàm lượng kali dao động từ 250 mg đến 290 mg. Các loại trái cây quen thuộc như chuối, na hay sầu riêng có mức kali rất cao, lên tới 330-450 mg, gây áp lực lớn lên chức năng bài tiết của thận.

Bên cạnh trái cây tươi, người bệnh cũng cần thận trọng với các loại quả khô như hồng khô, nho khô hay long nhãn. Do quá trình tách nước, hàm lượng kali trong các thực phẩm này trở nên cực kỳ cô đặc. Ví dụ long nhãn có thể chứa tới 1.200-1.300 mg kali, cao gấp nhiều lần so với lúc tươi. Tương tự, các loại nước ép trái cây tươi cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro vì để pha chế một ly nước ép thường cần đến một lượng lớn trái cây, dẫn đến hàm lượng kali trở nên đậm đặc. Bên cạnh đó, thiếu hụt chất xơ trong quá trình ép khiến cơ thể hấp thụ kali nhanh hơn, gây ra những biến chứng nguy hiểm cho bệnh nhân thận.

Đáng chú ý nhất trong danh sách là quả khế, loại trái cây mang độc tính trực tiếp đối với người suy thận. Trong khế chứa một loại độc tố thần kinh mà thận của người bệnh không có khả năng đào thải. Ăn khế có thể dẫn đến các tình trạng ngộ độc nghiêm trọng như nấc cụt, nôn mửa, co giật hoặc thậm chí hôn mê sâu. Bệnh nhân cần loại bỏ hoàn toàn loại quả này khỏi chế độ ăn.

Để kiểm soát hiệu quả lượng kali nạp vào cơ thể, chuyên gia Lin đưa ra ba nguyên tắc quan trọng dành cho bệnh nhân thận. Trước hết, người bệnh nên ưu tiên gọt vỏ và bỏ hạt khi ăn trái cây, bởi đây là những phần tập trung hàm lượng khoáng chất cao nhất. Thứ hai, cần ưu tiên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép, dùng nước siro từ hoa quả đóng hộp hay nước luộc rau, do kali có đặc tính hòa tan mạnh trong nước. Cuối cùng, việc kiểm soát khẩu phần ăn là yếu tố then chốt; ngay cả với các loại quả ít kali, bệnh nhân vẫn chỉ nên duy trì 1-2 phần mỗi ngày để tránh tình trạng tích tụ kali quá mức.

Chuyên gia cũng đặc biệt lưu ý do thể trạng và các chỉ số xét nghiệm máu của mỗi người là khác nhau, phương án an toàn nhất là người bệnh nên mang theo kết quả xét nghiệm để tham vấn bác sĩ dinh dưỡng về chế độ ăn cá nhân hóa. Việc trang bị kiến thức để lựa chọn đúng loại và đúng lượng trái cây sẽ giúp bệnh nhân thận bảo vệ chức năng thận một cách bền vững mà vẫn có thể tận hưởng hương vị ngọt ngào từ các loại quả theo mùa.

Tin Gốc: Vnexpress