Theo đánh giá của Cục Dân số, Bộ Y tế, các chính sách dân số thời gian qua đã góp phần duy trì mức sinh thay thế và từng bước thay đổi nhận thức của người dân.
Tuy nhiên nhiều quy định hiện không còn phù hợp với Luật Dân số. Bên cạnh đó, Cục Dân số đánh giá mức hỗ trợ ở nhiều địa phương còn quá thấp, chưa đủ tạo động lực để các cặp vợ chồng quyết định sinh thêm con.
Thông tư 01/2021 của Bộ Y tế đã tạo hành lang pháp lý để các địa phương chủ động ban hành nghị quyết hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật đối với cá nhân, tập thể thực hiện tốt công tác dân số, dù không có nguồn ngân sách Trung ương.
Cụ thể, theo báo cáo của Cục Dân số, giai đoạn 2023-2025, Tây Ninh chi gần 8 tỉ đồng hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Đồng Nai hỗ trợ hơn 6.000 phụ nữ với tổng kinh phí trên 6 tỉ đồng. Hải Phòng, Đà Nẵng cùng nhiều địa phương khác cũng ban hành các chính sách riêng nhằm khuyến khích sinh đủ hai con.
Hay tại TP.HCM, năm 2026 TP đã khen thưởng từ 3-5 triệu đồng cho người sinh đủ 2 con trước 35 tuổi.
Nhiều địa phương biểu dương gia đình sinh hai con gái, lồng ghép nội dung bình đẳng giới vào hương ước, quy ước cộng đồng nhằm từng bước xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ.
Hưng Yên thường xuyên tuyên dương các gia đình sinh hai con gái có thành tích học tập tốt; Hải Phòng biểu dương gia đình sinh con gái và nuôi dạy con thành đạt; Tây Ninh đưa tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào phong trào thi đua.
Bên cạnh đó, nhiều tỉnh, thành cũng đầu tư cho sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Hưng Yên hỗ trợ 100% chi phí sàng lọc cho nhóm yếu thế, giúp tỉ lệ sàng lọc sơ sinh đạt trên 85% vào năm 2025. Đà Nẵng, Sơn La, Tây Ninh cũng triển khai nhiều chính sách tương tự.
Theo Cục Dân số, sau khi Chương trình mục tiêu y tế – dân số kết thúc, các địa phương phải tự cân đối kinh phí để thực hiện chính sách dân số. Những tỉnh còn phụ thuộc lớn vào ngân sách Trung ương gặp nhiều khó khăn trong việc bố trí nguồn lực.
Đơn cử như Điện Biên, hơn 90% ngân sách do Trung ương hỗ trợ nên rất khó dành kinh phí riêng cho các chính sách khuyến sinh.
Ngoài ra nhiều địa phương chưa ban hành nghị quyết chuyên biệt về dân số mà chỉ lồng ghép vào các phong trào thi đua, dẫn đến việc triển khai thiếu đồng bộ và mức hỗ trợ không đáng kể.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Truyền thông – Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế), nhận định có ba nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.
Thứ nhất, sự khác biệt về điều kiện kinh tế và khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.
Những tỉnh, thành có nguồn thu tốt có điều kiện bố trí kinh phí để triển khai các chính sách hỗ trợ, trong khi nhiều địa phương còn khó khăn nên dù rất muốn cũng chưa thể thực hiện đầy đủ.
Thứ hai, cơ chế hiện nay chủ yếu mang tính khuyến khích chứ chưa có tính bắt buộc. Khi chưa có quy định thống nhất về mức hỗ trợ và nguồn kinh phí, việc triển khai phụ thuộc nhiều vào sự quan tâm, quyết tâm của từng địa phương.
Cuối cùng, nhận thức về vai trò của công tác dân số chưa thật sự đồng đều. Một số nơi vẫn coi dân số chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, trong khi thực chất đây là vấn đề phát triển bền vững, liên quan trực tiếp đến nguồn nhân lực, chất lượng dân số, an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế của địa phương.
Chính vì vậy, có nơi triển khai rất tích cực, nhưng cũng có nơi chưa dành nguồn lực tương xứng, bác sĩ Phương cho hay.
Để chính sách đi vào cuộc sống, thực hiện hiệu quả, bác sĩ Phương cho hay trước hết cần có khung chính sách thống nhất trên phạm vi cả nước, quy định rõ đối tượng, mức hỗ trợ tối thiểu và nguồn kinh phí để mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận, hạn chế tình trạng mỗi địa phương thực hiện một kiểu.
“Đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các ngành như y tế, tài chính, lao động, giáo dục, bảo hiểm xã hội và chính quyền địa phương để chính sách được triển khai đồng bộ, thuận lợi và minh bạch.
Cuối cùng, cần đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ quyền lợi, điều kiện thụ hưởng và ý nghĩa của chính sách, tăng cường giám sát việc thực hiện nhằm bảo đảm mọi đối tượng đủ điều kiện đều được hưởng chính sách một cách công bằng”, bác sĩ Phương nhấn mạnh.
Trong dự thảo mới về chính sách khen thưởng công tác dân số, Bộ Y tế đề xuất hỗ trợ tài chính hằng tháng cho trẻ đến 12, 24 hoặc 36 tháng tuổi.
Bác sĩ Phương cho rằng hiện nay chi phí sinh con và nuôi con trong những năm đầu đời là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều cặp vợ chồng, nhất là ở các đô thị và khu công nghiệp, ngần ngại sinh con hoặc chỉ sinh một con.
“Tôi cho rằng điều kiện ngân sách cho phép thì thời gian hỗ trợ nên kéo dài đến khi trẻ đủ 36 tháng tuổi, vì đây là giai đoạn trẻ cần được chăm sóc, dinh dưỡng và phát triển toàn diện nhất, trong khi nhiều gia đình vẫn còn gặp khó khăn về chi phí.
Về mức hỗ trợ, nên quy định một mức tối thiểu thống nhất trên toàn quốc, đồng thời cho phép hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cao hơn tùy theo điều kiện phát triển kinh tế – xã hội và khả năng ngân sách của địa phương.
Cách làm này vừa bảo đảm công bằng giữa các địa phương, vừa tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Bên cạnh hỗ trợ bằng tiền, cần kết hợp các chính sách khác như phát triển hệ thống nhà trẻ, mẫu giáo chất lượng; hỗ trợ dịch vụ chăm sóc trẻ; tăng khả năng tiếp cận y tế, dinh dưỡng và phúc lợi xã hội.
Chỉ khi các chính sách được triển khai đồng bộ thì mới tạo được môi trường thuận lợi để các gia đình yên tâm sinh con và nuôi dạy con tốt”, bác sĩ Phương cho hay.
Một câu người Việt xưa nhắc đi nhắc lại qua nhiều thế hệ là "phòng bệnh hơn chữa bệnh". Câu nói ngắn gọn nhưng đi trước rất nhiều nhận thức hiện đại về y học dự phòng.
Ông bà mình ngày trước không có đồng hồ thông minh để đo nhịp tim, không có ứng dụng theo dõi giấc ngủ, không có xét nghiệm gene dự báo nguy cơ bệnh tật, nhưng họ hiểu một điều rất căn bản: giữ gìn sức khỏe phải bắt đầu từ những điều nhỏ mỗi ngày như ăn uống điều độ, lao động vừa sức, ngủ nghỉ đúng giờ, sống thuận tự nhiên.
Đời người khỏe mạnh được tạo dựng từ căn bếp, sân nhà, thói quen sinh hoạt và cách mỗi người đối xử với cơ thể mình.
Phát biểu của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn mới đây trên Tuổi Trẻ Online gợi suy nghĩ đáng chú ý: "Phòng bệnh nằm ngay trong mâm cơm gia đình, trong đôi giày đi bộ, trong giấc ngủ, trong cách chúng ta lắng nghe cơ thể mình mỗi ngày". Đó là lời nhắc về một nghịch lý của đời sống hiện đại: con người ngày càng nhiều tiện nghi hơn nhưng sức khỏe lại mong manh hơn.
Chúng ta đang sống trong thời đại có thể gọi món ăn bằng vài thao tác điện thoại, nhưng cũng là thời đại của tăng huyết áp, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, béo phì, đột quỵ ngày càng trẻ hóa.
Và, ta có nhiều thiết bị hỗ trợ cuộc sống hơn bất cứ thế hệ nào trước đây, nhưng cũng có thể là thế hệ ít vận động nhất. Nhiều người cả ngày gần như không bước nổi vài nghìn bước chân nhưng vẫn nghĩ mình đang "ổn".
Không ít người làm việc đến 1-2h sáng như một thói quen bình thường, thay nước lọc bằng nước ngọt có đường, thay bữa cơm gia đình bằng thức ăn nhanh, thay giấc ngủ đủ bằng vài tiếng nghỉ ngơi chắp vá. Những lựa chọn ấy nhỏ đến mức ít ai nghĩ rằng chúng có thể âm thầm tạo nên bệnh tật nhiều năm sau.
Người xưa còn có một câu rất đáng suy ngẫm: "Bệnh tùng khẩu nhập" - bệnh từ miệng mà vào. Đấy không chỉ là lời nhắc về vệ sinh ăn uống, còn là triết lý sức khỏe đi trước khoa học hiện đại nhiều thế hệ.
Ngày nay, y học đã chứng minh rất nhiều bệnh lý mạn tính liên quan trực tiếp đến chế độ dinh dưỡng và lối sống. Ăn quá nhiều muối làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, tiêu thụ nhiều đường làm gia tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường, lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn làm tăng nguy cơ tim mạch, uống nhiều rượu bia làm tổn thương gan, tim và thần kinh.
Một phần rất lớn bệnh tật hiện đại thực ra bắt đầu từ những gì con người đưa vào cơ thể mỗi ngày.
Có một thực tế đáng suy nghĩ là nhiều gia đình sẵn sàng bỏ hàng chục triệu đồng để điều trị bệnh nhưng lại ngại chi thêm cho một bữa ăn lành mạnh. Người ta dễ đầu tư điện thoại mới, xe mới, quần áo đẹp, nhưng đôi khi lại xem nhẹ việc đầu tư cho sức khỏe.
Trong khi đó, thứ quyết định chất lượng sống về lâu dài không nằm ở vật chất đang sở hữu mà nằm ở cơ thể còn đủ khỏe mạnh để tận hưởng cuộc sống hay không.
Nhiều người nghĩ ăn uống lành mạnh đồng nghĩa phải thật đắt đỏ. Không hẳn vậy. Điều ngành y tế nhấn mạnh lâu nay là ăn có hiểu biết, như bớt một chút muối, ít hơn một chút đường, nhiều rau xanh hơn, hạn chế đồ chế biến sẵn, uống đủ nước, không ăn quá mức cơ thể cần. Những điều nghe đơn giản nhưng khó ở chỗ phải duy trì đều đặn.
Ngày xưa, bữa cơm gia đình thường có nhiều rau, nhiều món luộc, nhiều vận động tự nhiên. Hôm nay, nhiều gia đình ăn nhanh hơn, vội hơn và đôi khi cũng xa nhau hơn. Không ít người vừa ăn vừa nhìn điện thoại, trẻ em quen nước ngọt hơn nước lọc, người lớn quen thức khuya hơn ngủ sớm. Thói quen sống thay đổi kéo theo sức khỏe thay đổi.
Đáng lo hơn, cảnh báo gần đây cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao. Một thế hệ lớn lên cùng màn hình điện thoại nhưng ít bước chân ngoài trời có thể sẽ phải trả giá bằng sức khỏe nhiều năm sau.
Điều đáng sợ của bệnh mạn tính thường đến rất chậm, đến mức người ta chủ quan. Một chút thức khuya hôm nay chưa thấy gì, chút lười vận động chưa thấy gì. Một lon nước ngọt thêm vào chưa thấy gì. Nhưng 10 năm, 20 năm sau, cơ thể sẽ ghi nhớ tất cả.
Con người hiện đại rất giỏi chăm sóc điện thoại của mình. Máy chậm thì mang đi sửa. Xe gần hỏng thì bảo dưỡng. Điều hòa vệ sinh định kỳ. Nhưng cơ thể - thứ đồng hành với mình cả đời - đôi khi lại bị bỏ quên.
Không ít người chỉ đi khám khi đã đau, chỉ thay đổi lối sống khi bệnh xuất hiện và quan tâm sức khỏe khi bác sĩ cảnh báo. Nhưng y học hiện đại ngày càng cho thấy điều quan trọng nhất không nằm ở chữa bệnh mà nằm ở phòng bệnh.
Một đôi giày đi bộ có thể quan trọng hơn nhiều người nghĩ. 30 phút vận động mỗi ngày có thể tạo khác biệt lớn cho tim mạch, chuyển hóa và tinh thần. Một giấc ngủ đủ có thể là liều "thuốc" miễn phí tốt nhất cho não bộ, và khoảng thời gian tắt điện thoại sớm hơn có thể giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.
Điều đáng nói là phòng bệnh không phải là thói quen ngay lập tức chỉ sau một đêm nhận thức. Sức khỏe được tạo dựng từ những thay đổi nhỏ nhưng đủ kiên trì, cụ thể bằng bớt một chút đường hôm nay, đi bộ thêm vài nghìn bước, ngủ sớm hơn một giờ, giảm đi một chút căng thẳng, lắng nghe cơ thể nhiều hơn.
Sức khỏe không được tạo nên từ những quyết tâm lớn lao trong một ngày, mà từ những lựa chọn nhỏ được lặp lại đủ lâu để trở thành lối sống. Bệnh tật thường không đến bất ngờ mà âm thầm được tích lũy từ những thói quen tưởng vô hại kéo dài nhiều năm.
Người Việt có câu: "Có sức khỏe là có tất cả". Chỉ khi bệnh tật xuất hiện, nhiều người mới nhận ra tài sản quý nhất không phải tiền bạc hay thành công, mà là khả năng tự bước đi, tự chăm sóc mình và bình yên tận hưởng một ngày bình thường. Phòng bệnh không nằm đâu xa, nó ở ngay trong mâm cơm gia đình, đôi giày đi bộ, giấc ngủ đủ đầy và quyết định sống tử tế với cơ thể mình từ khi còn khỏe mạnh.
Ngày 16/4, nhà sản xuất chương trình "You Quiz on the Block" tung đoạn giới thiệu tập mới trên YouTube, trong đó Moon Geun-young xuất hiện với vẻ rạng rỡ. Nữ diễn viên 39 tuổi chia sẻ cô đã vượt qua bạo bệnh và lấy lại sức khỏe trọn vẹn. Ngôi sao khao khát bước vào chương mới của cuộc đời và sống một cách rực rỡ, thú vị hơn, theo Chosun.
Moon Geun Young ghi dấu ấn qua các phim Trái tim mùa thu, Cô dâu 15 tuổi, Vũ điệu Samba, Họa sĩ gió... Gia nhập làng giải trí khi còn nhỏ, cô gái có đôi mắt to tròn gây ấn tượng cho khán giả với lối diễn xuất chân thực, nhiều cảm xúc. Hiện tại, Moon Geun Young sống kín tiếng, không kết hôn, không scandal. Cô đại diện cho kiểu nghệ sĩ từng nổi tiếng rực rỡ nhưng chấp nhận sống chậm, đặt sức khỏe và sự bình yên lên trên hào quang.
Biến cố ập đến với "Em gái quốc dân" vào tháng 2/2017 khi cô đang tham gia vở kịch "Romeo và Juliet". Cơn đau dữ dội, không thể diễn tả bằng lời bất ngờ xuất hiện ở cánh tay phải. Bác sĩ cảnh báo cô đã bỏ lỡ thời gian vàng điều trị. Mô tế bào bắt đầu hoại tử.
Đội ngũ y tế phải thực hiện liên tiếp 4 ca phẫu thuật khẩn cấp để cứu cánh tay của nữ diễn viên. Sự việc buộc Moon Geun-young hủy toàn bộ lịch trình công việc. Tuy nhiên, cô lại coi khoảng thời gian này là cơ hội để bản thân thả lỏng và nghỉ ngơi đúng nghĩa.
Bác sĩ chuyên khoa xương khớp Shin Kyu-chul cho biết hội chứng chèn ép khoang gây ra cơn đau kinh hoàng. Người mắc có cảm giác cơ thể đang rách toạc hoặc bốc cháy. Tình trạng này xuất hiện khi áp lực trong các khoang cơ tăng đột biến, làm tắc nghẽn mạch máu và chèn ép dây thần kinh. Giới y khoa đánh giá đây là ca cấp cứu sinh tử. Bác sĩ cần can thiệp trong vòng 6 đến 8 tiếng đồng hồ để ngăn mô hoại tử vĩnh viễn và tránh nguy cơ liệt chi hoàn toàn.
Để cứu bệnh nhân, bác sĩ thường rạch cân cơ nhằm giải tỏa áp lực tức thời. Họ phải chờ mô giảm sưng rồi mới khâu đóng vết thương. Bệnh có thể khởi phát từ chấn thương hoặc việc băng ép, bó bột quá chặt gây tăng áp lực nội khoang. Chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần báo ngay cho bác sĩ kiểm tra và xử lý nếu cơn đau không thuyên giảm mà càng tăng mạnh sau khi bó bột.
Chưa đầy 30 phút đi câu cá vào sáng sớm, một người đàn ông 66 tuổi (ở TP.HCM) bất ngờ xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau tức ngực dữ dội, vã mồ hôi, khó thở. Tình trạng nhanh chóng trở nặng khiến ông không thể đứng vững.
Lúc này, ông cố gắng quay về nhà nghỉ ngơi. Khi về nhà, ông bị đau ngực ngày càng dữ dội, khó thở tăng dần. Gia đình lập tức đưa ông đến Bệnh viện đa khoa Xuyên Á (TP.HCM) cấp cứu.
Ngày 3.5, bác sĩ chuyên khoa 1 Phan Văn Học, Khoa Can thiệp Tim mạch, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á, cho biết kết quả chụp mạch vành bằng hệ thống mạch số hóa xóa nền (DSA) cho thấy, 1 nhánh mạch vành phải bị tắc hoàn toàn, trong khi 2 nhánh còn lại cũng đã hẹp nặng khoảng 70 - 80%.
Các bác sĩ tiến hành can thiệp khẩn cấp, tái thông nhánh mạch vành bị tắc để khôi phục dòng máu nuôi tim, qua đó giúp ổn định lại nhịp tim và cải thiện chức năng tim mạch. Sau thủ thuật, bệnh nhân được theo dõi tại Khoa Hồi sức tích cực (ICU).
Chỉ sau một ngày can thiệp, ông B. đã tỉnh lại, dấu hiệu sinh tồn ổn định và được chuyển về Khoa Can thiệp tim mạch để tiếp tục theo dõi điều trị. Hiện tại, sức khỏe bệnh nhân đã hồi phục khoảng 80%, có thể sinh hoạt gần như bình thường.
Dự kiến thời gian tới, bệnh nhân sẽ tiếp tục được điều trị nội khoa và lên kế hoạch can thiệp thêm 2 nhánh mạch vành còn hẹp.
Theo bác sĩ Học, qua khai thác bệnh sử, ghi nhận bệnh nhân mắc các bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp, mỡ máu cao và đặc biệt là thói quen hút thuốc lá suốt 50 năm qua. Đây đều là những yếu tố làm tổn thương thành mạch máu theo thời gian, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch - nguyên nhân hàng đầu gây tắc nghẽn mạch vành và nhồi máu cơ tim. Đáng lo ngại, các bệnh lý này thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện cho đến khi xảy ra biến cố nguy hiểm. Vì thế, người bệnh cần kiểm soát tốt bệnh nền và ngưng hút thuốc lá.
"Nhồi máu cơ tim có thể xảy ra đột ngột, ngay cả khi đang sinh hoạt bình thường, hoặc thực hiện những hoạt động nhẹ. Những dấu hiệu như đau ngực, khó thở, vã mồ hôi tuyệt đối không nên chủ quan, đặc biệt ở người có bệnh nền. Việc đến bệnh viện sớm đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống bệnh nhân và hạn chế tổn thương cơ tim không hồi phục", bác sĩ khuyến cáo.
