Trong bối cảnh xung đột Israel với lực lượng Hezbollah thân Iran tại Lebanon khiến thỏa thuận hòa bình Mỹ – Iran đối diện với nguy cơ đổ vỡ, Tổng thống Donald Trump đã đưa ra đề xuất gây bất ngờ: để Syria can thiệp và kiềm chế Hezbollah.
“Tôi muốn thấy một cuộc tấn công có chọn lọc hơn vào Hezbollah. Chúng ta có thể giúp họ làm điều đó hoặc có thể đề xuất Syria”, ông Trump nói với NBC hồi tháng 6.
Sau đó tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, ông cho rằng Israel đã chiến đấu với Hezbollah quá lâu và có quá nhiều thương vong. Ông nói nếu Israel không thể hoàn thành nhiệm vụ mà “không giết hại tất cả những người khác” thì Syria sẽ làm điều đó.
Ý tưởng của Mỹ về việc để Syria can thiệp vào Lebanon được cho là đã hình thành do cục diện chính trị thay đổi ở Syria, sau khi Tổng thống Bashar al-Assad bị lật đổ vào cuối năm 2024.
Trong cuộc nội chiến kéo dài 14 năm ở Syria, Hezbollah cùng Iran từng hỗ trợ chính quyền Assad, còn lực lượng của ông Ahmad al-Sharaa là phe đối đầu với Hezbollah.
Sau khi lên nắm quyền, Tổng thống al-Sharaa khẳng định nước này không còn là đồng minh của Iran lẫn các lực lượng ủy nhiệm của Tehran.
Đề xuất của ông Trump cho thấy sự tin tưởng đối với chính quyền của ông al-Sharaa, song lại làm dấy lên nhiều lo ngại trong khu vực, đặc biệt khi kịch bản này có thể gợi lại quá khứ nhạy cảm giữa Syria và Lebanon.
Năm 1976, Syria đưa quân vào Beirut như một phần của lực lượng gìn giữ hòa bình Ả Rập sau khi nội chiến Lebanon bùng phát. Song Damascus tiếp tục duy trì hiện diện tại Lebanon trong gần ba thập niên sau đó, với ảnh hưởng sâu rộng lên đời sống chính trị và kinh tế của nước này.
Việc can thiệp vào Lebanon có thể giúp Syria lẫn đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ mở rộng ảnh hưởng trong khu vực, song nhiều chuyên gia cho rằng kịch bản đó sẽ dẫn đến lo ngại ở Israel vì Tel Aviv coi Ankara là đối thủ.
“Để Syria can thiệp vào Lebanon nhằm giúp giải giáp Hezbollah sẽ là công thức dẫn đến bất ổn ở cả hai quốc gia. Nếu quân đội Syria tiến vào Lebanon, điều đó sẽ làm bùng phát căng thẳng giáo phái tại nước này và làm suy yếu thẩm quyền của Chính phủ Lebanon”, bà Lina Khatib – chuyên gia về Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House – nói với tờ New York Times.
Bà không loại trừ khả năng Hezbollah trả đũa bằng cách kích động bất ổn bên trong Syria.
Trong khi đó bà Randa Slim – Giám đốc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Stimson (Mỹ) – nói với Hãng tin AP rằng Syria cần tập trung giải quyết hàng loạt thách thức phức tạp, bao gồm tái thiết đất nước và hồi hương hàng triệu người tị nạn. Bên cạnh đó Syria vẫn đối mặt với bạo lực và chia rẽ giáo phái sau khi ông Assad bị lật đổ.
Chính quyền mới tại Damascus đã khẳng định ưu tiên của họ là tái thiết đất nước, không tìm cách trả đũa các đối thủ cũ và muốn đứng ngoài mọi cuộc xung đột trong khu vực.
Syria cũng lên tiếng trấn an và phủ nhận ý tưởng can thiệp vào Lebanon.
“Có những người đang lan truyền tin đồn rằng Syria sẽ can thiệp vào Lebanon. Điều đó không đúng. Chúng tôi kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh, củng cố các thể chế, tăng cường quan hệ kinh tế và hạ nhiệt tình hình tại Lebanon”, Tổng thống al-Sharaa nêu hôm 13-6.
Vài ngày sau đó, ông nói thêm rằng phát biểu của ông Trump đã bị hiểu sai. Theo đó nhà lãnh đạo Mỹ nói về vai trò của Syria trong việc tìm kiếm một giải pháp an toàn và hòa bình, nhưng phát biểu đó lại bị diễn giải như thể Syria sẽ đưa quân vào Lebanon ngay hôm sau.
Ông al-Sharaa cho biết Syria đã “trình bày tầm nhìn về một giải pháp với Mỹ, đó là chấm dứt chiến tranh và giải quyết những tác động tiêu cực đối với Lebanon và Syria, đồng thời tìm kiếm các giải pháp kinh tế, chính trị và xã hội khác nhau”.
Syria đã chủ động giữ lập trường trung lập, sau khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự vào Iran và khiến tình hình an ninh tại khu vực leo thang
Ngoài ra nước này cũng tăng cường an ninh tại biên giới với Lebanon, nhằm ngăn chặn hoạt động buôn lậu vũ khí và tránh nguy cơ xung đột lan sang Damascus.
Vào tháng 3, Syria từng cáo buộc Hezbollah pháo kích vào các vị trí quân đội của Syria. Hezbollah sau đó phủ nhận và căng thẳng cũng không leo thang thêm.
Chiều 15.5, Chuyên cơ Không Lực Một cất cánh đưa Tổng thống Donald Trump rời Bắc Kinh trở về Mỹ sau cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Theo hình ảnh và video được đăng tải, Tổng thống Trump giơ nắm đấm và vẫy tay chào khi lên máy bay.
Chuyến thăm ba ngày của Tổng thống Trump tới Trung Quốc bao gồm hội nghị thượng đỉnh, các cuộc làm việc, một tiệc chiêu đãi cấp nhà nước, chuyến thăm các di tích lịch sử, tiệc trà song phương và một bữa trưa làm việc.
Sau cuộc gặp sáng nay, Tổng thống Trump cho biết ông đã đạt được "những thỏa thuận thương mại tuyệt vời" với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Ông Trump mô tả ông Tập là một "nhà lãnh đạo vĩ đại" và "người bạn". Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết "rất nhiều điều tốt đẹp" đã đến trong chuyến thăm này. "Chúng tôi đã đạt được một số thỏa thuận thương mại tuyệt vời, có lợi cho cả hai nước", ông cho hay sau khi đi dạo cùng ông Tập trong khu vườn Trung Nam Hải, một khu phức hợp lãnh đạo trung ương nằm cạnh Tử Cấm Thành ởBắc Kinh.
"Chúng tôi đã giải quyết được rất nhiều vấn đề khác nhau mà những người khác không thể giải quyết được," ông Trump nói thêm, mà không cung cấp chi tiết, theo AFP.
Ông Tập nói đây là một "chuyến thăm mang tính bước ngoặt", và hai bên đến nay đã thiết lập "một mối quan hệ song phương mới, đó là mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng". Ông hứa sẽ gửi hạt giống cho ông Trump để trồng trong Vườn Hồng của Nhà Trắng.
Theo Hãng tin AP, ngày 22-5, chính quyền nhiều thành phố thuộc quận Cam (California, Mỹ) đã phát lệnh sơ tán với khoảng 40.000 người dân, sau khi một bồn chứa hóa chất nguy hiểm dùng trong sản xuất linh kiện nhựa tiếp tục rò rỉ và có nguy cơ vỡ hoặc phát nổ.
Nhiều trường học cũng buộc phải đóng cửa trong ngày 22-5.
Theo Cơ quan cứu hỏa quận Cam, sự việc bắt đầu ngày 21-5, khi một bồn chứa khoảng 22.700 - 26.500 lít methyl methacrylate tại nhà máy nhựa hàng không vũ trụ ở thành phố Garden Grove bị quá nhiệt và phát tán khí độc ra không khí.
Đến ngày 22-5, lệnh sơ tán ban đầu áp dụng tại Garden Grove đã mở rộng sang một số khu dân cư ở năm thành phố lân cận khác trong quận Cam, trong đó có thành phố Westminster cạnh bên.
Garden Grove và Westminster là hai thành phố tạo nên khu Little Saigon, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.
Nhà máy của Công ty GKN Aerospace, nơi xảy ra sự cố, nằm ở phía tây bắc Garden Grove, cách khu thương mại Little Saigon trên đại lộ Bolsa (Westminster) khoảng 5-7km về phía bắc.
Việc mở rộng lệnh sơ tán được đưa ra sau khi nỗ lực bịt chỗ rò rỉ tại nhà máy trong đêm của giới chức địa phương thất bại.
Chỉ huy lực lượng cứu hỏa Garden Grove Craig Covey phát biểu tại họp báo chiều 22-5: "Đây không phải biện pháp đề phòng. Bồn chứa chắc chắn sẽ hỏng, chỉ là chúng tôi chưa biết khi nào. Chúng tôi đang nỗ lực hết sức để xác định thời điểm hoặc tìm cách ngăn chặn".
Theo ông Covey, có hai kịch bản đáng lo có thể xảy ra: bồn chứa nứt vỡ khiến hóa chất tràn ra mặt đất hoặc tệ hơn là phát nổ.
Thị trưởng Garden Grove Stephanie Klopfenstein cũng phát biểu: "Chúng tôi hiểu điều này thật đáng sợ. Nhưng lệnh sơ tán được ban hành là vì sự an toàn của người dân".
Các đội cứu hộ đã dựng hàng rào bằng bao cát quanh nhà máy để phòng tình huống hóa chất tràn ra, tránh để chất này chảy vào hệ thống thoát nước mưa, các con suối hay đại dương gần đó.
Ông Covey đặc biệt nhấn mạnh đây là loại hóa chất dễ bay hơi, có độc tính cao và rất dễ cháy.
"Chúng tôi triển khai sơ tán để chuẩn bị cho cả hai khả năng: bồn chứa bị hỏng hoặc phát nổ. Mong người dân tuân thủ các yêu cầu và lệnh sơ tán", ông Covey nói trong một video cập nhật trước đó trên mạng xã hội.
Theo ông Covey, lực lượng chức năng ban đầu đã trung hòa thành công một trong hai bồn chứa bị hư hại. Tuy nhiên đến sáng 22-5, họ xác định bồn chứa còn lại đang "trong tình trạng nguy cấp nhất".
"Bất kỳ hành vi tấn công nào nhằm vào tàu chở dầu và tàu hàng Iran đều sẽ bị đáp trả dữ dội bằng những cuộc tập kích vào tàu bè cũng như cơ sở của Mỹ tại khu vực", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/5 tuyên bố, một ngày sau khi Mỹ không kích hai tàu chở dầu của Tehran trên vịnh Oman.
Không quân IRGC cảnh báo "tên lửa và máy bay không người lái (drone) đã khóa mục tiêu vào kẻ thù". "Chúng tôi đang chờ lệnh khai hỏa", lực lượng này cho hay.
Margot Haddad, phóng viên kênh truyền hình Pháp LCI cùng ngày cho biết Tổng thống Donald Trump trong một cuộc phỏng vấn ngắn đã nói với bà rằng ông kỳ vọng sẽ nhận được câu trả lời "rất sớm" từ Iran cho đề xuất hòa bình mới nhất của Mỹ.
Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy Iran sẽ làm điều này và Ngoại trưởng Abbas Araghchi được cho là đã đặt nghi vấn về độ tin cậy của giới lãnh đạo Mỹ.
"Những động thái leo thang căng thẳng gần đây của lực lượng Mỹ tại vịnh Ba Tư cùng nhiều hành động vi phạm lệnh ngừng bắn đã làm gia tăng nghi ngờ về động lực cũng như mức độ nghiêm túc của phía Mỹ trên con đường ngoại giao", hãng tin Iran ISNA dẫn lời ông Araghchi nói trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 9/5 có cuộc gặp lãnh đạo Qatar, một trung gian quan trọng của Washington trong các cuộc đối thoại với Tehran, thảo luận về "việc tiếp tục phối hợp chặt chẽ nhằm ngăn chặn các mối đe dọa, đồng thời thúc đẩy ổn định và an ninh trên khắp Trung Đông", theo Bộ Ngoại giao Mỹ.
Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani trước đó gặp Phó tổng thống Mỹ JD Vance để bàn về những nỗ lực do Pakistan dẫn dắt nhằm tiến tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài. Iran từng tấn công các địa điểm tại Qatar xuyên suốt cuộc xung đột do quốc gia này cho phép Mỹ đặt các căn cứ không quân lớn.
Tehran tuần trước chuyển cho Washington đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Mỹ, như Iran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu trước chiến sự. Washington sau đó chuyển lại cho Tehran câu trả lời và đang chờ Iran phản hồi.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết Tehran sẽ thông báo lập trường của mình cho nước trung gian Pakistan "sau khi hoàn tất xem xét". Tuy nhiên, cuộc đấu hỏa lực giữa Mỹ và Iran ở eo biển Hormuz ngày 7/5 khiến triển vọng hòa bình hai nước thêm xa vời.
