Chiều qua (6.4), Reuters dẫn một số nguồn tin tiết lộ Mỹ và Iran đã nhận được dự thảo thỏa thuận ngừng bắn trong 45 ngày và mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Dự thảo này được đưa ra bởi Pakistan và cũng đã gửi cho Mỹ lẫn Iran. Tuy nhiên, phản hồi về vấn đề này, Tehran đã bác bỏ việc ngừng bắn ngắn hạn, cho rằng điều này chỉ giúp Mỹ “câu giờ” để chuẩn bị cho các cuộc tấn công khác.
Hãng thông tấn IRNA dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố nước này muốn có một thỏa thuận lâu dài là “chấm dứt chiến tranh và ngăn chặn tái diễn chiến tranh”. Về đề xuất 15 điểm của Washington, ông Baghaei cho biết Tehran đã đưa ra phản hồi và sẽ công bố “khi cần thiết”. Ông nói thêm rằng đừng gắn kết các đàm phán ngoại giao với các tối hậu thư và lời đe dọa bằng các hành động vi phạm tội ác chiến tranh.
Tối hậu thư và lời đe dọa mà người phát ngôn Baghaei đề cập ám chỉ việc Tổng thống Trump mới đây viết trên mạng xã hội rằng Iran phải mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz trước 8 giờ tối thứ ba theo giờ bờ Đông nước Mỹ (tức 7 giờ sáng ngày 8.4 theo giờ VN). Nếu không đáp ứng yêu cầu, Tổng thống Trump đe dọa sẽ tấn công hạ tầng dân sự và nhà máy điện của Iran để nước này phải “sống trong địa ngục”. Lời đe dọa này bị các chính trị gia Mỹ chỉ trích là vi phạm tội ác chiến tranh theo luật quốc tế. Trước đây, ông Trump đã từng đưa ra tối hậu thư tương tự nhưng cũng 2 lần gia hạn.
Giữa bối cảnh đó, giá dầu thô tuy có lúc giảm chút ít nhưng vẫn luôn dao động ở mức cao. Đến tối qua, giá dầu Brent ở mức 108,6 USD/thùng, dầu WTI là 110,4 USD/thùng. Không những vậy, Tập đoàn Goldman Sachs đánh giá nguồn cung năng lượng sắp tới còn khó khăn hơn. Cụ thể, hơn 1 tháng qua thì thế giới vẫn còn nguồn dự trữ nhất định, nhưng nếu nguồn cung năng lượng qua eo biển Hormuz vẫn tiếp tục bị đình trệ trong thời gian tới thì tình trạng thiếu hụt toàn cầu sẽ tăng cao, nhất là thiếu hụt cục bộ, do các nguồn dự trữ bị giảm mạnh. Tình trạng thiếu hụt càng căng thẳng hơn với những nước như Hàn Quốc vốn có khoảng 50% nguồn cung đi qua Hormuz.
Do thiếu hụt nguồn cung, giá nhiên liệu máy bay từ cuối tháng 3 đã tăng lên mức 195 USD/thùng, cao gấp đôi so với mức giá hồi cuối tháng 2 trước khi chiến sự Iran bùng nổ. Khi cuộc chiến càng kéo dài, những quốc gia không tự chế biến nhiên liệu máy bay hoặc nguồn cung hạn chế thì tình hình càng khó khăn hơn.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cảnh báo tổn thất về nguồn cung dầu trong tháng 4 sẽ trầm trọng gấp đôi tháng 3 nếu tình hình còn tiếp diễn, dẫn đến việc thiếu hụt nhiên liệu máy bay và dầu diesel trên diện rộng. Thực tế tình trạng này đang khiến cho nhiều hãng hàng không phải xem xét giảm tần suất bay. Bloomberg dẫn lời người đại diện Hãng hàng không Lufthansa (Đức) đang xem xét ngừng hoạt động 40 chiếc máy bay. Phát ngôn viên của Scandinavian Airlines thì cho biết từ tháng 3 – 4, hãng này giảm khoảng 1.000 chuyến bay do chi phí nhiên liệu máy bay tăng vọt. Hãng hàng không Mỹ United Airlines dự kiến cắt giảm nhiều chuyến bay trong thời gian tới. Tình trạng này dẫn đến hệ quả tất yếu là chi phí di chuyển tăng cao, gây ảnh hưởng lớn đến ngành du lịch.
Chuyên gia Caitlin Welsh, Giám đốc Chương trình An ninh và thực phẩm toàn cầu – Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), cảnh báo sự gián đoạn thị trường năng lượng và phân bón, do cuộc chiến Iran gây ra, đang đe dọa thị trường nông nghiệp và giá lương thực trên toàn thế giới. Cụ thể hơn, bà Welsh chỉ ra cuộc chiến Iran đang ảnh hưởng hệ thống lương thực thông qua 2 lĩnh vực: giá năng lượng và giá phân bón.
Theo đó, giá năng lượng cao dẫn đến giá thực phẩm cao vì một số lý do. Năng lượng tác động từ máy kéo và hệ thống tưới tiêu đến vận chuyển và làm lạnh trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Chi phí năng lượng cao sẽ làm cho giá cả tăng. Hơn nữa, khi giá nhiên liệu hóa thạch tăng dẫn đến nhu cầu chuyển hướng sang các nguồn nhiên liệu thay thế, bao gồm nhiên liệu sinh học. Như thế, nông dân có xu hướng chuyển sang canh tác các loại cây trồng phục vụ cho nhiên liệu sinh học. Bên cạnh đó, giá năng lượng cao làm tăng giá phân bón, bởi khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) là đầu vào quan trọng cho chế biến phân bón dựa trên nitơ. Thực tế, giá LNG kéo theo giá phân bón như amoniac và urê cũng tăng lên. Điều này kết hợp cùng việc giá dầu cao làm tăng chi phí chế biến và vận chuyển, nên mức giá cuối cùng càng cao hơn.
Không những vậy, trước khi cuộc chiến Iran bùng nổ, từ 20 – 30% sản lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, bao gồm khoảng 23% amoniac, 34% urê, và 20% phốt phát được giao dịch. Eo biển này cũng là nơi lưu thông của khoảng 20% LNG và khoảng 45% xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu. Trong đó, lưu huỳnh là một sản phẩm phụ của quá trình chế biến dầu, được sử dụng để sản xuất phân bón phốt phát. Kết quả, đến cuối tháng 3, giá urê kỳ hạn toàn cầu ở mức 693 USD/tấn, tăng 49% so với giá ngay trước cuộc xung đột.
Những thực tế trên gây ảnh hưởng giá cả thực phẩm toàn cầu. Theo một dự báo, nếu cuộc chiến Iran kéo dài đến sau tháng 6 tới đây, đồng thời giá dầu tiếp tục duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong cùng giai đoạn, thì Chương trình Lương thực thế giới của Liên Hiệp Quốc (WFP) ước tính rằng số người phải đối mặt với nạn đói cấp tính có thể tăng thêm 45 triệu người trên khắp thế giới.
Mô tả về hệ thống này, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định nó sẽ “không thua kém” Starlink của tỷ phú Mỹ Elon Musk và “thậm chí có thể vượt trội ở một số khía cạnh”.
Cụm vệ tinh này, mang tên Rassvet, là trung tâm trong nỗ lực của Moscow nhằm xây dựng một hạ tầng không gian độc lập để củng cố chủ quyền quốc gia, tăng cường năng lực tác chiến bằng UAV và duy trì kết nối của Nga trong bối cảnh chịu sức ép từ phương Tây.
Được phát triển bởi công ty hàng không vũ trụ tư nhân Nga Bureau 1440, thuộc tập đoàn IKS Holding, chương trình Rassvet ra mắt vào năm 2023 với 3 vệ tinh thử nghiệm, tiếp theo là một sứ mệnh thử nghiệm thứ 2 vào năm 2024. Tháng 3 vừa qua, Bureau 1440 đã triển khai lô vệ tinh thương mại đầu tiên gồm 16 chiếc.
Các vệ tinh này hoạt động như các trạm 5G, được kết nối với nhau bằng liên lạc laser và có thể truyền dữ liệu với tốc độ lên tới 1Gbit/s cùng độ trễ tối đa 70 mili giây.
Mẫu Rassvet-3 mới nhất được cho là nặng khoảng 370kg, lớn hơn đáng kể so với các mẫu thử nghiệm năm 2023 và 2024. Tổng chi phí của dự án được ước tính khoảng 515 tỷ rúp (khoảng 7 tỷ USD).
Khác với Starlink, Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800km thay vì 450-480 km. Cách tiếp cận này giúp cân bằng giữa số lượng vệ tinh cần thiết với tuổi thọ và vùng phủ sóng của chúng.
Theo RocketLaunch.Live, trang web theo dõi các vụ phóng không gian, lô thứ 2 gồm 16 vệ tinh Rassvet-3 dự kiến được phóng từ sân bay vũ trụ Plesetsk ở miền bắc Nga bằng tên lửa Soyuz-2.
Nga dự kiến có 156 vệ tinh Rassvet trên quỹ đạo vào cuối năm 2026 và tăng con số này lên khoảng 900 vệ tinh vào năm 2035.
Tuy nhiên, quá trình triển khai không hoàn toàn suôn sẻ. Một trong các vệ tinh được phóng hồi tháng 3, được gọi là Object 4, đã gặp sự cố động cơ đẩy và cháy rụi trong khí quyển ngày 6 tháng 6. Bureau 1440 xác nhận tổn thất này nhưng nhấn mạnh rằng năng lực của toàn bộ chòm vệ tinh không bị ảnh hưởng.
Đầu tháng này, Tổng thống Putin xác nhận Moscow đang phát triển các UAV tấn công hạng nặng sử dụng hệ thống điều khiển qua vệ tinh. Các UAV điều khiển bằng vệ tinh rất khó bị gây nhiễu bởi tác chiến điện tử, bởi Rassvet dựa trên mạng 5G phi mặt đất với các chùm sóng vô tuyến tập trung cao phát từ không gian.
Điều này tương tự cách Ukraine sử dụng Starlink để điều phối các cuộc tấn công bằng UAV, trao đổi dữ liệu theo thời gian thực và chống lại các biện pháp gây nhiễu.
Nhiều báo cáo cho rằng quân đội Nga cũng từng sử dụng các thiết bị đầu cuối Starlink trên chiến trường. Tuy nhiên, Moscow khẳng định không có bất kỳ lô hàng Starlink chính thức nào được chuyển tới Nga. Tháng 2, SpaceX đã hành động theo yêu cầu của chính phủ Ukraine nhằm ngăn chặn việc Nga sử dụng các thiết bị đó.
Ngoài ứng dụng quân sự, Rassvet có tiềm năng trở thành hạ tầng thiết yếu đối với một quốc gia quá rộng lớn để có thể phủ kín hoàn toàn bằng cáp quang hoặc trạm phát sóng di động.
Các tháp viễn thông đặc biệt gặp khó khăn tại những vùng thảo nguyên và lãnh nguyên, nơi băng đang tan chảy khiến nền đất dịch chuyển. Vùng phủ sóng vệ tinh có thể đặc biệt hữu ích đối với những khu vực xa xôi nhưng có tầm quan trọng chiến lược như Bắc Cực và Viễn Đông Nga.
Mặc dù truyền thông phương Tây và cả Giám đốc Roscosmos Dmitry Bakanov đều mô tả Rassvet là đối thủ của Starlink, 2 hệ thống có triết lý thiết kế khác nhau.
Starlink dựa vào hàng nghìn vệ tinh nhỏ hoạt động ở độ cao khoảng 450-480km, trong khi Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800km. Điều đó cho phép ít vệ tinh hơn vẫn bao phủ được diện tích lớn hơn, nhưng độ trễ cũng cao hơn phần nào.
SpaceX tập trung vùng phủ sóng Starlink vào các khu vực đông dân cư và có giá trị thương mại cao nhất thế giới, trong khi không cung cấp dịch vụ tại Nga và nhiều khu vực ở châu Phi, châu Á.
Ngược lại, Rassvet được thiết kế để cung cấp vùng phủ ổn định cho Bắc Cực, Siberia, Crimea và Viễn Đông Nga.
Cả hai hệ thống đều có thể kết nối trực tiếp với điện thoại di động thông thường mà không cần phần cứng bổ sung, nhưng chòm vệ tinh của Nga hoàn toàn dựa trên kiến trúc 5G thế hệ mới.
Ông Shelobkov nhấn mạnh rằng Bureau 1440 không cố gắng sao chép Starlink và toàn bộ các linh kiện, hệ thống quan trọng của vệ tinh đều được công ty tự phát triển trong nước.
Rassvet có thể không sánh được với Starlink về số lượng vệ tinh, nhưng điều đó không phải mục tiêu chính. Đối với Moscow, chòm vệ tinh này không nhằm cạnh tranh thương mại với Starlink mà là một công cụ kết nối chiến lược, độc lập.
Dự kiến, ông Andy Burnham, người quay lại Nghị viện Anh một cách ngoạn mục sau 10 năm, sẽ trở thành thủ tướng kế vị ông Starmer.
Ông Starmer có công đưa Công đảng Anh trở lại cầm quyền và có được ảnh hưởng chính trị lấn át được tất cả đảng phái chính trị khác, giúp người kế nhiệm có thể yên ổn cầm quyền cho tới lần bầu cử quốc hội định kỳ vào mùa hè năm 2029.
Tất nhiên, ông Burnham theo đuổi mục tiêu mở ra thời kỳ mới ở nước Anh. Nhưng người mới có thể mở ra được thời kỳ mới ấy hay không thì đến nay chưa ai dám chắc. Công đảng Anh xem ông Burnham là sự lựa chọn giải pháp tốt nhất để chấm dứt tình trạng hỗn độn về chính trị - xã hội hiện tại.
Sau khi trở thành Chủ tịch Công đảng ngày 17.7 và thủ tướng Anh ngày 20.7 tới, ông Burnham phải bắt tay ngay vào việc dọn dẹp các vấn đề mà người tiền nhiệm để lại. Đó là hệ thống y tế không còn khả năng tài chính, chi phí cho dịch vụ phúc lợi xã hội tăng cao, quyết sách của người tiền nhiệm tăng rất mạnh ngân sách cho quốc phòng và quân sự, người dân sa sút lòng tin vào Công đảng Anh và mối quan hệ đầy trắc trở giữa Anh với Mỹ và EU.
Người mới nhanh chóng đến được đỉnh cao quyền lực ở Anh bởi hiện là hy vọng của Công đảng Anh và là kỳ vọng của dân chúng trên đảo quốc về việc nhanh chóng khôi phục được tăng trưởng kinh tế, kiên định và triệt để thực thi những cuộc cải tổ chính trị - xã hội cấp thiết, ưu tiên đối nội trước đối ngoại. Nếu không nhanh chóng đưa lại được thành quả cầm quyền cụ thể thì người mới sẽ không có được đủ thời gian để mở ra thời mới.
Trong đoạn video đăng trên X có tựa đề "Bộ có T cao", trong đó T là chữ viết tắt của testosterone (hormone sinh dục nam), Bộ trưởng Hegseth nói rằng ông đã cho phép triển khai chương trình kiểm tra testosterone ở binh sĩ nhằm đảm bảo "quân nhân có mức testosterone phù hợp để phát huy tối đa khả năng tác chiến".
Các đối tượng cần kiểm tra hằng năm là binh sĩ từ 30 tuổi trở lên, trong khi những người trẻ hơn có thể đăng ký nếu muốn. Những binh sĩ có nồng độ testosterone thấp sẽ được đề nghị tiến hành thực hiện liệu pháp thay thế testosterone trên cơ sở tự nguyện.
Đây là liệu pháp dùng hormone tổng hợp để bù đắp lượng testosterone bị thiếu hụt.
Sáng kiến trên được triển khai trong lúc những quan chức khác trong chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy việc mở rộng khả năng tiếp cận các liệu pháp điều trị bằng testosterone.
"Chúng tôi có trách nhiệm cung cấp cho các chiến binh sự chăm sóc sức khỏe tốt nhất thế giới, và chương trình này thực hiện cam kết đó", ông Hegseth nói trong đoạn clip.
Việc sử dụng testosterone cho các mục đích không vì điều trị y tế, như tăng cơ bắp bằng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ, đang bị nghiêm cấm trong quân đội Mỹ.
Ông nhấn mạnh chương trình mới không nhằm mục đích tăng cơ bắp một cách nhân tạo, mà hướng đến chăm sóc sức khỏe lâu dài, đảm bảo quân nhân luôn duy trì thể trạng khỏe mạnh, khả năng phục hồi và năng lực thực hiện nhiệm vụ
Phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell cùng ngày thông báo chương trình sàng lọc bắt buộc về testosterone sẽ có hiệu lực ngay tức khắc cho toàn bộ các quân nhân đang tại ngũ và lực lượng dự bị từ 30 tuổi trở lên.
Đài BBC dẫn lời bác sĩ Mohit Khera, người năm ngoái dẫn đầu hội đồng chuyên gia của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) về sàng lọc và sử dụng testosterone trong quân đội, cho rằng toàn bộ nam giới trên 30 tuổi nên được xét nghiệm.
Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng cần phải thận trọng khi tiến hành điều trị, và chỉ thực hiện khi xuất hiện những triệu chứng lâm sàng phù hợp.
