Chiều qua (6.4), Reuters dẫn một số nguồn tin tiết lộ Mỹ và Iran đã nhận được dự thảo thỏa thuận ngừng bắn trong 45 ngày và mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Dự thảo này được đưa ra bởi Pakistan và cũng đã gửi cho Mỹ lẫn Iran. Tuy nhiên, phản hồi về vấn đề này, Tehran đã bác bỏ việc ngừng bắn ngắn hạn, cho rằng điều này chỉ giúp Mỹ “câu giờ” để chuẩn bị cho các cuộc tấn công khác.
Hãng thông tấn IRNA dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố nước này muốn có một thỏa thuận lâu dài là “chấm dứt chiến tranh và ngăn chặn tái diễn chiến tranh”. Về đề xuất 15 điểm của Washington, ông Baghaei cho biết Tehran đã đưa ra phản hồi và sẽ công bố “khi cần thiết”. Ông nói thêm rằng đừng gắn kết các đàm phán ngoại giao với các tối hậu thư và lời đe dọa bằng các hành động vi phạm tội ác chiến tranh.
Tối hậu thư và lời đe dọa mà người phát ngôn Baghaei đề cập ám chỉ việc Tổng thống Trump mới đây viết trên mạng xã hội rằng Iran phải mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz trước 8 giờ tối thứ ba theo giờ bờ Đông nước Mỹ (tức 7 giờ sáng ngày 8.4 theo giờ VN). Nếu không đáp ứng yêu cầu, Tổng thống Trump đe dọa sẽ tấn công hạ tầng dân sự và nhà máy điện của Iran để nước này phải “sống trong địa ngục”. Lời đe dọa này bị các chính trị gia Mỹ chỉ trích là vi phạm tội ác chiến tranh theo luật quốc tế. Trước đây, ông Trump đã từng đưa ra tối hậu thư tương tự nhưng cũng 2 lần gia hạn.
Giữa bối cảnh đó, giá dầu thô tuy có lúc giảm chút ít nhưng vẫn luôn dao động ở mức cao. Đến tối qua, giá dầu Brent ở mức 108,6 USD/thùng, dầu WTI là 110,4 USD/thùng. Không những vậy, Tập đoàn Goldman Sachs đánh giá nguồn cung năng lượng sắp tới còn khó khăn hơn. Cụ thể, hơn 1 tháng qua thì thế giới vẫn còn nguồn dự trữ nhất định, nhưng nếu nguồn cung năng lượng qua eo biển Hormuz vẫn tiếp tục bị đình trệ trong thời gian tới thì tình trạng thiếu hụt toàn cầu sẽ tăng cao, nhất là thiếu hụt cục bộ, do các nguồn dự trữ bị giảm mạnh. Tình trạng thiếu hụt càng căng thẳng hơn với những nước như Hàn Quốc vốn có khoảng 50% nguồn cung đi qua Hormuz.
Do thiếu hụt nguồn cung, giá nhiên liệu máy bay từ cuối tháng 3 đã tăng lên mức 195 USD/thùng, cao gấp đôi so với mức giá hồi cuối tháng 2 trước khi chiến sự Iran bùng nổ. Khi cuộc chiến càng kéo dài, những quốc gia không tự chế biến nhiên liệu máy bay hoặc nguồn cung hạn chế thì tình hình càng khó khăn hơn.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cảnh báo tổn thất về nguồn cung dầu trong tháng 4 sẽ trầm trọng gấp đôi tháng 3 nếu tình hình còn tiếp diễn, dẫn đến việc thiếu hụt nhiên liệu máy bay và dầu diesel trên diện rộng. Thực tế tình trạng này đang khiến cho nhiều hãng hàng không phải xem xét giảm tần suất bay. Bloomberg dẫn lời người đại diện Hãng hàng không Lufthansa (Đức) đang xem xét ngừng hoạt động 40 chiếc máy bay. Phát ngôn viên của Scandinavian Airlines thì cho biết từ tháng 3 – 4, hãng này giảm khoảng 1.000 chuyến bay do chi phí nhiên liệu máy bay tăng vọt. Hãng hàng không Mỹ United Airlines dự kiến cắt giảm nhiều chuyến bay trong thời gian tới. Tình trạng này dẫn đến hệ quả tất yếu là chi phí di chuyển tăng cao, gây ảnh hưởng lớn đến ngành du lịch.
Chuyên gia Caitlin Welsh, Giám đốc Chương trình An ninh và thực phẩm toàn cầu – Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), cảnh báo sự gián đoạn thị trường năng lượng và phân bón, do cuộc chiến Iran gây ra, đang đe dọa thị trường nông nghiệp và giá lương thực trên toàn thế giới. Cụ thể hơn, bà Welsh chỉ ra cuộc chiến Iran đang ảnh hưởng hệ thống lương thực thông qua 2 lĩnh vực: giá năng lượng và giá phân bón.
Theo đó, giá năng lượng cao dẫn đến giá thực phẩm cao vì một số lý do. Năng lượng tác động từ máy kéo và hệ thống tưới tiêu đến vận chuyển và làm lạnh trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Chi phí năng lượng cao sẽ làm cho giá cả tăng. Hơn nữa, khi giá nhiên liệu hóa thạch tăng dẫn đến nhu cầu chuyển hướng sang các nguồn nhiên liệu thay thế, bao gồm nhiên liệu sinh học. Như thế, nông dân có xu hướng chuyển sang canh tác các loại cây trồng phục vụ cho nhiên liệu sinh học. Bên cạnh đó, giá năng lượng cao làm tăng giá phân bón, bởi khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) là đầu vào quan trọng cho chế biến phân bón dựa trên nitơ. Thực tế, giá LNG kéo theo giá phân bón như amoniac và urê cũng tăng lên. Điều này kết hợp cùng việc giá dầu cao làm tăng chi phí chế biến và vận chuyển, nên mức giá cuối cùng càng cao hơn.
Không những vậy, trước khi cuộc chiến Iran bùng nổ, từ 20 – 30% sản lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, bao gồm khoảng 23% amoniac, 34% urê, và 20% phốt phát được giao dịch. Eo biển này cũng là nơi lưu thông của khoảng 20% LNG và khoảng 45% xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu. Trong đó, lưu huỳnh là một sản phẩm phụ của quá trình chế biến dầu, được sử dụng để sản xuất phân bón phốt phát. Kết quả, đến cuối tháng 3, giá urê kỳ hạn toàn cầu ở mức 693 USD/tấn, tăng 49% so với giá ngay trước cuộc xung đột.
Những thực tế trên gây ảnh hưởng giá cả thực phẩm toàn cầu. Theo một dự báo, nếu cuộc chiến Iran kéo dài đến sau tháng 6 tới đây, đồng thời giá dầu tiếp tục duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong cùng giai đoạn, thì Chương trình Lương thực thế giới của Liên Hiệp Quốc (WFP) ước tính rằng số người phải đối mặt với nạn đói cấp tính có thể tăng thêm 45 triệu người trên khắp thế giới.
Theo Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Hàn Quốc (JCS), vụ phóng diễn ra khoảng 13 giờ ngày 26.5 từ khu vực gần Chongju, tỉnh Bắc Pyongan của Triều Tiên. Tên lửa bay khoảng 80 km trước khi rơi xuống biển.
Đây là vụ phóng tên lửa đầu tiên của Triều Tiên kể từ ngày 19.4, khi Bình Nhưỡng thử một số tên lửa đạn đạo tầm ngắn mà nước này tuyên bố có thể mang đầu đạn chùm. Vụ việc mới nhất cũng đánh dấu lần phóng tên lửa đạn đạo thứ 8 của Triều Tiên trong năm nay, theo Reuters.
"Chúng tôi đã tăng cường giám sát và theo dõi để chuẩn bị cho khả năng Triều Tiên tiếp tục phóng thêm, đồng thời chia sẻ chặt chẽ thông tin liên quan với Mỹ và Nhật Bản, trong khi duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất", JCS cho biết.
Vụ phóng tên lửa diễn ra giữa lúc có nhiều thông tin rằng Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình có thể thăm Triều Tiên vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6, sau cuộc hội đàm thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh gần đây, theo Yonhap.
Đầu tháng 4, Triều Tiên tuyên bố đã thử đầu đạn chùm mới trên tên lửa đạn đạo và vũ khí điện từ. Giới quan sát cho rằng động thái này nằm trong nỗ lực của Bình Nhưỡng nhằm phô diễn năng lực tác chiến trong chiến tranh hiện đại.
Hồi tháng 3, lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tuyên bố vị thế quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân của nước này là "không thể đảo ngược", đồng thời nhấn mạnh việc mở rộng năng lực răn đe hạt nhân tự vệ là thiết yếu đối với an ninh quốc gia.
Sau vụ phóng tên lửa, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ngày 26.5 kêu gọi Triều Tiên đáp lại các nỗ lực hòa bình và giảm căng thẳng của Seoul. Quan chức này khẳng định Hàn Quốc sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên, đồng thời áp dụng cách tiếp cận từng bước, thực dụng và phối hợp chặt chẽ với cộng đồng quốc tế.
Cùng ngày, Hàn Quốc cho biết nước này đặt mục tiêu hạ thủy tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân đầu tiên vào giữa những năm 2030, trong khuôn khổ chương trình mới nhằm đối phó các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa phóng từ tàu ngầm của Triều Tiên.
"Tàu ngầm hạt nhân, được chế tạo trên nền tảng liên minh vững mạnh Hàn Quốc - Mỹ, là biểu tượng cho ý chí của chúng ta trong việc gánh vác trách nhiệm đối với hòa bình và an ninh trên bán đảo Triều Tiên", theo Reuters dẫn lời Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung.
Bộ trưởng Quốc phòng Ahn Gyu-back cho biết tàu ngầm sẽ sử dụng nhiên liệu uranium làm giàu thấp, được phát triển và chế tạo tại Hàn Quốc. Ông nhấn mạnh chương trình này sẽ tận dụng thế mạnh của Hàn Quốc trong lĩnh vực hạt nhân dân sự, đóng tàu và công nghiệp quốc phòng, đồng thời Seoul vẫn duy trì cam kết không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo ông Ahn, Hàn Quốc sẽ phối hợp chặt chẽ với Mỹ để bảo đảm nguồn cung uranium làm giàu thấp, đồng thời làm việc với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) nhằm bảo đảm các nguyên tắc không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Chính phủ Hàn Quốc cho rằng động cơ đẩy hạt nhân sẽ giúp tàu ngầm mới hoạt động dưới nước lâu hơn và có độ cơ động cao hơn so với các tàu ngầm hiện nay.
Động thái này đánh dấu bước đi mới nhất của Mỹ trong việc công nhận bà Rodríguez là lãnh đạo hợp pháp của Venezuela, sau khi quân đội Mỹ bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân Cilia Flores tại Caracas hôm 3.1. Hai người hiện đối mặt các cáo buộc buôn bán ma túy tại Mỹ và họ đã tuyên bố không nhận tội, theo AP ngày 2.4.
Việc dỡ bỏ trừng phạt cho phép bà Rodríguez mở rộng hợp tác với các công ty và nhà đầu tư Mỹ.
Trong phản ứng sau thông báo, bà Rodríguez bày tỏ kỳ vọng quan hệ song phương Mỹ - Venezuela sẽ được cải thiện. "Chúng tôi đánh giá cao quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump như một bước tiến hướng tới bình thường hóa và tăng cường quan hệ giữa hai nước chúng ta", bà viết trên Telegram.
Bà Rodríguez cùng nhiều nhân vật thân cận với ông Maduro từng bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt từ năm 2018 với cáo buộc góp phần duy trì quyền lực cho chính quyền của ông Maduro sau cuộc bầu cử gây tranh cãi.
Tuy nhiên, sau khi ông Maduro bị bắt giữ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chuyển hướng hợp tác sang bà Rodríguez - người hiện dẫn dắt tiến trình tái thiết đất nước và thúc đẩy mở cửa nền kinh tế giàu dầu mỏ này cho đầu tư quốc tế. Tháng 3, Mỹ cũng công nhận bà là "người đứng đầu nhà nước duy nhất" của Venezuela trong một vụ kiện dân sự tại tòa án liên bang.
Song song đó, Mỹ đã nới lỏng các hạn chế đối với ngành năng lượng Venezuela. Tháng 3, Bộ Tài chính Mỹ cho phép công ty dầu khí nhà nước PDVSA bán trực tiếp dầu ra thị trường toàn cầu, bao gồm các doanh nghiệp Mỹ - một thay đổi đáng kể sau nhiều năm siết chặt.
Tuy nhiên, tình hình pháp lý tại Venezuela vẫn phức tạp. Ông Maduro về mặt pháp lý vẫn được coi là tổng thống theo hệ thống trong nước. Sau khi ông bị bắt, Tòa án tối cao Venezuela tuyên bố tình trạng "vắng mặt tạm thời", cho phép bà Rodríguez nắm quyền trong 90 ngày, có thể gia hạn thêm tối đa 6 tháng với sự phê chuẩn của Quốc hội do đảng cầm quyền kiểm soát.
Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội ngày 31-5, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho biết quyết định lên tiếng sau khi nhiều người dùng mạng xã hội Thái Lan bình luận dưới bài viết đánh dấu 27 năm ngày ông tốt nghiệp Học viện Quân sự West Point vào ngày 29-5-1999, báo Khmer Times đưa tin.
West Point là một trong những học viện quân sự danh tiếng nhất thế giới, chuyên đào tạo sĩ quan cho Lục quân Mỹ. Nhiều cựu học viên của trường sau này trở thành tướng lĩnh, chính khách và lãnh đạo cấp cao tại nhiều quốc gia.
Theo nhà lãnh đạo Campuchia, những thông tin tương tự đã từng xuất hiện trong quá khứ nhưng ông không phản hồi.
Tuy nhiên do tin đồn tiếp tục lan truyền trong thời gian gần đây, ông cho rằng cần phải làm rõ để chấm dứt sự hiểu lầm kéo dài nhiều năm.
"Câu trả lời ngắn gọn là tôi không theo học tại West Point bằng chỉ tiêu của quân đội Thái Lan", ông Hun Manet nhấn mạnh.
Ông giải thích rằng việc tuyển sinh học viên quốc tế tại West Point được Chính phủ Mỹ quản lý chặt chẽ. Các quốc gia được cấp suất dành cho học viên nước ngoài không có quyền chuyển nhượng hoặc chia sẻ chỉ tiêu đó cho bất kỳ nước thứ ba nào.
Theo ông, chỉ có phía Mỹ mới quyết định quốc gia nào được cấp chỉ tiêu và số lượng học viên được tiếp nhận mỗi năm.
Các ứng viên muốn theo học phải được Bộ Quốc phòng của chính quốc gia mình đề cử, đồng thời nhận được sự xác nhận từ Đại sứ quán Mỹ tại nước đó.
Ông Hun Manet thông tin bằng tốt nghiệp West Point của ông ghi rõ tư cách là một học viên đến từ Campuchia. Nếu thực sự sử dụng chỉ tiêu của Thái Lan, ông sẽ phải nhận được đề cử từ Bộ Quốc phòng Thái Lan và sự xác nhận từ Đại sứ quán Mỹ tại Thái Lan.
Nhà lãnh đạo Campuchia tiết lộ rằng vào năm 1995, ông đã được Bộ Quốc phòng Campuchia đề cử và được Đại sứ quán Mỹ tại Phnom Penh xác nhận đủ điều kiện nộp hồ sơ vào West Point.
"Điều đó chứng minh rõ ràng rằng chỉ tiêu tôi sử dụng là suất do Mỹ cấp cho Campuchia, chứ không phải cho Thái Lan như một số người đã cáo buộc", ông khẳng định.
Ông cũng cho biết bất kỳ ai muốn kiểm chứng thông tin đều có thể liên hệ Bộ Quốc phòng Thái Lan, Đại sứ quán Mỹ tại Thái Lan hoặc chính Học viện Quân sự West Point.
"Tôi hy vọng lời giải thích này sẽ chấm dứt sự hiểu lầm rằng tôi học tại West Point nhờ chỉ tiêu của quân đội Thái Lan, bởi điều đó không đúng", ông nói.
Thủ tướng Hun Manet tốt nghiệp Học viện West Point năm 1999 trước khi tiếp tục theo học các chương trình sau đại học tại Mỹ và Anh.
Sau đó ông trở về nước, từng giữ chức Tư lệnh Lục quân Hoàng gia Campuchia trước khi bước vào chính trường và trở thành Thủ tướng vào năm 2023.
Ủng hộ tuyên bố của Thủ tướng Campuchia, đại tá Dougall McMillan, cựu Tùy viên Quốc phòng của Đại sứ quán Úc tại Campuchia trong giai đoạn cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, cho biết ông nắm rõ quá trình này.
Trong email gửi báo Khmer Times, ông khẳng định đại tá Bill McMillan, Tùy viên Quốc phòng của quân đội Mỹ tại Campuchia thời điểm đó, chính là người khởi xướng và chịu trách nhiệm cho việc ông Hun Manet được theo học tại West Point.
