Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 25/5 xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc “tấn công tự vệ” nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran đang cố gắng rải thủy lôi xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
CENTCOM tiếp tục “bảo vệ các lực lượng của mình trong khi vẫn duy trì sự kiềm chế trong thời gian lệnh ngừng bắn đang diễn ra”. Quân đội Mỹ khẳng định đây là những đòn tấn công “mang tính phòng vệ”.
Hãng tin Fox News dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết lực lượng Mỹ phát hiện 2 tàu của Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ cũng đã đáp trả sau khi một trận địa tên lửa của Iran nhắm mục tiêu vào các chiến đấu cơ của Mỹ trong khu vực.
Kết quả là, quân đội Mỹ đã phá hủy cả 2 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại thành phố cảng Bandar Abbas.
Ông Adam Clements, cựu quan chức ngoại giao và quan chức Lầu Năm Góc, nói với hãng tin Al Jazeera rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào thành phố cảng Bandar Abbas của Iran không thể khiến thỏa thuận hòa bình “đổ vỡ”.
Ông Clements nhận định, bằng cách tiến hành cuộc tấn công vào khu vực phía nam Iran, Mỹ có thể đang thu thập thông tin tình báo và cố gắng tìm hiểu về các tài sản hàng hải của Iran xung quanh eo biển Hormuz.
“Dường như đó là lý do khiến Mỹ hành động”, ông Clements nói, đề cập đến thông tin rằng lực lượng Mỹ đã nhắm mục tiêu tấn công vào các bệ phóng phóng tên lửa và các tàu của Iran đang đặt thủy lôi.
Đề cập đến cáo buộc của CENTCOM rằng Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz, ông Clements cảnh báo hành động này sẽ “gây ra phản ứng chết người”.
“Iran không nên ngạc nhiên khi Mỹ hành động như vậy”, ông nói.
Ông Clements cho biết ông không “quá ngạc nhiên” khi Mỹ thừa nhận quân đội nước này đã tấn công các mục tiêu ở phía nam Iran.
“Tôi không nghĩ rằng những gì đã xảy ra ở eo biển Hormuz tại Bandar Abbas là không hành động không đáng chú ý. Chắc chắn cần theo dõi nếu hành động này dẫn đến các cuộc tấn công khác. Nhưng tôi nghĩ đây là lúc chúng ta cần phân biệt các vấn đề chiến thuật tác chiến với các vấn đề chiến lược”, cựu quan chức Mỹ nosit hêm.
Ông Clements cho rằng các cuộc đàm phán ngoại giao chính thức giữa Mỹ và Iran vẫn tiếp diễn, và các cuộc tấn công sẽ không làm trật bánh tiến trình tổng thể.
“Đây không phải là hướng đi hoàn hảo như một số người mong muốn, nhưng đó là hướng đi tốt hơn so với việc tái diễn xung đột vào thời điểm này”, ông nói.
Mỹ không muốn vi phạm thỏa thuận ngừng bắn
Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) Mỹ, lực lượng điều phối tất cả các hoạt động quân sự của Mỹ trong và xung quanh Iran, khẳng định các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong 24 giờ qua về cơ bản là để bảo vệ lực lượng Mỹ.
CENTCOM không nói rằng lực lượng Mỹ bị tấn công, nhưng khẳng định hành động của Mỹ là biện pháp phòng ngừa để bảo vệ quân đội trong khu vực gần Iran.
Ngay từ khi thỏa thuận ngừng bắn bắt đầu có hiệu lực, các cuộc đụng độ tương tự đã xảy ra. Ở giai đoạn đó, Mỹ nói rằng nước này chưa vi phạm thỏa thuận ngừng bắn vì không có thương vong. Tổng thống Donald Trump cũng nói rằng ông không coi đây là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn.
Một lần nữa trong sự việc này, Mỹ nói rằng không có quân nhân Mỹ nào bị thương hoặc thiệt mạng. Do vậy, hành động này sẽ không đạt đến mức độ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, từ đó sẽ không làm đổ vỡ các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa các bên.
Mỹ nói rằng họ đang bảo vệ lực lượng của mình trong khi thể hiện sự kiềm chế tối đa trước các cuộc tấn công từ phía Iran.
Tuy nhiên, đây là một thời điểm nhạy cảm đối với cả hai quốc gia. Cuộc tấn công của Mỹ cũng là lời nhắc nhở rằng lực lượng quân sự Mỹ vẫn chưa rời khỏi khu vực và tiếp tục hiện diện để gây sức ép với Iran, đặc biệt trong bối cảnh hai bên đang đàm phán một thỏa thuận tiềm năng để chấm dứt xung đột.
Tổng thống Trump được cho là muốn tiến hành đàm phán và củng cố một thỏa thuận hòa bình với Iran. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ ngày càng mất kiên nhẫn với Tehran.
Ông Trump định phát động một cuộc tấn công vào Iran từ tuần trước, nhưng đã quyết định hoãn lại do sự can thiệp từ các nước Vùng Vịnh. Cuộc tấn công lần này sẽ được coi là một trở ngại nhỏ, nhưng nó sẽ không làm đổ vỡ các cuộc đàm phán hòa bình ở giai đoạn này.
Rạng sáng qua (8.4), chưa đầy 2 giờ trước hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra với Iran, ông viết trên mạng xã hội Truth Social rằng nước này đồng ý thỏa thuận ngừng bắn trong 2 tuần với Iran để tiến hành đàm phán.
Cụ thể, Tổng thống Trump cho biết phía trung gian là Pakistan đề xuất Mỹ tạm dừng "tấn công hủy diệt" nhắm vào Iran với điều kiện Tehran đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz. Và Tổng thống Trump đã đồng ý tạm ngừng ném bom và tấn công Iran trong thời gian hai tuần. Theo ông, Mỹ "đã đạt được và vượt qua tất cả các mục tiêu quân sự, và đang tiến rất xa để đạt thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran và hòa bình ở Trung Đông". "Chúng tôi đã nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran, và tin rằng đó là cơ sở khả thi để đàm phán. Hầu hết các điểm bất đồng trước đây đã được Mỹ và Iran nhất trí, nhưng cần 2 tuần để hoàn tất và thực hiện thỏa thuận", ông Trump viết thêm.
Sau đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần là "một chiến thắng cho Mỹ", đồng thời ca ngợi những nỗ lực của quân đội nước này trong cuộc chiến với Iran.
Cùng ngày 8.4, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran tuyên bố nước này đã giành được một thắng lợi lớn và buộc Mỹ phải chấp nhận kế hoạch 10 điểm của Tehran. Theo đó, kế hoạch 10 điểm của Iran "nhấn mạnh các vấn đề cơ bản" như "việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz dưới sự điều phối của Lực lượng Vũ trang Iran". Tehran cho rằng điều này mang lại cho Iran "vị thế kinh tế và địa chính trị độc nhất vô nhị".
Thực tế, việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên ngay trước thời điểm trước hạn chót mà Tổng thống Trump đưa ra đã đem đến tín hiệu tích cực cho thế giới, nhất là vấn đề kinh tế. Cùng ngày 8.4, giá dầu WTI lẫn Brent đều giảm sâu khoảng 18%, lần lượt còn 93,73 USD/thùng và 92,5 USD/thùng (theo giá cập nhật tối qua). Không những vậy, thị trường chứng khoán Mỹ cũng tăng điểm. Theo CNN, chỉ số Dow Jones tăng vọt 1.374 điểm (tương đương 2,95%), S&P 500 tăng 2,56% và Nasdaq Composite tăng 3,46%.
Dự kiến, ngay trong ngày 10.4 sắp tới, Mỹ và Iran sẽ cử phái đoàn đến Islamabad (Pakistan) để đàm phán. Dù xung đột đã xuống thang đáng kể nhờ thỏa thuận ngừng bắn, nhưng để Mỹ và Iran đồng thuận với nhau thì lại rất khó khăn. Điển hình, một trong 10 điểm mà Iran đưa ra như điều kiện hòa bình là Iran có thể tiếp tục chương trình làm giàu uranium. Tuy nhiên, đây cũng là lằn ranh của phía Mỹ. Liên quan vấn đề này, viết trên mạng xã hội Truth Social tối qua (8.4, theo giờ VN), Tổng thống Trump nhấn mạnh sẽ không có chuyện Mỹ đồng ý cho Iran tiếp tục làm giàu uranium. Không những vậy, chủ nhân Nhà Trắng còn tuyên bố Iran phải phối hợp để dỡ bỏ chương trình hạt nhân.
Trong khi đó, ngược lại thì Iran cũng từng chỉ trích yêu cầu 15 điểm của Mỹ - bao gồm việc Tehran phải dỡ bỏ chương trình hạt nhân - là "đòi hỏi quá mức, vô lý và phi logic". Thực tế, dù nhiều nhà lãnh đạo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, nhưng giới phân tích chỉ ra rằng những người theo đường lối cứng rắn vẫn đang hoàn toàn kiểm soát chế độ cầm quyền tại Iran. Nên Tehran khó lùi bước trong quá trình đàm phán.
Bên cạnh đó, yêu cầu 10 điểm của Tehran cũng đặt ra việc ngừng tấn công lực lượng Hezbollah ở Li Băng. Nhưng điều này lại lệ thuộc rất nhiều vào Israel nên triển vọng rất thấp, nhất là trong bối cảnh Tel Aviv đang muốn hủy diệt hoàn toàn lực lượng Hezbollah giữa lúc Iran đang gặp khó khăn trong việc tiếp ứng cho Hezbollah.
Trang Free Malaysia Today ngày 21.5 đưa tin chính phủ Mỹ vừa bác bỏ mọi thông tin liên quan việc chính phủ Na Uy và Công ty Kongsberg Defense & Aerospace (Na Uy) hủy bàn giao hệ thống tên lửa tấn công hải quân (NSM) cho Malaysia.
Chính phủ Na Uy đã thu hồi giấy phép xuất khẩu NSM do Malaysia đặt hàng từ công ty này theo hợp đồng năm 2018 nhằm trang bị cho 6 tàu chiến đấu ven bờ, đồng thời nói rằng việc xuất khẩu công nghệ quốc phòng chỉ giới hạn cho các "đồng minh và đối tác thân cận".
Truyền thông loan tin rằng những linh kiện do Mỹ sản xuất trong hệ thống tên lửa trên, nhất là các con quay hồi chuyển điều hướng tiên tiến, có thể liên quan các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, cho phép Washington gián tiếp phủ quyết thỏa thuận.
Tuy nhiên, Đại biện David H Gamble Jr tại Đại sứ quán Mỹ ở Malaysia cho biết Mỹ ủng hộ việc Malaysia mua sắm nhằm củng cố năng lực tấn công hải quân để đối phó với các mối đe dọa trong khu vực và bảo vệ chủ quyền.
Ông Gamble cho biết Mỹ thậm chí còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp các thành phần dẫn đường cần thiết cho tên lửa NSM của Kongsberg vào năm 2024, để đảm bảo hệ thống này được chuyển giao cho Malaysia.
Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Khaled Nordin hôm 19.5 cho biết Malaysia đang yêu cầu Kongsberg bồi thường hơn 1 tỷ ringgit (khoảng 6.640 tỉ đồng) cho các chi phí trực tiếp và gián tiếp. Ông cho biết chính phủ đã thanh toán 95% tổng giá trị mua sắm là 634 triệu ringgit.
Ông nói rằng các chi phí gián tiếp bao gồm việc tháo dỡ các hệ thống giá đỡ tên lửa đã được lắp đặt trên các tàu của hải quân, cũng như việc tích hợp các hệ thống thay thế của các nhà cung cấp khác.
Quyết định của Na Uy về việc hủy bỏ giấy phép xuất khẩu cũng bị Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim chỉ trích, khi ông cho rằng điều đó là không thể chấp nhận được.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Na Uy cho biết không thể bình luận về những trường hợp đơn lẻ vì tính bí mật của Đạo luật Kiểm soát xuất khẩu của nước này là nghiêm ngặt. Bộ này cho biết mong muốn tiếp tục hợp tác và đối thoại mang tính xây dựng với phía Malaysia.
Trong một diễn biến khác, hãng UPI đưa tin Malaysia đang cân nhắc hệ thống tên lửa của Hàn Quốc để thay thế. Các chuyên gia trong ngành cho rằng hệ thống tên lửa đối hạm Haeseong (SSM-700K) của Công ty LIG Nex1 (Hàn Quốc) nằm trong số những ứng viên thay thế hàng đầu.
Báo Bangkok Post dẫn lời Thứ trưởng Giao thông Siripong Angkasakulkiat cho biết kế hoạch hành động thúc đẩy việc sử dụng xe điện (EV) gồm hai biện pháp chính được đề xuất sau các cuộc thảo luận với Cục Vận tải đường bộ.
Biện pháp thứ nhất là mở rộng chính sách đổi xe cũ, không chỉ áp dụng cho xe cá nhân mà còn bao gồm cả xe công cộng, đặc biệt là taxi.
Chính phủ kỳ vọng việc này sẽ khuyến khích các đơn vị vận tải chuyển sang sử dụng xe điện nhằm giảm chi phí nhiên liệu và ô nhiễm không khí đô thị.
Biện pháp thứ hai là giảm thuế phương tiện hằng năm đối với xe điện và xe hybrid, với mức giảm lên tới 80% hoặc miễn hoàn toàn trong giai đoạn chuyển đổi.
Đề xuất này nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người sử dụng và thúc đẩy việc tiếp cận công nghệ sạch.
Ông Siripong cho biết các tác động tài khóa của chính sách đang được xem xét cùng Bộ Tài chính trước khi trình lên nội các.
Nếu được phê duyệt, các biện pháp có thể được ban hành dưới dạng sắc lệnh hoàng gia và có hiệu lực từ tháng 6.
Hiện tại có 55.217 đơn vị vận tải và 206.529 phương tiện đã đăng ký tham gia chương trình hỗ trợ nhiên liệu diesel của chính phủ.
Chương trình này áp dụng cho xe buýt công cộng, xe tải nhỏ (van), taxi, xe ôm và phương tiện vận tải hàng hóa.
Taxi chạy xăng sẽ nhận khoản hỗ trợ cố định 5.040 baht (khoảng 3,6 triệu đồng) mỗi xe, với điều kiện hoàn thành ít nhất 2.500km hoạt động trong thời gian hỗ trợ 42 ngày, được theo dõi thông qua ứng dụng của Cục Vận tải đường bộ.
Chính phủ Thái Lan xác định taxi chạy xăng và các phương tiện cá nhân cũ là nhóm mục tiêu chính trong kế hoạch chuyển đổi sang xe điện, nhằm đạt mục tiêu 300.000 xe EV lưu thông trên đường.
Ngoài ra các ưu đãi dành riêng cho taxi cũng đang được xem xét để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, đồng thời Chính phủ khẳng định quy định giấy phép lái xe vận tải công cộng vẫn chỉ áp dụng cho công dân Thái Lan.
