Tổng thống Mỹ Donald Trump đã vạch ra kế hoạch tiêu hủy uranium làm giàu của Iran, nói rằng số vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý tại chỗ hoặc đưa đến một địa điểm khác.
“Uranium làm giàu (bụi hạt nhân!) sẽ được chuyển giao ngay lập tức cho Mỹ để mang về và tiêu hủy hoặc, tốt hơn hết là, phối hợp với Cộng hòa Hồi giáo Iran, tiêu hủy tại chỗ hoặc tại một địa điểm chấp nhận được khác, với sự chứng kiến của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử, hoặc cơ quan tương đương, trong quá trình này”, ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 25/5.
Tuần trước, Tổng thống Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục rằng Mỹ sẽ không nhượng bộ trong việc thu hồi uranium làm giàu của Iran, nhưng vẫn thể hiện sự cởi mở đối với sự tham gia của Tehran trong quá trình này.
“Chúng ta có thể sẽ tiêu hủy chúng sau khi thu được, nhưng chúng ta sẽ không để họ có được chúng”, ông Trump nhấn mạnh.
Một trong những điều kiện mà Mỹ đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Iran là Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát đối với uranium làm giàu cao. Washington lo ngại Tehran có thể sử dụng số uranium làm giàu này để chế tạo vũ khí hạt nhân – một ngưỡng mà Mỹ coi là “lằn ranh đỏ”.
Iran hiện nắm giữ hơn 400kg uranium được làm giàu đến 60%, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Mức uranium dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân thường yêu cầu độ làm giàu từ 90% trở lên.
Tổng thống Trump đã viện dẫn năng lực hạt nhân của Iran là một trong những lý do chính để phát động chiến dịch quân sự chống lại Tehran.
Ông Trump cho biết uranium đã làm giàu của Iran “có thể” được cất giấu, nhưng ông khẳng định Mỹ sẽ “thu hồi” số vật liệu này. Ông cũng cảnh báo Mỹ đang theo dõi sát sao các cơ sở hạt nhân của Iran cũng như bất kỳ nỗ lực nào nhằm khai thác vật liệu này.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ rằng họ đang phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran khẳng định họ có quyền phát triển chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.
Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga vẫn để ngỏ đề xuất chuyển giao uranium làm giàu của Iran sang Nga, và Moscow vẫn coi đây là một lựa chọn khả thi để giảm leo thang căng thẳng.
Theo Tổng thống Putin, Moscow sẵn sàng lưu trữ uranium làm giàu của Iran, tương tự thỏa thuận năm 2015 – một mô hình ban đầu được tất cả các bên chấp nhận trước khi Mỹ thay đổi lập trường.
Theo Tổng thống Putin, Mỹ, Iran và Israel ban đầu đã đồng ý với ý tưởng này. Tuy nhiên, cả Washington và Tehran sau đó đều đưa ra lập trường cứng rắn hơn. Mỹ yêu cầu uranium của Iran chỉ được đưa đến lãnh thổ nước này, trong khi Tehran đề xuất thành lập một liên danh Nga – Iran trên lãnh thổ của mình để pha loãng uranium. Cuối cùng, tình hình đã rơi vào bế tắc.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, ngày 30-5, trả lời câu hỏi về phản ứng của Việt Nam trước việc Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) ngày 29-5 công bố khởi xướng điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ, đối với một số vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ:
"Quan điểm, nỗ lực và kết quả của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được nêu rõ trong các phát biểu ngày 1-5 và 14-5 vừa qua. Tăng cường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là chủ trương nhất quán của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế".
Theo đại diện Bộ Ngoại giao Việt Nam, việc USTR khởi xướng điều tra theo Mục 301 là thủ tục được tiến hành theo pháp luật Mỹ. Các vấn đề liên quan sẽ tiếp tục được xem xét trên cơ sở trao đổi, tham vấn giữa hai bên trong quá trình điều tra.
"Thời gian qua, hai bên đã duy trì trao đổi chặt chẽ về vấn đề này. Phía Mỹ ghi nhận tích cực chủ trương cũng như những bước đi, biện pháp của Việt Nam.
Chúng tôi sẵn sàng tiếp tục tham vấn, chia sẻ thông tin và làm rõ các chính sách, quy định cũng như các biện pháp đang và sẽ triển khai, đồng thời đề nghị phía Mỹ đánh giá khách quan, công bằng, ghi nhận đầy đủ những nỗ lực và kết quả thực chất của Việt Nam, trên tinh thần hợp tác, xây dựng, phù hợp với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Mỹ vì lợi ích của người dân, doanh nghiệp nói riêng và của hai nước nói chung", người phát ngôn Phạm Thu Hằng cho biết.
Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ được thiết kế nhằm xử lý các hành vi được cho là ảnh hưởng đến thương mại của nước này.
Trước đó vào hôm 30-4, Mỹ xác định Việt Nam là "quốc gia nước ngoài ưu tiên" trong báo cáo đánh giá thường niên về tình hình bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn cầu.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng đã có các tuyên bố vào ngày 1-5 và 14-5 liên quan đến vấn đề này.
Trong đó, hôm 1-5, bà Phạm Thu Hằng khẳng định bảo vệ sở hữu trí tuệ là ưu tiên cao, chủ trương, chính sách xuyên suốt của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường minh bạch và chuyển đổi mô hình tăng trưởng lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.
Sau đó vào hôm 14-5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao nhấn mạnh Việt Nam kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Bà cho biết thêm những nỗ lực của Việt Nam trong cải thiện môi trường đổi mới sáng tạo, bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) ghi nhận, với xếp hạng năm 2025 đạt 44/139 quốc gia và nền kinh tế về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, thuộc nhóm các nước có kết quả tích cực trong ASEAN về lĩnh vực này.
Đặc biệt, ngày 5-5 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nhằm nỗ lực tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả thực chất trong lĩnh vực này.
"Điều này thể hiện chủ trương nhất quán của Việt Nam trong việc tăng cường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, gắn với yêu cầu phát triển bền vững, xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, an toàn và thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế", người phát ngôn Phạm Thu Hằng khẳng định hôm 14-5.
Viết trên tài khoản Truth Social, Tổng thống Trump cho hay lãnh đạo các nước Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE đề nghị ông ngừng kế hoạch tấn công Iran, trong bối cảnh các cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra. Tuy nhiên, ông cũng chỉ đạo quân đội "sẵn sàng mở cuộc tấn công toàn diện quy mô lớn theo lệnh" trong trường hợp hai bên không đạt được thỏa thuận.
Phát biểu sau đó tại một sự kiện ở Nhà Trắng, ông Trump cập nhật rằng đã có những tiến triển hết sức tích cực, và các đồng minh Ả Rập của Mỹ đều cho rằng sắp đạt được thỏa thuận. Theo ông Trump, Washington hoàn toàn hài lòng nếu đạt được một thỏa thuận ngăn chặn Tehran tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, IRNA hôm qua đưa tin Tehran đã gửi đề xuất hòa bình mới nhất cho Washington, yêu cầu Mỹ chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm Li Băng, rút quân khỏi các khu vực gần Iran và bồi thường thiệt hại do xung đột. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết Tehran còn muốn Mỹ dỡ bỏ các lệnh cấm vận, trả lại những tài sản bị đóng băng và chấm dứt phong tỏa hàng hải đối với nước này.
Dù chưa bên nào đề cập khả năng nhượng bộ trong quá trình đàm phán, một quan chức cấp cao Iran hôm 18.5 cho hay Washington có vẻ như đang nới lỏng một số yêu cầu. Có tin Washington tỏ ra linh hoạt hơn khi đồng ý để Iran tiếp tục một số hoạt động hạt nhân dân sự dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế.
Theo Hãng tin AFP, trong đoạn video đăng trên mạng xã hội X ngày 28-5, Đại sứ Israel tại Liên hợp quốc Danny Danon gọi quyết định đưa Israel vào danh sách đen liên quan cáo buộc sử dụng bạo lực tình dục tại các khu vực xung đột là "điều vô lý".
"Tổng thư ký Antonio Guterres và đội ngũ của ông ấy tiếp tục lan truyền những điều giả dối chống lại Israel. Việc xếp chúng tôi cùng danh sách với các tay súng Hamas là điều không thể chấp nhận", ông Danon tuyên bố.
Phái bộ Israel tại Liên hợp quốc thông báo sẽ không duy trì bất kỳ liên lạc nào với văn phòng Tổng thư ký chừng nào ông Guterres còn tại nhiệm. "Chúng tôi đã chấm dứt quan hệ với vị tổng thư ký này", ông Danon nhấn mạnh.
Đáp lại, người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc, ông Stephane Dujarric, cho biết phía tổ chức đã ghi nhận các phát biểu từ phía Israel. "Về phần mình, cánh cửa của tổng thư ký vẫn luôn rộng mở", ông Dujarric nói.
Theo AFP, báo cáo thường niên của Tổng thư ký Liên hợp quốc về bạo lực tình dục trong xung đột thường được gửi trước cho các quốc gia liên quan trước khi công bố chính thức.
Hồi tháng 8 năm ngoái, báo cáo này từng cảnh báo Israel có thể bị đưa vào danh sách các bên bị nghi ngờ hoặc chịu trách nhiệm về bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang. Hamas hiện cũng nằm trong danh sách này.
Liên hợp quốc cho biết họ có "thông tin đáng tin cậy" về các hành vi bạo lực tình dục bị cáo buộc do lực lượng an ninh Israel thực hiện đối với tù nhân Palestine trong các nhà tù và cơ sở giam giữ khác.
Cơ quan này cũng cho hay các thanh tra viên Liên hợp quốc đã không được phép tiếp cận những địa điểm trên.
Đại sứ Danon ngay lập tức bác bỏ cáo buộc, khẳng định Israel từng mời đại diện Liên hợp quốc tới kiểm tra thực tế, nhưng phía tổ chức "đã không tới".
Giới chức Israel nhiều lần chỉ trích ông Antonio Guterres cùng nhiều quan chức Liên hợp quốc vì lên án các cuộc không kích của Israel tại Gaza. Năm 2024, ông Guterres từng bị Israel tuyên bố là "người không được hoan nghênh".
