Phát biểu mở đầu phiên thảo luận với chủ đề “Những ưu tiên trong bối cảnh chiến lược thay đổi ở châu Á” thuộc khuôn khổ Đối thoại Shangri-La 2026 ngày 30-5, Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn xác nhận ASEAN và Trung Quốc cùng đặt mục tiêu hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) ngay trong năm nay.
Khi được hỏi về những khó khăn đang cản trở việc hoàn tất COC, ông Kao cho biết lần đầu tiên trong tiến trình đàm phán, ASEAN và Trung Quốc đã cùng ấn định mốc thời gian cho việc hoàn tất bộ quy tắc.
“Đây là lần đầu tiên chúng tôi đặt ra mốc thời gian. Cả hai bên đều họp hằng tháng và phải tạo ra tiến triển”, ông Kao cho biết.
Ông nhắc lại rằng từ năm 2023, hai bên đã nhất trí phải hoàn tất COC trong vòng ba năm đầu tiên và “năm nay là năm thứ ba”.
Ông bày tỏ tin tưởng đàm phán COC sẽ khép lại trước cuối năm nay, song cũng chỉ ra hai vấn đề then chốt vẫn còn bỏ ngỏ: liệu COC có mang tính ràng buộc hay không, và cơ chế giám sát, thực thi sẽ được thiết lập ra sao.
“Từ nay đến cuối năm vẫn còn thời gian. Tôi có thể nói rõ rằng có cam kết rõ ràng từ cả hai phía để tiến về phía trước”, Tổng thư ký ASEAN nói.
Trả lời câu hỏi về vị thế của ASEAN giữa cuộc cạnh tranh khoáng sản chiến lược Mỹ – Trung, ông Kao khẳng định: “Chúng tôi không muốn chọn bên. Chúng tôi phải tiếp xúc với tất cả: Mỹ, Trung Quốc, Pháp, Hàn Quốc, Ấn Độ và cả Liên minh châu Âu (EU)”.
Đây là lập trường ông nhấn mạnh xuyên suốt phần trả lời sáng 30-5.
Ông cho biết ASEAN đã lập Hội nghị Bộ trưởng về khoáng sản, tổ chức thường niên nhằm tạo kênh tham vấn với các đối tác.
Ông đồng thời nhấn mạnh cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều là “đối tác toàn diện” và là những nguồn đầu tư nước ngoài quan trọng nhất của khối. Theo ông, đó là lý do ASEAN có lợi ích thiết thực trong việc không ngả về bên nào.
Trước đó trong bài phát biểu mở màn phiên thảo luận, ông Kao phác thảo năm ưu tiên chiến lược của ASEAN: thúc đẩy hợp tác thực chất và bao trùm thông qua Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (AOIP); bảo vệ vai trò trung tâm và đoàn kết nội khối; giữ vững trật tự khu vực dựa trên luật lệ; củng cố vai trò ASEAN như một lực lượng kết nối và ổn định và xây dựng khả năng chống chịu trên mọi lĩnh vực, từ chuỗi cung ứng đến hạ tầng số.
Tổng thư ký Kao cảnh báo bên cạnh các lĩnh vực truyền thống, an ninh khu vực nay còn trải rộng sang các không gian số, công nghệ, tài chính, hàng hải, mạng và thông tin.
Ông dẫn xung đột Trung Đông làm minh chứng: những sự kiện xảy ra ngoài khu vực vẫn có thể nhanh chóng lan tới Đông Nam Á, làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng lên cao và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.
Từ đó ông kêu gọi xây dựng khả năng chống chịu không chỉ dừng ở mức phản ứng khi khủng hoảng xảy ra, mà phải được duy trì liên tục như một trụ cột cốt lõi trong chiến lược quốc gia và khu vực.
Ông nhấn mạnh điều mà các quốc gia trong khu vực tìm kiếm là “một môi trường mà tất cả đều có thể theo đuổi an ninh và thịnh vượng mà không phải lo sợ bị ép buộc, và không bị buộc phải chọn bên”.
Nhân kỷ niệm 50 năm Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) trong năm 2026, ông Kao nhắc các nước trong khu vực đừng xem hòa bình là điều hiển nhiên.
“Câu trả lời của ASEAN trước một thế giới ngày càng nhiều cạnh tranh không phải là co cụm lại, mà là đoàn kết sâu sắc hơn, mở rộng quan hệ đối tác và dấn thân có chủ đích hơn vào những thách thức của thời đại,” ông nhấn mạnh.
Quân đội Iran đưa ra tuyên bố cứng rắn như trên vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng Washington sẽ giáng một đòn "cực kỳ mạnh" vào Iran trong vòng vài tuần, dù Iran "về cơ bản đã bị tàn phá" và Mỹ đang trên đà đạt được các mục tiêu quân sự của mình, theo Reuters.
Phát ngôn viên Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran Ebrahim Zolfaqari đáp lại rằng đánh giá của Mỹ và Israel về khả năng quân sự của Iran là "chưa đầy đủ". Ông nói thêm rằng Iran sẽ tăng cường các hành động quân sự, với các cuộc tấn công "nghiêm trọng hơn, rộng lớn hơn và tàn phá hơn" dành cho các đối thủ của mình.
Trước đó, quân đội Israel thông báo hệ thống phòng không đã đáp trả các đợt phóng tên lửa của Iran vào sáng sớm 2.4, trong đó có ít nhất 2 cuộc tấn công sau khi Tổng thống Trump đưa ra tuyên bố trên.
Sau vụ tấn công đầu tiên, cảnh sát Israel cho hay họ đã được gọi đến "một số" địa điểm bị ảnh hưởng ở miền trung Israel. AFP dẫn một số nguồn tin cho hay có 4 người bị thương nhẹ ở khu vực Tel Aviv.
Truyền thông Israel cho rằng thiệt hại trên một khu vực tương đối rộng là do việc sử dụng bom chùm. Iran và Israel trước đây đã cáo buộc lẫn nhau sử dụng bom chùm.
Trong vòng khoảng 6 giờ sau vụ tấn công đầu tiên, quân đội Israel tuyên bố đã "xác định được tên lửa phóng từ Iran về phía lãnh thổ Nhà nước Israel" thêm 3 lần nữa, kích hoạt còi báo động không kích trên phần lớn miền bắc và miền trung Israel.
Bộ Tư lệnh Hậu phương của quân đội Israel sau đó thông báo người dân "được phép rời khỏi các khu vực được bảo vệ ở tất cả các khu vực trên cả nước". Hiện chưa có báo cáo ngay lập tức về thương vong hoặc thiệt hại do các vụ tấn công sau đó.
Tại miền bắc Israel, vào sáng sớm 2.4 cũng có còi báo động không kích cảnh báo về các cuộc tấn công sắp tới từ Lebanon, theo Bộ Chỉ huy Hậu phương.
Lực lượng Hezbollah ở Lebanon, một đồng minh của Iran tham gia cuộc chiến vào ngày 2.3, đã nhận trách nhiệm về vụ phóng rốc két nhắm vào quân đội Israel ở khu vực biên giới và một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào một ngôi làng. Hiện chưa có báo cáo về thương vong hay thiệt hại nào, theo AFP.
Theo Hãng tin AFP, trước đó hai bên đã nhất trí tạm dừng giao tranh 32 giờ, từ 16h ngày 11-4 (giờ Matxcơva) đến hết ngày 12-4, nhân dịp lễ Phục sinh Chính Thống giáo.
Tuy nhiên theo Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine, tính đến 7h sáng 12-4, nước này đã ghi nhận 2.299 vụ vi phạm lệnh ngừng bắn, trong đó có 28 cuộc tấn công trên bộ, 479 vụ pháo kích, 747 đợt tấn công bằng máy bay không người lái (drone) và 1.045 vụ sử dụng drone FPV.
Phía Ukraine cho biết không phát hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa, bom dẫn đường hay drone kiểu Shahed trong khoảng thời gian này.
Ở chiều ngược lại, Bộ Quốc phòng Nga ngày 12-4 cũng cáo buộc Ukraine vi phạm lệnh ngừng bắn 1.971 lần trong cùng giai đoạn, theo Hãng thông tấn TASS.
Matxcơva cho rằng lực lượng Ukraine đã nã pháo hoặc sử dụng xe tăng 258 lần, tiến hành 1.329 cuộc tấn công bằng drone và 375 vụ sử dụng nhiều loại đạn dược khác.
Ngoài ra, Nga còn cáo buộc quân đội Ukraine thực hiện ba cuộc tấn công vào ban đêm và bốn nỗ lực tiến công dọc chiến tuyến, song Matxcơva cho biết đã đẩy lùi toàn bộ.
Theo AFP, đây không phải lần đầu lệnh ngừng bắn dịp lễ Phục sinh bị phá vỡ. Năm ngoái, hai bên cũng đạt thỏa thuận tương tự nhưng nhanh chóng cáo buộc nhau vi phạm trên diện rộng.
Những tháng gần đây, các vòng đàm phán do Mỹ làm trung gian vẫn chưa thể thu hẹp khoảng cách giữa hai bên. Tiến trình này càng thêm phức tạp khi căng thẳng giữa Mỹ với Iran leo thang, khiến sự chú ý của Washington dịch chuyển sang khu vực Trung Đông.
"Sẽ là chính xác nếu nói rằng chúng tôi đã đạt được kết luận đối với phần lớn các vấn đề đang được thảo luận. Tuy nhiên, nếu bảo rằng điều này đồng nghĩa với việc việc ký kết một thỏa thuận đã cận kề, thì không ai có thể đưa ra lời khẳng định như vậy", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 25/5 cho biết.
Ông Baghaei nói thêm, Iran đang đàm phán về việc chấm dứt xung đột chứ không thảo luận về các vấn đề hạt nhân ở thời điểm hiện tại. Ông cũng nhắc lại rằng những thay đổi trong lập trường của các quan chức Mỹ đang gây ra nhiều trở ngại cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Đây là bình luận chính thức đầu tiên của Iran sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối ngày 23/5 thông báo thỏa thuận hòa bình tiềm năng với Iran “phần lớn đã đàm phán xong”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 24/5 cho biết, một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột với Iran có thể sẽ thành hình "ngay hôm nay”. Tuy nhiên, không lâu sau đó, Tổng thống Trump cho biết, ông đã chỉ đạo đoàn đàm phán của Mỹ không vội ký thỏa thuận với Iran vì “thời gian đang đứng về phía chúng ta”.
Các nguồn tin cho hay, theo dự thảo thỏa thuận đình chiến giữa Mỹ và Iran, 2 bên sẽ gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Trong thời gian này, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ có thể tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.
Bản dự thảo thỏa thuận cũng bao gồm các cam kết từ phía Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời tiến hành đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium và loại bỏ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của nước này.
Thế tiến thoái lưỡng nan của ông Trump
Khi có thêm nhiều chi tiết của một thỏa thuận tiềm năng được tiết lộ, ông Trump sẽ phải đối mặt với một vài câu hỏi quan trọng. Thứ nhất, liệu thỏa thuận cuối cùng của ông có chặt chẽ hơn thỏa thuận với Iran năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama không? Thứ hai, liệu việc ông Trump hủy bỏ thỏa thuận đó có đưa Mỹ vào một vị thế tốt hơn đối với Iran hay không?
Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột do chính ông lựa chọn để chống lại Iran đang đến rất gần. Tuy nhiên, mỗi lần như vậy, những dự đoán của ông đều hóa ra chỉ là hy vọng.
Những chi tiết đang dần lộ diện về một thỏa thuận tiềm năng với Iran cho thấy các điều khoản của một thỏa thuận hòa bình có thể nằm ngoài khả năng của ông Trump trong việc biến nó thành một chiến thắng vang dội.
Cuối cùng, Mỹ có thể giải băng một số tài sản của Iran và từng bước dỡ bỏ lệnh phong tỏa để thuyết phục Iran mở cửa lại eo biển Hormuz.
Trong khi đó, khoảng thời gian đề xuất 60 ngày để đàm phán nhằm giải quyết các rào cản còn lại đối với việc làm giàu uranium của Iran dường như cũng khá gấp rút nếu xét đến tính chất phức tạp của vấn đề. Lịch sử cho thấy Iran muốn kéo Mỹ vào một giai đoạn ngoại giao kéo dài và không đi đến kết quả nào trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Mỹ và Israel đã coi việc loại bỏ các kho chứa uranium làm giàu ở mức độ cao của Iran là một mục tiêu then chốt. Tuy nhiên, những thương vong có thể xảy ra từ một nỗ lực nhằm thu giữ số vật liệu đó bằng vũ lực là quá lớn, trong khi những nhượng bộ mà Iran sẽ yêu cầu để bàn giao số vật liệu đó thông qua con đường ngoại giao có khả năng sẽ rất cao.
