Ngày 10-4, Đài Fox News tường thuật việc vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz trên thực tế vẫn bị đình trệ, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ – Iran, làm dấy lên những nghi vấn về việc liệu Iran có thực sự tuân thủ điều kiện quan trọng của thỏa thuận hay không.
Khoảng 3.200 tàu – trong đó có khoảng 800 tàu chở dầu và tàu hàng – đang ùn ứ ở phía tây eo biển Hormuz, khi các tàu phải neo chờ trong lúc các hãng vận tải biển chờ đợi thông tin rõ ràng về việc liệu có an toàn để đi qua hay không.
Theo ông Matt Smith – nhà phân tích tại Công ty dữ liệu Kpler, trong những ngày gần đây không có tàu chở dầu nào dám mạo hiểm thực hiện hành trình này.
“Chúng tôi không thấy bất kỳ sản phẩm dầu mỏ nào đi qua khu vực này. Vì vậy thực chất eo biển vẫn đóng cửa. Và đây chính là đòn bẩy mà Iran đang có” – ông nói.
Theo Hãng tin Reuters, dữ liệu theo dõi hàng hải hôm nay cho thấy phần lớn tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong 24 giờ qua là những tàu có liên quan đến Iran, trong khi các tàu khác vẫn trì hoãn hành trình, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ – Iran.
Ba tàu chở dầu – gồm một siêu tàu chở dầu thô có thể vận chuyển tới 2 triệu thùng, một tàu tiếp nhiên liệu và một tàu chở dầu cỡ nhỏ – đều đã rời vùng biển Iran trong 24 giờ qua.
Bốn tàu chở hàng rời, trong đó có một tàu chở quặng sắt từ Iran đi Trung Quốc, cũng đã rời đi trong cùng khoảng thời gian.
Ngày 10-4, Hãng tin AFP dẫn lời một nhà ngoại giao phương Tây cho biết các quốc gia châu Âu và Ả Rập đang gây sức ép lên Israel nhằm chấm dứt các cuộc tấn công vào thủ đô Beirut của Lebanon, hai ngày sau các cuộc không kích chết chóc của Israel vào Lebanon khiến hơn 300 người thiệt mạng.
Chiều 9-4, quân đội Israel đã phát cảnh báo về các cuộc tấn công sắp diễn ra nhằm vào những khu vực rộng lớn và đông dân ở phía nam Beirut, nhưng đến trưa 10-4 (giờ địa phương) vẫn chưa thực hiện lời đe dọa này.
“Các nước châu Âu, các quốc gia vùng Vịnh và Ai Cập đang gây sức ép ngoại giao liên tục nhằm ngăn Israel mở lại các cuộc không kích vào Beirut sau ‘thứ Tư đen tối’ (8-4)” – nhà ngoại giao trên chia sẻ.
Nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon cho biết các chiến binh của họ đã nhắm mục tiêu vào khu vực Kiryat Shmona ở miền bắc Israel, bằng một đội máy bay không người lái tấn công vào ngày 10-4, theo Đài Al Jazeera.
Nhóm này cũng thông báo đang tiếp tục phóng rocket vào các khu định cư Metula, Margaliot và Misgav Am.
Trong diễn biến khác, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết họ đã phá hủy hơn 200 bệ phóng rocket của Hezbollah và tiêu diệt hơn 250 thành viên thuộc các đơn vị pháo binh của lực lượng này, kể từ khi giao tranh bùng phát giữa hai bên hồi đầu tháng 3.
Theo Hãng tin AFP, ngày 10-4, Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ Thổ Nhĩ Kỳ đã điều một đoàn xe viện trợ nhân đạo khẩn cấp từ Thổ Nhĩ Kỳ tới Iran, trong bối cảnh tổ chức này cảnh báo tình hình nhân đạo tại Iran đang ở mức “tuyệt vọng”.
“Nhu cầu nhân đạo tại Iran đang cực kỳ cao” – người phát ngôn Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC), ông Scott Craig, chia sẻ trước khi đoàn xe rời khu vực ngoại ô Ankara.
Ông đánh giá thiệt hại quy mô lớn đối với cơ sở hạ tầng đã khiến cuộc khủng hoảng thêm trầm trọng, đồng thời gây ra những tác động nghiêm trọng về tâm lý và sức khỏe tinh thần đối với người dân.
Đoàn xe viện trợ mang theo khoảng 200 bộ dụng cụ xử lý chấn thương, bao gồm các vật tư y tế khẩn cấp dành cho nạn nhân của các vụ không kích.
Đại sứ Mỹ tại Israel, ông Mike Huckabee (70 tuổi), vừa chia sẻ về cuộc sống của mình trong thời gian Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cho biết ông đã trải qua nhiều tuần tại một trung tâm chỉ huy.
“Sau 6 tuần sống trong trung tâm chỉ huy, ở một phòng cùng hai con chó, ngủ trên giường xếp, nấu ăn bằng lò vi sóng và bếp điện và bị hạn chế di chuyển rất nhiều, chúng tôi đã trở lại nơi ở trong thời gian ngừng bắn” – ông Huckabee viết trên nền tảng X ngày 10-4.
“Cuối cùng cũng được ngủ giường thật! Làm đại sứ đúng là vừa xa xỉ vừa đầy phiêu lưu!” – ông chia sẻ.
Ông Huckabee là người ủng hộ Israel. Ông từng gây tranh cãi hồi tháng 2 khi nói trong một cuộc phỏng vấn rằng ông “sẽ ổn” nếu Israel kiểm soát phần lớn Trung Đông.
Ngày 10-4, bầu không khí bất định bao trùm quanh kế hoạch khởi động đàm phán giữa Mỹ và Iran vào cuối tuần này tại thủ đô Islamabad (Pakistan), khi chưa có thông báo nào về việc các phái đoàn đàm phán tới nơi, trong lúc hai bên liên tục cáo buộc đối phương không thực hiện đúng thỏa thuận ngừng bắn, theo Hãng tin AFP.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ không hài lòng về cách Iran xử lý eo biển Hormuz – tuyến hàng hải lẽ ra phải được mở lại theo thỏa thuận ngừng bắn. Trong khi đó Iran phản ứng giận dữ với các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon, khẳng định Lebanon cũng nằm trong phạm vi thỏa thuận – điều mà Washington bác bỏ.
Dù vậy Islamabad vẫn thúc đẩy công tác chuẩn bị cho cuộc đàm phán. Các nguồn tin cho biết nội dung sẽ bao gồm nhiều vấn đề nhạy cảm, trong đó có chương trình làm giàu uranium của Iran và bảo đảm dòng chảy thương mại tự do qua eo biển Hormuz.
Iran nói rằng sự tham gia của nước này có thể phụ thuộc vào việc Israel ngừng các cuộc tấn công vào Lebanon.
“Đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến phụ thuộc vào việc Mỹ tuân thủ các cam kết ngừng bắn trên mọi mặt trận, đặc biệt là tại Lebanon” – người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nói.
Các quan chức Iran thậm chí cho rằng những cuộc tấn công của Israel ở Lebanon đã khiến tiến trình đàm phán tại Pakistan trở nên “vô nghĩa”.
Theo Hãng tin Reuters, tối 3-4, Thủ tướng Senegal Ousmane Sonko cho biết chính phủ nước này đã đình chỉ toàn bộ các chuyến công tác nước ngoài không thiết yếu của các bộ trưởng và quan chức cấp cao.
Senegal đồng thời cảnh báo về giai đoạn "cực kỳ khó khăn" phía trước trong bối cảnh xung đột Mỹ - Israel với Iran đẩy giá dầu toàn cầu tăng kỷ lục, gây sức ép lên ngân sách quốc gia.
Theo ông Ousmane Sonko, giá dầu hiện ở mức khoảng 115 USD/thùng, gần gấp đôi mức 62 USD/thùng được giả định trong dự toán ngân sách của Senegal.
"Không có bộ trưởng nào trong chính phủ của tôi rời khỏi đất nước, trừ khi đó là nhiệm vụ thiết yếu liên quan đến các công việc đang được triển khai", ông nói.
Thủ tướng Sonko cũng cho biết các chuyến công du tới Niger, Tây Ban Nha và Pháp của ông đã bị hủy bỏ.
Các chính phủ trên khắp khu vực Tây Phi và toàn cầu đang gấp rút ứng phó với khủng hoảng năng lượng bằng nhiều biện pháp như tăng giá nhiên liệu, trợ cấp và áp dụng làm việc từ xa.
Thủ tướng Sonko cho biết những biện pháp này là cơ sở để Senegal - quốc gia đang gánh nợ lớn - đưa ra các bước đi tương tự.
Ông cũng cho biết sẽ công bố thêm các biện pháp trong tuần tới. Dự kiến Bộ trưởng Năng lượng và Mỏ Senegal sẽ sớm trình bày chi tiết các nỗ lực giảm thiểu tác động của cú sốc giá dầu.
Sau gần hai năm điều tra, tòa án quân sự Trung Quốc ngày 7/5 thông báo hai cựu bộ trưởng quốc phòng Ngụy Phượng Hòa và Lý Thượng Phúc bị tuyên tử hình, hoãn thi hành án hai năm và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân. Theo tuyên bố chính thức, ông Ngụy bị kết tội nhận hối lộ, trong khi ông Lý vừa nhận vừa đưa hối lộ.
Án tử hình treo (tử hoãn) là quy định đặc thù chỉ tồn tại trong hệ thống pháp luật hình sự Trung Quốc. Theo Bộ luật Hình sự Trung Quốc, nếu một người bị kết án tử hình nhưng tòa án xét thấy "không bắt buộc phải thi hành án ngay lập tức", người đó sẽ bị tuyên án tử hình kèm theo thời gian thử thách hai năm.
Trong hai năm này, phạm nhân sẽ bị giam giữ và lao động cải tạo. Nếu phạm nhân không cố ý phạm tội mới trong thời gian thử thách, bản án sẽ tự động được giảm xuống thành tù chung thân.
Đây là mức án nặng nhất với các cựu sĩ quan quân đội cấp cao kể từ khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát động chiến dịch chống tham nhũng vào năm 2012.
Trường hợp tướng Trung Quốc gần nhất nhận án tử hình treo là Cốc Tuấn Sơn, cựu phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần. Ông Cốc liên quan tới vụ án tham nhũng hơn 600 triệu nhân dân tệ (khoảng 98 triệu USD) và bị tuyên án vào năm 2015. Ông được cho là đang thụ án tù chung thân trong một nhà tù quân đội.
Vụ án của Cốc Tuấn Sơn đã châm ngòi cho làn sóng điều tra tham nhũng quy mô lớn trong quân đội Trung Quốc (PLA), dẫn đến sự sụp đổ của các cựu phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Quách Bá Hùng và Từ Tài Hậu. Năm 2017, tổng tham mưu trưởng PLA Phòng Phong Huy cũng bị cách chức.
Ông Từ qua đời trong khi chờ tuyên án, trong khi ông Quách và ông Phòng nhận án chung thân thay vì hình phạt nặng hơn là tử hình treo.
"Bản án tử hình treo đóng vai trò như sự răn đe mạnh mẽ đối với các hành vi tham nhũng và sai phạm công vụ khác", tiến sĩ Zi Yang, nghiên cứu viên tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (NTU) ở Singapore, nói.
Ông Ngụy giữ chức bộ trưởng quốc phòng từ năm 2018 đến 2023. Ông Lý là người kế nhiệm và giữ chức vụ này trong bảy tháng trước khi bị cách chức đột ngột. Tại Trung Quốc, Bộ trưởng Quốc phòng chủ yếu đảm nhận vai trò đối ngoại quân sự và hợp tác quốc phòng đa phương, còn cơ quan ra quyết định cao nhất là Quân ủy Trung ương do ông Tập làm Chủ tịch.
Hãng thông tấn Xinhua không cho biết chi tiết về các cáo buộc chống lại ông Ngụy và ông Lý, cũng như không nói rõ họ đã nhận tội như thế nào. Khi đảng Cộng sản Trung Quốc công bố quyết định khai trừ hai người này vào năm 2024, họ nói rằng sai phạm của ông Ngụy và ông Lý là "cực kỳ nghiêm trọng, tác động cực kỳ xấu và thiệt hại đặc biệt to lớn".
Đây là hai trong số hàng chục sĩ quan cấp tướng đã bị điều tra, cách chức và kết án trong ba năm qua, khi ông Tập ngày càng chú trọng vào nỗ lực bài trừ nạn tham nhũng trong lực lượng vũ trang Trung Quốc.
Hồi tháng 1, cấp phó hàng đầu của ông Tập trong Quân ủy Trung ương là tướng Trương Hựu Hiệp, cùng một ủy viên khác là tướng Lưu Chấn Lập bị điều tra với cáo buộc sai phạm. Điều này khiến Quân ủy Trung ương Trung Quốc, vốn có 6 thành viên khi bắt đầu nhiệm kỳ hiện tại vào năm 2022, giờ chỉ còn ông Tập và Phó chủ tịch Trương Thăng Dân.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington ước tính khoảng 100 sĩ quan quân đội cấp cao Trung Quốc đã bị cách chức hoặc không xuất hiện trước công chúng trong thời gian dài, cho thấy họ đang bị điều tra.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc đưa tin trong cuộc họp tháng trước, ông Tập đã chỉ thị rằng chiến dịch chống tham nhũng sẽ tiếp tục.
Điểm chung giữa ông Lý và ông Ngụy là đều từng giữ chức vụ cao trong Lực lượng Tên lửa, vốn được thành lập trong nỗ lực hiện đại hóa quân đội Trung Quốc. Tiền thân của Lực lượng Tên lửa Trung Quốc là Binh chủng Pháo binh số 2, đơn vị mà ông Ngụy Phượng Hòa từng giữ chức tư lệnh.
Ông Lý Thượng Phúc cũng đã dành phần lớn sự nghiệp của mình trong cơ quan mua sắm vũ khí trang bị và Lực lượng Tên lửa. Lực lượng này chịu trách nhiệm vận hành kho vũ khí tấn công tầm xa và răn đe chiến lược của Trung Quốc, được trang bị các khí tài hiện đại và uy lực nhất của nước này.
Chris Buckley, nhà báo chuyên về Trung Quốc của NY Times, cho rằng các bản án dành cho ông Ngụy và ông Lý sẽ là lời cảnh cáo nghiêm khắc với những người khác trong quân đội về quyết tâm theo đuổi cuộc cải tổ của ông Tập, ngay cả khi điều này khiến ông mất đi những chỉ huy cấp cao.
"Giống như ông Cốc, ông Ngụy Phượng Hòa và Lý Thượng Phúc khó có khả năng bị tử hình sau hai năm hoãn thi hành án. Thay vào đó, bản án của họ sẽ được giảm xuống tù chung thân", tiến sĩ Zi Yang của RSIS nhận định.
Tiến sĩ Zi cho rằng các vụ án của ông Ngụy và ông Lý chắc chắn liên quan đến số tiền tham nhũng rất lớn, có khả năng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của Lực lượng Tên lửa và Cục Phát triển Trang bị mà họ từng lãnh đạo.
Tuy nhiên, việc áp dụng án tử hình đối với các sĩ quan cao cấp sẽ gây tổn thất lớn cho tinh thần của PLA và có thể làm mất ổn định đội ngũ sĩ quan.
"Do đó, án tử hình treo đại diện cho một giải pháp trung hòa: đủ nghiêm khắc để buộc phải tuân thủ, nhưng không đến mức gây ra những rủi ro không đáng có", tiến sĩ Zi nhận xét.
Sau hơn 4 năm, ý nghĩa lớn nhất của lệnh ngừng bắn 72 giờ không phải là "hòa bình", mà là mở ra niềm hy vọng của nhiều gia đình Nga và Ukraine trong cuộc xung đột.
Cuối tháng 4-2026, Điện Kremlin đã đề xuất một lệnh ngừng bắn ngắn hạn nhân dịp Ngày Chiến thắng. Mục tiêu của Matxcơva là đảm bảo an ninh tuyệt đối cho lễ duyệt binh tại quảng trường Đỏ trước mối đe dọa từ drone của Ukraine.
Tuy nhiên, Ukraine thẳng thừng từ chối đề nghị này khi gọi đó là "mưu đồ câu giờ" để Nga tái sắp xếp lực lượng. Phía Ukraine tuyên bố Ngày Chiến thắng của Nga không có giá trị với họ và khẳng định sẽ tiếp tục các hoạt động quân sự nếu thấy cần thiết.
Đối với Ukraine, họ cho rằng ngày 9-5 luôn được Điện Kremlin sử dụng để thúc đẩy sự ủng hộ của người dân trong nước đối với cuộc chiến. Ngoài ra, Kiev cảm thấy không vui vẻ khi bị yêu cầu hưu chiến chỉ để bên tấn công có thể thảnh thơi kỷ niệm một chiến thắng quân sự.
Trong khi đó, Matxcơva lại coi ngày này là phần tối quan trọng trong việc xây dựng bản sắc dân tộc Nga chống ngoại xâm.
Tổng thống Trump đã trực tiếp can thiệp bằng các cuộc điện đàm cá nhân với cả ông Putin và ông Zelensky. Vị tổng thống Mỹ đã định vị lệnh ngừng bắn này là "sự khởi đầu cho hồi kết" của cuộc chiến tàn khốc kéo dài hơn 4 năm qua.
Còn đối với Kiev, việc đồng ý tạm dừng cho thấy họ là "đối tác sẵn lòng" trong tiến trình ngoại giao do Mỹ dẫn dắt. Đây là điều rất quan trọng để duy trì sự hỗ trợ của Mỹ trong tương lai.
Đối với Tổng thống Putin, một lệnh ngừng bắn vào Ngày Chiến thắng là trung tâm của tính chính danh của Điện Kremlin. Một cuộc tấn công bằng drone hay tiếng còi báo động không kích vang lên tại Matxcơva ngay trong buổi lễ sẽ phần nào ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh nước Nga mạnh mẽ và "vạn năng".
Nhưng khi lễ duyệt binh không có tiếng còi báo động không kích đang diễn ra ở quảng trường Đỏ, một câu hỏi lớn vẫn còn đó: Liệu đây là "sự khởi đầu của hồi kết" như lời Tổng thống Trump tuyên bố trên Truth Social, hay chỉ là một "quãng nghỉ lấy hơi" mà cả Nga, Ukraine và ông Trump đều cần?
Trước hết, việc trao đổi 1.000 tù binh từ mỗi bên cung cấp một "chiến thắng" nhân đạo cần thiết để Tổng thống Zelensky có một thắng lợi đối với người dân Ukraine. Đối với một đất nước đã trải qua hơn 4 năm chiến tranh, việc 1.000 người lính trở về là một niềm an ủi lớn. Ông Zelensky tuyên bố: "Quảng trường Đỏ ít quan trọng đối với chúng tôi hơn là mạng sống của những tù binh chiến tranh Ukraine có thể được đưa về nhà".
Ngoài ra, với nền kinh tế Nga đang căng mình dưới sức ép của tình trạng chiến tranh kéo dài nhiều năm và cơ sở hạ tầng của Ukraine đang bị hủy hoại nặng, cả hai nước đều đang tìm kiếm một lối thoát khả dĩ mà không giống như một sự đầu hàng vô điều kiện.
Dù là thông qua quan hệ cá nhân hay lời đe dọa thay đổi các gói viện trợ, Washington đã chứng minh được khả năng khiến cả Nga và Ukraine tạm thời nói "đồng ý". Lệnh ngừng bắn 3 ngày này chính là "bước đệm" trong chiến lược đàm phán lớn hơn của ông Trump.
Bằng cách đảm bảo một lệnh ngừng bắn trong ngày lễ nhạy cảm nhất của Nga, ông đã thiết lập được một đòn bẩy cá nhân trực tiếp trong việc dàn xếp 2 bên đối địch buông súng.
Không giống như các lệnh ngừng bắn thất bại trước đây, thỏa thuận này được gắn kết bởi một cuộc trao đổi tù binh thực chất với số lượng lớn. Sự phối hợp hậu cần cần thiết để trao đổi tù binh cho thấy các kênh liên lạc được nối lại giữa Washington, Kiev và Matxcơva.
Mục tiêu cuối cùng của ông Trump có thể không chỉ là một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, mà còn là một Hội nghị "Yalta mới", một phiên bản của những gì từng xảy ra ở Yalta, Crimea vào tháng 2-1945 nhằm phân chia phạm vi ảnh hưởng sau Chiến tranh thế giới thứ 2.
Một thỏa thuận sâu rộng tiếp sau kỳ hưu chiến 3 ngày sẽ định nghĩa lại phạm vi ảnh hưởng của Nga để đổi lấy việc chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn.
Một cuộc ngưng bắn 3 ngày không phải là một hiệp ước hòa bình. Nếu không có sự đồng thuận về tình trạng của các vùng lãnh thổ đang bị chiếm đóng, "các hoạt động xung đột" có khả năng sẽ tái diễn với cường độ dữ dội hơn ngay khi đồng hồ điểm nửa đêm ngày 11-5.
Sự mất lòng tin vẫn còn đó khi những "bóng ma" thất bại từ thỏa thuận Minsk 2014 và 2015 trong quá khứ với đầy đủ các bên tham gia cam kết vẫn luôn ám ảnh người Ukraine.
Nếu lệnh ngừng bắn giữ vững được qua ngày 11-5, ông Trump có lẽ sẽ tuyên bố chiến thắng trên truyền thông. Lúc đó, ông Trump sẽ được ghi nhận có "công lao" cho một thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn giữa Nga và Ukraine, nhưng đó có thể là một "hòa bình do cùng kiệt sức" hơn là một "hòa bình vì mong có hòa bình".
