Tuy nhiên, giữa thời tiết oi bức, thực phẩm phơi ngoài trời liệu có thực sự an toàn? Việc chế biến, bảo quản thịt một nắng không đúng cách có thể tiềm ẩn những nguy cơ nào đối với sức khỏe?
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Lê Văn Thiệu – Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương – cho hay thịt một nắng thực chất là thịt chưa được làm khô hoàn toàn.
Sau vài giờ phơi nắng, lớp ngoài có thể se lại nhưng bên trong vẫn còn độ ẩm cao. Trong điều kiện nhiệt độ môi trường 35 – 40 độ C kèm độ ẩm không khí lớn như hiện nay, đây lại là môi trường rất thuận lợi để vi khuẩn phát triển mạnh.
Các vi khuẩn gây bệnh như Salmonella, E.coli, Campylobacter hay tụ cầu vàng có thể tồn tại sẵn trong thịt sống từ khâu giết mổ và bảo quản ban đầu.
Trong quá trình phơi ngoài trời, thực phẩm còn tiếp tục bị nhiễm thêm vi khuẩn từ bụi không khí, côn trùng, ruồi nhặng, tay người chế biến hoặc dụng cụ không đảm bảo vệ sinh.
“Nhiều người lầm tưởng ánh nắng có thể “diệt khuẩn”, nhưng thực tế ánh nắng thông thường không đủ khả năng tiệt trùng thực phẩm như các quy trình xử lý nhiệt đạt chuẩn trong công nghiệp thực phẩm.
Đặc biệt nguy hiểm là tình trạng “ngoài khô – trong ẩm”. Khi đó vi khuẩn vẫn có thể sinh sôi mạnh bên trong khối thịt dù bề mặt nhìn có vẻ khô ráo. Một số vi khuẩn như tụ cầu vàng còn sinh độc tố trong quá trình phát triển.
Những độc tố này có khả năng chịu nhiệt tương đối tốt, nghĩa là ngay cả khi thịt được nướng hoặc chiên lại, nguy cơ nhiễm độc thực phẩm vẫn tồn tại.
Người ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn có thể xuất hiện đau bụng, tiêu chảy, nôn ói, sốt, mất nước, thậm chí nhiễm trùng nặng ở người già, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền”, bác sĩ Thiệu cho hay.
Ngoài vi khuẩn, theo bác sĩ Thiệu thực phẩm phơi thủ công còn tiềm ẩn nguy cơ nấm mốc và độc tố nấm. Thời tiết miền Bắc hiện thường nóng gay gắt ban ngày nhưng độ ẩm tăng cao về chiều tối và ban đêm.
Nếu thịt không được bảo quản lạnh ngay sau khi phơi, thực phẩm dễ hút ẩm trở lại và tạo điều kiện cho nấm phát triển. Một số loại nấm có thể sinh độc tố ảnh hưởng lâu dài đến gan, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch.
Bên cạnh đó, nguy cơ ký sinh trùng và giun sán cũng không thể xem nhẹ. Nếu nguồn thịt không được kiểm dịch đầy đủ, trong thịt có thể tồn tại nang sán, ấu trùng giun xoắn hoặc các loại ký sinh trùng khác.
Việc phơi nắng vài giờ hoàn toàn không đủ để tiêu diệt các tác nhân này. Nếu thịt sau đó được chế biến chưa chín kỹ, người sử dụng có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng qua đường tiêu hóa, gây đau bụng, rối loạn tiêu hóa, đau cơ, sốt, dị ứng, thậm chí biến chứng tim mạch và thần kinh trong trường hợp nặng.
Ngoài ra, quá trình phơi ngoài trời tại sân thượng, ban công hoặc khu vực gần đường giao thông còn khiến thực phẩm dễ nhiễm bụi mịn, khí thải, kim loại nặng và vi sinh vật trong môi trường. Ruồi nhặng đậu vào thực phẩm cũng có thể mang theo vi khuẩn đường ruột và trứng giun sán.
“Vì vậy, người dân không nên chạy theo các trào lưu chế biến thực phẩm tự phát trên mạng xã hội, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng cực đoan hiện nay.
Việc sử dụng thực phẩm vẫn cần tuân thủ nguyên tắc cơ bản của an toàn thực phẩm là ‘ăn chín, uống sôi’, đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ, bảo quản đúng nhiệt độ và chế biến trong điều kiện vệ sinh an toàn.
Đó là chia sẻ của ông Tô Đức - Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội - tại Hội thảo chuyên đề về chính sách bảo trợ xã hội và thích ứng với già hóa dân số.
Hội thảo do Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế), Ngân hàng Thế giới, Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam, Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc, Cơ quan Phát triển quốc tế Úc và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức ngày 9-4.
Theo ông Tô Đức, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh.
Hiện người từ 60 tuổi trở lên chiếm trên 16% dân số và dự báo đến năm 2036, nước ta sẽ chính thức bước vào giai đoạn "dân số già".
Đáng chú ý, thời gian chuyển từ "già hóa" sang "dân số già" của Việt Nam chỉ khoảng 20-25 năm, ngắn hơn nhiều so với các quốc gia phát triển, ông Đức cho hay.
Khoảng 70% người cao tuổi sống ở khu vực nông thôn, nhiều người không có lương hưu hoặc thu nhập ổn định.
Tỉ lệ người cao tuổi có nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn ngày càng tăng, trong khi mô hình gia đình truyền thống dần bị thu hẹp.
"Già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn mở ra nhiều cơ hội, đặc biệt trong phát triển "kinh tế bạc", phát triển thị trường dịch vụ chăm sóc, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cần thiết phải có chính sách phù hợp", ông Đức nêu.
Về lâu dài, ông Tô Đức cho rằng cần có định hướng sửa Luật Người cao tuổi. Trong đó có việc phát triển các hình thức chăm sóc chuyên nghiệp, thí điểm bảo hiểm chăm sóc dài hạn, phát triển "kinh tế bạc", phát triển đội ngũ nhân viên chăm sóc chuyên nghiệp...
Ông cũng bày tỏ cần xây dựng đề án phát triển mạng lưới các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc cho người cao tuổi và Luật Trợ giúp xã hội với các chính sách trợ giúp xã hội, hình thức chăm sóc xã hội và công tác xã hội chuyên nghiệp.
Theo TS Feng Wemeng - Phó giám đốc Viện Hành chính công và Nhân sự, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc, từ năm 2024, Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc công bố báo cáo thể hiện quan điểm về việc phát triển nền "kinh tế bạc" bao gồm nhiều hoạt động kinh tế như phát triển kỹ năng, chuẩn hóa ngành, cung cấp dịch vụ cho người cao tuổi…
Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, TS Feng Wemeng khuyến nghị Nhà nước cần định nghĩa, xây dựng khung pháp lý cấp quốc gia hoàn thiện, cụ thể hóa các dự án thực tiễn… Ví dụ có hệ thống chăm sóc người cao tuổi ứng dụng công nghệ thông minh, thí điểm chăm sóc y tế, đại học dành cho người cao tuổi…
Nền "kinh tế bạc" gồm nhiều hoạt động kinh tế, trong đó có cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho người cao tuổi và chuẩn bị cho giai đoạn già hóa dân số. Lĩnh vực này cần bao quát phạm vi rộng, với chuỗi giá trị công nghiệp kéo dài, mô hình kinh doanh đa dạng và tiềm năng lớn.
Về lợi ích kinh tế, theo TS Feng Wemeng, đến tháng 1-2024, các ngành trong nền kinh tế bạc đạt doanh thu 7.000 tỉ nhân dân tệ, chiếm khoảng 6% GDP. Các ngành phát triển nhiều sản phẩm dịch vụ như quần áo, thực phẩm, nhà ở đi lại, giải trí, nghỉ dưỡng, chăm sóc y tế, phục hồi chức năng…
Trong khi đó ông Nguyễn Ngọc Toản - Phó cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội - cho biết thực tế, chế độ trợ cấp xã hội hằng tháng còn thấp, chi trả trợ cấp xã hội không dùng tiền mặt còn khó khăn, chất lượng nguồn nhân lực còn thiếu…
Về lâu dài, ông cho rằng cần phổ cập trợ cấp tiền mặt đối với trẻ em 1.000 ngày đầu đời, hạ độ tuổi nhận trợ cấp hưu trí, trợ cấp với người thu nhập thấp, không bảo đảm mức sống tối thiểu…
Với hơn 20% dân số Việt Nam có nhu cầu chăm sóc xã hội, bà Phạm Thị Hải Hà - Phó cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội - cho rằng Nhà nước cần giữ vai trò chủ đạo về chính sách, khuyến khích tư nhân đầu tư vào dưỡng lão và chăm sóc sức khỏe chất lượng cao.
Tăng cường các gói hỗ trợ về đất đai, thuế và vốn vay ưu đãi để thu hút doanh nghiệp, tổ chức xã hội cung ứng dịch vụ công. Ví dụ ưu tiên ngân sách xây mới, cải tạo và nâng cấp cơ sở công lập giai đoạn 2026-2030, đặc biệt cơ sở cai nghiện và chăm sóc đối tượng đặc biệt.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Quốc Việt, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), lịch di chuyển dày, ít thời gian nghỉ và uống nước không đủ khi du lịch khiến cơ thể người lớn tuổi khó thích nghi. Tình trạng này có thể dẫn đến tăng thân nhiệt, mất nước và giảm tưới máu não - những rối loạn tiềm ẩn nguy cơ nếu không được nhận biết sớm.
Bác sĩ Quốc Việt cho biết người lớn tuổi dễ rơi vào tình trạng “quá tải” khi đi du lịch do khả năng thích nghi sinh lý suy giảm như: Cơ thể tản nhiệt kém vì tiết mồ hôi và giãn mạch da không hiệu quả, cảm nhận nóng giảm, hệ tim mạch đáp ứng yếu hơn; đồng thời dễ mất nước nhưng lại không có cảm giác khát rõ ràng.
Các dấu hiệu cảnh báo sớm thường gặp là mệt bất thường, chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, vã mồ hôi, chuột rút. Khi nặng hơn, người bệnh có thể lú lẫn, ngất, thở nhanh, da nóng bất thường, thân nhiệt tăng trên 39 - 40°C, co giật hoặc mất ý thức. Đáng lưu ý, ở người lớn tuổi, triệu chứng đôi khi không rõ ràng, chỉ là cảm giác mệt nhẹ hoặc lơ mơ, trong khi bên trong thân nhiệt đã tăng cao.
Vì vậy, bác sĩ Việt khuyên khi sắp xếp lịch trình du lịch, gia đình nên điều chỉnh theo nhịp sinh hoạt của người lớn tuổi:
Quan sát những thay đổi nhỏ về hành vi, sự tỉnh táo và thể trạng của người thân lớn tuổi để kịp thời xử trí, đảm bảo an toàn sức khỏe suốt chuyến đi.
Mục tiêu khi đem theo thuốc trong các chuyến đi chơi xa là xử trí các tình huống phổ biến như đau, sốt, dị ứng, tiêu hóa, say xe và vết thương nhỏ. Theo bác sĩ Quốc Việt, nên mang các nhóm chính gồm:
Cần lưu ý rằng không được dùng thuốc quá hạn, phải giữ nguyên bao bì thuốc để tránh nhầm lẫn khi sử dụng và không được tự ý dùng kháng sinh.
Khi đang chơi, cơ thể còn hưng phấn nên chưa thấy mệt, nhưng khi về nhà, sự mệt mỏi dồn lại và biểu hiện rõ rệt. Để tránh tình trạng “uể oải sau kỳ nghỉ” (post-vacation blues) ảnh hưởng đến công việc, bác sĩ Quốc Việt gợi ý lộ trình hồi phục sinh lý nhanh trong vòng 24 giờ đầu sau khi về nhà:
“Về dinh dưỡng, nên ăn thức ăn nhẹ, dễ tiêu, giàu rau xanh, protein nhẹ; tránh rượu bia và đồ dầu mỡ. Mọi người cũng cần tránh ngủ bù quá nhiều, ăn uống thất thường hoặc tập luyện nặng ngay. Điều quan trọng trong giai đoạn sau kỳ nghỉ là cần đồng bộ lại giấc ngủ, giảm cortisol và phục hồi chuyển hóa năng lượng để cơ thể nhanh chóng trở lại trạng thái cân bằng”, bác sĩ Việt nói thêm.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Quốc Việt, cảm giác uể oải sau chuyến đi chơi thường do nhiều yếu tố:
Du lịch giúp thư giãn tinh thần, nhưng về sinh lý, cơ thể vẫn tiêu hao năng lượng và rối loạn nhịp sinh học, nên mệt mỏi bộc lộ rõ sau khi trở về.
Mới đây, bác sĩ Hsieh Cheng-yu, Trưởng khoa Răng trẻ em thuộc Bệnh viện Vạn Phương (Đài Bắc, Đài Loan), chia sẻ ca cấp cứu thành công một học sinh lớp 5 ngã rơi mất răng cửa. Gia đình nạn nhân xử lý nhanh trí bằng cách ngâm ngay phần răng gãy vào hộp sữa vị cà phê trước khi đưa em đến bệnh viện. Hành động kịp thời này tạo điều kiện để y bác sĩ giữ lại trọn vẹn chiếc răng nguyên bản cho bệnh nhi.
Bác sĩ Hsieh giải thích sữa chứa nồng độ pH và áp suất thẩm thấu tương đồng với dịch cơ thể người cũng như môi trường khoang miệng. Dung dịch này duy trì sức sống cho các tế bào dây chằng nha chu nằm trên bề mặt chân răng, ngăn rủi ro chênh lệch môi trường làm hỏng chúng. Sữa tươi nguyên chất để lạnh hoặc nước muối sinh lý mang lại hiệu quả lưu giữ tốt nhất. Trong tình huống khẩn cấp, phụ huynh có thể dùng các thức uống chứa hàm lượng sữa cao để thay thế tạm thời.
Nếu không tìm thấy dung dịch phù hợp, người bệnh có thể tự ngậm chiếc răng nhằm tận dụng nước bọt giữ ẩm, hoặc thử đặt nó trở lại vị trí cũ. Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không áp dụng phương pháp ngậm trong miệng cho trẻ quá nhỏ hoặc trẻ đang khóc lớn, vì các em dễ nuốt nghẹn hoặc hít dị vật lọt thẳng vào khí quản. Chuyên gia khuyến cáo gia đình cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế trong "30 phút vàng", muộn nhất không vượt quá một tiếng kể từ lúc xảy ra sự cố.
Khi đối mặt với tai nạn bất ngờ, nhiều người hoảng loạn thường nảy sinh các phản xạ sai lầm. Phụ huynh tuyệt đối tránh những hành động làm chết tế bào nha chu như gói phần răng rụng vào khăn giấy, rửa dưới vòi nước máy, ngâm vào nước nóng hoặc sữa nóng.
Phương pháp điều trị sau cấy ghép phụ thuộc nhiều vào độ tuổi của bệnh nhi. Với ca bệnh lớp 5 kể trên, chân răng đã phát triển hoàn thiện, tủy đứt lìa mất khả năng tự phục hồi nên nha sĩ buộc phải rút tủy. Ngược lại, những em nhỏ tuổi hơn mang cấu trúc chân răng chưa đóng kín, tủy vẫn giữ khả năng tái sinh nên bác sĩ thường ưu tiên bảo tồn bộ phận này. Các chuyên gia nha khoa sẽ theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe răng miệng của trẻ từ 2 đến 5 năm, chờ đến khi xương hàm phát triển ổn định ở độ tuổi 20 nhằm đánh giá tổng thể và quyết định phương án phục hình sứ vĩnh viễn.
