Theo Hãng tin Reuters, ngày 18-7, Iran đã phát động các cuộc tấn công mới nhằm vào các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ.
Động thái này diễn ra ngay sau đêm không kích thứ bảy liên tiếp của quân đội Mỹ nhắm vào các căn cứ quân sự và hạ tầng hậu cần của Iran, đẩy cuộc xung đột leo thang nghiêm trọng chỉ một tuần sau khi thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa hai bên đổ vỡ.
Theo kênh Al Jazeera ngày 18-7, Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim dẫn tuyên bố của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo những quốc gia cho phép quân đội Mỹ trú đóng cần chuẩn bị đối mặt với “đòn đáp trả tương xứng”.
IRGC kêu gọi các nước này “kích hoạt hệ thống phòng vệ dân sự để bảo vệ công dân và sơ tán khỏi các mục tiêu quân sự tiềm tàng”, đồng thời cho rằng lãnh thổ của họ đang bị sử dụng làm bàn đạp cho các hành động chống lại Iran.
Tasnim cho biết lục quân IRGC đã sử dụng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa tập kích một trung tâm hậu cần của Mỹ tại Trại Arifjan (Kuwait), tuyên bố gây thương vong cho binh sĩ đồn trú.
Cùng thời điểm, IRGC nói đã tấn công Căn cứ Không quân Ali Al Salem, vô hiệu hóa hệ thống radar, đồng thời phá hủy một nhà vòm bảo dưỡng vũ khí và cơ sở chứa UAV.
Ngoài Kuwait, Iran cũng nhắm vào căn cứ không quân Sheikh Isa tại Bahrain, với các mục tiêu gồm nhà chứa máy bay, bãi đỗ, kho nhiên liệu và hạ tầng thông tin liên lạc.
Trước đó, IRGC tuyên bố đã phá hủy một kho UAV của Mỹ tại Bahrain, đồng thời đánh trúng một “trung tâm trí tuệ nhân tạo chủ chốt” mà họ cáo buộc Washington sử dụng để xác định mục tiêu tại Iran.
Quân đội Jordan cho biết lực lượng phòng không đã đánh chặn 10 tên lửa Iran xâm phạm không phận vào rạng sáng 18-7. Trong khi đó, Kuwait tiếp tục triển khai các biện pháp đối phó các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV, đồng thời kêu gọi người dân tuân thủ hướng dẫn an ninh.
Bộ Ngoại giao Mỹ khuyến cáo công dân nâng cao cảnh giác khi tình hình khu vực leo thang.
Trên mạng xã hội X, cơ quan này cảnh báo môi trường an ninh tại Trung Đông “diễn biến phức tạp và có nguy cơ vượt ngoài kiểm soát”, đồng thời đề nghị người dân cân nhắc kỹ kế hoạch đến hoặc qua khu vực.
Rạng sáng 18-7, truyền thông Iran xác nhận các cơ sở điện lực và trạm khử mặn tại tỉnh Hormozgan đã bị đánh trúng.
Phó thống đốc tỉnh cho biết tên lửa Mỹ đã phá hủy các trạm bơm tại cảng làng Bunji (huyện Jask), làm gián đoạn nguồn nước uống của nhiều khu dân cư.
Một quan chức địa phương nói với Hãng tin Mehr rằng giới chức đang đánh giá thiệt hại và khẩn trương khôi phục nguồn nước sạch cho người dân.
Hãng tin Reuters dẫn thông tin từ Hãng thông tấn quốc gia Iran (IRNA) ngày 17-7 đưa tin hải quân nước này đã phóng một tên lửa hành trình bờ đối hải về phía một tàu chiến của Mỹ mà họ cáo buộc là “thù địch” ở bắc Ấn Độ Dương.
Tehran khẳng định vụ phóng tên lửa đã gây ra “sự hoảng loạn”, buộc tàu chiến Mỹ phải rút lui ra khỏi tầm bắn của hải quân Iran.
Theo quân đội nước này, cuộc tấn công nhằm tưởng niệm thủy thủ đoàn tàu khu trục Dena. Con tàu này được cho là đã bị đánh chìm ngày 4-3 bởi ngư lôi phóng từ tàu ngầm Mỹ, sau khi hệ thống phòng thủ bị vô hiệu hóa bằng tác chiến điện tử.
Hình ảnh do chuyên trang quân sự Mỹ War Zone công bố hôm 15/5 cho thấy tiêm kích F/A-18F Super Hornet mang tên lửa đối không AIM-260 JATM ở giá treo cạnh cửa hút gió động cơ bên phải, khi rời căn cứ không quân Eglin tại bang Florida. Giá treo này thường được dành cho tên lửa đối không AIM-120 AMRAAM hoặc hệ thống chỉ thị mục tiêu.
Chiếc F/A-18F còn mang theo thùng dầu phụ FPU-13/A gắn tổ hợp trinh sát và theo dõi hồng ngoại (IRST) ở giá treo dưới bụng, bên cạnh là hai thùng dầu phụ thông thường, cùng thiết bị thu dữ liệu bay trên hai đầu cánh. Biểu tượng trên cánh đuôi đứng cho thấy máy bay thuộc biên chế Phi đoàn Thử nghiệm và Đánh giá Hàng không số 31 của hải quân Mỹ.
Đây là lần đầu xuất hiện hình ảnh về loại tên lửa đối không được mô tả là "siêu bí mật", dù hoạt động thử nghiệm trên không đã bắt đầu từ nhiều năm trước. Tên lửa AIM-260 ban đầu dự kiến được sử dụng song song với dòng AIM-120, trước khi thay thế hoàn toàn loại vũ khí này.
Tên lửa AIM-260 trong ảnh có thiết kế tối giản, khi toàn thân thuôn gọn và chỉ có 4 cánh đuôi. Khác với dòng AIM-120, nó không có cánh nâng ở giữa thân và đường gờ chạy dọc sườn. Theo biên tập viên Joseph Trevithick của War Zone, đây là thiết kế nhằm giảm tối đa lực cản, tăng tốc độ và tầm bay của quả đạn.
"Nhìn chung, tên lửa AIM-260 trong ảnh hoàn toàn khớp với những gì được thể hiện trước đó trong các bản vẽ chính thức về JATM, cả thiết kế lẫn ký hiệu", Trevithick nhận định.
AIM-260 được hải quân Mỹ hợp tác phát triển cùng với không quân. Giới chức Mỹ cho biết tầm bắn ngày càng xa của tên lửa đối không Trung Quốc, cụ thể là dòng PL-15, là động lực chính khiến nước này triển khai chương trình JATM. Do đó, tăng tầm bắn tối đa là yêu cầu trọng tâm đối với dự án.
Tên lửa AIM-260 được cho là có thể bắn trúng mục tiêu ở cách ít nhất 200 km, thậm chí là xa hơn, trong khi dòng AIM-120 có tầm bay tối đa 160 km đối với biến thể hiện đại nhất. Để so sánh, phiên bản nội địa của tên lửa PL-15 Trung Quốc có tầm bắn lên tới 300 km.
Một yêu cầu khác đối với AIM-260 là kích thước tương tự AIM-120 để có thể dễ dàng triển khai cho những dòng máy bay hiện có, bảo đảm lắp vừa khoang vũ khí trong thân của F-22 và F-35. Thông tin chi tiết về dòng AIM-260 vẫn còn hạn chế.
Chiến đấu cơ F/A-18E/F và tiêm kích F-22 dự kiến là những máy bay đầu tiên được trang bị tên lửa AIM-260 trong hoạt động tác chiến thực tế. Vũ khí này nhiều khả năng cũng sẽ được tích hợp cho các phi cơ khác, trong đó có tiêm kích tàng hình F-47 và chiến đấu cơ thế hệ 6 của hải quân Mỹ.
Chưa rõ thời điểm tên lửa AIM-260 gia nhập biên chế quân đội Mỹ. Khi chương trình AIM-260 được công khai hồi năm 2019, giới chức Mỹ đặt mục tiêu triển khai chúng vào năm 2022. Hồi cuối năm ngoái xuất hiện thông tin cho rằng dự án lại bị trì hoãn thêm 3 tháng do vấn đề kinh phí, song thông tin này đã bị bác bỏ.
Theo Trevithick, xuất hiện hình ảnh đầu tiên về AIM-260 cho thấy bước tiến trong nỗ lực đưa mẫu tên lửa này vào trang bị cho hải quân và không quân Mỹ.
"Tôi đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ bắn hạ bất kỳ tàu nào... đang rải thủy lôi trong eo biển Hormuz. Không được do dự. Ngoài ra, các tàu quét thủy lôi của chúng tôi đang dọn sạch eo biển ngay bây giờ", ông Trump viết trên mạng xã hội, theo AFP.
Ngoài ra, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã "kiểm soát hoàn toàn" eo biển Hormuz và "phong tỏa chặt chẽ" tuyến đường này cho đến khi đạt được thỏa thuận với Iran.
Trước đó vào tối 22.4, Tham mưu trưởng Hải quân Ý Giuseppe Berutti Bergotto cho hay Ý sẵn sàng triển khai tới 4 tàu, trong đó có 2 tàu quét thủy lôi, như một phần của sứ mệnh quốc tế nhằm dọn sạch eo biển Hormuz, theo Reuters.
Các nhà lãnh đạo châu Âu đã gặp nhau tại Paris trong tuần trước để thảo luận về nỗ lực đa quốc gia nhằm bảo vệ hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, vốn gần như bị đóng cửa trong cuộc chiến của Mỹ - Israel chống Iran.
Hơn 10 quốc gia, trong đó có Ý, đã tuyên bố sẽ tham gia một sứ mệnh nhằm đảm bảo an toàn hàng hải ở eo biển Hormuz khi tình hình cho phép.
"Rõ ràng chúng ta không hành động một mình. Chúng ta là một phần của liên minh quốc tế, và các quốc gia khác cũng sẽ cử tàu quét thủy lôi", ông Berutti Bergotto nói với đài truyền hình nhà nước RAI.
Ông Berutti Bergotto cho biết thêm các tàu của Ý sẽ khởi hành từ cảng La Spezia ở phía tây bắc và sẽ mất khoảng 4 tuần để đến eo biển Hormuz.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ phía Iran đối với tuyên bố của Tổng thống Trump cũng như Tham mưu trưởng Berutti Bergotto. Hôm 22.4, Tehran đã tuyên bố sẽ không mở lại eo biển Hormuz khi Mỹ còn phong tỏa các cảng của Iran.
Tờ The Washington Post hôm 22.4 đưa tin rằng trong một cuộc họp kín, Lầu Năm Góc đã chia sẻ ước tính rằng phải mất 6 tháng mới dọn sạch hoàn toàn thủy lôi do Iran rải tại eo biển Hormuz.
Khi được hỏi về bản tin này, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell nói: "Việc truyền thông chọn lọc thông tin bị rò rỉ, phần lớn trong số đó là sai sự thật, từ một cuộc họp kín là hành vi báo chí không trung thực", theo AFP.
Đài CNN đưa tin, ngày 19-4, lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa bao vây eo biển Bab el Mandeb, trong khi Iran tuyên bố sẽ tấn công tàu Mỹ tại eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái (drone). Động thái này được đưa ra ngay sau khi các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran có dấu hiệu sụp đổ.
Theo báo South China Morning Post, việc đóng cửa eo biển Bab el Mandeb - tuyến đường nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương - sẽ cắt đứt con đường xuất khẩu dầu duy nhất còn lại của Saudi Arabia. Nước này đang vận chuyển tới 7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ, do cảng Ras Tanura (cảng xuất khẩu lớn nhất thế giới) đã bị đóng cửa vì xung đột.
Eo biển Bab el Mandeb là cửa ngõ dẫn đến kênh đào Suez và là hành lang quan trọng cho hoạt động vận chuyển toàn cầu, kết nối châu Á và châu Âu. Tuyến đường thủy này hẹp, do đó tương đối dễ bị phong tỏa. Eo biển này cũng là khu vực mà lực lượng Houthi có khả năng gây ảnh hưởng.
Thực tế, Houthi từng làm tê liệt hoạt động hậu cần trên Biển Đỏ bằng cách tấn công các tàu thương mại bằng drone và tên lửa.
Theo Hãng tin Tasnim của Iran, danh sách mục tiêu hiện nay của Tehran bao gồm cả đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia tới Yanbu, cảng xuất khẩu Fujairah của UAE và việc phong tỏa hoàn toàn eo biển Bab el Mandeb.
Hôm 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố mở cửa eo biển Hormuz cho tàu thương mại như một cử chỉ hướng tới nối lại ngoại giao.
Chỉ một ngày sau, lực lượng vũ trang của Iran thông báo đóng cửa eo biển trở lại. Các tàu tuần tra tốc độ cao của Iran đã nổ súng vào hai tàu của Ấn Độ đang cố rời vùng Vịnh, buộc Bộ Ngoại giao Ấn Độ phải triệu tập đại diện ngoại giao của Iran.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 19-4, trong một nỗ lực nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng hơn nữa.
Nhưng vài giờ sau, lực lượng Mỹ đã nổ súng và bắt giữ một tàu chở hàng của Iran khi tàu này cố gắng vượt qua vòng phong tỏa mà Washington áp đặt vào tuần trước.
Bốn máy bay vận tải C-17 Globemaster của Mỹ đã đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào ngày 19-4 để chuẩn bị cho các cuộc đàm phán do Phó tổng thống J.D. Vance dẫn đầu. Tổng thống Trump khẳng định một thỏa thuận với Iran "sẽ diễn ra theo cách này hay cách khác".
Tuy nhiên, Tehran phủ nhận việc đồng ý tham gia vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad và cáo buộc Washington đàm phán "thiếu thiện chí" khi vẫn duy trì lệnh phong tỏa đường biển đối với các tàu hướng về Iran.
