Trung Quốc giới thiệu chó robot có thể di chuyển trên nhiều loại địa hình

Một nhóm nhà khoa học quốc tế cho rằng nghiên cứu về lão hóa khỏe mạnh không nên chỉ tập trung vào người trưởng thành mà cần bắt đầu từ giai đoạn trước khi mang thai, thời kỳ bào thai và những năm đầu đời.

Phần lớn nghiên cứu về lão hóa hiện nay tập trung vào việc kéo dài tuổi thọ và giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tuổi tác ở người trưởng thành. Tuy nhiên, một nhóm nhà khoa học quốc tế cho rằng cách tiếp cận này có thể đã bỏ lỡ giai đoạn quan trọng nhất để can thiệp.

Trong bài báo đăng trên tạp chí Nature Health, nhóm tác giả đề xuất thành lập sáng kiến mang tên PROSPER nhằm thúc đẩy nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến lão hóa khỏe mạnh ngay từ giai đoạn trước khi mang thai, thời kỳ bào thai và thời thơ ấu.

Theo nhóm nghiên cứu, nhiều biện pháp can thiệp hiện nay chỉ được áp dụng khi quá trình lão hóa đã diễn ra trong nhiều thập kỷ.

Các tác giả viết: "Y học về lão hóa khỏe mạnh - lĩnh vực chuyển hóa những hiểu biết về sinh học lão hóa thành ứng dụng lâm sàng - hiện chủ yếu tập trung vào người trưởng thành. Các biện pháp can thiệp thường được triển khai sau khi những thay đổi ở cấp độ phân tử và tế bào đã tích lũy trong nhiều năm".

Theo nhóm nghiên cứu, điều này đồng nghĩa với việc bỏ lỡ cơ hội can thiệp từ rất sớm.

Trên thực tế, nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng các yếu tố trong giai đoạn đầu đời có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và tuổi thọ sau này. Tuy nhiên, các tác giả cho rằng lĩnh vực này vẫn thiếu một cách tiếp cận thống nhất để đánh giá quá trình lão hóa xuyên suốt vòng đời.

Ví dụ, nhiều chỉ dấu sinh học được sử dụng để đánh giá mức độ lão hóa ở người trưởng thành không thể áp dụng trực tiếp cho trẻ em, bởi chúng phản ánh những đặc điểm sinh học khác nhau ở từng giai đoạn phát triển.

Theo nhóm nghiên cứu, ở giai đoạn đầu đời, tuổi sinh học phản ánh mức độ phát triển và khả năng phục hồi của cơ thể hơn là sự tích lũy tổn thương như ở người trưởng thành. Vì vậy, việc đánh giá cần có các chỉ dấu sinh học và phương pháp phân tích phù hợp với từng độ tuổi.

Nhóm tác giả cũng đề xuất khái niệm "peakspan", chỉ giai đoạn con người đạt trạng thái thể chất và sức khỏe tốt nhất trong cuộc đời.

Theo họ, việc nghiên cứu tuổi thọ không chỉ nên tập trung vào số năm sống hay số năm sống khỏe mạnh, mà còn cần tìm cách kéo dài khoảng thời gian con người duy trì được trạng thái sức khỏe tối ưu.

Để làm được điều đó, nhóm nghiên cứu đề xuất kết hợp có hệ thống các dữ liệu sinh học đa tầng (multi-omics), dữ liệu lâm sàng và các chỉ số chức năng ở từng giai đoạn phát triển. Cách tiếp cận này có thể giúp xây dựng "quỹ đạo sinh học" của mỗi cá nhân theo thời gian, qua đó hỗ trợ dự báo nguy cơ bệnh tật và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp.

Các tác giả cũng đề xuất xây dựng các khung chẩn đoán và điều trị theo từng nhóm tuổi để có thể áp dụng trong chăm sóc sản khoa và nhi khoa, hướng tới mục tiêu chuyển từ điều trị khi bệnh xuất hiện sang can thiệp sớm nhằm duy trì sức khỏe lâu dài.

Hiện đây mới là một đề xuất và chưa có kế hoạch triển khai cụ thể. Nếu được phát triển, PROSPER sẽ hướng tới xây dựng các hướng dẫn lâm sàng, thúc đẩy nghiên cứu và kết nối dữ liệu giữa nhiều lĩnh vực vốn trước đây thường được nghiên cứu riêng rẽ.

Các tác giả kết luận: "Bằng cách kết nối các lĩnh vực vốn hoạt động độc lập, chúng ta có thể hiểu rõ hơn toàn bộ quá trình lão hóa sinh học, từ những yếu tố xuất hiện rất sớm trong cuộc đời đến các biểu hiện lâm sàng khi về già".

Tin Gốc: Dân Trí

"Giấc mơ đại dương"

Viên kim cương 5,5 carat, có thể chuyển sắc giữa xanh lam và xanh lục tùy theo ánh sáng, được cắt hình tam giác vừa được bán với giá 17,3 triệu đô la vào thứ Tư tại Nhà đấu giá Christie's - mức kỷ lục cho một viên đá quý cùng loại từng được bán đấu giá.

Viên kim cương này còn được biết đến với cái tên Giấc mơ đại dương (Ocean dream), được tìm thấy ở Trung Phi vào những năm 1990.

Viên đá thô ban đầu nặng tới 11,17 carat, sau khi được cắt gọt nhằm thể hiện đẹp nhất màu sắc ấn tượng, hiện viên kim cương nặng 5,5 carat, trở thành viên kim cương có màu sắc xanh lục lam lớn nhất từng được ghi nhận.

Ông Rahul Kadakia, Chủ tịch của Christie's Châu Á Thái Bình Dương cho biết, viên đá chỉ mất khoảng 20 phút để tìm được chủ nhân - một khách hàng cá nhân ẩn danh đang sở hữu viên kim cương này.

"Giấc mơ đại dương" có giá gấp đôi so với một trong những viên kim cương màu quý hiếm tại Triển lãm Smithsonian Splendour of Diamonds vào năm 2003, được bán tại Christie's với giá 8,5 triệu đô vào năm 2014.

Ông Tobias Kormind, Giám đốc điều hành 77 Diamonds cho biết: "Đây là kết quả xứng đáng với viên kim cương xanh lam hiếm nhất thế giới - vì đây là một trường hợp độc nhất vô nhị".

Theo ông Kormind, những viên kim cương có màu nổi tiếng luôn thu hút được sự chú ý trong những buổi đấu giá.

Năm 2016, viên Oppenheimer Blue nặng 14,62 carat được bán với giá 57,5 triệu USD vào năm 2016. Blue Moon of Josephine, viên kim cương nặng 12,03 carat được bán với giá 48,4 triệu USD vào năm 2015.

Giấc mơ đại dương là một trường hợp hoàn toàn khác: hiếm hơn về màu sắc so với cả hai viên trên, và mới chỉ xuất hiện tại đấu giá một lần trước đây.

Kim cương không chỉ có màu trắng

"Giấc mơ đại dương" được Viện Đá quý Hoa Kỳ (GIA) phân loại là kim cương kim cương xanh lam pha xanh lục rực rỡ (fancy vivid blue - green).

Tom Moses, Phó chủ tịch điều hành kiêm Giám đốc nghiên cứu và Phòng thí nghiệm của GIA nói: "Tôi chưa từng nhìn thấy một viên kim cương xanh lam pha xanh lục tự nhiên nào có cường độ màu sắc, kích thước như vậy. Chắc chắn nó trở thành một ‘kỳ lân' trong giới đá quý".

Phần lớn chúng ta thường nghĩ kim cương là không màu nhưng trên thực tế, chúng có thể xuất hiện với nhiều màu sắc khác nhau, tùy thuộc vào các nguyên tố vi lượng hoặc bức xạ mà chúng tiếp xúc trong quá trình hình thành.

Màu sắc này là kết quả của việc tiếp xúc kéo dài với bức xạ tự nhiên sâu trong lòng Trái Đất qua hàng triệu năm, hiếm đến mức gần như là một hiện tượng địa chất độc nhất.

Tháng 10/2025, một viên kim cương rất hiếm, có một nửa màu hồng được khai quật tại mỏ Karowe ở Botswana, với trọng lượng lên tới 37,41 carat.

Theo các chuyên gia, những viên đá quý có màu sắc như vậy cực kỳ hiếm bởi điều kiện nhiệt độ và áp suất phải đạt mức phù hợp thì chúng mới có thể hình thành. Màu sắc đậm và rực rỡ của nó là minh chứng cho sự độc đáo về địa chất của mỏ Karowe.

Các chuyên gia của GIA cho rằng, phần màu hồng của viên đá nhiều khả năng ban đầu được hình thành như một viên kim cương không màu, ở sâu dưới lòng đất cách bề mặt hơn 160 km.

Trải qua hàng triệu năm, khi các lục địa dịch chuyển và núi non trồi lên, viên kim cương đã chịu đúng mức biến dạng dẻo cần thiết khiến mạng tinh thể bị nén ép và xoắn lại vừa đủ để tạo ra sắc hồng. Sau đó, nó tiếp tục trải qua các mức áp lực địa chất dữ dội để trở thành viên kim cương nửa hồng, nửa không màu đáng kinh ngạc.

Tin Gốc: Dân Trí

Lượng năng lượng phát ra từ Mặt Trời hiện lớn hơn khoảng một phần ba so với thời kỳ sơ khai cách đây 4,5 tỷ năm. Các mô hình tiến hóa sao cho thấy, xu hướng này sẽ tiếp diễn trước khi Mặt Trời đi đến giai đoạn kết thúc vòng đời sau khoảng 5 tỷ năm nữa.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã đặt câu hỏi về giới hạn tồn tại của sự sống trên Trái Đất khi Mặt Trời ngày càng sáng. Ước tính ban đầu của James Lovelock và cộng sự vào năm 1982 cho rằng sinh quyển quang hợp của Trái Đất sẽ chấm dứt trong khoảng 100 triệu năm tới.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới công bố ngày 28/5 trên tạp chí JGR Atmospheres đã đưa ra một cái nhìn lạc quan hơn. Các nhà khoa học cho rằng đời sống thực vật có thể tiếp tục tồn tại khoảng 1,8 tỷ năm nữa.

Mốc thời gian này tiến gần đến thời điểm Trái Đất có thể mất đi các đại dương do bức xạ phân tách các phân tử nước hoặc hiệu ứng bay hơi mất kiểm soát, dự kiến xảy ra trong khoảng 2 tỷ năm nữa.

"Chúng tôi muốn chứng minh rằng sự sống trên Trái Đất, đặc biệt là thảm thực vật phức tạp có thể tồn tại lâu hơn trong tương lai so với những gì các nghiên cứu trước đây từng chỉ ra", Jacob Haqq-Misra, nhà thiên văn sinh học thuộc tổ chức phi lợi nhuận Blue Marble Space và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Vai trò then chốt của quang hợp và CO2

Sự sống trên Trái Đất phụ thuộc vào quá trình quang hợp, cơ chế sinh học mà thực vật, tảo và một số vi khuẩn sử dụng năng lượng ánh sáng Mặt Trời để chuyển hóa CO2 và nước thành các hợp chất hữu cơ giàu năng lượng, đồng thời giải phóng oxy. Quá trình này đòi hỏi cả CO2 và ánh sáng.

Tuy nhiên, khi Mặt Trời làm Trái Đất nóng lên đến một ngưỡng nhất định, thực vật sẽ không còn khả năng quang hợp, dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ chuỗi thức ăn và sự tuyệt diệt của sự sống.

Robert Graham, nhà khoa học hành tinh tại Đại học Chicago, giải thích: "Trái Đất đã duy trì được mức nhiệt độ bề mặt tương đối dễ sống trong phần lớn 4 tỷ năm qua nhờ một cơ chế điều hòa khí hậu tự nhiên".

Cơ chế này dựa trên việc lưu trữ CO2 trong đá và giải phóng lại thông qua hoạt động núi lửa. Khi Trái Đất nóng lên, hành tinh sẽ hấp thụ nhiều CO2 hơn từ khí quyển và lưu trữ dưới lòng đất, giúp ổn định nhiệt độ nhưng đồng thời cũng làm giảm lượng CO2 sẵn có cho thực vật.

Sinh quyển Trái Đất vẫn còn nhiều ẩn số

Trong nghiên cứu mới, Haqq-Misra và cộng sự Eric Wolf đã sử dụng 29 mô hình khí hậu để ước tính điều gì sẽ xảy ra với sinh quyển thực vật của Trái Đất trong các kịch bản khác nhau.

Họ xem xét hai giới hạn cực đoan: khi Trái Đất quá nóng để sự sống tồn tại dù CO2 vẫn ổn định, và khi CO2 giảm quá thấp dù nhiệt độ vẫn ổn định. Từ đó, nhóm nghiên cứu phân tích các điều kiện trung gian về CO2 và bức xạ Mặt Trời, bao gồm cả các kịch bản Trái Đất có khả năng hấp thụ carbon từ khí quyển rất hiệu quả khi nhiệt độ tăng.

Nhóm nghiên cứu cũng đưa vào mô hình nhiều nhóm thực vật khác nhau, bao gồm các loài có thể sống trong điều kiện CO2 rất thấp nhờ cơ chế quang hợp đặc biệt như CAM (crassulacean acid metabolism) ở cây mọng nước và lan, cũng như một số thực vật biển có khả năng hòa tan và khai thác carbon từ hệ thống đại dương.

Robert Graham nhận định: "Đây là một bước tiến so với các công trình trước và cho thấy các sinh quyển phức tạp như Trái Đất có khả năng chống chịu biến đổi môi trường do Mặt Trời tăng độ sáng tốt hơn dự đoán".

Andrew Rushby, nhà thiên văn sinh học tại Đại học Birkbeck (London), cho rằng công trình này đã cập nhật khái niệm về "tuổi thọ của sinh quyển". Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng đây vẫn chỉ là những "ước tính mang tính khái quát".

"Chúng ta không thể dự đoán hoặc biết được những khả năng tiến hóa mà sinh quyển quang hợp có thể đạt được để thích nghi với sự gia tăng năng lượng Mặt Trời và sự suy giảm CO2 trong khí quyển, đặc biệt là trong thang thời gian hàng tỷ năm", Rushby chia sẻ.

Các tác giả nghiên cứu cũng lưu ý rằng "các giới hạn do stress nhiệt hoặc thiếu hụt dinh dưỡng có thể chỉ phản ánh những gì chúng ta quan sát được ở sinh quyển hiện tại, chứ không phải là ranh giới cứng cho khả năng tiến hóa của sự sống". Ngoài ra, không ai có thể biết chắc sự sống sẽ thích nghi ra sao trong những điều kiện hoàn toàn mới.

Haqq-Misra cho rằng kết quả nghiên cứu mang lại cảm giác lạc quan: "Hệ thống Trái Đất có độ bền vững cao, và chúng ta là một phần của một quá trình có thể kéo dài lâu hơn rất nhiều so với những gì từng nghĩ".

Tin Gốc: Dân Trí