Người thừa kế của đế chế thép vào khoảnh khắc nguy nan
Từng sở hữu khối tài sản lên tới hàng tỷ tệ và được xem là người kế nghiệp hoàn hảo của đế chế thép Hải Hâm, Lý Triệu Hội có tất cả từ tiền bạc, quyền lực, danh vọng và cuộc hôn nhân đình đám với nữ diễn viên Xa Hiểu.
Nhưng chỉ sau hơn một thập kỷ, vị tỷ phú trẻ tuổi ấy lại rơi thẳng xuống vực sâu nợ nần, để rồi biến mất bí ẩn giữa thời đại dữ liệu lớn. Đến nay, không ai biết tung tích của vị tỷ phú đình đám một thời này.
Lý Triệu Hội sinh ra trong một trong những gia đình giàu có nhất tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Cha ông – Lý Hải Thương vốn là nhà sáng lập Tập đoàn Hải Hâm – doanh nghiệp thép tư nhân từng được xem là biểu tượng công nghiệp của địa phương.
Khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng, Lý Hải Thương xây dựng Hải Hâm thành tập đoàn thép lớn thứ hai Sơn Tây và là công ty tư nhân lớn nhất tỉnh. Ở thời kỳ đỉnh cao, tập đoàn này sở hữu khối tài sản hàng chục tỷ nhân dân tệ và tạo việc làm cho hàng nghìn lao động.
Nhưng biến cố xảy ra vào đầu năm 2003 đã thay đổi hoàn toàn số phận gia tộc họ Lý.
Vào tháng 1/2003, ông Lý Hải Thương tử vong do bị mưu sát. Khi đó, Lý Triệu Hội mới 22 tuổi phải bỏ dở chương trình học tại Australia để về nước tiếp quản sản nghiệp của cha được định giá 4 tỷ tệ và hơn 9.000 nhân viên.
Đáng nói ở chỗ, thời điểm đó Lý Triệu Hội gần như không hiểu về ngành luyện thép. Trong nội bộ của Tập đoàn Thép Hải Hâm, nhiều lãnh đạo kỳ cựu phản đối việc giao quyền cho người quá trẻ và thiếu kinh nghiệm.
Chú ruột của Lý Triệu Hội – Lý Thiên Hổ từng nhiều năm giữ quyền tổng giám đốc, được coi là ứng viên phù hợp hơn. Tuy nhiên, ông nội Lý Xuân Nguyên kiên quyết bảo vệ quan điểm “con nối nghiệp cha” và bất chấp phản đối để đưa Lý Triệu Hội lên ghế Chủ tịch Tập đoàn.
Đó cũng là thời điểm cuộc đời của vị thiếu gia trẻ tuổi bước sang ngã rẽ hoàn toàn khác.
Vụt sáng thành ngôi sao thương trường
Sau khi tiếp quản Tập đoàn Thép, Lý Triệu Hội khiến nhiều người bất ngờ khi nhanh chóng thích nghi với môi trường kinh doanh khắc nghiệt. Ông chủ trẻ đầu tư nâng cấp dây chuyền luyện thép, xây dựng nhà máy điện khí lò cao và cải thiện đáng kể phúc lợi cho nhân viên.
Dưới sự điều hành mới, Tập đoàn Hải Hâm đạt tổng giá trị sản xuất khoảng 7 tỷ tệ vào năm 2004, trở thành một trong những doanh nghiệp tư nhân nộp thuế lớn nhất Trung Quốc. Đồng thời tập đoàn tiếp tục mở rộng quy mô trong bối cảnh ngành thép tăng trưởng mạnh.
Năm 2007, khi chưa đầy 27 tuổi, Lý Triệu Hội sở hữu khối tài sản 12,5 tỷ nhân dân tệ và chính thức trở thành người giàu nhất Sơn Tây. Ở thời điểm đó, ông được xem là hình mẫu tiêu biểu cho thế hệ doanh nhân trẻ Trung Quốc với sự giàu có, quyết đoán và đầy tham vọng.
Những cú trượt dài
Bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của Lý Triệu Hội xuất hiện khi ông bắt đầu tham gia thị trường tài chính. Năm 2004, thông qua công ty Hải Hâm Thực Nghiệp, ông bỏ ra gần 600 triệu tệ để mua lượng lớn cổ phiếu của một ngân hàng. Thương vụ này nhanh chóng mang lại khoản lợi nhuận khổng lồ.
Đến năm 2008, sau khi bán số cổ phiếu đang nắm giữ, Lý Triệu Hội thu về hơn 1 tỷ tệ tiền mặt.
Khoản lợi nhuận quá dễ dàng khiến ông ngày càng rời xa ngành thép vốn là lĩnh vực làm nên cơ nghiệp gia đình để lao sâu vào đầu tư tài chính, chứng khoán và bất động sản.
Cũng trong giai đoạn này, đời sống cá nhân của Lý Triệu Hội bắt đầu thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận. Năm 2010, ông kết hôn với nữ diễn viên nổi tiếng Xa Hiểu trong một đám cưới xa hoa gây chấn động Trung Quốc.
Theo truyền thông nước này, Lý Triệu Hội đã chi khoảng 50 triệu tệ cho lễ cưới gồm hơn 500 bàn tiệc được dựng lên tại quê nhà Sơn Tây. Đám cưới gồm hơn 200 xe sang trọng và được xem là biểu tượng của sự giàu có, quyền lực với vị tỷ phú trẻ tuổi. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân chỉ kéo dài 15 tháng.
Từ năm 2012, Tập đoàn Hải Hâm gặp khó khăn do thị trường thép suy thoái và dòng tiền đầu tư chứng khoán đứt gãy. Năm 2014, công ty nợ thuế hơn 100 triệu tệ. Cùng lúc đó, Lý Triệu Hội vẫn duy trì lối sống tiêu xài xa xỉ như mua nhiều biệt thự đắt đỏ tại Thượng Hải cùng khoản chi tiêu khổng lồ và đầu tư cá nhân.
Tới tháng 3/2014, thép Hải Hâm ngừng sản xuất. Vào tháng 9/2015, công ty chính thức phá sản. Tòa án Trung cấp thành phố Vận Thành công bố, Tập đoàn Thép Hải Hâm nợ tổng số tiền 23,4 tỷ tệ.
Lần cuối cùng Lý Triệu Hội xuất hiện vào cuộc họp với các chủ nợ năm 2015. Ông cúi đầu xin lỗi, hứa tìm cách trả nợ. Nhưng đó cũng là lần cuối công chúng thấy vị cựu tỷ phú này.
Sau khi Tập đoàn Thép sụp đổ, Lý Triệu Hội cũng biến mất. Hiện nhiều bất động sản đứng tên ông bị niêm phong. Các tài sản còn lại gần như không đủ để thi hành án.
Đến năm 2021, Tòa án Trung cấp số 1 Thượng Hải phát thông báo treo thưởng đặc biệt. Cụ thể, bất kỳ ai cung cấp được thông tin hữu ích về tài sản hoặc tung tích của Lý Triệu Hội đều có thể nhận khoản thưởng tối đa 21,6 triệu tệ. Tuy nhiên đến nay vẫn chưa ai có thông tin gì về vị cựu tỷ phú này.
Các tiêu chuẩn này tập trung vào yêu cầu về chất lượng, an toàn và điều kiện sản xuất, đồng thời tham chiếu các khung quản lý từ các tổ chức quốc tế trên toàn cầu nhằm bảo đảm tính tương thích luật quốc tế và hỗ trợ thương mại. Toàn bộ quá trình dự kiến hoàn tất trong khoảng 22 tháng hoặc sớm hơn.
Theo định hướng, TLNN nhiều khả năng sẽ chịu sự điều tiết tương tự thuốc lá điếu truyền thống, trong khi túi ngậm nicotine cũng được cơ quan quản lý xác định là một dạng sản phẩm thuốc lá. Điều này đồng nghĩa toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, phân phối đến kiểm soát thị trường các sản phẩm này sẽ được đặt dưới sự giám sát của hệ thống độc quyền Nhà nước tương tự như mô hình quản lý thuốc lá điếu.
Trung Quốc đang hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đối với thuốc lá nung nóng và túi nicotine, từ đó chuẩn bị lộ trình đưa các sản phẩm này vào thị trường chính thức. Ảnh: 2Firsts
Về thời gian thí điểm, dự kiến từ nửa cuối năm 2026 đến nửa đầu năm 2027, Trung Quốc sẽ đưa túi ngậm nicotine ra thị trường vì công nghệ đơn giản, còn TLNN sẽ triển khai vào cuối năm nay.
Sau giai đoạn này, việc thương mại hóa chính thức được kỳ vọng diễn ra từ năm 2027–2028, khi toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn, cấp phép và giám sát được kích hoạt đồng bộ.
Về lộ trình xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, dự kiến hoàn thành trong khoảng 22 tháng, nhanh hơn so với chu kỳ thông thường. Đáng chú ý, bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia sẽ có sự tham gia của doanh nghiệp bên cạnh cơ quan quản lý.
Để bộ tiêu chuẩn kỹ thuật hài hòa thông lệ quốc tế, tạo điều kiện cho lưu thông toàn cầu dài hạn và yêu cầu trong nước, Trung Quốc cũng tham vấn thêm tiêu chuẩn kỹ thuật từ các quốc gia đi trước gồm có Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), Liên minh Châu Âu (EU) và cả hướng dẫn từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Động thái này của Trung Quốc không chỉ đến từ yêu cầu quản lý mà còn gắn với bài toán tăng trưởng của ngành thuốc lá, hiện đang đóng góp hơn 1,6 nghìn tỷ nhân dân tệ mỗi năm. Các sản phẩm không khói được xem là hướng đi chiến lược trong bối cảnh tỉ lệ người hút thuốc chuyển đổi từ thuốc lá truyền thống ngày càng gia tăng trong nước và trên toàn cầu.
Các chuyên gia dự báo, tỷ lệ người dùng TLNN tại Trung Quốc có thể đạt khoảng 5% trong 3–5 năm đầu và tăng lên 20–30% trong dài hạn, tiệm cận xu hướng tại các thị trường phát triển.
Tại Hoa Kỳ, mọi sản phẩm TLNN muốn được lưu hành hợp pháp đều phải trải qua quy trình tiền kiểm nghiệm chặt chẽ (PMTA) từ FDA. Theo quy định, doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu khoa học đầy đủ để chứng minh sản phẩm "phù hợp để bảo vệ sức khỏe cộng đồng", trong đó FDA đánh giá cả tác động đối với người sử dụng và không sử dụng thuốc lá, cũng như ảnh hưởng ở cấp độ toàn dân số. Hồ sơ PMTA yêu cầu các thông tin chi tiết về thành phần, khí dung phát thải, độc tính, quy trình sản xuất và hành vi người tiêu dùng, nhằm xác định mức độ rủi ro và lợi ích tổng thể của từng sản phẩm đối với từng doanh nghiệp.
Ngoài ra, FDA còn thiết lập cơ chế Điều chỉnh Mức độ Nguy cơ (MRTP) nhằm kiểm soát chặt chẽ các tuyên bố liên quan đến khả năng giảm tác hại của sản phẩm. Theo luật, doanh nghiệp chỉ được phép truyền thông về khả năng "Giảm phơi nhiễm với chất gây hại" hoặc "Giảm nguy cơ bệnh tật" khi chứng minh được rằng sản phẩm mang lại lợi ích sức khỏe ở cấp độ cá nhân và dân số, đồng thời không làm gia tăng việc sử dụng trong nhóm không hút thuốc.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu xây dựng khung quản lý thống nhất thông qua Chỉ thị Quản lý Sản phẩm Thuốc lá (TPD), điều chỉnh toàn bộ vòng đời sản phẩm từ sản xuất đến phân phối. Theo TPD, các nhà sản xuất phải khai báo chi tiết về thành phần, khí thải và dữ liệu độc tính trước khi đưa sản phẩm ra thị trường, đồng thời tuân thủ nghĩa vụ báo cáo định kỳ và cung cấp thông tin về doanh số. Bên cạnh đó, các sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu về cảnh báo sức khỏe, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc nhằm hỗ trợ kiểm soát thị trường và chống buôn lậu.
Đối với TLNN, EU đã tăng cường siết chặt khung pháp lý thông qua Chỉ thị bổ sung năm 2022, đưa sản phẩm này vào nhóm "sản phẩm thuốc lá mới" và áp dụng các hạn chế chặt chẽ, bao gồm việc cấm các sản phẩm có hương vị đặc trưng và yêu cầu cảnh báo sức khỏe tương đương thuốc lá truyền thống.
WHO vẫn giữ quan điểm tương đối thận trọng với TLNN khi khuyến nghị quản lý tương tự như thuốc lá điếu trong khuôn khổ FCTC, bao gồm cảnh báo sức khỏe, hạn chế quảng cáo, kiểm soát sử dụng và chính sách thuế. Về kỹ thuật, việc đánh giá tập trung vào thành phần khí hơi, mức độ phơi nhiễm và áp dụng nguyên tắc phòng ngừa trong bối cảnh dữ liệu dài hạn còn hạn chế.
Đáng chú ý, báo cáo mới nhất của Nhóm Kỹ thuật TobReg thuộc WHO ghi nhận TLNN có xu hướng ít thu hút giới trẻ hơn so với cả thuốc lá điếu và mọi sản phẩm thuốc lá khác, nhưng nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa là sản phẩm này an toàn, vẫn cần kiểm soát chặt để hạn chế tiếp cận của thanh thiếu niên.
Báo cáo lần thứ 10 của Ban Kỹ thuật WHO TobReg cuối năm 2025 đánh giá thuốc lá nung nóng có ít đặc điểm hấp dẫn giới trẻ nhất trong mọi loại sản phẩm nicotine. (Nguồn: WHO)
Theo tiến sĩ Ruth Gotian, ĐH Y khoa Weill Cornell Medicine (Mỹ), tại các cơ quan, người giải quyết các sự cố khó khăn thường không phải là người được thăng chức trong mùa đánh giá nhân sự. Bà gọi đây là "thuế năng lực" (competence tax) - cái giá tiềm ẩn mà những người có thành tích cao phải trả.
Do luôn giải quyết được vấn đề, phần thưởng cho họ thường là nhận thêm nhiều việc, thay vì được trao cơ hội mang tính chiến lược hoặc cân nhắc lên vị trí cao hơn. Các nhà quản lý có xu hướng muốn giảm thiểu rủi ro. Khi biết một người luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ dưới áp lực, họ tiếp tục giao việc quan trọng cho người đó mỗi khi phát sinh sự cố.
Theo thời gian, năng lực trở thành một kỳ vọng. Người giỏi càng chứng minh họ phù hợp với vị trí hiện tại, cấp trên càng khó hình dung họ ở một vai trò quản lý.
Tiến sĩ Gotian cho biết nhiều người vô tình duy trì vòng lặp này vì cảm giác hài lòng khi giúp đỡ tập thể. Họ tin rằng làm tốt sẽ được nhìn nhận, nên ít chủ động đề xuất cơ hội thăng tiến.
Dưới đây là 4 dấu hiệu của việc phải trả "thuế năng lực":
Luôn là người đầu tiên được gọi khi có sự cố: Bạn được tin tưởng xử lý vấn đề ở vai trò thực thi, nhưng hiếm khi được mời tham gia các cuộc họp chiến lược, nơi các quyết định quan trọng được đưa ra.
Khối lượng công việc tăng, quyền hạn không đổi: Bạn liên tục được giao thêm trách nhiệm nhưng không có thêm quyền quyết định hoặc ảnh hưởng tương xứng.
Được khen nhiều nhưng sự nghiệp giẫm chân tại chỗ: Tổ chức công nhận bạn quan trọng, nhưng ngần ngại điều chuyển bạn sang vị trí khác vì sợ trống vắng ở vị trí hiện tại.
Xử lý việc cấp bách nhưng ít được ghi nhận: Bạn dành thời gian "chữa cháy", sửa lỗi, hỗ trợ đồng nghiệp trong khi người khác có cơ hội trình bày trước lãnh đạo để xây dựng quan hệ.
Theo Gotian, năng lực giúp xây dựng uy tín, nhưng uy tín chưa đủ để thăng tiến. "Mục tiêu không phải là bớt tận tâm với công việc. Điều quan trọng là đừng để việc luôn hoàn thành tốt công việc khiến bạn bị 'đóng khung' ở vị trí hiện tại. Bạn cần để cấp trên nhìn thấy giá trị và ảnh hưởng bạn tạo ra cho tổ chức", Tiến sĩ Gotian nói.
Chuyên gia gợi ý một số giải pháp để thoát khỏi tình trạng này:
Thiết lập ranh giới và học cách nói "không": Ngừng việc tự động nhận mọi nhiệm vụ hoặc luôn đứng ra làm "lính cứu hỏa" cho các dự án hỏng. Nhân viên có thể từ chối khéo léo bằng cách yêu cầu cấp trên sắp xếp lại thứ tự ưu tiên của các công việc đang đảm nhiệm, từ đó làm nổi bật khối lượng công việc hiện tại.
Chủ động đào tạo người thay thế (Delegating/Mentoring): Lý do lớn nhất khiến nhà quản lý ngần ngại thăng chức cho nhân viên xuất sắc là sợ không ai đảm đương được vị trí cũ. Nhân viên cần chủ động hướng dẫn, chia sẻ quy trình xử lý sự cố cho đồng nghiệp. Điều này vừa xóa bỏ sự phụ thuộc độc tôn, vừa chứng minh được kỹ năng lãnh đạo và quản lý nhân sự.
Thẳng thắn trao đổi về lộ trình thăng tiến: Đừng mặc định cấp trên tự hiểu mong muốn phát triển của mình. Cần đặt lịch họp định kỳ (1-1) với quản lý trực tiếp để thảo luận về mục tiêu nghề nghiệp, trình bày rõ các giá trị chiến lược bản thân đã đóng góp và yêu cầu lộ trình thăng tiến cụ thể.
Chuyển trọng tâm từ "thực thi" sang "chiến lược": Giảm bớt thời gian giải quyết các lỗi vụn vặt hoặc công việc mang tính lặp lại. Thay vào đó, chủ động đề xuất hoặc xin tham gia vào các dự án lớn, những cuộc họp quan trọng đòi hỏi tư duy quy hoạch, có tác động trực tiếp đến định hướng và doanh thu của tổ chức.
Từ lâu, cây xuyên tiêu (hay còn gọi là hoa tiêu Tứ Xuyên) được trồng chủ yếu để thu hoạch quả làm gia vị. Tuy nhiên, những năm gần đây, lá non của loại cây này bất ngờ trở thành mặt hàng có giá trị kinh tế, được nhiều người săn đón nhờ hương vị đặc trưng và giá trị dinh dưỡng cao.
Nhắc đến xuyên tiêu, phần lớn mọi người sẽ nghĩ ngay đến quả loại gia vị nổi tiếng tạo nên hương thơm cay tê đặc trưng của nhiều món ăn Trung Hoa, đặc biệt là lẩu Tứ Xuyên. Nhờ nhu cầu tiêu thụ ổn định, xuyên tiêu từ lâu đã trở thành cây trồng mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều nông hộ.
Ít ai biết rằng, ngoài quả, phần lá non của cây cũng có thể sử dụng như một loại rau cao cấp. Tại Trung Quốc, những chồi non này được gọi là mầm tiêu Tứ Xuyên, có mùi thơm nhẹ, vị cay tê đặc trưng và có thể ăn sống hoặc chế biến thành nhiều món hấp dẫn như: xào, trộn gỏi, nhúng lẩu, chiên giòn hay chiên cùng trứng.
Không chỉ mang hương vị độc đáo, lá xuyên tiêu còn chứa nhiều vitamin và dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Lá non sau khi thu hoạch có thể chế biến ngay hoặc phơi khô để làm gia vị, góp phần tăng hương thơm cho nhiều món ăn.
Trong đó, món trứng chiên lá xuyên tiêu được nhiều người yêu thích bởi hương thơm đặc biệt và giá trị dinh dưỡng cao. Đây được xem là món ăn dân dã nhưng giàu dưỡng chất, thường xuất hiện trong bữa cơm gia đình tại nhiều địa phương của Trung Quốc.
Mầm tiêu Tứ Xuyên đã được người Trung Quốc sử dụng từ thời nhà Hán. Do thời gian thu hoạch rất ngắn, sản lượng thấp nên trước đây loại thực phẩm này từng được xem là đặc sản quý hiếm, thậm chí được dùng làm cống phẩm trong cung đình.
Đến nay, mỗi năm mầm tiêu chỉ thu hoạch được từ một đến hai vụ nên nguồn cung vẫn khá hạn chế. Chính vì vậy, giá bán luôn ở mức cao.
Nhận thấy giá trị kinh tế của lá xuyên tiêu, nhiều nhà vườn đã đầu tư trồng cây trong nhà kính để chuyên thu hoạch lá non thay vì chỉ lấy quả như trước.
Dù kỹ thuật chăm sóc không quá phức tạp, cây ít sâu bệnh và rủi ro thấp, nhưng do năng suất mầm còn hạn chế nên giá bán vẫn khá cao. Tại Trung Quốc, mầm tiêu Tứ Xuyên đầu vụ có giá khoảng 40 Nhân dân tệ/kg (tương đương khoảng 140.000 đồng/kg). Sang vụ thứ hai, giá thường giảm còn khoảng một nửa nhưng vẫn mang lại lợi nhuận hấp dẫn cho người trồng.
Bên cạnh việc làm thực phẩm, lá xuyên tiêu còn được ứng dụng trong đời sống. Lá sau khi phơi khô có thể đặt trong thùng gạo để hỗ trợ hạn chế mọt nhờ mùi hương tự nhiên. Ngoài ra, nhiều người còn dùng lá đun nước ngâm chân với mong muốn giúp giảm mùi hôi và tình trạng đổ mồ hôi chân.
Từ một loại cây vốn chỉ được biết đến nhờ quả, xuyên tiêu ngày nay đã mở ra hướng khai thác mới khi lá non cũng trở thành đặc sản có giá trị, góp phần tăng thu nhập cho người trồng và đa dạng hóa nguồn lợi từ loại cây gia vị quen thuộc này.
