Tuổi Trẻ Online đã có cuộc trò chuyện với anh Đoàn Ngọc Hưng – nhà hoạch định tài chính cá nhân theo tiêu chuẩn CFP (Mỹ) – về những giải pháp hữu ích thoát nợ “app đen”.
* Hiện nay nhiều bạn trẻ sa vào bẫy vay “app đen” và gánh nợ hàng trăm triệu đồng dù lương không cao. Đâu là nguyên nhân khiến họ dễ rơi vào vòng xoáy này?
– Vấn đề này là từ sự kết hợp của ba yếu tố.
Thứ nhất là khoảng cách giữa thu nhập và kỳ vọng sống. Nhiều bạn trẻ sống trong môi trường mà việc sở hữu điện thoại mới, du lịch, ăn uống, mua sắm hay thể hiện hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội rất phổ biến. Khi thu nhập chưa đủ để đáp ứng những kỳ vọng đó, vay tiền là cách để thỏa mãn trước mắt và trả dần sau.
Thứ hai là thiếu kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính cá nhân. Nhiều người biết cách kiếm tiền nhưng chưa học cách quản lý dòng tiền, xây dựng quỹ dự phòng hay đánh giá rủi ro của các khoản vay. Khi gặp biến cố như mất việc, thu nhập giảm hoặc phát sinh chi phí đột xuất thì gần như không có vùng đệm tài chính.
Thứ ba là sự tiện lợi quá mức của các ứng dụng vay. Thủ tục đơn giản, nhanh gọn là có thể nhận tiền, trong khi người vay không đọc kỹ lãi suất, phí phạt và các điều khoản liên quan.
* Dấu hiệu nào cho biết đã vay vượt khả năng tài chính và cần dừng lại ngay để tránh lãi chồng lãi, thưa anh?
– Người trẻ có thể đánh giá mức độ an toàn của khoản vay bằng cách xem tỉ lệ trả nợ trên phần thu nhập còn lại sau khi trừ các chi phí sinh hoạt thiết yếu hằng tháng.
Tôi thường chia thành 4 ngưỡng.
Ngưỡng thứ nhất là an toàn. Khi số tiền trả nợ hằng tháng chỉ chiếm dưới 50% phần thặng dư, người vay vẫn còn dư địa để tiết kiệm, dự phòng và ứng phó với những biến cố bất ngờ.
Ngưỡng thứ hai là cảnh báo. Khi khoản trả nợ vượt quá 50% phần thặng dư, đó là dấu hiệu cần bắt đầu điều chỉnh. Lúc này chỉ cần thu nhập giảm hoặc phát sinh một khoản chi ngoài kế hoạch là áp lực tài chính sẽ tăng lên đáng kể.
Ngưỡng thứ ba là không an toàn. Đó là khi toàn bộ thu nhập gần như chỉ vừa đủ để trang trải các chi phí sinh hoạt cơ bản và trả nợ. Người vay không còn khả năng tích lũy, không có quỹ dự phòng và rất dễ gặp khó khăn nếu xảy ra biến cố về công việc hoặc sức khỏe.
Ngưỡng thứ tư là vùng nguy hiểm. Khi thu nhập không còn đủ để chi trả cả nhu cầu thiết yếu lẫn nghĩa vụ nợ, người vay bắt đầu phải vay khoản mới để trả khoản cũ.
Càng nhận diện được mình đang ở ngưỡng nào sớm bao nhiêu thì khả năng kiểm soát và thoát khỏi áp lực nợ nần sẽ càng cao bấy nhiêu.
* Anh có lời khuyên nào để người trẻ nhận ra sớm rằng mình đã tới ngưỡng phải dừng lại, thay vì cố gồng?
– Người trẻ không nên đợi đến khi rơi vào vùng nguy hiểm mới xử lý. Ngay khi nhận thấy mình đã chạm đến ngưỡng không an toàn, tức là thu nhập hằng tháng chỉ vừa đủ để trang trải các chi phí sinh hoạt thiết yếu và trả nợ, thì đó đã là thời điểm cần dừng lại.
Dừng lại ở đây là dừng vay thêm, dừng những quyết định chi tiêu vượt khả năng tài chính và nghiêm túc nhìn lại tình trạng dòng tiền.
Lúc này, ưu tiên nhất là tìm cách kéo mình trở lại vùng an toàn thông qua việc điều chỉnh lối sống, cắt giảm các khoản chi chưa thật cần thiết và thêm thu nhập nếu có thể.
Nhiều người nghĩ chỉ cần cố thêm một chút là sẽ vượt qua. Nhưng khi đã vượt ngưỡng an toàn, việc vay thêm thường chỉ trì hoãn vấn đề. Càng chậm hành động, nguy cơ nợ chồng nợ càng cao và chi phí để thoát khỏi nó càng lớn.
* Người trẻ nên xử lý nợ theo lộ trình như thế nào để có thể thoát và dứt điểm, thay vì vay chỗ này đắp chỗ kia?
– Đầu tiên cần dừng ngay việc vay thêm app mới để trả những khoản cũ.
Bước tiếp theo là hãy thống kê đầy đủ tất cả các khoản nợ hiện có, bao gồm số tiền gốc, lãi suất, thời hạn thanh toán và số tiền phải trả hằng tháng. Nhiều người đang nợ nhưng lại không biết chính xác mình nợ bao nhiêu.
Kế đến là rà soát lại toàn bộ dòng tiền cá nhân, cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cần thiết và xác định khả năng trả nợ thực tế mỗi tháng.
Sau đó nên ưu tiên xử lý các khoản nợ có lãi suất cao nhất trước, đặc biệt là các khoản vay “app đen”. Song song là tìm cách thêm thu nhập để tạo nguồn lực trả nợ.
Chuyến tham quan thực tế do Nhà Văn hóa sinh viên TP.HCM phối hợp cùng Tập đoàn SCG tổ chức cho 34 sinh viên ưu tú sáng 6-5, là một hoạt động trọng tâm của Ngày hội Sinh viên với ngoại ngữ - lần 11, năm 2026 (English Camp).
Tại Nhà máy Nhựa Bình Minh (BMP) - Chi nhánh Long An, sinh viên đã tham quan trực tiếp một số công đoạn trong quy trình sản xuất và các giải pháp tiết kiệm năng lượng đang được áp dụng.
Các điểm tham quan gồm hệ thống silo nguyên liệu, nơi giới thiệu về quy trình tiếp nhận và lưu trữ đầu vào. Khu vực xử lý tái chế, với hoạt động thu hồi và tái sử dụng vật liệu phát sinh trong nội bộ sản xuất.
Trong quá trình tham quan, sinh viên cũng tìm hiểu về một số công nghệ và biện pháp giảm phát thải, như việc chuyển sang sử dụng xe nâng điện thay cho xe nâng xăng, và điều chỉnh hoạt động vận chuyển nội bộ để hạn chế khí thải.
Ở khâu giao hàng, hệ thống điều phối được thiết kế để sắp xếp thời gian nhận hàng, nhằm giảm thời gian chờ của phương tiện.
Phó tổng giám đốc Công ty TNHH SCG Việt Nam, ông Chaitath Tongsalee, chia sẻ những kiến thức thực tế tại nhà máy sẽ là nguồn tư liệu quý báu để sinh viên và định hình con đường sự nghiệp bền vững trong tương lai và hướng tới việc nuôi dưỡng một "Thế hệ xanh" với tư duy ESG (môi trường, xã hội và quản trị).
Phó giám đốc Nhà Văn hóa sinh viên TP.HCM Lê Xuân Dũng bày tỏ thông qua chuyến tham quan, các bạn sinh viên sẽ có cơ hội hiểu rõ hơn về phát triển bền vững, Net Zero cũng như những định hướng và hành động cần thiết trong tương lai, gắn với mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.
"Dù là mục tiêu Net Zero hay các chương trình phát triển bền vững khác, tất cả chúng ta đều mong muốn xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn, nơi thế hệ sau được thụ hưởng những thành quả tích cực từ các nỗ lực bảo vệ môi trường hôm nay", anh Dũng nói.
Bạn Lê Thị Như Ý (sinh viên Trường đại học Giao thông vận tải TP.HCM) cho hay đã tìm hiểu rõ hơn về cách một nhà máy nhựa áp dụng nhiều giải pháp Net Zero để giảm thiểu tác động đến môi trường như các hệ thống tự động như cánh tay robot, băng chuyền hiện đại, và chuyển đổi từ xe nâng truyền thống sang xe nâng điện.
“Từ hành trình, các bạn trẻ cũng cần nhìn nhận rõ vai trò của mình, nâng cao nhận thức, chủ động tìm hiểu kiến thức về môi trường. Bắt đầu từ những hành động nhỏ trong cuộc sống hằng ngày như tiết kiệm năng lượng, giảm rác thải và chung tay bảo vệ môi trường”, Ý bày tỏ.
Còn Đoàn Bảo Ngọc (Trường đại học Công nghiệp TP.HCM) bày tỏ bạn trẻ cần ý thức rõ trách nhiệm lan tỏa thông điệp hướng tới Net Zero.
Ngọc nói cần hiểu về kiến thức và nhận thức. Chúng ta cần hiểu rõ Net Zero là gì, và cần chuẩn bị những gì để hướng tới một xã hội phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính.
“Cần thay đổi tư duy và thói quen sống. Đó là sống xanh từ suy nghĩ đến hành động, bắt đầu từ những việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày như tiết kiệm điện, giảm rác thải, lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường, hoặc ưu tiên các phương tiện di chuyển ít phát thải”, Ngọc nói.
Ngọc cho rằng việc bản thân mình hiểu và làm là chưa đủ, mà còn cần chia sẻ, truyền cảm hứng để những người xung quanh cùng tham gia, cùng hành động vì môi trường.
Một chuyến đi bộ tưởng chừng bình thường trong khu rừng thuộc dãy núi Krkonoše ở Cộng hòa Séc đã bất ngờ dẫn hai người đàn ông tới một phát hiện gây chấn động: kho báu gồm hàng trăm đồng xu vàng, trang sức và nhiều hiện vật quý giá được cất giấu suốt gần 100 năm.
Ẩn mình trong một bức tường đá cũ giữa rừng sâu, kho báu được cho là có giá trị hơn 330.000 USD (khoảng 8,6 tỷ đồng), đồng thời chứa đựng nhiều bí ẩn lịch sử chưa có lời giải.
Chưa dừng lại ở đó, chỉ cách vị trí vài bước chân, họ tiếp tục tìm thấy một chiếc hộp kim loại chứa đầy trang sức cùng nhiều vật dụng cá nhân bằng vàng. Tổng khối lượng số hiện vật lên tới khoảng 6,8kg.
Ngay sau đó, toàn bộ kho báu đã được đưa tới Bảo tàng Đông Bohemia để giám định và nghiên cứu.
Ông Miroslav Novak, trưởng bộ phận khảo cổ của bảo tàng, cho biết việc chôn giấu tài sản quý dưới lòng đất từng là tập tục phổ biến trong lịch sử.
"Ban đầu, hành động này mang ý nghĩa tôn giáo. Về sau, nó thường xuất hiện trong các giai đoạn bất ổn xã hội, khi con người giấu tài sản với hy vọng một ngày nào đó sẽ quay lại lấy", ông nói.
Theo các chuyên gia, phát hiện lần này đặc biệt hiếm bởi số lượng kim loại quý lớn cùng tình trạng bảo quản gần như nguyên vẹn.
Những nhà nghiên cứu nhận định kho báu có thể được chôn giấu trong giai đoạn biến động dữ dội của thế kỷ 20. Một giả thuyết cho rằng chủ nhân đã cất giấu tài sản khi chạy trốn trước sự sáp nhập của Đức Quốc xã. Giả thuyết khác nhận định đây có thể là tài sản của người Đức sinh sống trong khu vực, được chôn xuống để tránh bị tịch thu hoặc thất lạc sau chiến tranh.
Kết quả kiểm kê ban đầu cho thấy chiếc lon nhôm chứa 598 đồng xu vàng, được chia thành 11 chồng và bọc trong vải đen. Trong khi đó, chiếc hộp sắt còn cất giữ 16 hộp đựng thuốc lá, 10 vòng tay vàng, dây chuyền gắn chìa khóa và nhiều món đồ giá trị khác.
Dựa trên ký hiệu và đặc điểm kỹ thuật, các chuyên gia xác định số tiền xu được sản xuất trong giai đoạn từ năm 1808 đến 1915.
Dù được định giá hơn 330.000 USD, giới chuyên môn cho rằng giá trị lịch sử của kho báu này còn lớn hơn nhiều lần và gần như không thể đo đếm bằng tiền.
Đáng chú ý sau khi hoàn tất quá trình nghiên cứu, Bảo tàng Đông Bohemia dự kiến sẽ đưa toàn bộ hiện vật ra trưng bày công khai. Hai người phát hiện kho báu cũng sẽ nhận khoản hoa hồng tương đương 10% giá trị tài sản theo quy định.
Câu chuyện ấy không lạ, thậm chí ngày càng phổ biến trong nhịp sống hiện đại - nơi người trẻ tất bật với công việc, còn người già lặng lẽ học cách sống không phiền ai.
Từ lâu, câu “trẻ cậy cha, già cậy con” như một quy luật tự nhiên của đời sống gia đình Việt. Trẻ nhỏ cần sự chở che, người già cần điểm tựa. Nhưng quy luật ấy đang chịu nhiều thách thức khi xã hội chuyển động nhanh hơn, khi mỗi cá nhân phải chạy đua với cơm áo, với áp lực nghề nghiệp và cả những kỳ vọng thành công.
Trong guồng quay ấy, thời gian dành cho cha mẹ già - thứ tưởng như hiển nhiên - lại trở thành điều xa xỉ.
Không khó bắt gặp những gia đình con cái sống xa nhà, thậm chí ở nước ngoài. Khoảng cách địa lý kéo theo khoảng cách chăm sóc. Những cuộc gọi vội vã thay cho những bữa cơm chung. Những khoản tiền gửi về thay cho sự hiện diện.
Vật chất có thể đủ đầy hơn, nhưng sự cô đơn của người già lại khó đo đếm. Họ không thiếu tiền, nhưng thiếu người trò chuyện. Không thiếu thuốc men, nhưng thiếu cảm giác được quan tâm.
Ở chiều ngược lại, cũng cần nhìn nhận công bằng rằng người trẻ hôm nay không hề vô tâm. Họ đang gánh trên vai nhiều áp lực hơn thế hệ trước: chi phí sinh hoạt tăng cao, cạnh tranh nghề nghiệp khốc liệt, trách nhiệm với gia đình nhỏ của chính mình.
Có những người con muốn ở gần cha mẹ, nhưng công việc không cho phép. Có những người muốn dành thời gian, nhưng quỹ thời gian lại quá hạn hẹp. Giữa hai chữ “hiếu” và “sống”, họ nhiều khi phải lựa chọn trong day dứt.
Vấn đề vì thế không thể giải quyết bằng việc quy trách nhiệm cho một phía. Điều cần thiết hơn là tìm ra cách để người già không bị bỏ lại phía sau, ngay cả khi con cái không thể ở bên thường xuyên.
Trước hết, chính người cao tuổi cũng cần được trao cơ hội để “tự chủ” nhiều hơn trong đời sống. Sự phụ thuộc hoàn toàn vào con cái, trong bối cảnh xã hội thay đổi, có thể khiến họ dễ rơi vào trạng thái bị động và tổn thương.
Những mô hình câu lạc bộ người cao tuổi, các hoạt động cộng đồng, lớp học kỹ năng, thậm chí là việc tiếp cận công nghệ - như sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội - có thể giúp họ mở rộng thế giới của mình. Khi có bạn bè, có hoạt động, có kết nối, cảm giác cô đơn sẽ giảm đi đáng kể.
Bên cạnh đó, hệ thống an sinh xã hội cần đóng vai trò mạnh mẽ hơn. Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, trung tâm dưỡng lão, y tế cộng đồng… không nên bị nhìn nhận như “giải pháp cuối cùng” hay “biểu hiện của sự bất hiếu”, mà cần được xem là một phần tất yếu của xã hội hiện đại.
Ở nhiều quốc gia, việc người già sống tại các cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp là lựa chọn bình thường, thậm chí tích cực, vì họ được chăm sóc tốt hơn và có môi trường giao lưu phù hợp.
Tuy nhiên, dù xã hội có phát triển đến đâu, vai trò của gia đình vẫn không thể thay thế. Một cuộc gọi hỏi thăm, một chuyến về thăm nhà, một bữa cơm sum họp - những điều tưởng nhỏ bé ấy lại có giá trị tinh thần rất lớn đối với người già.
Sự quan tâm không nhất thiết phải là những điều lớn lao, mà nằm ở sự đều đặn và chân thành. Đôi khi, chỉ cần người già cảm nhận mình vẫn là một phần quan trọng trong cuộc sống của con cái, họ đã thấy đủ ấm lòng.
Câu hỏi “người già nương vào đâu khi con bận rộn?” vì thế không có một đáp án duy nhất. Đó phải là sự kết hợp của nhiều yếu tố: sự thích nghi của chính người cao tuổi, sự hỗ trợ của xã hội, và trên hết là sự kết nối bền chặt trong gia đình. Khi mỗi yếu tố đều được quan tâm đúng mức, người già sẽ không còn cảm thấy bị bỏ rơi, dù con cái không thể lúc nào cũng ở bên.
Xã hội hiện đại có thể thay đổi nhiều giá trị, nhưng nhu cầu được yêu thương và quan tâm của con người thì không đổi. Người trẻ hôm nay rồi cũng sẽ già đi. Cách họ đối xử với cha mẹ hôm nay, phần nào sẽ là cách họ được đối xử trong tương lai. Đó không phải là sự "trả giá”, mà là một vòng tuần hoàn của tình cảm và trách nhiệm.
Để rồi, một ngày nào đó, câu hỏi “già cậy ai?” sẽ không còn là nỗi lo canh cánh, mà trở thành một lời nhắc nhẹ nhàng rằng: mỗi người dù ở độ tuổi nào đều xứng đáng có một điểm tựa - không chỉ từ gia đình, mà từ cả một xã hội biết quan tâm và sẻ chia.
