Việc một doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thành công cá rô phi phi lê sang Nhật Bản để phục vụ chế biến sushi và sashimi khiến không ít người bất ngờ.
Từ trước đến nay, khi nhắc đến sushi, người ta thường nghĩ tới cá hồi, cá ngừ hay cá cam. Trong khi đó, cá rô phi vốn được xem là loại cá phổ biến trong bữa cơm gia đình Việt Nam.
Tuy nhiên, để trở thành nguyên liệu ăn sống, cá rô phi phải đáp ứng các tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt về vùng nuôi, quy trình chế biến, cấp đông và kiểm soát ký sinh trùng.
Chính vì vậy, việc một doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thành công cá rô phi sang Nhật Bản được xem là một dấu mốc mới của ngành thủy sản.
Giàu protein nhưng ít chất béo
Theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), 100g cá rô phi nấu chín cung cấp khoảng 26g protein, 128 kcal và chỉ khoảng 2,7g chất béo, trong đó lượng chất béo bão hòa rất thấp.
Đây là một trong những nguồn protein nạc chất lượng cao. Protein trong cá rô phi chứa đầy đủ các axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được, giúp duy trì khối cơ, hỗ trợ tái tạo mô và tăng cảm giác no lâu.
Chính vì vậy, cá rô phi thường được khuyến nghị trong chế độ ăn của người muốn giảm cân, người luyện tập thể thao, người cao tuổi hoặc bệnh nhân cần bổ sung đạm nhưng phải hạn chế chất béo.
So với nhiều loại thịt đỏ, cá rô phi cũng dễ tiêu hóa hơn, phù hợp với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất
Không chỉ giàu đạm, cá rô phi còn chứa nhiều vi chất quan trọng.
Theo USDA, loại cá này là nguồn cung cấp vitamin B12, vitamin D, niacin (vitamin B3), kali, phốt pho và selen.
Vitamin B12 đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo hồng cầu và duy trì hoạt động của hệ thần kinh. Trong khi đó, niacin tham gia chuyển hóa thức ăn thành năng lượng cho cơ thể.
Selen là một chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do, đồng thời hỗ trợ chức năng miễn dịch. Phốt pho và vitamin D góp phần duy trì hệ xương chắc khỏe, còn kali có vai trò điều hòa huyết áp và hỗ trợ hoạt động của tim mạch.
Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), cá nói chung còn là nguồn cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng như protein, vitamin D, vitamin B12, i-ốt và choline – những chất cần thiết cho sự phát triển của não bộ và hệ thần kinh.
Một trong những ưu điểm giúp cá rô phi ngày càng được ưa chuộng là hàm lượng thủy ngân thấp.
FDA và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) xếp cá rô phi vào nhóm “Best Choices” – nhóm cá có thể ăn 2-3 khẩu phần mỗi tuần đối với phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú và trẻ em nhờ nguy cơ nhiễm thủy ngân thấp.
Ngoài ra, cá rô phi cũng có vị thịt trắng, ít tanh, ít xương dăm và dễ chế biến thành nhiều món ăn khác nhau.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, cá rô phi không chứa nhiều axit béo omega-3 như cá hồi, cá thu hay cá mòi. Tuy nhiên, loại cá này vẫn cung cấp một lượng EPA và DHA nhất định, đồng thời có lợi thế là ít chất béo, ít calo và giàu protein.
Hiệp hội Thủy sản Quốc gia Mỹ (National Fisheries Institute) cho biết một khẩu phần khoảng 85g cá rô phi vẫn cung cấp hơn 115mg EPA và DHA, nhiều hơn một số nguồn protein từ thịt đỏ hoặc gia cầm.
Theo số liệu của ngành thủy sản, năm 2025 sản lượng cá rô phi của cả nước đạt khoảng 420.000 tấn, tăng khoảng 33% so với năm trước.
Cùng với sản lượng tăng nhanh, chuỗi sản xuất cũng ngày càng hoàn thiện.
Hiện Việt Nam có khả năng sản xuất khoảng 1,4 tỷ con giống cá rô phi mỗi năm và có khoảng 510 cơ sở chế biến thủy sản đủ điều kiện xuất khẩu, tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm chế biến sâu phục vụ thị trường quốc tế.
Những năm gần đây, nồi chiên không dầu trở thành một "cơn sốt" mới trong gian bếp và được coi là cứu cánh cho những người mới tập nấu ăn với niềm tin có thể chiên rán mọi thứ. Tuy nhiên, những thông tin lan truyền trên mạng gần đây cho rằng "thực phẩm nấu bằng nồi chiên không dầu có thể gây ung thư" đang khiến không ít người tiêu dùng hoang mang.
Giải đáp vấn đề này trên CCTV News, giáo sư Phạm Chí Hồng từ Học viện Khoa học Thực phẩm và Kỹ thuật Dinh dưỡng thuộc Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, cho biết các chất gây ung thư hoặc nghi ngờ gây ung thư mà mọi người lo ngại thực tế chỉ phát sinh khi thực phẩm bị đun nóng đến một mức nhiệt nhất định, chứ không phải do việc dùng nồi thường, lò nướng hay nồi chiên không dầu.
Các chuyên gia khẳng định không phải mọi thực phẩm nấu ở nhiệt độ cao đều gây ung thư và người dùng không cần quá lo lắng nếu lượng tiêu thụ thấp. Tuy nhiên, việc ăn thực phẩm bị nướng quá cháy hoặc có màu nâu đậm trong thời gian dài chắc chắn sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Về bản chất, nồi chiên không dầu hoạt động như một chiếc lò nướng mini có quạt đối lưu; dòng khí nóng liên tục sẽ lấy đi hơi ẩm trên bề mặt thực phẩm, giúp món ăn có lớp vỏ khô và giòn tan. Vì vậy, so với phương pháp chiên ngập dầu truyền thống, nồi chiên không dầu chỉ cần rất ít hoặc thậm chí không cần dùng đến dầu ăn mà vẫn làm chín được thực phẩm. Nhờ đó, món ăn từ nồi chiên không dầu thường có hàm lượng chất béo thấp hơn, ít tạo ra khói dầu và lượng chất gây ung thư trong khói cũng giảm đi đáng kể.
Giáo sư Phạm cho hay với những thực phẩm vốn đã có sẵn dầu, quá trình nướng bằng nhiệt sẽ giúp loại bỏ bớt một phần lượng dầu mỡ này. Do đó, nếu xét từ góc độ hạn chế chất béo nạp vào cơ thể, nồi chiên không dầu rõ ràng có những ưu thế vượt trội.
Để giảm thiểu tối đa việc phát sinh các chất độc hại khi nấu nướng, các chuyên gia khuyên vệ sinh sạch sẽ các cặn thức ăn thừa trong nồi trước khi sử dụng, không nên cắt thực phẩm quá nhỏ, đồng thời chọn mức nhiệt độ và thời gian ngắn hơn một chút so với hướng dẫn mặc định.
Ngoài ra, vì thực phẩm càng cháy thì càng sinh ra nhiều chất có hại, người dùng nên chú ý quan sát màu sắc của món ăn để kiểm soát thời gian nấu sao cho phù hợp nhất. Thực phẩm nên được nấu đến khi đạt trạng thái vàng đều. Ở độ chín này, hương vị món ăn đã bắt đầu dậy mùi thơm đặc trưng nhưng vẫn chưa chuyển sang sắc vàng cháy.
Bên cạnh độ an toàn của thực phẩm, nhiều người còn lo ngại về việc liệu lớp phủ bên trong nồi có giải phóng chất độc hại hay không, đặc biệt là khi lớp phủ này bị bong tróc. Các chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Thiết bị Điện gia dụng Trung Quốc giải thích hầu hết loại nồi chiên đạt chuẩn hiện nay đều sử dụng lớp chống dính Teflon (PTFE), một vật liệu có tính ổn định hóa học và chịu nhiệt tốt.
Dữ liệu thử nghiệm cho thấy lớp phủ này chỉ có nguy cơ phân hủy tạo ra chất độc hại khi nhiệt độ chạm mức 260°C, trong khi mức nhiệt của nồi chiên thường chỉ dưới 200°C, hoàn toàn nằm trong phạm vi an toàn. Dù vậy, người dùng cần đặc biệt lưu ý tránh để nồi hoạt động khi không có thực phẩm bên trong hoặc sử dụng ở nhiệt độ quá cao trong thời gian quá dài.
Các chuyên gia cũng cảnh báo lớp phủ Teflon thường nằm trên đế bằng nhôm; nếu lớp phủ bị bong tróc, phần cốt nhôm sẽ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Khi đó, việc nấu các loại thực phẩm có tính axit như cà chua, chanh hay giấm có thể khiến nhôm bị thôi nhiễm vào thức ăn, gây ra những rủi ro nhất định cho sức khỏe nếu tiêu thụ lâu dài.
Tải lượng đường huyết phản ánh mức độ ảnh hưởng của một lượng thực phẩm nhất định đến đường huyết sau khi ăn. Theo các nhà nghiên cứu, chế độ ăn có tải lượng đường huyết thấp có thể góp phần phòng ngừa bệnh tiểu đường, đồng thời làm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư và nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, theo Medical News Today (Anh).
Trong nghiên cứu, những người tham gia (đều từ 25 tuổi trở lên) được chia thành 2 nhóm: Một nhóm ăn một quả bơ cỡ lớn mỗi ngày; nhóm còn lại duy trì chế độ ăn uống thông thường, nhưng được yêu cầu không ăn quá 2 quả bơ mỗi tháng. Thời gian theo dõi kéo dài 6 tháng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm ăn bơ mỗi ngày có lượng chất xơ và chất béo trong khẩu phần ăn cao hơn, đồng thời tiêu thụ ít protein động vật và ít tinh bột hơn so với nhóm còn lại.
Bên cạnh đó, sau khi phân tích dữ liệu của 961 người tham gia và điều chỉnh các yếu tố như BMI, trình độ học vấn và sắc tộc, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhóm ăn bơ hằng ngày có tải lượng đường huyết thấp hơn rõ rệt so với nhóm còn lại.
Tiến sĩ Emily Lantz, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Texas Medical Branch (Mỹ), nhận định rằng việc bổ sung một quả bơ mỗi ngày giúp giảm tải lượng đường huyết tổng thể, từ đó cho thấy những thay đổi đơn giản trong chế độ ăn có thể mang lại lợi ích sức khỏe đáng kể.
Theo các tác giả nghiên cứu, hàm lượng chất xơ cao cùng lượng chất béo không bão hòa có lợi trong quả bơ có thể góp phần làm giảm tải lượng đường huyết của khẩu phần ăn. Bên cạnh đó, nhóm người tham gia nghiên cứu ăn bơ mỗi ngày cũng có xu hướng giảm tiêu thụ bánh kẹo, món tráng miệng ngọt và một số thực phẩm giàu tinh bột.
Chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Karen Z. Berg cho biết, bơ giàu chất xơ và chất béo không bão hòa đơn, giúp tạo cảm giác no lâu. Vì vậy, người ăn bơ thường xuyên có xu hướng hạn chế các thực phẩm kém lành mạnh khác, từ đó góp phần cải thiện chất lượng chế độ ăn và giảm tải lượng đường huyết.
Sự việc xảy ra tại xã Phiêng Pằn, tỉnh Sơn La. Trong 6 người ăn món canh nấm rừng do gia đình tự hái, một người (sinh năm 2010) tử vong tại nhà. 5 người còn lại có biểu hiện ngộ độc đã được đưa đi cấp cứu và điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai.
Tại Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, các chuyên gia sinh học xác định nguyên nhân khiến 5 BN ngộ độc do nấm thuộc nhóm Amanita, là nấm độc nguy hiểm hàng đầu có chứa độc tố amatoxin.
Các bệnh nhân đã được khẩn trương điều trị giải độc, lọc máu tăng thải độc. Tuy nhiên, diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp. Trong đó, bệnh nhân 62 tuổi bị suy gan tối cấp, hôn mê gan, men gan tăng trên 7.000 U/L, cao gấp hàng trăm lần bình thường, kèm suy thận vô niệu, tụt huyết áp và suy hô hấp. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về nhà tối 6.5, do tình trạng quá nặng.
Một bệnh nhân khác (25 tuổi) bị suy gan tối cấp, hôn mê gan với men gan trên 5.000 U/L. Các trường hợp còn lại đều có tổn thương gan ở nhiều mức độ, trong đó có bé gái 5 tuổi bị viêm gan nhiễm độc.
TS-BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho biết có 2 nhóm nấm độc: nhóm gây ngộ độc sớm và nhóm gây ngộ độc muộn. Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn, cũng chính là nhóm mà các bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải.
Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường. Nhưng khi vào cơ thể, độc tố amatoxin trong nấm tấn công gan, thận cực kỳ dữ dội.
Theo Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, mùa xuân, thời tiết ấm, ẩm rất thuận lợi cho các loài nấm phát triển và đây cũng là thời điểm thường xảy ra các vụ ngộ độc nấm.
So với các loại ngộ độc khác thì ngộ độc nấm xảy ra ít hơn về số ca, nhưng tỷ lệ tử vong lại rất cao. Phòng ngừa ngộ độc nấm rất quan trọng, vì nhiều loại nấm hoang dại có thể gây ngộ độc nặng, thậm chí tử vong.
Cơ quan này lưu ý, không nên tin hoàn toàn kinh nghiệm truyền miệng "nấm có côn trùng ăn là nấm lành", vì có nấm côn trùng ăn được nhưng người thì bị ngộ độc. Nhiều loại nấm độc không có vị đắng hoặc mùi đặc biệt, khi ăn vẫn ngọt, ngon.
Cách an toàn nhất là chỉ ăn nấm trồng có nguồn gốc rõ ràng hoặc nấm đã rất quen thuộc ở địa phương.
Không hái, không ăn nấm hoang dã khi không biết rõ; không mua nấm trôi nổi, không rõ nguồn gốc; không tin vào mẹo dân gian, kinh nghiệm "truyền miệng" như thử bằng bạc, tỏi, gạo… để nhận biết nấm độc.
Khi có dấu hiệu ngộ độc nấm cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất; bảo quản mẫu nấm (nếu có) để hỗ trợ chẩn đoán và có phác đồ điều trị chính xác.
