Tại buổi làm việc về công tác chuẩn bị năm học 2026-2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.
Trao đổi với Dân trí, các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục cho rằng, đây là bước chuyển mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho đổi mới toàn diện nền giáo dục trong giai đoạn mới, đặt con người và chất lượng phát triển làm trung tâm của hệ thống giáo dục.
Cần xóa bỏ tư duy quản lý cũ, trao quyền tự chủ thực chất
TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam, cho rằng yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xuất phát từ thực tế hệ thống giáo dục Việt Nam cần có đổi mới trong giai đoạn tới.
Theo ông, quản trị hệ thống giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, nhiều năm qua vẫn bám theo cách làm cũ khi chức năng quản lý nhà nước bị chia sẻ cho nhiều bộ, ngành khác nhau, trong khi quyền quản lý trực tiếp các cơ sở giáo dục lại tập trung ở các cơ quan trung ương, hạn chế vai trò chủ động của địa phương.
“Cách quản trị này khiến toàn bộ hệ thống giáo dục và đào tạo bị chia cắt, phân mảnh, hoạt động kém hiệu quả, không phát huy được sức mạnh tổng hợp”, ông Khuyến nhận định.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam chỉ rõ, một bất cập khác là công tác quy hoạch phát triển nguồn nhân lực còn thiếu cơ sở khoa học và thiếu tính chuyên nghiệp. Ông cho rằng, khi bài toán quy hoạch nhân lực không rõ ràng thì sẽ không thể xây dựng được chiến lược phát triển giáo dục phù hợp.
Để hiện thực hóa tinh thần chuyển từ “quản lý” sang “quản trị”, TS Lê Viết Khuyến đề xuất Việt Nam cần đổi mới tư duy quy hoạch giáo dục theo hướng không sao chép máy móc kinh nghiệm quốc tế mà kết hợp hài hòa giữa thực tiễn trong nước với bài học của thế giới.
Đặc biệt, ông nhấn mạnh yêu cầu cải cách mạnh mẽ quản trị đại học thông qua việc xóa bỏ tư duy khép kín, cát cứ; thúc đẩy liên kết giữa các cơ sở đào tạo; tập trung đầu mối quản lý nhà nước về giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 19; từng bước xóa bỏ cơ chế “xin – cho”, “bộ chủ quản”, đồng thời trao quyền tự chủ thực chất gắn với trách nhiệm giải trình thông qua mô hình hội đồng trường.
Xu hướng của giáo dục hiện đại
Từ kinh nghiệm tư vấn về quản trị trong lĩnh vực giáo dục ở các bậc học, Thạc sĩ Nguyễn Mai Duyên, Giám đốc Viện đào tạo Qibi Academy cho rằng, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ mang ý nghĩa định hướng đối với ngành giáo dục mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy quản trị quốc gia.
Theo bà, trong nhiều năm qua, khi nói đến đổi mới giáo dục, dư luận thường tập trung vào chương trình, sách giáo khoa, thi cử hay tự chủ đại học. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy những cuộc cải cách giáo dục bền vững hiếm khi bắt đầu từ việc thay đổi chương trình mà bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy quản trị.
“Yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục” không đơn thuần là thay đổi thuật ngữ mà là sự chuyển dịch về triết lý quản trị, đặt giáo dục vào trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo”, bà nhận định.
Điều đó không có nghĩa Nhà nước giảm vai trò quản lý. Ngược lại, theo bà Duyên, Nhà nước vẫn giữ vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, bảo đảm công bằng và giám sát hệ thống, nhưng thay vì can thiệp sâu vào hoạt động của từng cơ sở giáo dục sẽ tập trung tạo môi trường để các nhà trường phát huy quyền tự chủ và đổi mới sáng tạo.
Theo bà, cách tiếp cận này cũng phù hợp với mô hình quản trị công hiện đại và quản trị dựa trên kết quả, trong đó chất lượng của một chính sách không được đánh giá bằng số lượng hoạt động đã triển khai mà bằng những thay đổi thực sự đối với người thụ hưởng.
Thước đo của giáo dục phải là sự phát triển của người học
Theo Thạc sĩ Nguyễn Mai Duyên, tư duy quản lý giáo dục từng có vai trò quan trọng trong giai đoạn đất nước còn nhiều khó khăn, giúp thống nhất chương trình, chuẩn hóa đội ngũ, mở rộng mạng lưới trường lớp và thực hiện phổ cập giáo dục.
Tuy nhiên, trong bối cảnh khoa học – công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, giáo dục không thể chỉ hướng đến truyền đạt kiến thức hay bảo đảm sự tuân thủ các quy trình hành chính. Điều quan trọng hơn là hình thành năng lực học tập suốt đời, tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, hợp tác và thích ứng của người học trước những biến động của xã hội.
Bà Duyên nêu rõ, điểm khác biệt căn bản giữa “quản lý giáo dục” và “quản trị phát triển giáo dục” không nằm ở tên gọi mà ở mục tiêu hướng đến.
“Nếu quản lý giáo dục đặt câu hỏi hệ thống đã vận hành đúng quy định hay chưa thì quản trị phát triển giáo dục đặt câu hỏi hệ thống đã giúp người học phát triển tốt hơn hay chưa. Quản lý chú trọng sự tuân thủ, còn quản trị hướng đến giá trị được tạo ra; quản lý quan tâm quy trình, còn quản trị quan tâm kết quả và tác động”, bà phân tích.
ThS Mai Duyên cho rằng khi thước đo của giáo dục thay đổi, toàn bộ hệ thống cũng phải thay đổi theo. Cơ quan quản lý nhà nước cần chuyển từ kiểm soát sang kiến tạo thể chế; địa phương chuyển từ tư duy thanh tra sang đồng hành với nhà trường; các cơ sở giáo dục xây dựng văn hóa học tập và đổi mới sáng tạo; giáo viên được giảm gánh nặng hành chính để tập trung cho chuyên môn; còn gia đình trở thành đối tác của nhà trường trong quá trình phát triển người học.
Theo bà, giá trị của một nền giáo dục không được quyết định bởi số lượng văn bản, các cuộc thanh tra hay chỉ tiêu hành chính được hoàn thành, mà được đo bằng việc mỗi học sinh có được học tập trong môi trường an toàn, phát huy đúng tiềm năng và có đủ năng lực kiến tạo tương lai cho bản thân cũng như đóng góp cho sự phát triển của đất nước.
Vị chuyên gia nhìn nhận, chuyển từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục” không chỉ là đổi cách điều hành một ngành, mà là sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hệ thống sang tư duy phát triển con người; từ quản lý để duy trì sang quản trị để kiến tạo.
“Khi mọi chính sách đều bắt đầu bằng câu hỏi người học sẽ tiến bộ hơn, hạnh phúc hơn và có tương lai tốt đẹp hơn như thế nào, đó sẽ là nền tảng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và một Việt Nam phát triển bằng tri thức, sáng tạo trong kỷ nguyên mới”, Thạc sĩ Nguyễn Mai Duyên nhấn mạnh.
Chiều 15/5, tọa đàm “Trường Sơn: Ký ức lịch sử và sự tiếp nối” diễn ra trong khuôn khổ lễ phát động cuộc thi toàn quốc về marketing xã hội dành cho học sinh, sinh viên mang tên Social Pioneers 2026, do Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp tổ chức.
Tham gia tọa đàm là nhà sử học Dương Trung Quốc cùng hai nhân chứng lịch sử của tuyến đường Trường Sơn: Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu và nhà văn Hồ Bá Thược.
Ký ức Trường Sơn - mà một phần huyền thoại của nó là tuyến đường ống xăng dầu xuyên Trường Sơn - cũng là hợp phần đầu tiên được số hóa bằng công nghệ blockchain trên nền tảng lưu giữ lịch sử, ký ức và di sản Heritex.
Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu, 80 tuổi, nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế Bộ Quốc phòng, là một trong những kỹ sư trực tiếp tham gia thiết kế, thi công tuyến đường ống xăng dầu xuyên Trường Sơn năm xưa. Thế hệ những người lính Trường Sơn như ông đều đã bước qua tuổi 70, 80. Nhà sử học Dương Trung Quốc gọi họ là những “thư viện sống” của lịch sử, mà nếu không được lưu giữ kịp thời, ký ức họ mang theo có thể sẽ không còn cơ hội được kể lại lần thứ hai.
Song truyền thông về những ký ức ấy như thế nào đến người trẻ để vừa hấp dẫn mà vừa không làm sai lệch lịch sử? Đó là nỗi băn khoăn của nhiều sinh viên tham gia toạ đàm.
Nguyễn Tùng Dương, sinh viên năm nhất Đại học Kinh tế Quốc dân, cho biết gần đây xuất hiện nhiều kênh nội dung lịch sử trên mạng xã hội thu hút giới trẻ rất tốt. Tuy nhiên, theo nam sinh, bên cạnh những kênh thông tin hữu ích giúp lan tỏa tình yêu lịch sử cho người trẻ, vẫn tồn tại không ít nội dung bị cộng đồng chỉ trích vì sai lệch hoặc đơn giản hóa lịch sử để “bắt trend”.
“Ranh giới giữa việc làm lịch sử hấp dẫn cho người trẻ với xuyên tạc lịch sử nằm ở đâu?”, nam sinh đặt câu hỏi với nhà sử học Dương Trung Quốc.
Trả lời sinh viên, ông Dương Trung Quốc nhận định băn khoăn của sinh viên là một vấn đề có thật. Không chỉ người trẻ mà toàn xã hội đều phải đối diện với vấn đề này trong bối cảnh lượng thông tin trên mạng ngày càng lớn, trong khi khả năng kiểm chứng của người dùng lại có giới hạn.
Tuy nhiên, nhà sử học nhìn nhận mạng xã hội và công nghệ là “những công cụ rất lớn” mà người trẻ không nên quay lưng. Thay vào đó, ông khuyên họ nên dũng cảm bước vào, đóng góp thêm những nguồn thông tin chuẩn xác, tích cực hơn và chuyên nghiệp để đẩy lùi thông tin sai lệch.
Ông cũng khuyến cáo, việc tham gia vào không gian mạng đòi hỏi tinh thần trách nhiệm, bởi đây đang là một “chiến trường thông tin”, nơi các nội dung sai lệch, cắt xén hoặc giật gân có thể lan truyền rất nhanh.
Bên cạnh đó, nhà sử học bày tỏ sự nuối tiếc khi nhiều câu chuyện lịch sử quý giá vẫn chưa được khai thác hiệu quả bằng các công cụ truyền thông hiện đại. Trong khi đó, những nhân chứng lịch sử đang dần già đi và ký ức của họ có nguy cơ mất đi theo thời gian.
“Lịch sử sẽ sống mãi, nhưng nó chỉ sống được trên mảnh đất của rất nhiều người”, ông Dương Trung Quốc chia sẻ.
Một sinh viên khác đặt câu hỏi với nhà văn Hồ Bá Thược về việc người trẻ cần bám vào những nguyên tắc nào khi sử dụng chất liệu lịch sử để xây dựng các sản phẩm truyền thông vừa hấp dẫn vừa tôn trọng sự thật.
Nhà văn Hồ Bá Thược cho rằng điều cốt lõi đầu tiên là trách nhiệm với lịch sử.
Theo ông, sáng tạo nghệ thuật là cần thiết để lịch sử trở nên gần gũi hơn với công chúng trẻ, nhưng sự thật lịch sử phải luôn được đặt lên hàng đầu.
“Tôi nghĩ có thể 80% là sự thật, còn 20% là không gian cho sáng tạo nghệ thuật để câu chuyện hấp dẫn hơn”, nhà văn chia sẻ, đồng thời nhấn mạnh người làm nội dung lịch sử cần có trải nghiệm thực tế, tìm hiểu kỹ bối cảnh và con người phía sau sự kiện thay vì chỉ khai thác lịch sử như một chất liệu gây chú ý trên mạng xã hội.
Dùng blockchain để lưu trữ ký ức lịch sử
Trong khuôn khổ chương trình, cuộc thi toàn quốc về marketing xã hội Social Pioneers 2026 chính thức được phát động với chủ đề “Phục dựng cội nguồn, khởi tạo kỷ nguyên”.
Cuộc thi dành cho thí sinh từ 16 đến 24 tuổi, chia thành hai bảng học sinh THPT và sinh viên. Các đội thi sẽ trải qua bốn vòng, từ thi kiến thức marketing, xây dựng ý tưởng dự án đến thực hiện sản phẩm truyền thông và tranh biện ở vòng chung kết.
Đề bài chính được đưa ra thử thách sinh viên chính là dự án lưu giữ ký ức lịch sử và di sản Heritex với hợp phần đầu tiên là ký ức về tuyến đường ống xăng dầu Trường Sơn - công trình hậu cần dài khoảng 5.000km từng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong kháng chiến chống Mỹ. Các thí sinh sẽ phải giải bài toán kết nối lịch sử, giới trẻ và công nghệ dưới góc nhìn marketing xã hội.
PGS.TS Nguyễn Đình Toàn - Phó trưởng khoa Marketing, Đại học Kinh tế Quốc dân - bày tỏ: “Chúng tôi tin rằng lịch sử thực sự sống khi được thế hệ trẻ tiếp nhận, đối thoại và tiếp nối".
Năm ngoái, cuộc thi này thu hút khoảng 2.100 thí sinh đến từ hơn 150 trường THPT, cao đẳng và đại học tại 23 tỉnh, thành trên cả nước.
Thông tin được Hội đồng Khảo thí quốc tế Cambridge cập nhật trên trang web chính thức, cùng thư gửi tới các trường bị ảnh hưởng cuối tuần trước.
Theo đó, đề thi môn Toán AS Level (mã đề 9709/12), tổ chức ngày 29/4 tại khu vực hành chính 3 và 4 (gồm Việt Nam và một số nước Đông Nam Á, Nam Á, châu Âu, Trung Đông, châu Phi...), đã bị phát tán trước lịch thi.
Do mức độ lan truyền rộng, Cambridge quyết định hủy kết quả bài thi này, song không nêu cụ thể số thí sinh bị ảnh hưởng. Tất cả sẽ làm bài thi thay thế vào ngày 9/6 mà không phải đóng khoản phí nào. Ngày công bố kết quả vẫn giữ nguyên là 11/8, được các đại học chấp nhận.
Cambridge nhìn nhận việc thi lại sẽ khiến học sinh thêm bận rộn. Tuy nhiên, quyết định được lãnh đạo nhiều trường đồng thuận, nhằm đảm bảo điểm số của học sinh phản ánh đúng năng lực và minh bạch.
Tổ chức này cho hay đang phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để xử lý các bên liên quan và sẽ có những biện pháp nghiêm khắc nhất, gồm tước quyền thi vĩnh viễn với người vi phạm.
AS Level Mathematics là môn Toán cho học sinh phổ thông theo hệ Cambridge (chương trình phổ thông Anh quốc), chủ yếu ở độ tuổi 16-19.
Đề thi gồm toán học thuần túy; cơ học; xác suất và thống kê; với 10 bài trong gần hai giờ, tổng điểm tối đa là 75. Kết quả có thể dùng để ứng tuyển vào đại học ở Anh, Australia, Mỹ và nhiều quốc gia khác.
Hiện có hơn 10.000 trường Cambridge tại hơn 160 quốc gia trên toàn thế giới, theo Cambridge International, trong đó gần 100 cơ sở ở Việt Nam. Tổ chức này chưa công khai số liệu thí sinh thi AS-A Level ở Việt Nam mỗi năm. Còn trên website, một số trường như VAS Hà Nội cho biết năm ngoái có khoảng 280 em tham gia kỳ thi này, trường liên cấp Nguyễn Siêu có hơn 120 em...
Hội đồng quản trị Đại học Northwestern ngày 18/5 công bố bổ nhiệm giáo sư Mung Chiang, 49 tuổi, làm hiệu trưởng thứ 18. Hiện, đây là trường có thứ hạng cao nhất Mỹ được điều hành bởi một học giả gốc Á.
Ông Chiang đã vượt qua nhiều ứng viên nặng ký trong chiến dịch tìm kiếm toàn cầu của Northwestern. Trường đánh giá ông là nhà nghiên cứu danh tiếng, nhà giáo dục, cố vấn khoa học quốc gia và là một lãnh đạo giáo dục đại học xuất sắc.
Về phía mình, ông Chiang nói đã ngưỡng mộ ngôi trường từ lâu bởi sự cống hiến cho học thuật liên ngành, sáng tạo nghệ thuật, các nghiên cứu có tầm ảnh hưởng lớn, hệ thống y tế khổng lồ và tinh thần sôi nổi.
Ông sẽ bắt đầu công việc ở trường mới từ tháng 7, sau khi hoàn tất vai trò hiệu trưởng Đại học Purdue, Mỹ.
Ông Mung Chiang cùng gia đình chuyển từ Thiên Tân đến Hong Kong (Trung Quốc) vào năm 11 tuổi, theo học tại trường Queen’s College. Lúc đó, ông hầu như không biết nói tiếng Quảng Đông và biết rất ít tiếng Anh.
Nhờ chăm chỉ, năm 1995, ông đạt thành tích tuyệt đối - 10 điểm A trong kỳ thi tốt nghiệp trung học Hong Kong (HKCEE), được tờ SCMP vinh danh là "Học sinh giỏi ngôn ngữ nhất năm".
Năm 18 tuổi, Chiang tới Đại học Stanford (Mỹ), nơi ông lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ ngành Kỹ thuật điện. Ông bắt đầu sự nghiệp học thuật tại Đại học Princeton - ngôi trường Ivy League danh tiếng, vào năm 2003. Các lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu của ông bao gồm tối ưu hóa mạng, điện toán sương mù (fog computing), Internet vạn vật (IoT) và định giá dữ liệu thông minh.
Trong 14 năm làm việc tại đây, ông là một trong những giáo sư giữ ghế danh dự trẻ nhất trường. Tới năm 2017, ông chuyển sang Đại học Purdue làm Trưởng khoa Kỹ thuật, trước khi được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng vào năm 2023.
Từ đó đến nay, GS Chiang đã chèo lái Purdue để mở rộng hoạt động nghiên cứu, giúp trường thu hút hơn 1 tỷ USD tài trợ và thiết lập nhiều mối quan hệ đối tác chiến lược với doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến lớn về công nghệ, y tế và kinh doanh.
Cùng đó, ông là thành viên của các tổ chức khoa học như Viện hàn lâm kỹ thuật Mỹ, Viện hàn lâm khoa học kỹ thuật Hoàng gia Thụy Điển. Ông đã nhận nhiều giải thưởng danh giá như Huy chương sáng lập IEEE và giải thưởng Alan T. Waterman của Quỹ Khoa học Mỹ (vinh dự cao nhất của chính phủ Mỹ dành cho các nhà nghiên cứu dưới 40 tuổi).
Ngoài ra, ông từng là cố vấn khoa học và công nghệ cho Ngoại trưởng Mỹ, khởi xướng các sáng kiến ngoại giao công nghệ quan trọng. Hiện, ông đảm nhiệm vị trí chủ tịch hội đồng quản trị đầu tiên của Quỹ An ninh và Đổi mới Năng lượng Mỹ.
Thành lập vào năm 1851, Northwestern hiện xếp thứ 7 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, theo US News. Ở phạm vi thế giới, trường lần lượt đứng thứ 30 và 42 của bảng THE và QS.
Vài tháng trước, GS S. Jack Hu được bổ nhiệm hiệu trưởng Đại học California-Riverside, thuộc hệ thống trường công danh tiếng. Ông là cử nhân nội địa Trung Quốc đầu tiên lãnh đạo một đại học Mỹ.
