Năm tháng sau khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc không kích vào Iran và châm ngòi cho một cuộc chiến rộng lớn hơn, eo biển Hormuz đã trở thành mặt trận dai dẳng nhất của cuộc xung đột, một điểm nghẽn hàng hải hẹp, nơi sức mạnh quân sự và sự bế tắc ngoại giao va chạm trực diện.
Đến giữa tháng 7, một kịch bản quen thuộc nhưng u ám đã hình thành. Mỹ liên tục tấn công các mục tiêu quân sự của Iran, bao gồm radar ven biển, các địa điểm triển khai UAV và cơ sở hạ tầng tên lửa, với lý do mỗi đợt không kích đều cần thiết để bảo vệ hoạt động vận tải thương mại.
Đáp lại, Iran tấn công các tàu chở dầu và loạt cơ sở quân sự của Mỹ ở Vùng Vịnh, đồng thời nhiều lần tuyên bố eo biển này đóng cửa đối với những tàu thuyền không được Tehran cho phép đi qua.
Lệnh ngừng bắn được làm trung gian vào đầu mùa xuân đã sụp đổ; các cuộc đàm phán gián tiếp cũng bất thành; lãnh đạo 2 nước liên tục đưa ra các lời cảnh báo công khai. Đây không còn là một cuộc đối đầu âm ỉ nữa mà là một cuộc chiến đang diễn ra, dù theo từng đợt, và phần lớn được tiến hành ngay tại eo biển Hormuz.
Thế “bất phân thắng bại”
Vì sao không bên nào có thể đơn giản giành chiến thắng? Logic quân sự giải thích sự bế tắc này rõ hơn bất kỳ yếu tố nào khác.
Washington có đủ hỏa lực để làm suy yếu các hệ thống phòng thủ ven biển của Iran và đã nhiều lần thực hiện điều đó. Tuy nhiên, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã chỉ ra vấn đề cốt lõi: Mỹ có thể phá hủy radar, UAV và tên lửa của Iran, nhưng Tehran vẫn có thể đe dọa hoạt động hàng hải bằng xuồng cao tốc, thủy lôi và hỏa lực tầm ngắn, những biện pháp tác chiến bất đối xứng không phụ thuộc vào các năng lực mà Mỹ liên tục tìm cách phá hủy.
Về phần mình, Iran không thể vượt mặt hoàn toàn Hải quân Mỹ hoặc phong tỏa eo biển vô thời hạn. Một cuộc phong tỏa thực sự cũng sẽ cắt đứt xuất khẩu dầu của chính Iran và kéo theo những đòn trả đũa còn khắc nghiệt hơn.
Điều mà cả hai bên đều có thể làm là biến eo biển Hormuz thành nơi quá nguy hiểm để khai thác hiệu quả. Và trên thực tế, đó chính là điều đã xảy ra khi lưu lượng vận tải thương mại qua khu vực này giảm xuống chỉ còn một phần nhỏ so với mức bình thường.
Ngoại giao liên tục bất thành vì những nguyên nhân mang tính cấu trúc chứ không chỉ do thời điểm không phù hợp. Bộ Ngoại giao Iran đã tuyên bố thẳng thừng rằng họ không có kế hoạch đàm phán, trong khi các vòng thương lượng gián tiếp trước đó cũng đổ vỡ trước khi đạt được bất kỳ kết quả bền vững nào.
Một phần khó khăn nằm ở chỗ cuộc chiến liên tục tạo ra những điểm bất đồng mới nhanh hơn tốc độ giải quyết các bất đồng cũ. Chẳng hạn, đề xuất của Iran về việc thu phí quá cảnh qua eo biển Hormuz, mà Tehran cho là khoản bồi thường cho các “dịch vụ” họ cung cấp, đã bị Mỹ và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) bác bỏ thẳng thừng. IMO cho rằng không có cơ sở pháp lý nào cho phép một quốc gia đơn phương thu phí đối với một eo biển quốc tế.
Tranh cãi về phí quá cảnh chỉ là vấn đề nhỏ so với bản thân cuộc chiến, nhưng nó cho thấy mỗi bên liên tục đưa ra các yêu cầu mới, khiến việc giảm leo thang căng thẳng ngày càng khó khăn hơn ngay cả khi cả 2 bên có thể mong muốn điều đó.
Những gì đang diễn ra không chỉ ảnh hưởng đến hai bên tham chiến. Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% lượng dầu vận tải bằng đường biển trên thế giới và tỷ lệ tương tự đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Thế bế tắc cần tháo gỡ
Một cơ quan đa quốc gia mang tên Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư đã được thành lập như một nỗ lực quản lý tập thể tình hình.
Washington cũng đã công khai kêu gọi các nước khác điều tàu tham gia, chia sẻ gánh nặng bảo đảm tự do hàng hải. Đây được xem là sự thừa nhận ngầm rằng sức mạnh đơn phương của Mỹ chưa đủ để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho tuyến đường chiến lược này.
Trong khi đó, các quốc gia Vùng Vịnh như UAE đang phải gánh chịu những tổn thất trực tiếp: tàu chở dầu bị tấn công, thủy thủ thiệt mạng và hoạt động thương mại bị gián đoạn trong vùng biển mà họ không kiểm soát và cũng không lựa chọn để trở thành chiến trường.
Cuộc đối đầu tại Hormuz không phải là một bài toán đang chờ một giải pháp ngoại giao phù hợp. Nó phản ánh sự mất cân bằng mang tính cấu trúc: các cuộc không kích của Mỹ có thể trừng phạt và làm suy yếu Iran nhưng không thể bảo đảm an ninh lâu dài cho eo biển.
Trong khi đó, các cuộc tấn công của Iran có thể gây gián đoạn và tạo sức ép tâm lý nhưng không thể đóng cửa eo biển theo các điều kiện mà Tehran mong muốn, cũng như không thể duy trì chiến dịch đó lâu dài mà không tự gây tổn hại cho chính mình.
Nếu không có một thỏa thuận mà hiện tại cả 2 chính phủ đều chưa sẵn sàng chấp nhận, tương lai gần nhiều khả năng sẽ tiếp tục lặp lại những gì đã diễn ra trong tháng 7: các vòng không kích nối tiếp nhau, những vụ tấn công tàu chở dầu, các khoảng lặng ngắn ngủi và lưu lượng vận tải không bao giờ thực sự trở lại bình thường.
Câu hỏi lớn lúc này sẽ không phải là ai sẽ chiến thắng ở Hormuz mà là thế giới và các nước láng giềng Vùng Vịnh sẽ còn phải gánh chịu chi phí của cuộc đối đầu này trong bao lâu, khi không bên tham chiến chính nào có khả năng kết thúc nó một cách dứt khoát.
Thủ tướng Anh Keir Starmer ngày 1/4 mô tả đây là nỗ lực chung của London và Paris nhằm "huy động mọi biện pháp ngoại giao và chính trị khả thi giúp tái lập tự do hàng hải, đảm bảo an toàn cho các tàu và thủy thủ còn kẹt lại, đồng thời khơi thông vận chuyển các hàng hóa thiết yếu" qua eo biển Hormuz.
"Kể từ khi xung đột bắt đầu, mối quan tâm lớn nhất của tôi là an ninh quốc gia Anh. Tự do hàng hải tại Trung Đông cũng chính là vấn đề an ninh quốc gia đối với nước Anh", ông nói.
Hội nghị dự kiến diễn ra trong ngày 2/4, với sự tham gia của 35 quốc gia, song sẽ không có đại diện Washington tham dự dù Mỹ đang trực tiếp tham gia xung đột.
Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết thành viên hội nghị là những nước đã ký tuyên bố chung hồi tháng trước về kêu gọi mở lại eo biển Hormuz, trong đó có Pháp, Đức, Itally, Hà Lan, Australia, Nhật Bản, Canada, Hàn Quốc, New Zealand, Nigeria và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE)... Tuyên bố chung nêu cam kết giữa các nước ký kết về "sẵn sàng đóng góp vào những nỗ lực phù hợp nhằm đảm bảo đi lại an toàn qua eo biển".
Dù trọng tâm của hội nghị là các biện pháp ngoại giao, Thủ tướng Starmer tiết lộ các nhà hoạch định chính sách của Anh trong những ngày tới sẽ tiếp tục thảo luận những phương án và năng lực quân sự có thể huy động để đảm bảo an toàn tại Hormuz. Các phương án này có thể được triển khai một khi xung đột Trung Đông chấm dứt.
"Thách thức lớn nhất không phải là chi phí bảo hiểm tàu qua khu vực, mà là đảm bảo an toàn và an ninh trong đi lại ở vùng biển. Chúng ta cần một giải pháp tổng hòa, tạo thống nhất về sức mạnh quân sự lẫn hoạt động ngoại giao, liên kết với các doanh nghiệp để có thể triển khai rõ ràng và bình tĩnh một khi giao tranh chấm dứt", ông Starmer nói.
Trước khi xung đột nổ ra vào ngày 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu.
Còn khoảng 1.000 tàu đang kẹt lại trong vùng Vịnh vì cuộc chiến giữa Iran và Mỹ - Israel. Trong một tháng qua, khoảng 130 tàu đã di chuyển an toàn qua eo biển, tương đương mật độ hàng ngày trước chiến sự.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Iran ngày 1/4 tuyên bố eo biển Hormuz tiếp tục "đóng cửa đối với các quốc gia thù địch" và hải quân nước này tiếp tục kiểm soát hoàn toàn lưu thông.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần đe dọa gia tăng tập kích Iran nếu nước này không khai thông eo biển Hormuz. Tuy nhiên, trong bài phát biểu mới nhất tại Nhà Trắng, ông Trump một lần nữa đảo ngược lập trường. Lãnh đạo Mỹ tuyên bố nước này gần như không nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz và các quốc gia nhận dầu qua tuyến hàng hải này phải tự tìm cách kiểm soát eo biển.
"Cảm ơn các cầu thủ và huấn luyện viên, những người đã vực dậy và mang lại niềm vui to lớn này cho đất nước bất chấp những lời chỉ trích, lăng mạ mà họ phải nhận trong những thời điểm khó khăn", Tổng thống Ecuador Daniel Noboa đăng bài trên mạng xã hội khi thông báo cho cả nước nghỉ lễ ngày 26/6.
Ông Noboa đã theo dõi trực tiếp trận đấu giữa Ecuador với Đức tại sân vận động MetLife ở East Rutherford, New Jersey ngày 25/6. Ecuador có chiến thắng 2-1 và giành vé vào vòng loại trực tiếp lần đầu tiên kể từ năm 2006.
Đức, đội tuyển 4 lần vô địch World Cup, đã nhanh chóng dẫn trước 1-0 chỉ sau hai phút nhập cuộc. Đội tuyển Nam Mỹ vùng lên nhờ các bàn thắng của Nilson Angulo ở phút thứ 9 và Gonzalo Plata ở phút 77, để giành chiến thắng chung cuộc.
Mặc dù Đức phải chịu thất bại đầu tiên của giải đấu, đội bóng châu Âu này đã chắc suất vào vòng tiếp theo và vẫn đứng đầu bảng E với 6 điểm. Bờ Biển Ngà xếp thứ hai với cùng 6 điểm và Ecuador xếp thứ 3 với 4 điểm.
Người hâm mộ trên khắp Ecuador đã đổ ra đường ăn mừng chiến thắng và kỷ niệm một trong những thành tích đáng nhớ nhất của đất nước này tại World Cup.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 15-16/7 công bố video máy bay không người lái (UAV) tự sát dòng Geran, trong đó có mẫu Geran-4 Siker, tấn công tàu hàng ở cảng Chornomorsk thuộc tỉnh Odessa và Galitsynovo ở tỉnh Mykolaiv, cũng như một tàu trên biển Đen và đoàn tàu hỏa "đang chở thiết bị quân sự cho Ukraine" tại tỉnh Dnipropetrovsk.
Serhiy Beskrestnov, chuyên gia tác chiến điện tử từng làm cố vấn cho Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, cho biết "Siker" là thuật ngữ chỉ biến thể UAV Geran có khả năng tự xác định và phá hủy những mục tiêu quan trọng.
"Toàn bộ UAV dòng Geran đều có thể nâng lên chuẩn Siker, trong đó mẫu Geran-4 Siker xuất hiện thường xuyên hơn. Siker có nhiều camera hoạt động ở những chế độ khác nhau, dùng modem thiết lập mạng liên lạc kiểu Mesh WiFi và cho phép người vận hành điều khiển phi cơ từ xa", Beskrestnov cho hay.
Tính năng quan trọng nhất của Siker là hệ thống nhận diện mục tiêu tự động sử dụng máy tính mạch Raspberry Pi, theo chuyên gia Ukraine.
Đây là loại máy tính đặt trên mạch đơn có kích thước nhỏ gọn, được phát triển bởi Quỹ Raspberry Pi có trụ sở tại Anh. Thiết bị ban đầu phục vụ giảng dạy khoa học máy tính, sau đó trở nên phổ biến nhờ chi phí thấp và tính ứng dụng cao. Tính đến tháng 3/2025, có tới 68 triệu bộ sản phẩm đã được bán, với mức giá từ 5 USD đến hàng trăm USD mỗi chiếc.
Máy tính Raspberry Pi đang được triển khai trong các lĩnh vực tự động hóa công nghiệp, robot, thiết bị kết nối vạn vật (IoT) và dự án cá nhân. Raspberry Pi sử dụng thiết kế hệ thống trên chip, có cổng HDMI, USB, kết nối mạng không dây, chân tín hiệu kỹ thuật số đa năng GPIO và RAM tới 16GB.
Giới chuyên gia Ukraine nhận định Nga trang bị Raspberry Pi cho UAV Geran nhằm khắc phục bất lợi khi không thể sử dụng hệ thống Internet vệ tinh Starlink như Ukraine, cũng như nhằm đối phó mạng lưới hệ thống tác chiến điện tử dày đặc của Ukraine.
Beskrestnov ước tính mỗi thiết bị Raspberry Pi trên UAV tự sát Nga có giá khoảng 50 USD, chịu trách nhiệm vận hành hệ thống nhắm mục tiêu bằng thị giác máy tính.
Sau khi được nạp dữ liệu nhận diện, thiết bị có khả năng tự phát hiện và khóa mục tiêu tại khu vực chỉ định, giữ ổn định đường bay trong quá trình tiếp cận, kể cả trong môi trường bị gây nhiễu mạnh và mất liên lạc với người điều khiển.
"Khi người vận hành xác định mục tiêu là đầu máy xe lửa, các thuật toán thị giác máy tính sẽ dẫn đường cho UAV Geran Siker lao tới mà không cần can thiệp từ con người. Hệ thống tác chiến điện tử công suất thấp sẽ không thể bảo vệ được phương tiện", Beskrestnov giải thích.
Ngoài tàu hàng trên biển và các đoàn tàu hỏa, UAV Geran-4 từng tấn công sân bay quân sự Voznesensk ở tỉnh Mykolaiv hôm 27/6, phá hủy hai tiêm kích MiG-29 và nhiều phương tiện kỹ thuật.
Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) cho biết Nga sản xuất hàng loạt UAV Geran-4 dùng động cơ phản lực từ tháng 1 năm nay và bắt đầu sử dụng mẫu phi cơ này vào tháng 5.
Geran-4 có thể thực hiện các thao tác cơ động khi bay với tốc độ 300-400 km/h, đạt tốc độ tối đa 500 km/h, tầm hoạt động 450 km và trần bay 5.000 m. Nhờ khung thân vững chắc, Geran-4 có thể mang đầu đạn nổ mảnh hoặc nhiệt áp với khối lượng 50-90 kg.
Thiết kế của UAV Geran-4 tập trung vào cải tiến về khí động học, gia cố cấu trúc khung thân và lắp động cơ mạnh hơn so với dòng Geran-3 dùng động cơ phản lực. Theo GUR, đây là biện pháp nhằm đối phó thiết bị bay không người lái (drone) đánh chặn của Ukraine.
