Tại hội thảo khoa học “Vai trò dinh dưỡng từ các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm”, do Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) phối hợp với Trung tâm nghiên cứu VSAC tổ chức ngày 26/6, các chuyên gia cho biết, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân chung gây ra 74% tổng số ca tử vong toàn cầu.
Tại Việt Nam, các bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân gây ra 80% số ca tử vong, trong đó chủ yếu là bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo đường.
Đáng chú ý, nhiều số liệu chỉ ra các hành vi nguy cơ gây bệnh liên quan đến dinh dưỡng của người Việt, như thực trạng tiêu thụ muối cao (trung bình 8,1gram/người/ngày), tỷ lệ ăn thiếu rau và trái cây so với khuyến nghị của WHO (dưới 400gram/ngày) chiếm trên 60%, hay hơn 30% người trưởng thành ít hoạt động thể lực.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng cho biết, khoa học dinh dưỡng hiện đại không còn chỉ quan tâm đến việc ăn đủ chất, mà ngày càng chú trọng đến chất lượng thực phẩm, tác động sức khỏe dài hạn và tính bền vững của hệ thống thực phẩm.
Một chế độ ăn giàu thực phẩm nguồn gốc thực vật cân bằng dinh dưỡng không chỉ giúp kiểm soát rối loạn mỡ máu và đường huyết mà còn cải thiện sức khỏe hệ vi sinh đường ruột, góp phần kiểm soát bệnh mạn tính không lây một cách tổng thể.
10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030
PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng chia sẻ, từ ngày 1/7, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, đánh dấu sự chuyển dịch chiến lược của hệ thống y tế từ tư duy điều trị sang phòng bệnh chủ động.
Trong tiến trình đó, dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng, bởi đây là yếu tố có thể tác động sớm, rộng và bền vững nhất đến sức khỏe cộng đồng.
Chiến lược dinh dưỡng quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 do Chính phủ phê duyệt cũng xác định rõ quan điểm lấy dinh dưỡng hợp lý làm nền tảng cho sự phát triển thể chất, trí tuệ và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, bảo đảm công bằng trong tiếp cận thực phẩm giữa các vùng miền, đối tượng dân cư.
Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam giảm tỷ lệ thiếu vi chất dinh dưỡng, cải thiện tầm vóc và thể lực người Việt, bảo đảm chế độ dinh dưỡng hợp lý trong mọi giai đoạn của cuộc đời.
Chuyên gia Viện Dinh dưỡng nêu 10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030 người dân cần nắm vững để có một sức khỏe tốt, phòng chống các bệnh không lây nhiễm.
Lời khuyên thứ nhất là ăn đủ, cân đối và đa dạng các loại thực phẩm; phối hợp thực phẩm nguồn gốc động vật và thực vật.
Lời khuyên thứ hai là sử dụng hằng ngày các loại thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng và các loại rau, củ, quả có màu sắc khác nhau; đọc kỹ thông tin dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm trước khi mua và sử dụng.
Thứ ba, sử dụng hợp lý các loại thực phẩm giàu đạm; nên ăn cá, thịt gia cầm và các loại hạt trong bữa ăn hằng ngày; ăn có mức độ các loại thịt đỏ.
Thứ tư, uống đủ nước hằng ngày.
Thứ năm, phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú cần thực hiện chế độ ăn uống hợp lý; bổ sung sắt và acid folic (hay vitamin B9) hoặc đa vi chất theo hướng dẫn.
Thứ sáu, cho trẻ bú mẹ sớm trong vòng một giờ đầu sau khi sinh, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu; cho trẻ ăn bổ sung hợp lý và tiếp tục bú mẹ đến 24 tháng hoặc lâu hơn.
Thứ bảy, hạn chế sử dụng các loại thức ăn chiên rán, thức ăn nhanh nhiều dầu mỡ, thức ăn nhiều muối, nhiều đường, đồ uống có đường, có cồn.
Thứ tám, bảo đảm an toàn trong lựa chọn, chế biến và bảo quản thực phẩm.
Thứ chín, tổ chức tốt bữa ăn gia đình, ăn đủ bữa (sáng, trưa, tối) phù hợp với lứa tuổi, không ăn quá no, không bỏ bữa.
Thứ mười, duy trì và kiểm soát cân nặng hợp lý; thực hiện lối sống năng động, tăng cường hoạt động thể lực phù hợp với lứa tuổi và tình trạng sức khỏe.
Thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), cho biết: “Điều tôi thường lo hơn là một số người nghe thông tin về thủy ngân rồi bỏ hẳn cá biển trong nhiều năm. Khi đó, họ có thể mất đi nguồn omega-3 tự nhiên rất có giá trị cho tim mạch, não bộ và sức khỏe chuyển hóa. Vì vậy, thay vì ‘sợ’ cá biển, nên học cách lựa chọn cá thông minh và đa dạng hóa nguồn thực phẩm”.
Theo bác sĩ Tố Hi, cá biển, đặc biệt là các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi hay một số loại cá ngừ, là nguồn cung cấp axit béo omega-3 chuỗi dài (EPA và DHA) rất dồi dào. Đây là nhóm chất béo đã được chứng minh có lợi cho sức khỏe tim mạch, giúp giảm triglyceride máu, hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm mạn tính và góp phần bảo vệ chức năng não bộ. Đối với người mắc bệnh tim mạch hoặc tiểu đường, việc bổ sung cá biển hợp lý có thể là một phần quan trọng của chiến lược dinh dưỡng lâu dài.
Trong khi đó, cá đồng như cá lóc, cá rô, cá chép, cá trê hay cá diêu hồng lại là nguồn đạm chất lượng cao, dễ chế biến, phù hợp với khẩu vị của nhiều gia đình Việt Nam. Hàm lượng chất béo trong cá đồng thường thấp hơn cá biển, nhưng chúng cũng cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu.
Có thể nói, nếu cá biển nổi bật nhờ omega-3 thì cá đồng lại là nguồn đạm lành mạnh và gần gũi trong bữa ăn hằng ngày. Người bệnh mạn tính không nên chỉ ăn một loại duy nhất mà nên luân phiên đa dạng giữa các loại cá để tận dụng lợi ích dinh dưỡng từ nhiều nguồn khác nhau.
Đối với người bệnh gout, cả cá biển và cá đồng đều có thể được sử dụng với khẩu phần phù hợp trong một chế độ ăn cân đối. Điều quan trọng là kiểm soát tổng lượng thực phẩm giàu purin, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý, thay vì kiêng hoàn toàn cá.
“Lo ngại về thủy ngân, kim loại nặng hay vi nhựa trong hải sản là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, điều quan trọng là hiểu đúng mức độ nguy cơ để không vì quá lo lắng mà vô tình loại bỏ một trong những thực phẩm có lợi nhất cho sức khỏe. Một nguyên tắc đơn giản mà tôi thường chia sẻ với bệnh nhân là: Ưu tiên cá nhỏ, ăn đa dạng, hạn chế cá săn mồi kích thước lớn”, bác sĩ Tố Hi cho hay.
Theo bác sĩ Hi, các loài cá sống lâu năm, kích thước lớn và nằm ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn thường có xu hướng tích lũy thủy ngân nhiều hơn. Ví dụ như cá kiếm, cá mập hoặc một số loài cá ngừ đại dương kích thước lớn. Trong khi đó, những loại cá nhỏ như cá mòi, cá trích, cá cơm hay cá nục thường có hàm lượng omega-3 khá tốt nhưng nguy cơ tích lũy kim loại nặng thấp hơn đáng kể.
Về vấn đề vi nhựa, đây là thách thức môi trường mang tính toàn cầu và hiện nay chưa có bằng chứng để khuyến cáo người dân ngừng ăn cá vì lý do này. Theo các bằng chứng hiện có, khi được tiêu thụ với tần suất hợp lý, lợi ích dinh dưỡng và tim mạch của cá vẫn được đánh giá cao hơn đáng kể so với nguy cơ tiềm tàng từ việc phơi nhiễm vi nhựa.
Điều đáng chú ý là mất cơ không phải lúc nào cũng đi kèm với sụt cân. Trên thực tế, nhiều nhân viên văn phòng vẫn giữ nguyên cân nặng, thậm chí tăng cân. Nguyên nhân là do tích tụ mỡ thừa, theo trang thông tin sức khỏe Everyday Health (Mỹ).
Đặc thù của công việc văn phòng là phải ngồi trong thời gian dài. Nhiều người bắt đầu làm việc từ sáng đến chiều với rất ít khoảng thời gian đứng dậy đi lại. Khi cơ thể duy trì tư thế ngồi liên tục, các nhóm cơ lớn như cơ đùi, cơ mông, cơ bụng và cơ lưng gần như không được vận động đúng mức.
Về lâu dài, thiếu vận động khiến cơ thể giảm khả năng duy trì và phát triển khối cơ. Nếu các nhóm cơ không được kích thích thường xuyên, quá trình tổng hợp protein cơ sẽ suy giảm, dẫn đến hiện tượng teo cơ hoặc mất cơ dần dần.
Mất cơ thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện khi tình trạng đã kéo dài trong nhiều năm.
Một trong những dấu hiệu phổ biến là cảm giác mau mệt khi vận động. Những hoạt động trước đây từng rất dễ dàng như leo cầu thang, đi bộ quãng đường dài hoặc mang vật nặng nay trở nên khó khăn hơn. Một số người còn nhận thấy cơ thể thiếu sức sống, thường xuyên uể oải dù ngủ đủ giấc.
Ngoài ra, đau cổ vai gáy, đau lưng hoặc cảm giác cứng cơ kéo dài cũng có thể do các nhóm cơ nâng đỡ cột sống bị suy yếu. Khi cơ bắp không đủ khỏe để nâng đỡ cơ thể, áp lực sẽ dồn nhiều hơn lên các khớp và dây chằng, từ đó làm tăng nguy cơ đau nhức, bác sĩ Dan Albright, chuyên gia phẫu thuật chỉnh hình tại phòng khám Raleigh Orthopaedic Clinic (Mỹ), cho biết.
Một dấu hiệu khác dễ bị bỏ qua là vòng bụng ngày càng lớn trong khi tay chân không thay đổi nhiều, thậm chí nhỏ hơn trước. Điều này có thể phản ánh tình trạng giảm khối cơ đi kèm với tăng tích tụ mỡ, đặc biệt là mỡ bụng.
May mắn là rủi ro mất cơ bắp hoàn toàn có thể được giảm thiểu. Trước hết, cần hạn chế ngồi liên tục trong nhiều giờ. Mỗi 30 - 60 phút làm việc, nên đứng dậy đi lại vài phút, thực hiện các động tác giãn cơ hoặc đi lấy nước. Những khoảng vận động ngắn này giúp kích hoạt cơ bắp và giảm tác động của ngồi lâu.
Bên cạnh đó, tập luyện sức mạnh là biện pháp hiệu quả nhất để duy trì khối lượng cơ. Các bài tập như squat, hít đất, tập với dây kháng lực, kéo xà hay nâng tạ đều sẽ giúp cơ bắp khỏe hơn. Không nhất thiết phải tập quá nặng, điều quan trọng là duy trì đều đặn mỗi tuần, theo Everyday Health.
Ngày 31/5, lãnh đạo Sở Y tế TPHCM xác nhận với phóng viên Dân trí, cơ quan này vừa ra quyết định xử phạt Công ty TNHH Bệnh viện Quốc tế HAP (Phòng khám đa khoa, địa chỉ 218 Trần Hưng Đạo, phường Chợ Lớn) - nơi trước đó xảy ra tai biến ngộ độc thuốc tê sau quá trình hút mỡ cho bệnh nhân - số tiền 132 triệu đồng.
Công ty TNHH Bệnh viện Quốc tế HAP bị xác định 4 sai phạm. Thứ nhất, cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh không đúng phạm vi hoạt động chuyên môn cho phép, trừ trường hợp cấp cứu.
Thứ hai, không bảo đảm một trong các điều kiện sau khi đã được cấp giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh đối với hình thức tổ chức là phòng khám đa khoa. Thứ ba, người hành nghề không đăng ký hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Thứ tư, hoạt động không có biển hiệu theo quy định.
Bên cạnh bị phạt tiền, Công ty TNHH Bệnh viện Quốc tế HAP còn bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh thời hạn 3 tháng. Ngoài ra, bác sĩ chuyên khoa Nhi tên Nguyễn Thị Hoài Hương - người chịu trách nhiệm chuyên môn cơ sở - bị tước chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thời hạn 2 tháng.
Như đã thông tin, ngày 8/5, một phụ nữ 53 tuổi ngụ (TPHCM) nhập Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu trong tình trạng co giật và hôn mê độ 3, sau khi hút mỡ vùng hông lưng và vùng cằm tại phòng khám.
Bệnh nhân được các bác sĩ khoa Cấp cứu xử lý ổn định về huyết áp, hô hấp và tuần hoàn, sau đó chuyển lên khoa Bệnh Nhiệt đới để tiếp tục theo dõi, với chẩn đoán ngộ độc thuốc tê Lidocaine.
Ngoài trường hợp trên, Sở Y tế TPHCM cũng công bố các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đối với các tổ chức, cá nhân từ ngày 19/5 đến ngày 29/5.
Cụ thể, địa điểm kinh doanh Công ty TNHH Nha khoa Luxury Smile (638-640 Nguyễn Thị Định, khu phố 2, phường Cát Lái) bị xử phạt 80 triệu đồng, đình chỉ hoạt động của cơ sở trong thời hạn 12 tháng. Cùng địa chỉ trên, Phan Ngọc Hiếu - y sĩ chuyên khoa Nha bị xử phạt 35 triệu đồng;
Công ty TNHH Lava Dental Bảo Ngọc 9 (270 Tô Hiến Thành, phường Hòa Hưng) bị xử phạt 12 triệu đồng; Hộ kinh doanh Trị liệu Tín Tâm (349 Nguyễn Oanh, phường Gò Vấp) bị xử phạt 80 triệu đồng, đình chỉ hoạt động 18 tháng, buộc tháo gỡ quảng cáo sai phạm;
Nguyễn Đăng Quang - nhân viên phòng khám y học cổ truyền (đường 46, khu phố Nam Hòa Long, phường Tam Long) - bị xử phạt 80 triệu đồng và đình chỉ hoạt động cơ sở thời hạn 12 tháng;
Nhân viên xoa bóp bấm huyệt, vật lý trị liệu tên Nguyễn Văn Long và y sĩ Nguyễn Thế Vinh (cùng làm việc tại cơ sở có địa chỉ 349 Nguyễn Oanh, phường Gò Vấp) bị xử phạt 35 triệu đồng/người. Hai cá nhân này bị phát hiện hành vi khám bệnh, chữa bệnh khi chưa được cấp chứng chỉ hành nghề liên quan.
