Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận đến nay có 8 ca bệnh liên quan đến Hantavirus trên tàu du lịch MV Hondius được báo cáo, trong đó 3 trường hợp tử vong. Kết quả xét nghiệm xác nhận 5 ca nhiễm Hantavirus. Chủng virus liên quan được xác định là virus Andes, loại duy nhất được biết đến là có khả năng lây truyền từ người sang người, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%.
Sự xuất hiện của chùm ca bệnh Hantavirus làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng y tế mới. Câu hỏi phổ biến nhất lúc này là liệu nó có lây lan như Covid-19, dẫn đến các lệnh phong tỏa hay yêu cầu đeo khẩu trang bắt buộc hay không.
Tại cuộc họp báo tối 7/5, tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, khẳng định: “Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần”.
Bà cho biết thêm hiện trên tàu không có hành khách hay thành viên thủy thủ đoàn nào có triệu chứng.
Tiến sĩ Abdirahman Mahamud, Giám đốc bộ phận Điều phối Cảnh báo và Ứng phó thuộc Chương trình Y tế Khẩn cấp của WHO, dẫn chứng ổ dịch tương tự tại Argentina giai đoạn 2018-2019. Ông nhấn mạnh rằng các chuỗi lây truyền này hoàn toàn có thể chặn đứng bằng cách truy vết và cách ly, bởi virus thường chỉ phát tán mạnh trong không gian kín và hẹp.
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Ngay cả với chủng Andes, việc nhiễm bệnh cũng đòi hỏi quá trình tiếp xúc thân mật và kéo dài. Chính rào cản về cơ chế lây truyền khiến các đợt bùng phát Hantavirus thường chỉ mang tính cục bộ.
Dưới góc độ dịch tễ học, sự nguy hiểm của Hantavirus lại là rào cản ngăn nó lan rộng toàn cầu. “Tiềm năng gây đại dịch chủ yếu nằm ở cơ chế lây truyền, không phải ở khả năng gây tử vong”, Newsweek hôm 6/5 dẫn lời Amesh Adalja, học giả cao cấp tại Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins, Mỹ.
“Đặc tính sinh học thúc đẩy một đại dịch bùng phát chính là cách mà mầm bệnh di chuyển giữa người với người, chứ không phải là nó khiến người bệnh trở nặng đến mức nào”, theo Amesh Adalja.
Đồng quan điểm, bà Zoe Weiss, giám đốc Vi sinh vật học tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, cho biết những mầm bệnh có nguy cơ gây đại dịch cao nhất thường cho phép người bệnh vẫn có thể di chuyển và duy trì các kết nối xã hội trong giai đoạn lây nhiễm. Ví dụ Covid-19 có thể lây lan trước khi triệu chứng khởi phát và lây từ những người chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc hầu như không có triệu chứng.
Hantavirus hoàn toàn ngược lại. Giáo sư Vincent Racaniello tại Đại học Columbia giải thích thêm chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng.
“Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả”, giáo sư cho hay.
Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi các triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
Tại cuộc họp báo, Tổng Giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhận định thế giới có thể ghi nhận thêm ca nhiễm mới song rủi ro với cộng đồng vẫn ở mức thấp. Câu hỏi khiến các nhà dịch tễ học luôn phải cảnh giác là điều kiện nào có thể khiến Hantavirus thực sự biến chuyển thành một đại dịch toàn cầu. Câu trả lời nằm ở “hiệu quả lây truyền”, một yếu tố đòi hỏi những thay đổi tiến hóa cực kỳ phức tạp.
Theo giáo sư Racaniello, hiện nay virus lây nhiễm kém nhưng chính những đợt bùng phát nhỏ lẻ ở người lại đóng vai trò như môi trường “tập dượt” để chọn lọc tự nhiên giữ lại các biến thể lây lan tốt hơn.
Tuy nhiên, Hantavirus đang phải đối mặt với những rào cản sinh học khổng lồ mà rất ít mầm bệnh nào gặp phải. Chuyên gia Weiss khẳng định để gây đại dịch, virus này cần một “cú nhảy vọt” tiến hóa để thay đổi toàn diện từ cách xâm nhập tế bào đến việc lẩn tránh hệ miễn dịch của người.
Với khả năng lây truyền giữa người với người yếu ớt như hiện tại, đây không phải là một lộ trình dễ dàng hay khả thi trong tương lai gần.
Sở dĩ rào cản này được đánh giá là “khổng lồ” bởi bản chất Hantavirus vốn là mầm bệnh được tối ưu hóa cho loài gặm nhấm chứ không phải đường hô hấp của con người. Để thực hiện được chuỗi đột biến liên hoàn nhằm thích nghi hoàn toàn với cơ thể người, virus cần hàng triệu ca nhiễm để tạo ra đủ cơ hội cho chọn lọc tự nhiên vận hành, một điều kiện mà thực tế hiện nay không thể đáp ứng.
Do đó, dù rủi ro tiến hóa là có thật về mặt lý thuyết, chính những lực cản sinh học khắc nghiệt đang giữ Hantavirus ở xa kịch bản của một đại dịch toàn cầu.
Thế giới đã quá quen thuộc với Hanatvirus. Như Thomas G. Ksiazek, một chuyên gia virus học dày dạn kinh nghiệm trong việc theo dõi các bệnh truyền nhiễm mới nổi, nhận định: “Nếu nó thực sự có khả năng gây ra đại dịch, điều đó đã xảy ra từ lâu rồi”.
Sự kết hợp giữa cơ chế lây truyền kém hiệu quả và đặc tính gây bệnh nặng nhanh chóng chính là lý do khiến Hantavirus khó có thể tạo ra một cuộc phong tỏa toàn cầu lần thứ hai.
Các cuộc khảo sát cho thấy gần một nửa số người trưởng thành tại Anh thường xuyên gặp khó khăn để đi vào giấc ngủ. Đáng chú ý, cụm từ tìm kiếm "làm thế nào để ngủ được" trên Google đạt mức trung bình lên tới 135.000 lượt mỗi tháng.
Theo tờ Daily Mail, để đổi lấy một đêm ngon giấc, nhiều người đã phải chật vật thực hiện đủ mọi biện pháp: từ việc cắt bỏ hoàn toàn caffeine, mua kính bảo vệ mắt chống ánh sáng đỏ, cho đến việc dành cả tiếng đồng hồ để thiền định.
Thế nhưng, dù là do suy nghĩ miên man, lo lắng về công việc, hay áp lực từ tiếng chuông báo thức phải dậy sớm vào sáng hôm sau, không ít người vẫn thấy mình tỉnh cú vọ, trân trân nhìn lên trần nhà lúc 3 giờ sáng dù cơ thể đã kiệt sức. Đây cũng có thể là dấu hiệu cho thấy "hệ thống glymphatic" - cơ chế đào thải chất thải chuyển hóa của não bộ khi ngủ - đang hoạt động không bình thường.
Một giấc ngủ ngon đóng vai trò sống còn đối với sức khỏe. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là chỉ có khoảng 1/4 số người trưởng thành đạt được mức ngủ 8 tiếng theo khuyến nghị. Việc thiếu ngủ có liên quan đến hàng loạt căn bệnh nguy hiểm, bao gồm cả chứng sa sút trí tuệ (mất trí nhớ), và cảm giác trằn trọc suốt nhiều giờ đồng hồ trên giường thực sự là một trải nghiệm cực kỳ khổ sở.
Tiến sĩ Deborah Lee, một nhà tâm lý học lâm sàng, cho biết thực tế có một số phương pháp đơn giản giúp kéo dài thời gian ngủ và đẩy nhanh tốc độ vào giấc mà không cần đến việc "đếm cừu".
Dù ngay cả những chuyên gia giấc ngủ hàng đầu thế giới đôi khi cũng không tránh khỏi chứng mất ngủ, Tiến sĩ Deborah Lee đã phát hiện ra một phương pháp nghe có vẻ ngược đời nhưng lại giúp con người chìm vào giấc ngủ nhanh hơn.
Bà cho biết kỹ thuật này có thể coi là đỉnh cao của "tâm lý học nghịch đảo" (reverse psychology). Nếu bạn liên tục ép bản thân phải ngủ, việc không ngủ được sẽ phản tác dụng, kích hoạt cảm giác lo âu và bực bội. Ngược lại, nếu làm hoàn toàn ngược lại - tự nhủ phải giữ cho bản thân tỉnh táo - bạn sẽ dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Theo tiến sĩ Lee, bạn chỉ cần liên tục lặp đi lặp lại câu nói "Đừng ngủ, phải thức" trong đầu. Sau một lúc, các cơ vùng mắt sẽ bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, và bạn sẽ chìm vào giấc ngủ từ lúc nào không hay.
Hiện tượng tưởng chừng kỳ lạ này thực chất đã được chứng minh bởi các lý thuyết nghiên cứu. Từ những năm 1930, "liệu pháp ý định nghịch lý" (paradoxical intention) đã được áp dụng rộng rãi trong điều trị các chứng rối loạn lo âu.
Các chuyên gia về giấc ngủ giải thích rằng phương pháp này hiệu quả vì nó cắt đứt sự "lo lắng về hiệu suất" (performance anxiety) liên quan đến giấc ngủ. Đó chính là cái vòng lặp luẩn quẩn đầy ức chế: Bạn càng cố gắng ngủ, não bộ lại càng trở nên tỉnh táo và lo âu hơn.
Tất nhiên, mẹo nhỏ này không phải là phép màu có tác dụng với tất cả mọi người. Các chuyên gia chỉ ra rằng, "liệu pháp ý định nghịch lý" đạt hiệu quả tốt nhất đối với những người mất ngủ do tâm trí căng thẳng, suy nghĩ quá mức hoặc do chính nỗi sợ mất ngủ gây ra, chứ không áp dụng cho những trường hợp mất ngủ bắt nguồn từ các bệnh lý tiềm ẩn.
Tuy nhiên, đúng như tiến sĩ Deborah Lee đã đúc kết: Khi việc tìm kiếm giấc ngủ bắt đầu trở thành một cuộc chiến, đôi khi giải pháp khôn ngoan nhất lại là ngừng phản kháng hoàn toàn.
Là đơn vị thuộc Bộ Y tế, phòng khám đưa dịch vụ y tế chất lượng cao đến gần người dân, đồng thời hỗ trợ chuyên môn cho nhân lực trạm y tế phường. Phòng khám trang bị nhiều trang thiết bị, hệ thống chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT Scanner, siêu âm, xét nghiệm… mang dịch vụ y tế chất lượng cao đến gần dân, đồng thời quản lý các bệnh mạn tính, giúp người dân thuận lợi trong theo dõi, chăm sóc y tế ngay tại cộng đồng.
Cũng trong tháng 5 này, 7 bệnh viện công lập và ngoài công lập, trong đó có các bệnh viện thuộc Bộ Y tế, Sở Y tế Hà Nội như: Nhi T.Ư, Thận Hà Nội và UBND P.Láng, đã ký kết thỏa thuận hợp tác y tế giai đoạn 2026 - 2030. Đây là chương trình phối hợp toàn diện, bám sát yêu cầu thực tiễn như: hỗ trợ chuyên môn y tế cơ sở, phòng chống dịch bệnh, chuyển đổi số y tế, xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử, chăm sóc các đối tượng yếu thế và triển khai các hoạt động cộng đồng.
Thông qua chương trình phối hợp, trạm y tế phường được hỗ trợ chuyên môn từ các bệnh viện tuyến trên, nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân trên địa bàn; các hoạt động khám tư vấn, sàng lọc bệnh lý, chăm sóc đối tượng chính sách và hỗ trợ xử lý các tình huống y tế cộng đồng sẽ được triển khai đồng bộ, hiệu quả hơn. Các bệnh viện sẽ triển khai chương trình khám sức khỏe cộng đồng, nhằm phát hiện sớm nguy cơ, bệnh mạn tính và kiểm soát bệnh hiệu quả.
Bài viết mới đây trên Health.com chỉ ra điều gì xảy ra với huyết áp khi bạn ăn thịt đỏ mỗi ngày, cũng như liệu việc ăn thường xuyên như vậy có an toàn hay không.
Các nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều thịt đỏ có thể góp phần dẫn đến tình trạng huyết áp cao. Những người tiêu thụ nhiều thịt đỏ, đặc biệt là thịt đỏ đã qua chế biến có nguy cơ cao mắc chứng huyết áp cao và bệnh tim so với những người không ăn hoặc ăn vừa phải loại thực phẩm này.
Việc thường xuyên tiêu thụ thịt đỏ với khối lượng lớn có thể dẫn đến tình trạng khó kiểm soát tăng huyết áp ở những người huyết áp cao. Điều này bắt nguồn từ các hợp chất gây hại được hình thành trong đường ruột khi tiêu hóa hàm lượng lớn thịt đỏ.
Tình trạng huyết áp cao được xác định khi chỉ số huyết áp tâm thu từ 130mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương trên 80mmHg, dẫn đến nguy cơ mắc bệnh tim và có thể gây hại cho các bộ phận khác của cơ thể như thận và mắt. Nhưng bạn lưu ý chế độ ăn uống có ảnh hưởng đến huyết áp của bạn.
Chế độ ăn nhiều thực phẩm từ động vật nhưng lại ít thực phẩm có nguồn gốc thực vật cũng có thể gây ra tình trạng táo bón, thiếu hụt chất dinh dưỡng và nhiều vấn đề khác. Việc thường xuyên ăn thịt chế biến sẵn còn có thể dẫn đến các vấn đề về trí nhớ và nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn.
Mặc dù các hướng dẫn về dinh dưỡng vẫn cho phép đưa thịt đỏ vào chế độ ăn uống cân bằng, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ thường khuyến nghị hạn chế tiêu thụ thịt đỏ và thay thế bằng các nguồn đạm thực vật và cá.
Viện Nghiên cứu Ung thư Hoa Kỳ khuyến nghị không nên tiêu thụ quá 18 ounces - tương đương khoảng 510g thịt đỏ mỗi tuần/người và nên hạn chế các loại thịt đã qua chế biến.
Với những người bị huyết áp cao, việc cắt giảm các loại thực phẩm có thể làm tăng huyết áp như thịt đỏ và thịt đã qua chế biến là điều đặc biệt cần thiết. Ngay cả khi không bị huyết áp cao nhưng thường xuyên ăn thịt đỏ, bạn cũng không nên tiêu thụ quá nhiều.
Bạn cũng có thể thực hiện những thay đổi sau đây đối với chế độ ăn uống và lối sống dựa trên các bằng chứng khoa học để ngăn ngừa nguy cơ huyết áp cao:
- Bỏ thuốc lá: Hút thuốc gây tổn thương mạch máu, ảnh hưởng xấu đến tuần hoàn và dẫn đến nguy cơ mắc bệnh cao huyết áp cũng như các bệnh về tim mạch.
- Tăng cường hoạt động thể chất: Tập thể dục có thể giúp ổn định huyết áp và hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
- Duy trì mức cân nặng khỏe mạnh: Việc loại bỏ lượng mỡ thừa trong cơ thể có thể giúp bạn đạt được và duy trì mức huyết áp ổn định, lành mạnh.
- Hạn chế căng thẳng: Các nghiên cứu cho thấy tình trạng căng thẳng cao độ có liên quan đến việc tăng huyết áp. Việc tìm cách kiểm soát căng thẳng, chẳng hạn như thiền định có thể mang lại hiệu quả tích cực.
- Ăn nhiều chất xơ hơn: Chất xơ giúp giảm mức lipid trong máu, hỗ trợ sức khỏe thành mạch máu, cải thiện độ nhạy insulin và giảm stress oxy hóa; tất cả những yếu tố này đều có thể góp phần ngăn ngừa nguy cơ huyết áp cao.
- Cân nhắc bổ sung magie: Magie đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa huyết áp, và việc dùng thực phẩm bổ sung magie có thể giúp bạn kiểm soát tình trạng huyết áp cao. Tuy nhiên, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định xem việc bổ sung magie có phù hợp với bạn hay không.
