Vợ chồng tôi đều là nhân viên văn phòng ở Sài Gòn, có tổng thu nhập khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng, có một con nhỏ đang học lớp 1. Nhiều người nghe vậy thường nghĩ chắc cũng chỉ đủ chi tiêu, khó mà dư dả. Nhưng thực tế, tháng nào chúng tôi cũng để dành được 12-15 triệu. Không phải vì chúng tôi kiếm thêm được gì, mà đơn giản là giữ thói quen tiêu trong khả năng, cân nhắc từng khoản nhỏ.
Gia đình tôi ăn cơm nhà là chính. Cuối tuần mới ra ngoài đổi bữa. Bữa ăn của gia đình tôi thường rất đơn giản: một món rau và một món mặn. Tôi cố gắng thay đổi thực đơn hằng ngày nhưng chủ yếu là những nguyên liệu bình dân như: thịt lợn, trứng, cá, rau xanh theo mùa… nên tính ra chi phí cho bữa ăn chẳng đáng là bao, chỉ trên dưới 100.000 đồng một bữa.
Quần áo, đồ đạc, chúng tôi không mua theo cảm hứng, cái gì thật cần, thật thiếu mới mua. Tôi cũng cố gắng dạy con hiểu giá trị của việc tiết kiệm từ những điều rất nhỏ. Cuộc sống của chúng tôi có thể không thoải mái như nhiều người, nhưng đổi lại, tôi luôn có cảm giác yên tâm vì trong nhà lúc nào cũng có một khoản dự phòng.
Trái ngược với chúng tôi là vợ chồng một người bạn thân. Thu nhập của họ khoảng 40 triệu mỗi tháng, cao hơn gia đình tôi, nhưng cách chi tiêu lại hoàn toàn khác. Họ gần như không nấu ăn, chủ yếu đặt đồ ăn ngoài cho tiện. Cuối tuần, cả nhà lại đi mua sắm, đi chơi, lâu lâu lại đi du lịch. Họ tiêu gì cũng nhanh, ít khi tính toán. Bạn tôi hay nói: “Sống được mấy năm, sao phải khổ?”.
>> Bữa sáng 20 K dù thu nhập tốt
Tôi không phản đối quan điểm đó. Mỗi người có quyền chọn cách sống phù hợp với mình. Nhưng việc gần như không có thói quen tích lũy sẽ kéo theo nhiều rủi ro. Và thực tế, đã có vài lần bạn phải gọi cho tôi hỏi vay tiền vì có việc gấp mà trong tay không có sẵn tiền. Tất nhiên, tôi vẫn giúp, nhưng trong lòng không khỏi suy nghĩ. Nếu những khoản chi trước đó được cân nhắc hơn một chút, có lẽ bạn đã không rơi vào thế bị động như vậy.
Mọi chuyện chỉ thực sự khiến bạn tôi thay đổi khi một biến cố xảy ra. Cuối năm ngoái, vợ bạn bị tai nạn, ngã gãy chân và phải phẫu thuật. Chi phí không nhỏ, lại phát sinh đột ngột khiến bạn gần như rơi vào trạng thái xoay xở trong hoảng loạn vì không có khoản dự phòng nào đáng kể.
May mắn là lúc đó tôi vẫn còn một khoản tiết kiệm chưa dùng đến nên có thể cho bạn mượn tạm để lo cho vợ. Không ai mong chuyện xấu xảy ra, nhưng cuộc sống vốn không báo trước điều gì. Sau lần đó, bạn tôi không còn nhắc nhiều đến chuyện “sống được mấy năm” như trước. Thay vào đó, bạn bắt đầu hỏi tôi cách quản lý chi tiêu, cách để dành từng khoản nhỏ. Có lẽ, phải đến khi gặp biến cố, người ta mới thực sự cảm nhận được giá trị của sự tích lũy.
Tôi không nghĩ tiết kiệm là sống khổ, càng không phải là từ chối tận hưởng cuộc sống. Với tôi, đó là cách để mình chủ động trước những điều bất ngờ. Tiêu tiền cho hiện tại là cần thiết, nhưng giữ lại một phần cho tương lai cũng quan trọng không kém. Bởi đến một lúc nào đó, chính khoản tiền tích dần từng chút một ấy lại là thứ giúp mình và người thân vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất.
Những ngày gần đây, tôi thấy không ít người bàn luận về việc liệu đây có phải là thời điểm thích hợp để xuống tiền mua chung cư hay không? Sau giai đoạn tăng nóng từ giữa 2023 đến 2025, thị trường chuyển nhượng chung cư Hà Nội có dấu hiệu chững giá và đi ngang từ đầu năm nay. Cá nhân tôi vẫn chọn đứng ngoài quan sát, dù nhu cầu mua nhà ở là có thật.
Tôi cho rằng giá chung cư hiện nay vẫn đang ở mức quá cao so với khả năng chi trả của phần lớn người lao động. Tôi còn nhớ giai đoạn hai, ba năm trước, nhiều dự án liên tục thiết lập mặt bằng giá mới. Có những căn hộ chỉ trong vòng một đến hai năm đã tăng hàng tỷ đồng. Không ít người mua nhà cảm thấy sốt ruột vì sợ càng chờ càng đắt, trong khi giới đầu tư cũng đẩy mạnh sử dụng đòn bẩy tài chính với kỳ vọng giá sẽ tiếp tục đi lên.
Nhưng từ đầu năm nay, bức tranh đã khác. Giá chào bán trên thị trường thứ cấp không còn tăng mạnh như trước. Nhiều căn hộ được rao bán trong thời gian dài nhưng giao dịch không dễ dàng như giai đoạn cao điểm. Một số nhà đầu tư vay vốn lớn bắt đầu phải bán lại tài sản để thu hồi dòng tiền hoặc giảm áp lực tài chính.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mặt bằng giá đã trở nên hấp dẫn. Hiện nay, không ít dự án tại Hà Nội vẫn được giao dịch quanh ngưỡng 90-100 triệu đồng mỗi m2, thậm chí cao hơn ở một số khu vực. Với mức giá này, một căn hộ diện tích khoảng 70 m2 đã có giá từ 6 đến 7 tỷ đồng. Tôi tự hỏi có bao nhiêu gia đình trẻ với thu nhập từ lương có thể dễ dàng tiếp cận mức giá đó?
>> Có hai căn chung cư Sài Gòn nhưng tôi vẫn quay về ở nhà hẻm cụt
Với tổng thu nhập khoảng 60 triệu đồng mỗi tháng của vợ chồng tôi, đồng nghĩa với phải dành toàn bộ thu nhập trong hơn 10 năm mới mua được căn hộ hai phòng ngủ, chưa tính ăn uống, nuôi con, y tế, giáo dục hay các chi phí sinh hoạt khác. Vì vậy, dù nhiều người cho rằng thị trường đang hạ nhiệt và là cơ hội tốt để mua nhà, tôi vẫn chọn chờ tiếp. Tôi sẽ chỉ cân nhắc xuống tiền khi giá nhà giảm 30-50% so với mặt bằng hiện tại.
Nhiều người sẽ cho rằng đó là kỳ vọng quá xa vời. Nhưng từ nay đến cuối năm, nguồn cung căn hộ tại Hà Nội dự kiến tiếp tục gia tăng khi hàng chục nghìn căn hộ đến thời điểm bàn giao. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều nhà đầu tư mua từ giai đoạn đầu sẽ phải đưa hàng ra thị trường. Khi nguồn cung tăng mạnh trong lúc sức mua chưa thực sự bùng nổ trở lại, áp lực cạnh tranh sẽ lớn hơn. Những người sử dụng đòn bẩy tài chính cao có thể buộc phải chấp nhận giảm giá để thoát hàng. Đó là quy luật bình thường của thị trường.
Tôi không biết giá chung cư thời gian tới sẽ giảm sâu đến đâu, bởi thị trường luôn có những diễn biến khó lường. Vì vậy, tôi chọn tiếp tục thuê nhà và chờ đợi. Nếu giá giảm về mức hợp lý hơn, tôi sẽ mua. Còn nếu thị trường không giảm như kỳ vọng, tôi vẫn thấy thoải mái với quyết định của mình. Mua nhà là chuyện của cả chục năm, nên chậm một chút cũng không sao. Điều quan trọng là khi đặt bút ký hợp đồng, tôi cảm thấy đó là mức giá mình có thể yên tâm sống.
Tôi về quê sống, nhà ngoại ô thị trấn cũ. Đất có sẵn, tôi mạnh dạn đầu tư gần 150 triệu đồng, mua máy móc, làm phòng gym. Chưa tính chi phí xây dựng, san nền.
Những ngày đầu mới khai trương tôi còn thấy tự tin về chuyện làm ăn. Tôi còn chi tiền để được đăng bài quảng cáo trong các nhóm Facebook địa phương, khuyến mãi tháng đầu chỉ 120 nghìn đồng làm hội viên, ai tập lẻ thì 15 nghìn một lần tập.
Nhưng rồi một tháng trôi qua, phòng tập chỉ có đúng 4 người đăng ký, nhưng dự đoán là cũng chẳng bao lâu nữa họ cũng bỏ đi vì mấy hôm nay thấy đóng tiền nhưng không đến tập.
Còn nhóm khách trẻ, đối tượng tôi kỳ vọng nhất, thì lại chia làm hai:
- Thanh niên nào làm lao động chân tay như làm vườn, bốc vác, vác lúa thuê thì không cần vận động nữa mà họ nghỉ ngơi.
- Nhóm thanh niên ở không, tụ tập nhậu nhẹt, cà phê mỗi tối thì tất nhiên là họ không vận động, tập gym.
Tiền điện, tiền khấu hao máy móc, rồi chi phí lặt vặt vẫn đều đều mỗi tháng vẫn phải chi. Nhiều bạn sẽ nói với tôi là nhu cầu tập gym ở quê không giống trên thành phố. Tôi thừa biết điều này. Ở thành phố, người ta ngồi nhiều, ít vận động, nên cần phòng gym. Còn ở quê, nhiều người làm việc tay chân cả ngày, buổi chiều, họ đá bóng rồi đi cà phê buổi tối.
Tôi làm phòng gym vì muốn thay đổi điều gì đó cho thanh niên ở quê, các cụ già cũng được, có chỗ giao lưu, tập luyện. Một số địa phương khác mà tôi có cơ hội đến, thấy phòng gym vẫn sống được. Không biết phòng gym của tôi ế và tại vì tôi cố chấp hay tại thanh niên chỗ tôi quá lười?
Thuận To
Tôi và một người bạn vừa có cuộc tranh cãi khá gay gắt vì một đơn hàng giao muộn 5 phút. Sau khi nhận hàng đồ ăn đặt online, bạn tôi mở điện thoại, bấm đánh giá một sao cho shipper. Tôi khá bất ngờ vì hành động đó, nhưng bạn lại dứt khoát: "Phải làm vậy họ mới cải thiện chất lượng dịch vụ".
Tôi không đồng tình. Với tôi, 5 phút không phải vấn đề lớn, nhất là trong bối cảnh giao thông, thời tiết hay nhiều yếu tố khách quan khác. Quan trọng hơn, tôi nghĩ đến người giao hàng phía sau đơn đó. Một đánh giá một sao như vậy có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, thậm chí là cơ hội nhận đơn của họ trong tương lai.
Bạn tôi lại có lý lẽ riêng khi cho rằng "nếu ai cũng dễ dãi, bỏ qua những sai sót dù nhỏ, thì dịch vụ sẽ không thể tốt lên". Theo bạn, hệ thống đánh giá tồn tại chính là để phản ánh trải nghiệm thực tế của khách hàng, và việc chấm điểm thấp khi không hài lòng là điều bình thường.
Tất nhiên, nếu nhìn từ góc độ người tiêu dùng, đã trả tiền thì người mua có quyền đòi hỏi dịch vụ đúng cam kết, chính xác từng phút. Nhưng khi nhìn vấn đề từ góc độ tình người, sự thông cảm với một công việc vốn đã nhiều áp lực, tôi thấy không nên quá nặng tay và phũ phàng như vậy.
>> 'Mua 5 kg cua biển làm quà du lịch, nhận về 1,2 kg dây buộc'
Là khách hàng, tôi cũng từng khó chịu khi đơn hàng đến muộn, nhất là khi đang cần gấp. Nhưng nếu là người giao hàng, chỉ cần một vài đánh giá thấp liên tiếp, thu nhập có thể bị ảnh hưởng đáng kể, trong khi không phải lúc nào họ cũng kiểm soát được mọi yếu tố khách quan bên ngoài.
Hệ thống đánh giá là cần thiết để duy trì chất lượng dịch vụ. Nhưng cách chúng ta sử dụng nó cũng phản ánh thái độ với những người đứng ở phía sau mỗi đơn hàng. Một đánh giá một sao có thể là hợp lý trong những trường hợp nghiêm trọng: thái độ không tốt, giao sai, làm hỏng đồ. Nhưng với những sai lệch rất nhỏ, như chậm vài phút, liệu có cần thiết phải chấm điểm tối thiểu theo hướng tiêu cực như vậy?
Tôi vẫn nhớ ánh mắt hơi ngạc nhiên của bạn khi tôi nói: "Có thể cậu đúng về nguyên tắc, nhưng chưa chắc đã hợp tình". Và có lẽ, bạn nghĩ tôi sai khi đặt nặng yếu tố cảm thông mà bỏ qua tiêu chuẩn dịch vụ. Giữa quyền lợi của người dùng và sinh kế của người lao động, ranh giới đôi khi rất mong manh. Còn bạn, trong tình huống đó, bạn sẽ chọn cách nào? Đánh giá nghiêm khắc để giữ chuẩn dịch vụ, hay linh hoạt hơn để giữ lại một chút cảm thông?
