Vợ chồng tôi đều là nhân viên văn phòng ở Sài Gòn, có tổng thu nhập khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng, có một con nhỏ đang học lớp 1. Nhiều người nghe vậy thường nghĩ chắc cũng chỉ đủ chi tiêu, khó mà dư dả. Nhưng thực tế, tháng nào chúng tôi cũng để dành được 12-15 triệu. Không phải vì chúng tôi kiếm thêm được gì, mà đơn giản là giữ thói quen tiêu trong khả năng, cân nhắc từng khoản nhỏ.
Gia đình tôi ăn cơm nhà là chính. Cuối tuần mới ra ngoài đổi bữa. Bữa ăn của gia đình tôi thường rất đơn giản: một món rau và một món mặn. Tôi cố gắng thay đổi thực đơn hằng ngày nhưng chủ yếu là những nguyên liệu bình dân như: thịt lợn, trứng, cá, rau xanh theo mùa… nên tính ra chi phí cho bữa ăn chẳng đáng là bao, chỉ trên dưới 100.000 đồng một bữa.
Quần áo, đồ đạc, chúng tôi không mua theo cảm hứng, cái gì thật cần, thật thiếu mới mua. Tôi cũng cố gắng dạy con hiểu giá trị của việc tiết kiệm từ những điều rất nhỏ. Cuộc sống của chúng tôi có thể không thoải mái như nhiều người, nhưng đổi lại, tôi luôn có cảm giác yên tâm vì trong nhà lúc nào cũng có một khoản dự phòng.
Trái ngược với chúng tôi là vợ chồng một người bạn thân. Thu nhập của họ khoảng 40 triệu mỗi tháng, cao hơn gia đình tôi, nhưng cách chi tiêu lại hoàn toàn khác. Họ gần như không nấu ăn, chủ yếu đặt đồ ăn ngoài cho tiện. Cuối tuần, cả nhà lại đi mua sắm, đi chơi, lâu lâu lại đi du lịch. Họ tiêu gì cũng nhanh, ít khi tính toán. Bạn tôi hay nói: “Sống được mấy năm, sao phải khổ?”.
>> Bữa sáng 20 K dù thu nhập tốt
Tôi không phản đối quan điểm đó. Mỗi người có quyền chọn cách sống phù hợp với mình. Nhưng việc gần như không có thói quen tích lũy sẽ kéo theo nhiều rủi ro. Và thực tế, đã có vài lần bạn phải gọi cho tôi hỏi vay tiền vì có việc gấp mà trong tay không có sẵn tiền. Tất nhiên, tôi vẫn giúp, nhưng trong lòng không khỏi suy nghĩ. Nếu những khoản chi trước đó được cân nhắc hơn một chút, có lẽ bạn đã không rơi vào thế bị động như vậy.
Mọi chuyện chỉ thực sự khiến bạn tôi thay đổi khi một biến cố xảy ra. Cuối năm ngoái, vợ bạn bị tai nạn, ngã gãy chân và phải phẫu thuật. Chi phí không nhỏ, lại phát sinh đột ngột khiến bạn gần như rơi vào trạng thái xoay xở trong hoảng loạn vì không có khoản dự phòng nào đáng kể.
May mắn là lúc đó tôi vẫn còn một khoản tiết kiệm chưa dùng đến nên có thể cho bạn mượn tạm để lo cho vợ. Không ai mong chuyện xấu xảy ra, nhưng cuộc sống vốn không báo trước điều gì. Sau lần đó, bạn tôi không còn nhắc nhiều đến chuyện “sống được mấy năm” như trước. Thay vào đó, bạn bắt đầu hỏi tôi cách quản lý chi tiêu, cách để dành từng khoản nhỏ. Có lẽ, phải đến khi gặp biến cố, người ta mới thực sự cảm nhận được giá trị của sự tích lũy.
Tôi không nghĩ tiết kiệm là sống khổ, càng không phải là từ chối tận hưởng cuộc sống. Với tôi, đó là cách để mình chủ động trước những điều bất ngờ. Tiêu tiền cho hiện tại là cần thiết, nhưng giữ lại một phần cho tương lai cũng quan trọng không kém. Bởi đến một lúc nào đó, chính khoản tiền tích dần từng chút một ấy lại là thứ giúp mình và người thân vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất.
Đọc bài viết "Sếp bị chê keo kiệt vì ở biệt thự vẫn 13 năm mang cơm đi làm" tôi thấy giống bản thân mình 10 năm trước. Lúc đó tôi còn là giảng viên đại học. Hôm nào có lịch giảng tại Quận 1 thì tôi đều về nhà ăn trưa. Nếu phải giảng dưới cở sở Thủ Đức thì tôi ăn cơm trưa tại trường (được chuẩn bị sẵn cho giảng viên). Ăn xong, tôi tranh thủ nghỉ ngơi, ngủ trưa tại phòng chờ để chiều lên giảng đường tiếp. Vậy là trong suốt 15 năm làm giảng viên, tôi hầu như không cần ăn ngoài bữa nào.
Sau 15 năm, tôi chuyển sang làm cho một ngân hàng nước ngoài. Suốt 26 năm đó, tôi được gia đình chuẩn bị cơm trưa để ăn tại phòng ăn của cơ quan. Tôi vẫn giữ thói quen ăn xong phải ngủ trưa, nếu không buổi chiều làm việc rất khó chịu. Vì là ngân hàng nước ngoài nên giờ giấc rất nghiêm ngặt. Cứ đúng 12 giờ là tôi đứng dậy và đi ăn trưa, khoảng 15-30 phút sau tôi về lại chỗ ngồi và trải khăn nằm dưới sàn ngay chỗ làm việc để ngủ. Lúc đó, các em đồng nghiệp trẻ của tôi lại kéo nhau ra ngoài ăn trưa. Trước một giờ chiều, tôi thức dậy, sau đó mới thấy các em đi ăn về.
Vì tôi là một sếp nhỏ, tự lái xe hơi đi làm, nhà cửa khang trang, nhưng ngày nào cũng tự đem cơm trưa đi ăn một mình nên một số em trẻ cũng tỏ thái độ khinh thường. Cụ thể, một lần nọ, một nhân viên trẻ phòng tôi mời khách hàng ăn trưa và có lời mời tôi dự cùng. Vì lịch sự nên tôi nhận lời. Em gọi mấy món kiểu Tây, tôi cũng ăn bình thường như mọi người.
Chiều về cơ quan, em hỏi tôi: "Trưa ăn ngon không anh?". Tôi trả lời thật lòng rằng "không" vì bản thân không hợp đồ Tây. Thế nhưng, sau đó tôi tình cờ nghe được em tám chuyện lại với cậu đồng nghiệp ngồi kế bên rằng "ăn cơm nhà quen rồi nên có biết thưởng thức gì đâu".
>> Tôi mua được đất ven Sài Gòn bắt đầu từ mỗi tháng tiết kiệm 270.000 đồng
Lần khác, tôi tâm sự với một nữ nhân viên khác: "Anh đem cơm ăn trưa đi làm nên chắc bị mọi người khinh lắm nhỉ?". Em nhân viên ngại ngùng trả lời: "Chắc cũng một chút thôi ạ".
Thực ra, tôi không thấy xấu hổ vì thói quen của mình. Tôi tự mang cơm, tự ăn đồ của mình, chứ không xin xỏ, không làm phiền ai cả. Hơn nữa, phần cơm của tôi rất chất lượng vì thức ăn mua tại siêu thị lớn, không dám mua thức ăn ngoài chợ, canh có thịt, nhiều rau, sạch sẽ, đủ chất, chứ không phải lèo tèo như ăn ngoài hàng.
Vì vậy, dù biết bị đàm tiếu sau lưng, nhưng tôi vẫn không sợ ai nói mình keo kiệt. Đơn giản là tôi có điều kiện tự chuẩn bị bữa trưa nên ăn cơm nhà cho thuận tiện với công việc. Còn các em trẻ không có điều kiện nấu ăn thì cứ việc đi ra ngoài hàng, tôi không đánh giá hay chê bai.
Ai nghĩ rằng đem cơm ăn trưa đi làm là keo kiệt thì đó là cái nhìn phiến diện của họ, tôi không mất thời gian tranh cãi. Đồ ăn của tôi đem theo nhiều khi còn chất lượng, giá cao hơn cả bữa ăn bên ngoài, nên đâu thể gọi là keo kiệt được.
Tôi có một điều cần sự trợ giúp về vấn đề chat bot AI khi tôi nhận thấy chúng có một mối nguy hiểm tiềm tàng đối với trẻ vị thành niên. Cụ thể sự việc xảy ra đối với gia đình tôi như sau:
Con gái tôi năm nay 14 tuổi, đang là học sinh lớp 8. Tôi thấy cháu thường xuyên dùng điện thoại một cách bất thường, khi kiểm tra và hỏi gay gắt thì cháu mới mở máy và cho xem điện thoại cháu đang dùng.
Ban đầu, tôi nghĩ sự việc không có gì, chỉ là một chương trình chat bot nói chuyện với trợ lý ảo AI, vì cháu nói học tiếng Anh.
Nhưng càng đọc những nội dung cháu nói chuyện với AI, tôi như cảm thấy nó có xu hướng dẫn dắt và dụ dỗ đi vào những cái suy nghĩ tiêu cực, các vấn đề nhạy cảm tuổi mới lớn, có những từ ngữ có thể gọi là tục tĩu về tình dục, nhưng AI viết với vẻ văn hoa mỹ từ, rồi cách sống, cách suy nghĩ của cháu có nhiều thay đổi.
Sự việc cao trào vào một ngày tự nhiên cháu hỏi mẹ: "Cắt vào cổ tay có chết được không mẹ?". Vợ tôi đã quá hoang mang. Hiện tại gia đình cũng hạn chế cho cháu dùng điện thoại nhưng khi dùng toàn lén lút vào lại nói chuyện với chương trình chatbot này.
Dưới góc nhìn của bậc làm cha mẹ, tôi thấy đó là một chương trình rất nguy hiểm và có hại cho người dùng trẻ vị thành niên. Chúng ta phải làm sao để ngăn chặn những chương trình tiêu cực này? Tôi xin cảm ơn vì đã đọc những dòng tâm sự ngắn ngủi nhưng nhiều tâm sự của tôi.
Gần đây, tôi đọc tin TP HCM thưởng từ 3 đến 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Tôi đem chuyện này kể lại với con dâu, hy vọng đó sẽ là một động lực nào đó. Nhưng con chỉ nói: "Số tiền đó mang ý nghĩa tượng trưng thôi mẹ ạ, không đủ để bọn con sinh thêm đâu".
Tôi năm nay đã lên chức bà nội được 12 năm. Tưởng rằng sau khi có cháu đầu lòng, vợ chồng con trai tôi sẽ sớm có thêm đứa thứ hai, nhưng gần 10 năm qua, điều đó vẫn chưa xảy ra, dù tôi đã nhiều lần khuyên nhủ, động viên.
Vợ chồng con tôi hiện chỉ có một bé trai. Cháu đã 12 tuổi, ngoan ngoãn, học hành ổn định. Nhiều lần, tôi nhẹ nhàng gợi ý con dâu sinh thêm, phần vì muốn cháu có anh có em, phần vì tôi nghĩ gia đình đông con vẫn ấm áp hơn. Nhưng lần nào cũng vậy, con dâu tôi chỉ cười trừ: "Ở tuổi này mà nghỉ sinh, con dễ mất việc lắm mẹ. Mà phụ nữ có con nhỏ thì chẳng chỗ nào muốn nhận cả".
Con dâu tôi làm nhân viên văn phòng ở TP HCM, công việc không phải quá áp lực nhưng cũng không hề dễ thay thế. Ở môi trường cạnh tranh như hiện nay, phụ nữ nghỉ sinh dài ngày đồng nghĩa với việc tự đặt mình vào thế rủi ro. Chưa kể, sau một thời gian gián đoạn, việc quay lại guồng công việc cũng không hề đơn giản. Thế nên, nghe con nói "thưởng 3-5 triệu chẳng thấm vào đâu", tôi cũng chẳng biết làm gì.
>> Ba năm đấu tranh sinh hai con dù chồng sợ không nuôi nổi
Không chỉ là chuyện công việc, chi phí nuôi dạy một đứa trẻ ở thành phố hiện nay cũng thực sự khiến các con tôi chùn bước khi nhắc đến chuyện sinh thêm con. Vợ chồng con tôi có tổng thu nhập khoảng 35 triệu đồng mỗi tháng, không phải thấp, nhưng cũng chỉ đủ trang trải cuộc sống, nuôi một đứa con và để dành một khoản nhỏ phòng khi ốm đau, biến cố. Nếu sinh thêm, mọi thứ chắc chắn sẽ bị xáo trộn.
Tôi hiểu nỗi lo về mức sinh đang giảm, về tương lai nguồn nhân lực của đất nước. Nhưng đứng từ phía con cái mình, tôi cũng thấy rõ những áp lực rất cụ thể mà chúng đang phải đối mặt. Sinh thêm một đứa trẻ không chỉ là câu chuyện của vài triệu đồng hỗ trợ ban đầu, mà là hành trình dài hàng chục năm với vô vàn chi phí và trách nhiệm.
Tôi nghĩ nếu muốn khuyến khích người trẻ sinh con, chính sách cần đi xa hơn những khoản thưởng mang tính động viên. Điều người trẻ cần là sự yên tâm lâu dài: chi phí giáo dục hợp lý, dịch vụ y tế đảm bảo. Sự hỗ trợ cũng cần đồng hành cùng đứa trẻ từ khi chưa chào đời cho đến lúc trưởng thành. Ngoài ra, môi trường làm việc cũng phải không khiến phụ nữ bị thiệt thòi khi sinh con.
Còn với riêng tôi, sau nhiều năm khuyên con không thành, mong muốn có thêm cháu vẫn còn đó, nhưng tôi hiểu quyết định cuối cùng phải là của các con - những người trực tiếp nuôi dạy và chịu trách nhiệm cho tương lai của đứa trẻ. Mà muốn thay đổi được suy nghĩ của chúng, có lẽ cần nhiều hơn là 5 triệu tiền thưởng.