Người Nhật xem việc vo gạo (togu) là một kỹ thuật có quy trình nghiêm ngặt, quyết định chất lượng hạt cơm trước khi nấu. Tuy nhiên, nhiều gia đình Việt Nam hiện nay vẫn thực hiện bước này theo thói quen cảm tính, dẫn đến việc chất lượng cơm chưa đạt mức tối ưu.
Đầu bếp Vũ Nhất Thông, người sáng lập trung tâm ẩm thực Eric Cooking Class, hướng dẫn cách vo gạo đúng:
Bản chất của việc vo gạo
Sau quá trình xay xát và đánh bóng công nghiệp, bề mặt hạt gạo tồn tại một lớp tinh bột tự do (free starch). Thành phần này chủ yếu là amylopectin – loại tinh bột mạch nhánh, có đặc tính hút nước và hồ hóa nhanh. Lớp tinh bột này cùng với bụi cám và tạp chất là nguyên nhân chính làm nước vo gạo có màu đục. Vo gạo về bản chất là một thao tác cơ học nhằm làm sạch bề mặt hạt.
Khi nấu, tinh bột hấp thụ nước và bắt đầu hồ hóa ở nhiệt độ 60-75 độ C. Nếu không rửa sạch lớp tinh bột bên ngoài, chúng sẽ hồ hóa ngay trong nước nấu, tạo thành lớp keo dính các hạt cơm lại với nhau, khiến cơm trở nên bết dính. Nghiêm trọng hơn, phần nước nấu sệt làm giảm khả năng đối lưu nhiệt trong nồi, khiến cơm chín không đều, nhanh hỏng khi để nguội.
Nhiều người nội trợ có thói quen chà xát mạnh, vo nhiều lần đến khi nước trong. Tuy nhiên, theo dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), các vitamin nhóm B, đặc biệt là B1 (thiamine), tập trung chủ yếu ở lớp cám mỏng sát vỏ hạt và rất dễ hòa tan trong nước. Việc vo gạo quá kỹ sẽ làm thất thoát lượng lớn nhóm dưỡng chất này.
Dù vậy, thao tác vo gạo vẫn mang lại những lợi ích. Nghiên cứu của Đại học Manchester (Anh) chỉ ra vo gạo 2-3 lần giúp loại bỏ tới 30% hàm lượng asen vô cơ – một loại độc tố tự nhiên mà cây lúa thường hấp thụ từ môi trường ngập nước. Đồng thời, thao tác này cũng làm giảm 20-40% lượng vi nhựa bám trên hạt từ quá trình đóng gói bằng bao bì nylon, theo nghiên cứu công bố năm 2021 của Đại học Queensland (Australia).
Để cân bằng giữa việc làm sạch và giữ lại dinh dưỡng, đầu bếp Vũ Nhất Thông gợi ý quy trình vo gạo gồm ba bước:
– Lần nước đầu: Đổ ngập nước, khuấy nhanh 3-5 vòng và chắt bỏ trong vòng 10 giây. Hạt gạo khô có đặc tính hút ẩm rất mạnh, nếu ngâm lâu sẽ hấp thụ ngược các tạp chất vào bên trong.
– Lần hai và ba: Dùng đầu ngón tay xoa tròn nhẹ nhàng trong 10-15 giây. Tránh dùng lòng bàn tay chà xát mạnh hay miết hạt gạo để không làm gãy vụn cấu trúc hạt.
– Xác định điểm dừng: Nên dừng vo khi nước chuyển sang màu đục mờ. Gạo Việt Nam thường chỉ cần vo 3 lần là đạt tiêu chuẩn. Sau đó, cần để gạo ráo nước trước khi đong lượng nước nấu chính thức.
Tùy thuộc vào đặc tính của từng loại gạo và yêu cầu món ăn, kỹ thuật vo có thể được điều chỉnh linh hoạt. Các loại gạo dẻo thơm (ST25, Jasmine) chỉ cần vo nhẹ 2-3 lần; gạo nấu cơm chiên, cơm tấm cần xoa kỹ hơn để hạt tơi xốp; gạo nếp bắt buộc phải vo sạch trước khi ngâm để tránh xôi bị bết và nhanh thiu. Với gạo lứt, chỉ nên xối nước nhẹ 1-2 lần nhằm giữ lại lớp cám dinh dưỡng.
Phần nước vo gạo sau khi chắt ra có thể được giữ lại để ngâm mướp đắng, măng tươi nhằm giảm vị đắng; rửa cá, lòng heo khử mùi tanh hoặc tận dụng tưới cây, làm sạch dụng cụ nhà bếp. Nhiều chị em còn dùng nước vo gạo để rửa mặt, ủ tóc.
Bệnh nhân thường ngủ sâu ngay khi đang đi bộ hoặc làm việc, sau đó tỉnh dậy trong tình trạng mất ký ức, ảo giác và suy nhược. Cơn buồn ngủ kéo dài từ một ngày đến gần một tuần, khiến người bệnh lảo đảo, khó nói và mất phương hướng. Hiện tượng này xuất hiện ở mọi lứa tuổi và cả động vật. Cư dân địa phương cho biết các cơn buồn ngủ thường xuất hiện theo đợt, phổ biến lúc tuyết tan và thay đổi theo hướng gió.
Bà Lyubov Bilkova, một người từng trải qua 8 cơn buồn ngủ, kể với đài truyền hình Vesti (Nga): "Người bệnh lờ đờ như say xỉn, có thể ngủ thiếp ngay lúc đang trò chuyện".
Căn bệnh không trôi qua vô hại sau khi người dân tỉnh dậy. Các báo cáo y khoa ghi nhận nhiều trẻ em tại Kalachi mắc chứng bệnh não nhiễm độc. Ở người trưởng thành, tỷ lệ đột quỵ và thiếu máu não cục bộ tăng cao. Đặc biệt, nghiên cứu tâm lý chỉ ra hơn 90% nạn nhân có sự thay đổi về hành vi, thường xuyên cáu gắt và hung hăng do hệ thần kinh trung ương bị tổn thương bởi hóa chất.
Khi đó, các chuyên gia y tế loại trừ khả năng mắc chứng ngủ châu Phi do virus hay vi khuẩn. Các giả thuyết tập trung vào tàn dư ngành công nghiệp hạt nhân thời Liên Xô, do làng Kalachi nằm cạnh Krasnogorsk - thị trấn từng khai thác quặng uranium. Dù mỏ đóng cửa từ cuối thập niên 1980, cư dân cho rằng khu mỏ bỏ hoang gây hậu quả sức khỏe.
Ông Artem Grigoriev, Trưởng bộ phận nghiên cứu Viện An toàn Bức xạ thuộc Trung tâm Hạt nhân Quốc gia Kazakhstan, cho biết: "Nồng độ radon - một loại khí phóng xạ không màu, không mùi, được hình thành do sự phân hủy urani trong đất, nước và đá - tại đây cao gấp 4-5 lần bình thường, có thể xuất phát từ các mỏ quặng uranium lân cận".
Năm 2015, đại diện chính phủ Kazakhstan công bố sự tích tụ khí carbon monoxide (CO) và hydrocarbon từ các mỏ cũ làm sụt giảm nồng độ oxy trong không khí, gây ra bệnh buồn ngủ. Sau kết luận này, chính quyền tổ chức sơ tán phần lớn cư dân, khu vực này chính thức đóng cửa từ năm 2015.
Tuy nhiên, đến năm 2020, tiến sĩ Byron Crape cùng các cộng sự tại Đại học Nazarbayev (Kazakhstan) đưa ra kết quả nghiên cứu mới, bác bỏ giả thuyết ngộ độc khí CO. Khảo sát hơn 200 cư dân cho thấy toàn bộ người bệnh dùng chung nguồn nước từ một nhà cung cấp.
Tiến sĩ Crape cho biết hóa chất quân sự chôn dưới hầm mỏ cũ đã rò rỉ vào mạch nước ngầm. Nồng độ hóa chất hấp thụ khác nhau quyết định thời gian và tần suất ngủ của mỗi người. Giả thuyết này lý giải việc đàn gia súc uống nước sông hoàn toàn khỏe mạnh, trong khi vật nuôi uống nước máy lại ngủ dài. Hiện tượng chỉ xảy ra vào mùa đông do loại hóa chất này phân hủy khi nhiệt độ nước trên 1 độ C.
Về đích danh loại hóa chất, nhóm nghiên cứu cho biết hiện chưa thể gọi tên chính xác. Nguyên nhân là các hầm mỏ thời Liên Xô đã xuống cấp trầm trọng, có nguy cơ sụp đổ cao, khiến việc lấy mẫu trực tiếp từ các thùng chứa dưới lòng đất gặp nguy hiểm. Nhóm chuyên gia hiện phải sử dụng các phương pháp mô hình hóa và thiết bị bay không người lái để tiếp cận.
Từ năm 2016 đến nay, khu vực này không ghi nhận thêm ca bệnh mới. Nhóm nghiên cứu giả định các thùng chứa hóa chất đã rò rỉ hết nên không còn gây ô nhiễm nguồn nước.
Hiện tại, 124 gia đình vẫn bám trụ lại quê hương, sống giữa những dãy chung cư bỏ hoang và tàn tích của khu mỏ cũ. Nhịp sống của họ dần ổn định với công việc đồng áng và chăn nuôi gia súc, dù khu vực này nay chỉ còn là một "thị trấn ma" giữa thảo nguyên Kazakhstan.
Sau hơn 150 năm gây tranh cãi trong giới khoa học, các nhà nghiên cứu từ Đại học Manchester đã có lời giải cho những mảnh hóa thạch bí ẩn được lưu giữ tại kho lưu trữ từ nhiều địa điểm bảo tàng ở Anh và xứ Wales.
Những mảnh hóa thạch rời rạc không thể ghép lại này thực chất thuộc về loài bọ cạp mang tên Praearcturus gigas, một trong những loài bọ cạp lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất vào đầu kỷ Devon, cách đây khoảng 415 triệu năm.
Được biết, từ những năm 1870, các nhà cổ sinh vật học đã thu thập được nhiều mảnh hóa thạch rời rạc tại các địa điểm ở Anh và xứ Wales. Tuy nhiên, hình dạng kỳ lạ của chúng khiến giới nghiên cứu không thể xác định chính xác thuộc loài nào.
Có thời điểm, các nhà khoa học cho rằng chúng thuộc về một loài giáp xác cổ đại khổng lồ. Đến thập niên 1980, một số nghiên cứu bắt đầu đặt giả thuyết rằng đây có thể là hóa thạch của một loài bọ cạp nguyên thủy. Tuy nhiên, giả thuyết này vẫn chưa được chấp nhận rộng rãi vì thiếu bằng chứng về bộ phận đặc trưng nhất của bọ cạp: chiếc đuôi.
Nhờ các kỹ thuật phân tích hiện đại và công nghệ chụp ảnh tiên tiến, nhóm nghiên cứu đã tái dựng được cấu trúc cơ thể của sinh vật này một cách chi tiết hơn bao giờ hết. Qua đó, họ xác nhận những mảnh hóa thạch bí ẩn thực sự thuộc về Praearcturus gigas.
"Bằng cách kết hợp các mẫu vật từ nhiều bộ sưu tập và sử dụng các kỹ thuật hình ảnh tiên tiến, chúng tôi đã có thể xây dựng một bức tranh rõ nét hơn về loài động vật này so với trước đây, điều này thực sự rất thú vị" - tiến sĩ Russell Garwood, đồng tác giả từ Đại học Manchester (Anh) cho biết.
Theo kết quả nghiên cứu, Praearcturus gigas có chiều dài khoảng 1 mét và sở hữu những chiếc càng dài gần 16 cm. Với kích thước này, nó trở thành một trong những loài bọ cạp lớn nhất từng được biết đến trong lịch sử Trái đất.
Theo các tác giả, đều khiến Praearcturus gigas trở nên thú vị là nó đạt kích thước khổng lồ vào thời điểm mà sự sống trên cạn nhìn chung rất nhỏ bé.Họ cho rằng cuộc sống dưới nước là lời giải thích khả dĩ, vì môi trường sống dưới nước thời bấy giờ phong phú hơn.
Praearcturus gigas có thể đã phát triển lớn đến vậy đơn giản vì không có nhiều động vật lớn khác xung quanh, điều giúp nó thống trị môi trường sống của mình theo cách mà các loài "hậu bối" không thể thực hiện được trong một thế giới ngày càng trở nên đông đúc.
Charlotte sống ở Thâm Quyến (tỉnh Quảng Đông), làm việc ở Hong Kong nên thường đi lại giữa hai nơi bằng xe buýt. Từ khi biết đến dịch vụ giao thông công cộng kiểu mới, cô thích trải nghiệm các tuyến xe chủ đề ẩm thực và âm nhạc. "Chúng nhắc tôi rằng đi xe buýt không phải lúc nào cũng là hành trình mệt mỏi, nó có thể mang lại cảm giác như một cuộc phiêu lưu nhỏ", cô nói.
He, 24 tuổi, nói đi xe buýt giải trí là cách khám phá thành phố thư giãn hơn việc chạy vội giữa các điểm check-in.
Những năm gần đây, mô hình "city bus" phát triển mạnh ở miền nam Trung Quốc. Xu hướng này làm mới phong trào "city walk" bằng cách biến xe buýt thành không gian di động để hát karaoke, xem phim và ăn uống. Tại Quảng Đông, nhiều người trẻ lựa chọn các tuyến xe buýt theo chủ đề để trải nghiệm.
Đa số thành phố ở Trung Quốc đại lục cấm ăn uống trên phương tiện công cộng. Tuy nhiên, hành khách trên tuyến xe buýt hai tầng "Yuetao Bus" tại Quảng Châu được thưởng thức dim sum. Chuyến đi kéo dài 90 phút, xuất phát từ Bảo tàng Nghệ thuật Quảng Đông và Tháp Quảng Châu. Giá vé từ 99 đến 128 tệ (khoảng 14-19 USD) mỗi người. Hành khách đặt vé qua ứng dụng trên mạng xã hội.
Dịch vụ này ra mắt năm 2022, do Tập đoàn Xe buýt Quảng Châu và một quán trà kiểu Hong Kong triển khai. Xe trang trí theo kiến trúc cổ Quảng Đông. Khách được phục vụ 8 món dim sum.
"Điều quan trọng không chỉ là đồ ăn mà còn là nhịp sống của thành phố. Chiếc xe buýt giúp tôi khám phá Quảng Châu", một du khách nói. Năm 2024, Thâm Quyến giới thiệu các tuyến xe buýt phục vụ bữa sáng. Hành khách đặt trước một ngày để nhận sữa đậu nành và món điểm tâm với giá 8 tệ (khoảng 1,15 USD).
Thành phố cũng triển khai xe buýt cho phép mang theo thú cưng vào cuối tuần. Giá vé là 20 tệ (khoảng 3 USD) cho mỗi hành khách hoặc mỗi thú cưng.
Tuyến "Dangdang bus" ở Quảng Châu cho phép hành khách xem phim, kịch Quảng Đông, ảo thuật hoặc hát karaoke. Chuyến đi kéo dài 75 phút với giá 40 tệ mỗi người.
Theo tờ Dongguan Daily, thành phố Đông Quan thậm chí còn triển khai xe buýt cắt tóc lưu động. Xe có ba ghế cắt tóc và bốn thợ. Dịch vụ này miễn phí cho người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Xe buýt cũng được sử dụng làm xe cưới. Một người viết trên mạng xã hội khoe đã thuê tuyến xe buýt số 520 trong một ngày với giá 1.314 tệ để đón dâu. Trong tiếng Trung, số 520 phát âm gần giống câu "Anh yêu em" còn số 1.314 khi đọc lên nghe giống "một đời một kiếp".
Trên mạng xã hội Trung Quốc, các nội dung về xe buýt giải trí thu hút hàng triệu lượt xem. Thực tế này cho thấy sức hút từ mô hình đa năng, biến hành trình di chuyển thành trải nghiệm có giá trị.
Thực tế này phản ánh áp lực đối với dịch vụ xe buýt truyền thống. Một báo cáo giao thông đô thị cho biết dịch vụ cho thuê xe đạp (bike-sharing) và taxi công nghệ làm giảm nhu cầu đi xe buýt. Số hành khách đi xe buýt và xe điện giảm hơn 2 tỷ lượt mỗi năm.
"Giới trẻ không từ bỏ xe buýt. Họ chỉ từ bỏ quan niệm rằng đi xe buýt đơn thuần là di chuyển từ điểm A đến điểm B. Khi biến việc đi lại thành một trải nghiệm, nó trở nên hấp dẫn hơn nhiều", một người dùng bình luận trên Weibo.
