Ngày 1/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trước toàn quốc rằng “chúng ta đã đánh bại Iran”. Ông khẳng định Tehran “đã bị tàn phá về quân sự, kinh tế và mọi phương diện khác”.
Ngày 2/4, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận thông điệp đó khi nói rằng “các hệ thống phòng không và tên lửa của Iran phần lớn đã bị phá hủy”.
Thế nhưng, chỉ một ngày sau, không quân Mỹ trải qua “ngày thảm họa”, khi liên tiếp mất hai máy bay và ít nhất hai trực thăng trúng đạn. Iran sáng 3/4 tuyên bố đã bắn hạ một tiêm kích Mỹ, buộc hai phi công nhảy dù trên lãnh thổ nước này.
Tiêm kích bị bắn rơi được xác định là mẫu F-15E Strike Eagle, một trong những loại chiến đấu cơ chủ lực của Mỹ trong chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng tấn công Iran. Một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được phát động, giúp Mỹ tìm thấy và giải cứu phi công thứ nhất, nhưng người thứ hai vẫn mất tích bên trong lãnh thổ Iran.
Đây được cho là chiếc máy bay có người lái đầu tiên của Mỹ bị hỏa lực đối phương bắn hạ kể từ khi Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng bắt đầu hôm 28/2.
Trong khi chiến dịch tìm kiếm được Mỹ tiến hành, Iran thông báo lực lượng nước này tiếp tục bắn hạ một cường kích A-10. NY Times dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết phi công chiếc A-10 đã cố điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran trước khi phóng ghế thoát hiểm và được giải cứu an toàn.
Hai quan chức Mỹ còn nói với Reuters rằng hai trực thăng thuộc đội tìm kiếm đã trúng hỏa lực Iran, song đã rời khỏi không phận nước này thành công. Một quan chức cho biết những người có mặt trên hai máy bay vẫn an toàn, nhưng ít nhất một quân nhân đã bị thương.
Các sự cố này không đồng nghĩa Iran đã đảo ngược vị thế quân sự với Mỹ, nhưng chúng đã “dội gáo nước lạnh” vào các tuyên bố chiến thắng mà ông Trump liên tục đưa ra gần đây. Nó cũng chứng minh rằng bất chấp chiến dịch tập kích dữ dội của Mỹ – Israel, Iran vẫn đủ sức gây tổn thất cho Washington và tạo ra thách thức ngày càng lớn với ông Trump, theo Dan De Luce, nhà phân tích của NBC News.
Cả Tổng thống Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đều từng ám chỉ rằng không quân Mỹ và Israel đang “tự do hoạt động” trên bầu trời Iran, mô tả lưới phòng không của nước này không còn khả năng chống trả.
Khi được hỏi liệu Iran có còn khả năng đe dọa máy bay Mỹ hay không, ông Trump hôm 1/4 một lần nữa khẳng định “họ không có thiết bị phòng không. Radar của họ đã bị phá hủy 100%. Chúng ta là lực lượng quân sự không thể ngăn cản”.
Tuy nhiên, Iran ngay sau đó phóng ít nhất 50 tên lửa đạn đạo và hơn 150 máy bay không người lái (UAV) nhắm vào mục tiêu Mỹ và đồng minh ở vùng Vịnh.
Theo một quan chức Mỹ và các nguồn tin am hiểu tình hình, khoảng 50% số bệ phóng tên lửa của Iran vẫn còn nguyên vẹn và hàng nghìn UAV vẫn được cất trữ trong các hầm ngầm. Các nguồn tin cho hay nhiều kho dự trữ tên lửa dưới lòng đất ở Iran vẫn chưa bị hư hại và nước này có thể khôi phục chúng chỉ vài giờ sau khi bị không kích. Và Iran vẫn có thể phóng tên lửa vào tàu thuyền đi qua các tuyến hàng hải trong khu vực.
“Ngay cả với tốc độ phóng tên lửa và UAV như hiện nay, Iran vẫn có thể duy trì năng lực tấn công trong một thời gian nữa”, Kelly Grieco, chuyên gia tại Trung tâm Stimson, nhận định.
Không chỉ về năng lực tấn công trả đũa, khả năng phòng thủ và phòng không của Iran cũng đang dần được khôi phục. Chuẩn tướng Alireza Elhami, chỉ huy Bộ tư lệnh Liên hợp Phòng không Quốc gia Iran, cho biết binh sĩ nước này đang triển khai các chiến thuật mới, kết hợp với “thiết bị hiện đại và đổi mới hệ thống phòng thủ” để đối phó chiến đấu cơ Mỹ, Israel.
Tướng Elhami không nêu cụ thể những thay đổi được lực lượng phòng không Iran áp dụng, nhưng vụ bắn rơi tiêm kích F-15E và cường kích A-10 cho thấy máy bay Mỹ và Israel không còn có thể tự do ra vào bầu trời Iran như trước, theo Courtney Kube, nhà phân tích của NBC News.
Điều này đẩy Mỹ vào tình thế khó khăn, đặc biệt là nếu phi công thứ hai bị lực lượng Iran bắt sống. Khi đó, bài toán ngoại giao của cuộc chiến sẽ thay đổi chỉ sau một đêm, theo giới quan sát.
“Viễn cảnh một quân nhân Mỹ có thể còn sống và đang phải lẩn trốn bên trong lãnh thổ Iran đã đẩy Washington vào thế khó trong cuộc xung đột vốn nhận được ít ủng hộ từ công chúng và chưa thấy dấu hiệu kết thúc sớm”, Phil Stewart, nhà phân tích của Reuters, nhận xét.
Iran đã thông báo với các bên trung gian rằng họ chưa sẵn sàng gặp quan chức Mỹ tại Islamabad trong những ngày tới và những nỗ lực đạt được thỏa thuận ngừng bắn do Pakistan dẫn đầu đã đi vào ngõ cụt, theo WSJ.
Mỹ và Israel đã mở màn chiến dịch bằng một làn sóng tấn công khiến lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng. Iran đã tiến hành chiến dịch đáp trả mạnh mẽ vào Israel và các mục tiêu của Mỹ trên khắp vùng Vịnh. Tính đến 3/4, hơn 3.600 người thiệt mạng trong xung đột Iran, trong đó có 13 quân nhân Mỹ. Ít nhất 16 UAV Reaper của Mỹ đã bị bắn hạ kể từ đầu cuộc chiến, bao gồm hai chiếc trong tuần này.
Sau vụ F-15E bị bắn rơi, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf đã mỉa mai ông Trump trên X rằng “sau khi đánh bại Iran 37 lần liên tiếp, cuộc chiến này giờ đã bị hạ cấp thành ‘Này, có ai tìm thấy phi công của chúng tôi không?'”.
Chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần tìm cách trấn an dư luận Mỹ rằng cuộc chiến Iran đang diễn ra đúng kế hoạch và sắp kết thúc. Song vụ bắn rơi tiêm kích F-15E và những hệ lụy kèm theo đã khiến tuyên bố chiến thắng của ông Trump lung lay hơn bao giờ hết, nhà phân tích Kube nhận định.
Trái ngược với bầu không khí căng thẳng mà Phó tổng thống Mỹ JD Vance đối mặt trong cuộc đàm phán suốt 21 tiếng giữa Mỹ và Iran tại Pakistan, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tận hưởng bầu không khí sôi động của trận đấu võ tổng hợp UFC ở Florida ngày 11-4, theo Đài CNN.
Sau khi ông Trump bước vào đấu trường, Ngoại trưởng Marco Rubio được nhìn thấy đang thì thầm điều gì đó với tổng thống, theo các phóng viên đi cùng ông Trump và video từ sự kiện.
Hai người nói vài câu trước khi ông Trump quay sang đám đông phía sau và giơ nắm đấm lên, mỉm cười.
Hình ảnh Ngoại trưởng Rubio được chiếu trên màn hình lớn bên trong đấu trường, ngay sau khi Phó tổng thống Vance tuyên bố rằng chưa có thỏa thuận nào được ký kết với Iran sau cuộc đàm phán tại Pakistan.
Hôm 11-4 (giờ Mỹ), sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran bắt đầu được vài tiếng, Tổng thống Trump khẳng định ông không quan tâm đến kết quả cuộc gặp. Thay vào đó, ông nhấn mạnh rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng cách tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
"Chúng tôi đã liên tục nói chuyện với Tổng thống Trump. Tôi không biết chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy bao nhiêu lần, khoảng nửa tá hay có khi một tá lần trong 21 giờ qua", ông Vance nói với các phóng viên ở Islamabad ngày 12-4.
Phó tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã nói chuyện với các quan chức cấp cao khác của Mỹ trong suốt các cuộc đàm phán, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
Phía Iran tuyên bố đàm phán tại Pakistan bế tắc là do các yêu cầu vô lý và tham vọng từ Mỹ.
"Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do đó, các cuộc đàm phán đã kết thúc", Đài IRIB của Iran cho biết trên Telegram.
Fars nhấn mạnh triển vọng đạt thỏa thuận phụ thuộc vào việc Mỹ có thay đổi những "yêu cầu vô lý" hay không, trong đó vấn đề eo biển Hormuz là trọng tâm.
Hãng tin này cũng cho biết các chuyên gia hai bên đang nỗ lực tìm điểm chung, còn Pakistan - nước trung gian hòa giải - đang cố thu hẹp khoảng cách giữa hai phái đoàn. Trước mắt, cả hai bên không có kế hoạch tiếp tục cuộc đàm phán tại Pakistan, theo truyền thông Iran.
"Thứ ba, 20h giờ miền Đông", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social ngày 5/4.
Thời hạn mới đồng nghĩa là Tehran có thêm một ngày so với cảnh báo 48 giờ mà ông Trump đưa ra trước đó. Iran hiện tại đứng trước lựa chọn mở cửa để xoa dịu lãnh đạo Mỹ hoặc đối mặt nguy cơ ông thực hiện lời đe dọa phá hủy các nhà máy điện và cây cầu của quốc gia Trung Đông này.
Ông Trump dường như cũng đã xác nhận tối hậu thư mới trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal ngày 5/4.
"Chúng tôi đang ở vị thế rất mạnh và đất nước đó sẽ mất 20 năm để tái thiết nếu họ còn may mắn là một quốc gia", ông nói. "Nếu họ không làm gì trước tối thứ ba, họ sẽ không còn nhà máy điện hay cây cầu nào".
Iran đã gần như phong tỏa eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu, kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành chiến dịch tấn công phối hợp ngày 28/2.
"Họ đang đàm phán lúc này và tôi nghĩ có cơ hội tốt vào ngày mai", ông Trump bày tỏ lạc quan về khả năng đạt thỏa thuận với Iran trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 5/4. "Nếu họ không đạt thỏa thuận nhanh chóng, tôi đang cân nhắc phá hủy mọi thứ và kiểm soát dầu mỏ ở đó".
Trong cùng cuộc phỏng vấn, ông Trump cho biết Mỹ đảm bảo an toàn cho các nhà đàm phán Iran, nói rằng họ "đã thừa nhận Tehran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân".
"Điều quan trọng nhất là họ sẽ không có vũ khí hạt nhân. Họ thậm chí còn không đàm phán về điểm này vì nó quá dễ dàng. Điều đó đã được chấp nhận rồi. Phần lớn các điểm đã được chấp nhận", ông nói.
Trả lời phỏng vấn với ABC News, Tổng thống Trump nói xung đột nên kết thúc "trong vài ngày, chứ không phải vài tuần". Song ông cũng cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận với Tehran, Mỹ sẽ loại trừ "rất ít" phương án quân sự.
Loạt bài phỏng vấn với các hãng truyền thông của ông Trump được tiến hành sau khi Mỹ tuyên bố giải cứu thành công phi công buồng sau của tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran ngày 3/4. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là "một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ".
Ảnh vệ tinh thương mại chụp ngày 10/4 và được CNN phân tích hôm 14/4 cho thấy nỗ lực của Iran nhằm dọn dẹp lối vào các căn cứ tên lửa ngầm ở gần thành phố Khomeyn và Tabriz, trong đó các máy xúc đang hoạt động trên đống đổ nát và múc đất đá lên xe tải.
Sam Lair, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin (CNS) ở Mỹ, cho rằng động thái này là điều đã được dự đoán trước. "Thỏa thuận ngừng bắn đồng nghĩa chấp nhận rằng đối phương sẽ khôi phục một phần năng lực quân sự mà bạn vừa phải tốn rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc để phá hủy", ông nói.
Lair nhận định đây là một phần trong kế hoạch vận hành các căn cứ tên lửa ngầm của Iran. "Điều này phù hợp với khái niệm hoạt động tổng thể của thành phố tên lửa, đó là chống chịu đòn tập kích phủ đầu, khai thông lối ra vào rồi phóng tên lửa trở lại", ông giải thích.
Giới chức Mỹ và Iran chưa bình luận về thông tin.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuần trước tuyên bố chương trình tên lửa của Iran đã bị "phá hủy về chức năng", trong đó tên lửa và bệ phóng đã "cạn kiệt, bị tàn phá và gần như hoàn toàn mất hiệu quả".
Dù vậy, Wall Street Journal ngày 10/4 dẫn các báo cáo của tình báo Mỹ cho rằng Iran vẫn có thể khôi phục một phần lực lượng tên lửa bất chấp các cuộc không kích liên tục của Mỹ và Israel trong 6 tuần xung đột.
Tuy hơn một nửa bệ phóng của Iran đã bị phá hủy, hư hại hoặc mắc kẹt trong các hầm ngầm bị đánh sập, nhiều bệ phóng vẫn có thể được sửa chữa hoặc đào lên để tiếp tục sử dụng, theo các quan chức Mỹ.
Giới chức Israel nói khoảng 2/3 bệ phóng tên lửa đạn đạo tại Iran đã bị vô hiệu hóa trong xung đột, song cũng lưu ý rằng Tehran có thể thu hồi nhiều bệ phóng đang bị chôn vùi dưới lòng đất sau các cuộc tập kích.
Cũng theo giới chức Mỹ và Israel, kho tên lửa Iran đã giảm khoảng một nửa so với trước khi xung đột bùng phát, song nước này vẫn còn hàng nghìn tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung có thể được đưa ra khỏi nơi cất giấu hoặc lấy từ cơ sở dưới lòng đất.
"Các quan chức Israel nói rằng Iran còn hơn 1.000 trong tổng số 2.500 tên lửa tầm trung mà nước này ước tính sở hữu vào thời điểm chiến sự bùng phát. Phần còn lại đã được khai hỏa hoặc bị phá hủy", WSJ cho hay.
