Theo chuyên gia dinh dưỡng Caitlin Beale (Mỹ), tốc độ chuyển hóa caffeine phụ thuộc rất lớn vào cơ địa và gene của mỗi người. Nghiên cứu cho thấy caffeine có thể tồn tại trong cơ thể từ 2 đến 10 giờ. Do đó, một ly cà phê vào lúc 3 giờ chiều vẫn có thể là “thủ phạm” khiến bạn thao thức vào ban đêm.
Bên cạnh yếu tố di truyền, những người có cơ địa dễ mất ngủ, đang bị căng thẳng hoặc thiếu ngủ sẽ nhạy cảm hơn với caffeine. Trong trạng thái lo âu hoặc sau một đêm thức trắng, việc nạp caffeine có thể gây hồi hộp, đánh trống ngực, khiến cơ thể càng khó thư giãn hơn.
Chuyên gia Beale khuyên rằng, bạn nên cố gắng kết thúc ly cà phê cuối cùng vào khoảng đầu hoặc giữa buổi chiều. Nếu vẫn thấy khó ngủ hoặc hay tỉnh giấc, hãy đẩy thời điểm này lên sớm hơn nữa.
Nhiều người thắc mắc giữa Espresso, cà phê pha phin hay Cold Brew, loại nào dễ gây mất ngủ hơn? Thực tế, tổng lượng caffeine nạp vào mới là yếu tố quyết định.
Espresso: Một shot chứa khoảng 65 mg caffeine.
Cà phê pha phin (Drip coffee): Một tách khoảng 237 ml chứa khoảng 95 mg caffeine.
Cold Brew (cà phê ủ lạnh): Do thời gian ủ lâu, lượng caffeine có thể cao hơn, đạt mức gần 100 mg cho mỗi 237 ml.
Cần lưu ý rằng kích thước ly cà phê thực tế tại các cửa hàng thường lớn hơn nhiều so với tiêu chuẩn, khiến lượng caffeine tích tụ nhanh chóng. Ngay cả cà phê tách caffeine (decaf) vẫn chứa một lượng nhỏ (dưới 5 mg), có thể gây ảnh hưởng với những người cực kỳ nhạy cảm.
Khuyến nghị từ chuyên gia:
Để duy trì thói quen uống cà phê mà vẫn bảo vệ giấc ngủ, bạn có thể áp dụng 4 quy tắc sau:
Đẩy sớm thời điểm uống ly cuối cùng
Nên kết thúc việc uống cà phê ít nhất 8 tiếng trước khi đi ngủ.
Chọn size nhỏ
Việc giảm kích cỡ ly giúp bạn vẫn tận hưởng được hương vị mà không làm quá tải lượng caffeine trong máu.
Không uống khi bụng đói
Kết hợp cà phê với bữa ăn chính hoặc đồ ăn nhẹ giúp giảm cảm giác bồn chồn, run rẩy hay cồn cào ruột gan.
Pha trộn decaf
Bạn có thể pha trộn cà phê thường với cà phê decaf. Cách này giúp giữ nguyên hương vị và “nghi thức” thưởng thức mà vẫn cắt giảm được đáng kể lượng caffeine.
Tin Gốc: Vnexpress
Trứng là thực phẩm giàu dinh dưỡng, phổ biến trong bữa ăn hằng ngày. Tuy nhiên, câu hỏi nên ăn lòng trắng hay trứng nguyên quả vẫn khiến nhiều người băn khoăn. Theo các phân tích dinh dưỡng tổng hợp từ nhiều nghiên cứu, cả hai đều có giá trị riêng và lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu sức khỏe cũng như chế độ ăn của từng người.
Khác biệt ở cholesterol và chất béo
Sự khác biệt rõ ràng nhất giữa hai phần của quả trứng nằm ở lòng đỏ. Lòng trắng gần như không chứa chất béo và hoàn toàn không có cholesterol, trong khi một quả trứng nguyên chứa khoảng 200 mg cholesterol cùng hơn 5 g chất béo.
Lòng trắng chỉ cung cấp khoảng 18 calo, trong khi một quả trứng nguyên dao động khoảng 38-72 calo tùy kích cỡ. Nhờ đó, lòng trắng thường được lựa chọn trong các chế độ ăn kiểm soát năng lượng hoặc giảm mỡ.
Tuy vậy, các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng chất béo trong lòng đỏ không hoàn toàn bất lợi. Một phần là chất béo không bão hòa đơn và đa, có vai trò hỗ trợ sức khỏe tim mạch khi sử dụng hợp lý.
Cả hai đều là nguồn protein chất lượng cao
Dù khác nhau về thành phần chất béo, cả lòng trắng và trứng nguyên quả đều là nguồn protein hoàn chỉnh, chứa đầy đủ các acid amin thiết yếu.
Theo Verywell Health, một quả trứng nguyên cung cấp khoảng 6,2 g protein, trong khi lòng trắng thấp hơn (3,62 g). Nếu so sánh tương đương, cần khoảng hai lòng trắng để đạt lượng protein của một quả trứng nguyên. Nhờ đó, cả hai đều phù hợp với người tập luyện thể thao hoặc cần duy trì khối cơ.
Trứng nguyên quả giàu vi chất hơn
Nếu chỉ xét protein và calo, lòng trắng trứng có lợi thế hơn; song trứng nguyên quả lại vượt trội về vi chất. Lòng đỏ chứa vitamin A, D, B12, folate, selen, đặc biệt là choline - dưỡng chất quan trọng cho não bộ và hệ thần kinh. Đây cũng là một trong số ít thực phẩm tự nhiên giàu vitamin D. Trong khi đó, lòng trắng hầu như không chứa các vi chất này, khiến trứng nguyên quả có giá trị dinh dưỡng toàn diện hơn.
Ăn cả quả trứng hỗ trợ tăng cơ tốt hơn
Theo Health, sau tập luyện kháng lực, ăn trứng nguyên quả giúp duy trì tổng hợp protein cơ bắp tốt hơn so với chỉ ăn lòng trắng. Điều này được cho là nhờ sự kết hợp giữa protein và các dưỡng chất trong lòng đỏ, giúp tăng hiệu quả phục hồi cơ.
Khi nào nên chọn lòng trắng và nguyên quả?
Với người đang giảm cân, kiểm soát cân nặng hoặc cần hạn chế cholesterol, lòng trắng trứng là lựa chọn phù hợp nhờ ít calo, gần như không có chất béo và không chứa cholesterol.
Ngược lại, với người khỏe mạnh, không mắc bệnh tim mạch hay rối loạn lipid máu, trứng nguyên quả mang lại lợi ích dinh dưỡng toàn diện hơn. Nhóm này có thể ăn khoảng một quả trứng mỗi ngày trong chế độ ăn cân bằng, thay vì loại bỏ hoàn toàn lòng đỏ.
Tin Gốc: Vnexpress
Để chuẩn bị cho luận văn tốt nghiệp, nam sinh chi hơn 1.000 nhân dân tệ (khoảng 3,8 triệu đồng) mua gối cao su non hỗ trợ giấc ngủ sâu, cai caffeine và thiết bị điện tử trước khi ngủ. "Tôi biết đây chỉ là giải pháp tình thế nhưng vẫn muốn thử", Cheng nói khi tâm trí liên tục bị bủa vây bởi áp lực luận văn và nỗi lo việc làm. "Cơ thể tôi đã kiệt sức nhưng não không thể dừng lại. Trạng thái đó giống như một trình duyệt đang mở đồng thời 30 tab và không thể tìm thấy tab nào đang phát ra âm thanh".
Những đêm trằn trọc của Cheng không phải là câu chuyện cá biệt mà đang phản ánh một xu hướng đáng báo động trên quy mô quốc gia. Theo nghiên cứu trên 100.000 người của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch biến (CDC) Trung Quốc, thời gian ngủ trung bình của người dân từ 15 tuổi trở lên đã giảm xuống chỉ còn 7,24 giờ mỗi đêm, so với con số gần 7,5 giờ của hai thập kỷ trước. Mức giảm khoảng 15 phút nghe có vẻ nhỏ nhưng xét trên quy mô dân số 1,4 tỷ người, các nhà nghiên cứu cảnh báo đây là một mối quan ngại lớn với sức khỏe cộng đồng.
Số liệu cũng chỉ ra trung bình, người trưởng thành tại Trung Quốc phải nằm trằn trọc khoảng nửa tiếng mới có thể vào giấc. Con số này thậm chí còn cao hơn ở nhóm trẻ tuổi, những người có xu hướng thức khuya hơn, mất nhiều thời gian để ngủ hơn và ngày càng phụ thuộc vào các sản phẩm hỗ trợ hoặc thuốc ngủ.
Giấc ngủ đã trở thành một cuộc chiến và với nhiều người, đó là một bệnh lý cần can thiệp y tế. Sách trắng năm 2024 của Hội Nghiên cứu Giấc ngủ Trung Quốc cho thấy sinh viên đại học thế hệ sinh sau năm 2000 dành trung bình 8 giờ mỗi ngày trước màn hình điện tử và nhiều người chỉ chịu đặt điện thoại xuống khi đã quá nửa đêm.
Khi các liệu pháp thông thường không còn hiệu quả, những người mất ngủ buộc phải tìm đến biện pháp can thiệp mạnh hơn. Vật lộn với chứng mất ngủ mạn tính hơn hai năm, anh Li, nhân viên văn phòng 28 tuổi ở thành phố Quảng Châu, phải dùng đến thuốc ngủ kê đơn và Đông y sau khi các liệu pháp thông thường không có hiệu quả.
Anh phải uống luân phiên zopiclone và zolpidem dù lo sợ tác dụng phụ như mệt mỏi hay mộng du. Hiện Li duy trì uống thuốc 2-3 đêm mỗi tuần dù biết đây là thói quen không thể kéo dài. "Uống thuốc vào tôi ngủ cũng chẳng ngon giấc nhưng nếu không có thuốc thì hoàn toàn không thể ngủ được", Li chia sẻ.
Bác sĩ Pan Jiyang, Giám đốc Trung tâm Y học Giấc ngủ thuộc Bệnh viện Thống nhất số 1 của Đại học Ký Nam (Quảng Đông), nhận thấy xu hướng trẻ hóa bệnh nhân rối loạn giấc ngủ ngay tại phòng khám của ông. Khoa y học giấc ngủ, nơi một thập kỷ trước chủ yếu điều trị cho bệnh nhân trung niên và người cao tuổi, giờ đây đang chứng kiến làn sóng bệnh nhân ở độ tuổi 20 và đầu 30 tăng vọt.
Các lịch hẹn khám vốn trước đây rất dễ đăng ký thì nay trở nên khan hiếm, thời gian chờ đợi tại các bệnh viện lớn kéo dài đến vài tuần. Độ tuổi của bệnh nhân đã giảm đáng kể và tình trạng bệnh lý của họ thường không liên quan đến sự suy giảm chức năng sinh lý do tuổi tác mà gắn liền với các hội chứng lo âu, áp lực nghề nghiệp và sự kiệt quệ về mặt cảm xúc.
Với các bác sĩ lâm sàng chuyên khoa nhi và vị thành niên, chứng mất ngủ hiếm khi là một bệnh lý độc lập mà là biểu hiện bề nổi rõ ràng nhất của những bất ổn tâm lý sâu sắc hơn. Bác sĩ Ni Zhe, Phó trưởng khoa Dịch vụ Tâm lý Xã hội thuộc Trung tâm Sức khỏe Tâm thần, Đại học Y Chiết Giang, cho hay làn sóng rối loạn giấc ngủ ở người trẻ phản ánh thực trạng đáng báo động về sức khỏe tâm lý vị thành niên. Việc học sinh sợ đi học hoặc phải nghỉ học chữa bệnh tăng cao chính là hệ quả trực tiếp từ các rối loạn lo âu và trầm cảm tiềm ẩn.
"Trong công tác lâm sàng, chúng tôi ghi nhận ba hiện tượng gần như luôn xuất hiện đồng thời là: rối loạn giấc ngủ, lạm dụng Internet và mất kết nối xã hội. Chúng tạo thành một vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm", bác sĩ Ni nói.
Người bệnh bị lệch khỏi nhịp sinh học bình thường khi ăn uống không điều độ, lười vận động và hệ quả tất yếu là hệ thần kinh không thể thiết lập lại giấc ngủ tự nhiên.
Theo bác sĩ Ni, nguyên nhân gốc rễ nằm ở vùng vỏ não trước trán chưa hoàn thiện của người trẻ, nơi vốn có nhiệm vụ kiểm soát và điều hòa hành vi. Khi người trẻ tiếp xúc với các kích thích cường độ cao như xem các video ngắn và trò chơi điện tử suốt nhiều giờ, ngưỡng kích thích của não bộ sẽ tăng lên đáng kể. Trẻ luôn sống trong trạng thái "đói" kích thích và không thể tự cân bằng. Vì vậy, vào ban đêm, khi cơ thể phát tín hiệu cần thả lỏng để ngủ, não bộ lại chống cự vì vẫn đang quen chạy theo các kích thích mạnh ban ngày.
Bà Shi Yu, nhà sáng lập Studio Dịch vụ Tâm lý Mentaverse, Bắc Kinh, nhận định rối loạn giấc ngủ ở giới trẻ chỉ là bề nổi của các bệnh lý tâm thần như trầm cảm, lo âu. Tuy nhiên, nhiều trẻ phải khám lệch sang khoa giấc ngủ do cha mẹ sợ định kiến kép: vừa sợ con mang tiếng mắc bệnh tâm thần, vừa sợ bị coi là thất bại trong giáo dục.
Bên cạnh đó, tình trạng thiếu ngủ mạn tính mang tính thế hệ còn bị can thiệp bởi nhu cầu giành quyền tự chủ. Khi ban ngày bị bủa vây bởi áp lực học tập và sự giám sát, ban đêm là khoảng thời gian duy nhất trẻ cảm thấy tự do. Thức khuya chính là cách các em đổi giấc ngủ lấy không gian tự quyết cuối cùng.
Thực trạng này đạt đỉnh điểm bởi bầu không khí ngột ngạt trong các gia đình hiện đại. Lịch trình dày đặc, sự hoài nghi của cha mẹ và tương lai mờ mịt gieo rắc xung đột nội tâm âm ỉ. Qua nhiều năm, áp lực tích tụ thành trạng thái tâm lý cận lâm sàng. Khoảng trống bất ổn đó là môi trường lý tưởng để chứng mất ngủ bén rễ và tự lặp lại theo vòng xoáy độc hại.
Trước thực trạng này, các nhà hoạch định chính sách đã bắt đầu vào cuộc khi ban hành chỉ thị quy định khung giờ ngủ chuẩn cho học sinh và cấm các trường học bắt đầu tiết học quá sớm. Đến tháng 10/2025, chính sách được thắt chặt khi áp lực học tập, lạm dụng Internet và thiếu ngủ được xác định là nguyên nhân trực tiếp hủy hoại sức khỏe tâm thần vị thành niên. Cơ quan này yêu cầu lập hệ thống cảnh báo tâm lý toàn quốc, áp dụng "tuần không thi cử", cấm xếp hạng điểm số và buộc học sinh vận động hai tiếng mỗi ngày.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo việc lùi giờ học chỉ giải quyết phần ngọn. Bà Yin Fei, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Giáo dục Gia đình, Đại học Sư phạm Nam Kinh, cho rằng nếu không giảm tải áp lực thực chất, học sinh sẽ chỉ đến trường muộn hơn nhưng đêm xuống vẫn đi ngủ muộn như cũ. Bà kêu gọi một giải pháp hệ thống hơn như tăng đầu tư vào y tế tâm thần học đường, siết quy định giờ làm việc của lao động trẻ và nâng cao năng lực sàng lọc rối loạn giấc ngủ ngay tại các cơ sở y tế ban đầu.
Với những người trẻ như Cheng, chiếc gối hỗ trợ giấc ngủ được mua vài tuần trước chỉ mang lại những chuyển biến ít ỏi, vài đêm có khá hơn nhưng phần lớn vẫn như cũ. Anh thừa nhận: "Tôi nghĩ điều mình thực sự cần là giảm bớt áp lực cuộc sống. Nhưng đó lại là thứ không thể mua được bằng tiền".
Tin Gốc: Vnexpress
“Gặp tình huống hoảng loạn, các cháu ôm, níu nhau nên không thể thoát ra”
Sáng 19/5, đoàn công tác của Bộ Y tế, gồm đại diện Cục Bà mẹ và Trẻ em, Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam cùng lãnh đạo địa phương đã tới thăm hỏi, động viên gia đình các nạn nhân trong vụ đuối nước thương tâm khiến 5 học sinh tử vong ở Phú Thọ.
Tại buổi làm việc với chính quyền địa phương, đại diện đoàn công tác đánh giá đây là vụ tai nạn rất thương tâm, xảy ra vào thời điểm học sinh nghỉ hè nên nguy cơ đuối nước ở trẻ em gia tăng cao.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Chủ tịch xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ, cho biết, theo thông tin ban đầu, chiều hôm xảy ra vụ việc, do được nghỉ học sớm (vì chỉ học một buổi), các cháu học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 8 rủ nhau ra khu vực bãi sông chơi và tắm. Thời điểm này nước sông không lớn, xuất hiện bãi cát rộng nên các cháu thường ra vui chơi.
Nhóm đi chơi có tổng cộng 9 cháu. Khi sự việc xảy ra, các cháu còn lại hoảng loạn chạy lên khu vực quán gần đó kêu cứu. Tuy nhiên, khoảng cách từ bãi sông lên khu dân cư khá xa nên việc tiếp cận cứu hộ gặp khó khăn. Người dân xuống hiện trường chỉ kịp đưa được một cháu lên bờ nhưng không thể cứu sống.
"Các nạn nhân chủ yếu là học sinh lớp 6, 7, 8, dù phần lớn biết bơi nhưng chỉ ở mức tự phát, chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng an toàn dưới nước. Khi gặp tình huống hoảng loạn, các cháu ôm, níu nhau nên không thể thoát ra", ông Dũng cho biết.
Khu vực xảy ra vụ việc là một nhánh lạch thông ra sông, có nhiều hố sâu do hoạt động khai thác cát trước đây để lại. Theo chính quyền địa phương, đây không phải lạch tự nhiên mà hình thành sau quá trình khai thác cát, làm thay đổi dòng chảy và địa hình lòng sông. Trước đây khu vực này từng xảy ra nhiều vụ đuối nước.
Lãnh đạo địa phương cho biết, xã có khoảng 34.000 dân, nhiều sông hồ và gần 10km sông chảy qua. Hằng năm địa phương đều xây dựng kế hoạch phòng chống tai nạn đuối nước, chỉ đạo các trường học ký cam kết với phụ huynh, cắm biển cảnh báo tại khu vực nguy hiểm.
Tuy nhiên, do chiều dài tuyến sông lớn nên chưa thể bố trí đầy đủ thiết bị cứu hộ ở tất cả các điểm nguy hiểm.
Rà soát và xóa bỏ "điểm đen" nguy hiểm
Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) chia sẻ với mất mát của các gia đình nạn nhân.
Ông cho rằng không chỉ gây nguy hiểm cho trẻ em, việc thiếu các biện pháp an toàn tại khu vực sông, suối, ao hồ còn tiềm ẩn rủi ro đối với cả người dân và những người tham gia cứu hộ.
Vì vậy, địa phương cần khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp như cắm biển cảnh báo, bố trí sẵn thiết bị cứu hộ, đồng thời tăng cường dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn trong môi trường nước, kỹ năng cứu hộ và sơ cấp cứu cho trẻ em.
"Không phải ai biết bơi cũng có thể an toàn tuyệt đối, nhưng nếu được trang bị kỹ năng an toàn dưới nước thì khả năng bảo vệ tính mạng sẽ cao hơn rất nhiều. Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế đã ban hành các hướng dẫn, giáo trình liên quan đến dạy bơi và kỹ năng an toàn trong môi trường nước.
Tuy nhiên, việc triển khai cần được đẩy mạnh hơn nữa trên phạm vi cả nước", ông Đinh Anh Tuấn nói.
Dù số vụ đuối nước trẻ em năm 2025 đã giảm xuống còn 1.512 trường hợp, tuy nhiên đây vẫn tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trẻ em tại Việt Nam.
Thời gian qua, công tác tuyên truyền, giáo dục dù được triển khai thường xuyên nhưng các vụ việc đau lòng vẫn liên tiếp xảy ra, đặc biệt vào mùa hè và mùa mưa bão. Thực trạng này đòi hỏi các giải pháp phòng, chống đuối nước phải được triển khai quyết liệt, đồng bộ và đi vào thực chất hơn.
Để chủ động bảo vệ tính mạng trẻ em, các cấp bộ, ngành và địa phương cần tập trung thực hiện đồng bộ các nhóm như đổi mới truyền thông đến từng hộ gia đình, chủ động rà soát và xóa bỏ "điểm đen" nguy hiểm, xã hội hóa và phổ cập bơi an toàn, chuẩn hóa tiêu chí an toàn tại cơ sở, tạo không gian sinh hoạt hè lành mạnh, đồng thời số hóa dữ liệu và phản ứng nhanh.
Tin Gốc: Dân Trí