Asian Scientist là tạp chí khoa học công nghệ tiếng Anh, hiện do Wildtype Media Group – công ty truyền thông STEM có trụ sở tại Singapore xuất bản.
Danh sách Asian Scientist 100 được công bố thường niên từ năm 2016 nhằm tôn vinh những nhà khoa học có thành tựu nghiên cứu nổi bật tại châu Á. Các nhà khoa học được lựa chọn phải đạt được giải thưởng quốc gia hoặc quốc tế quan trọng trong năm trước đó, có phát hiện khoa học tiêu biểu hoặc thể hiện vai trò ảnh hưởng lớn trong giới học thuật và công nghiệp.
Asian Scientist 100 năm nay quy tụ nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới, trong đó có hai chủ nhân giải Nobel năm 2025: GS Susumu Kitagawa (Đại học Kyoto, Nhật Bản) – giải Nobel Hóa học 2025 cho công trình về vật liệu khung kim loại – hữu cơ (MOFs); và GS Shimon Sakaguchi (Đại học Osaka, Nhật Bản) – giải Nobel Y học 2025 cho phát hiện tế bào T điều hòa.
Nhiều nhà khoa học khác trong các lĩnh vực lý thuyết công nghệ thông tin, hàng không vũ trụ và hàng loạt tên tuổi từng đạt nhiều giải thưởng lớn trong khu vực cũng được vinh danh trong năm 2026.
Năm 2026, Việt Nam có 5 nhà khoa học được vinh danh trong danh sách Asian Scientist 100, cho thấy vị thế ngày càng rõ nét của khoa học Việt Nam trong cộng đồng học thuật khu vực và quốc tế.
GS.TSKH Nguyễn Đình Đức – lĩnh vực khoa học vật liệu
Ở lĩnh vực khoa học vật liệu có sự góp mặt của GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Ông là chủ nhân Giải thưởng Bảo Sơn năm 2024 trong lĩnh vực kỹ thuật – công nghệ. Bên cạnh đó, ông đã công bố hơn 400 bài báo và công trình khoa học, trong đó có khoảng 250 công bố trên các tạp chí quốc tế ISI uy tín.
Trong nhiều năm liên tiếp, GS Nguyễn Đình Đức nằm trong nhóm 10.000 nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới, được xếp hạng top 51 thế giới trong lĩnh vực Engineering & Technology năm 2025.
GS.TS Trần Xuân Bách – lĩnh vực y tế cộng đồng
GS.TS Trần Xuân Bách, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội được vinh danh ở lĩnh vực y tế cộng đồng. Trước đó, ông từng nhiều năm liền nằm trong top 10.000 nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới, được ghi nhận với Global Health Innovation Leadership Award 2025.
Đáng chú ý, ông Trần Xuân Bách nhận bằng tiến sĩ ngành Y tế công cộng tại Đại học Alberta năm 2012. Chỉ bốn năm sau, ở tuổi 32, ông được công nhận chức danh phó giáo sư ngành Y học, trở thành phó giáo sư trẻ nhất Việt Nam thời điểm đó.
Đến năm 2023, ở tuổi 39, ông tiếp tục trở thành giáo sư trẻ nhất Việt Nam và được Hiệp hội ISPOR trao giải thưởng Nghiên cứu xuất sắc cho những đóng góp trong lĩnh vực đánh giá kinh tế y tế.
PGS.TS Đặng Thị Mỹ Dung – lĩnh vực công nghệ nano
Ở lĩnh vực công nghệ nano, PGS.TS Đặng Thị Mỹ Dung được vinh danh nhờ các nghiên cứu về công nghệ in phun nano ứng dụng trong điện tử, y sinh và môi trường.
PGS.TS Đặng Thị Mỹ Dung đã công bố 60 bài báo quốc tế, sở hữu 3 bằng sáng chế, 2 giải pháp hữu ích và 5 bằng kiểu dáng công nghiệp. Bà cũng chủ trì phát triển 4 sản phẩm khoa học – công nghệ được ứng dụng thực tiễn, đồng thời tham gia đào tạo nhiều nghiên cứu sinh, học viên cao học.
Năm 2024, bà được trao Giải thưởng Kovalevskaya dành cho các nhà khoa học nữ có đóng góp nổi bật trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học. PGS.TS Đặng Thị Mỹ Dung hiện là Phó viện trưởng Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM.
PGS.TS Nguyễn Minh Tân – lĩnh vực Công nghệ hóa học
PGS.TS Nguyễn Minh Tân hiện đang công tác tại Đại học Bách khoa Hà Nội góp tên trong danh sách vinh danh nhờ những đóng góp trong lĩnh vực công nghệ hóa học, được ghi nhận với giải thưởng Kovalevskaya 2024 về hợp chất tự nhiên và hoạt chất sinh học. Bà đồng thời sở hữu 7 bằng sáng chế tại Việt Nam và một công bố sáng chế quốc tế PCT.
Đồng thời, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân có nhiều nghiên cứu ứng dụng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm và giải bài toán tìm lối đi bền vững cho nông sản Việt Nam.
TS Trương Hải Bằng – lĩnh vực môi trường
TS Trương Hải Bằng (sinh năm 1990) hiện là nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Văn Lang. Anh nhận Giải thưởng Quả cầu vàng 2024, có 1 bằng sáng chế ở Hàn Quốc và 1 bằng sáng chế ở Việt Nam về lĩnh vực môi trường.
Anh là một trong số ít nhà khoa học công bố những nghiên cứu chuyên sâu về bản chất và hiệu quả ứng dụng xúc tác quang hoạt hóa trong vùng ánh sáng nhìn thấy nhằm xử lý hợp chất hữu cơ tổng hợp. TS Trương Hải Bằng đã công bố nhiều công trình nghiên cứu khoa học trên các tạp chí trong nước và quốc tế trong lĩnh vực công nghệ môi trường.
Nghiên cứu mối liên hệ giữa lượng mực xăm và nguy cơ ung thư
Từ những hình xăm bộ lạc trên cánh tay đến các hình xăm nghệ thuật hiện đại, con người đã xăm mình suốt hàng nghìn năm.
Khi quyết định xăm hình, nhiều người thường chỉ lo ngại sẽ hối hận về lựa chọn của mình trong tương lai. Tuy nhiên, ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy hình xăm cũng có thể tiềm ẩn những rủi ro đối với sức khỏe.
Theo một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y tế Công cộng châu Âu, khoảng 13-21% dân số Tây Âu hiện sở hữu ít nhất một hình xăm. Dù ngày càng phổ biến, những tác động lâu dài của hình xăm đối với sức khỏe vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
Một số nghiên cứu trước đây phát hiện mực xăm có thể tích tụ trong hạch bạch huyết, gây phản ứng viêm và, trong một số trường hợp hiếm gặp, có liên quan đến u lympho - một dạng ung thư của hệ bạch huyết.
Gần đây, nghiên cứu năm 2025 của Đại học Nam Đan Mạch (SDU), công bố trên BMC Public Health, cũng ghi nhận mối liên hệ giữa hình xăm và nguy cơ mắc ung thư da cũng như u lympho.
Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu từ các cặp song sinh, so sánh người mắc ung thư với người không mắc bệnh. Kết quả cho thấy những người có hình xăm có nguy cơ mắc ung thư da cao hơn, đặc biệt với các hình xăm có diện tích lớn hơn lòng bàn tay.
"Chúng tôi tìm thấy bằng chứng về mối liên hệ giữa lượng mực xăm và nguy cơ ung thư hạch cũng như ung thư da", Giáo sư Signe Bedsted Clemmensen, đồng tác giả nghiên cứu tại SDU, cho biết.
Theo bà, nguy cơ mắc ung thư hạch ở người có hình xăm cao hơn khoảng 2,7 lần. Với ung thư da, tỷ lệ nguy cơ cũng tăng theo lượng mực xăm trên cơ thể. Tuy vậy, bà nhấn mạnh những phát hiện này mới chỉ cho thấy mối liên hệ, chưa đủ để khẳng định hình xăm là nguyên nhân gây ung thư.
"Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung làm rõ cơ chế sinh học và theo dõi trên nhóm đối tượng lớn hơn trong thời gian dài hơn", bà nói.
Chúng ta nên lo ngại đến mức nào?
Hiện chưa có bằng chứng khẳng định hình xăm gây ung thư. Tuy nhiên, người xăm vẫn cần lưu ý những nguy cơ khác như nhiễm trùng nếu dụng cụ không được vô trùng hoặc phản ứng với thành phần trong mực xăm.
Mực xăm gồm chất tạo màu và dung môi giúp đưa sắc tố vào lớp hạ bì của da. Do phần lớn mực được nhập khẩu từ nhiều quốc gia khác nhau, thành phần của chúng không phải lúc nào cũng được kiểm soát chặt chẽ và có thể chứa các chất có hại.
"Một số loại mực chứa lượng nhỏ kim loại nặng như niken, crom, coban, thậm chí chì. Ở nồng độ nhất định, các kim loại này có thể gây độc, đồng thời làm tăng nguy cơ dị ứng và phản ứng miễn dịch", Giáo sư Manal Mohammed, chuyên gia vi sinh y học tại Trường Đại học Westminster (Anh), cho biết.
Nhìn chung, hình xăm vẫn được xem là an toàn nếu thực hiện tại cơ sở bảo đảm vô trùng và sử dụng mực đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá đầy đủ những ảnh hưởng lâu dài của mực xăm đối với cơ thể.
"Mỗi người đều có quyền lựa chọn cách sống của mình. Nhưng với tư cách là nhà nghiên cứu, nhiệm vụ của chúng tôi là cung cấp đầy đủ thông tin về những rủi ro có thể có", Giáo sư Clemmensen nói. "Điều quan trọng hiện nay là chúng ta vẫn còn biết rất ít về tác động lâu dài của việc xăm hình đối với sức khỏe".
Trong những ngày nắng nóng cực điểm, điều hòa gần như trở thành thiết bị không thể thiếu ở nhiều quốc gia nhiệt đới như Việt Nam hay Ấn Độ. Thế nhưng, sự dễ chịu mà thiết bị này mang lại cũng đi kèm hóa đơn điện tăng cao và áp lực môi trường từ lượng điện tiêu thụ lớn.
Từ bài toán đó, một nhóm thiết kế tại Ấn Độ đã tìm đến hướng đi khác: tạo ra hệ thống làm mát bằng đất nung, gần như không phụ thuộc vào điện năng, tận dụng nguyên lý bay hơi tự nhiên để hạ nhiệt không khí.
Hệ thống làm mát có tên CoolAnt Beehive, do Ant Studio/CoolAnt phát triển, nhìn qua giống một tác phẩm sắp đặt hơn là thiết bị điều hòa. Hàng trăm ống đất nung được xếp thành cấu trúc dạng tổ ong trên một khung kim loại.
Khi nước chảy qua bề mặt các ống này, đất nung giữ ẩm. Không khí nóng đi qua các ống ẩm sẽ được làm mát nhờ quá trình bay hơi nước.
Nguyên lý không mới. Tại Ấn Độ, cũng như nhiều quốc gia châu Á, người dân từ lâu đã dùng chum, vại hoặc bình đất nung để giữ nước mát trong mùa hè. Đất nung có cấu trúc xốp, cho phép nước thấm qua các mao mạch nhỏ rồi bay hơi trên bề mặt.
Quá trình bay hơi lấy nhiệt từ môi trường xung quanh, khiến nước và không khí gần đó mát hơn.
Điểm mới của CoolAnt Beehive là đưa nguyên lý dân gian này vào kiến trúc hiện đại. Thay vì làm mát nước trong bình, hệ thống làm mát luồng không khí đi qua các ống đất nung.
Từ chiếc bình đất nung đến “máy lạnh tổ ong”
Monish Siripurapu, kiến trúc sư sáng lập Ant Studio, từng chia sẻ rằng cảm hứng ban đầu đến từ một nhà máy nơi nhiệt lượng của máy phát điện ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe và năng suất lao động.
Nhóm thiết kế muốn tạo ra một giải pháp vừa rẻ, vừa bền, lại hạn chế nhựa và giảm phụ thuộc vào máy lạnh truyền thống.
Cấu trúc tổ ong được lựa chọn không chỉ vì yếu tố thẩm mỹ. Các ống hình trụ hoặc hình nón giúp tăng diện tích tiếp xúc giữa không khí nóng, nước và bề mặt đất nung. Khi nước được đưa tuần hoàn qua hệ thống, các ống luôn duy trì độ ẩm nhất định. Gió nóng đi qua sẽ giảm nhiệt trước khi thoát ra phía bên kia.
Với những không gian bán mở như sân nhà máy, hành lang, khu chờ, quán cà phê ngoài trời, nhà kính hoặc mặt đứng công trình, cách làm này có thể tạo ra vùng vi khí hậu dễ chịu hơn mà không cần đến máy nén, gas lạnh hay dàn nóng.
Theo các thông tin công bố về dự án, trong một thử nghiệm tại nhà máy Deki Electronics, khu vực lắp đặt hệ thống ghi nhận mức giảm nhiệt đáng kể trong ngày nóng. Luồng gió mạnh từ máy phát cũng được làm dịu, giúp không gian bớt khắc nghiệt hơn với người lao động.
Một số phiên bản của CoolAnt được phát triển như mặt dựng công trình, vách làm mát, cụm trang trí trong không gian công cộng hoặc hệ thống đặt tại sân vườn. Nhờ hình thức bắt mắt, nó không chỉ có chức năng kỹ thuật mà còn trở thành điểm nhấn kiến trúc.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng làm mát bay hơi cần nước. Ở những khu vực khan hiếm nước, giải pháp này phải được tính toán kỹ, ưu tiên dùng nước tái chế, nước tuần hoàn hoặc nước không phù hợp cho sinh hoạt. Nếu không, bài toán tiết kiệm điện có thể chuyển thành áp lực lên nguồn nước.
Ngoài ra, hệ thống cần được vệ sinh, kiểm soát rêu, màng sinh học và chất lượng nước để tránh phát sinh mùi hoặc vấn đề vệ sinh trong quá trình sử dụng lâu dài.
Trung Quốc đã đưa ba phi hành gia lên trạm vũ trụ vào Chủ nhật, trong đó một người sẽ ở lại nơi này suốt một năm. Đây là khoảng thời gian dài kỷ lục của Trung Quốc, nhằm phục vụ nghiên cứu về sinh lý con người trong môi trường không gian, hướng tới tham vọng đưa con người lên Mặt Trăng trước năm 2030.
Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc cho biết danh tính người ở lại sẽ được quyết định sau, tùy theo tiến độ nhiệm vụ.
Tàu Thần Châu 23 (Shenzhou-23) được phóng lúc 23h08 (giờ địa phương) bằng tên lửa đẩy Trường Chinh-2F Y23 tại Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Ba phi hành gia bao gồm, chuyên gia tải trọng Li Jiaying, chỉ huy Zhu Yangzhu và phi công Zhang Yuanzhi.
Trung Quốc và Mỹ cùng hướng tới Mặt Trăng
Trung Quốc đã nhiều lần đưa phi hành gia lên trạm vũ trụ, nhưng đợt phóng lần này diễn ra trong bối cảnh cuộc đua lên Mặt Trăng với Mỹ ngày càng tăng tốc.
NASA đặt mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028, sớm hơn Trung Quốc hai năm. Mỹ cũng muốn xây dựng sự hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng như bước đệm cho các chuyến thám hiểm sao Hỏa trong tương lai.
Tháng 4 vừa qua, bốn phi hành gia NASA đã thực hiện chuyến bay lịch sử quanh Mặt Trăng trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II, bay xa Trái Đất hơn bất kỳ con người nào trước đây trong chuyến bay có người lái tới Mặt Trăng đầu tiên sau nửa thế kỷ.
Trong tuần trước, SpaceX của Elon Musk cũng thực hiện chuyến bay thử nghiệm không người lái phần lớn thành công với tên lửa thế hệ mới Starship, được thiết kế nhằm hỗ trợ các đợt phóng vệ tinh Starlink thường xuyên hơn và phục vụ các sứ mệnh đưa NASA lên Mặt Trăng trong tương lai.
Với chưa đầy 4 năm để đạt mục tiêu năm 2030, Trung Quốc đang đối mặt thách thức lớn khi phải phát triển hoàn toàn mới các phần cứng và phần mềm dành riêng cho sứ mệnh Mặt Trăng, đồng thời chứng minh toàn bộ hệ thống đã sẵn sàng vận hành.
Điều này nhằm bảo đảm các phi hành gia, vốn quen với môi trường tương đối an toàn của trạm Thiên Cung ở quỹ đạo thấp có thể thực hiện an toàn hành trình rủi ro hơn xuống bề mặt Mặt Trăng.
Các sứ mệnh Thần Châu của Trung Quốc đã liên tục đưa ba phi hành gia lên trạm không gian với thời gian lưu trú 6 tháng kể từ năm 2021.
Cơ quan vũ trụ Trung Quốc cũng đang huấn luyện hai phi hành gia Pakistan, trong đó một người có thể tham gia một sứ mệnh ngắn hạn tới Thiên Cung trong năm nay.
Mục tiêu xây căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vào năm 2035
Cho đến nay, Trung Quốc mới chỉ đưa robot lên Mặt Trăng, nhưng chuỗi sứ mệnh Thần Châu cho thấy năng lực không gian của nước này đang tiến bộ nhanh chóng.
Tháng 6/2024, Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên thu hồi mẫu vật từ phía tối của Mặt Trăng bằng robot.
Nếu hạ cánh có người lái thành công trước năm 2030, Trung Quốc sẽ có thêm động lực để hiện thực hóa kế hoạch xây dựng căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vào năm 2035 cùng với Nga.
Wu Weiren, nhà khoa học trưởng của chương trình Mặt Trăng Trung Quốc, cho biết mốc thời gian công bố công khai của Bắc Kinh thực tế vẫn được đặt theo hướng "thận trọng".
Trong năm qua, Trung Quốc đã tiến hành nhiều thử nghiệm an toàn với các công nghệ dành cho sứ mệnh năm 2030, bao gồm tên lửa siêu nặng Trường Chinh 10, tàu vũ trụ Mengzhou và tàu đổ bộ Mặt Trăng Lanyue.
Chuyến bay Thần Châu 23 sẽ thực hiện lần đầu tiên quy trình tiếp cận và ghép nối tự động tốc độ cao với mô đun lõi của trạm Thiên Cung, nhằm chuẩn bị cho sứ mệnh Mặt Trăng năm 2030.
Kế hoạch này phụ thuộc vào khả năng ghép nối tự động trên quỹ đạo Mặt Trăng giữa tàu Mengzhou và tàu đổ bộ Lanyue.
Các nhà khoa học cũng sẽ nghiên cứu tác động sinh lý của bức xạ vũ trụ, tình trạng mất mật độ xương và căng thẳng tâm lý trong môi trường không gian trong suốt thời gian kéo dài của sứ mệnh Thần Châu 23.
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, Bắc Kinh hiện đang thực hiện thí nghiệm "phôi nhân tạo" đầu tiên của con người trong không gian, sau khi gửi các mẫu tế bào gốc người lên cho phi hành đoàn Thần Châu 22 trên trạm Thiên Cung trong tháng này.
Thí nghiệm nhằm nghiên cứu khả năng cư trú lâu dài, sinh tồn và sinh sản của con người trong môi trường không gian.
