Kẽm là khoáng chất thiết yếu tham gia vào nhiều phản ứng sinh học, từ miễn dịch, chuyển hóa đến hoạt động của não bộ và các giác quan. Các dấu hiệu thiếu kẽm thường không xuất hiện đơn lẻ mà có xu hướng đi kèm. Nguy cơ thiếu hụt cao hơn ở người ăn chay, người có bệnh lý tiêu hóa hoặc chế độ ăn thiếu đa dạng.
Khi thiếu hụt, cơ thể không “phát tín hiệu” theo một hướng rõ ràng mà biểu hiện ở nhiều hệ cơ quan. Vì vậy, không ít trường hợp thiếu kẽm bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác, đặc biệt khi các triệu chứng không điển hình.
Thay đổi vị giác, khứu giác
Một trong những dấu hiệu sớm nhưng dễ bị bỏ qua là cảm nhận mùi vị thay đổi. Bạn có thể thấy thức ăn kém đậm đà hơn, khó phân biệt mùi hoặc thậm chí mất hứng thú với các món quen thuộc.
Kẽm đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của các thụ thể vị giác và khứu giác. Khi thiếu, các tín hiệu cảm nhận này bị suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm ăn uống hằng ngày.
Ù tai hoặc nghe kém dần
Kẽm có vai trò trong dẫn truyền thần kinh liên quan đến âm thanh. Thiếu kẽm có thể gây ra tình trạng ù tai, cảm giác vo ve hoặc tiếng kêu kéo dài trong tai, đôi khi còn giảm khả năng nghe. Một số nghiên cứu còn chỉ ra mức thiếu hụt càng lớn, triệu chứng càng rõ rệt.
Thị lực suy giảm theo thời gian
Kẽm tập trung nhiều ở võng mạc và tham gia vận chuyển vitamin A – dưỡng chất cần thiết cho thị lực. Khi lượng kẽm giảm, chức năng này bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực, đặc biệt ở người lớn tuổi. Duy trì đủ kẽm có thể góp phần làm chậm tiến triển của các vấn đề về mắt liên quan đến tuổi tác.
Rối loạn tiêu hóa kéo dài
Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa theo nhiều cách, từ giảm hấp thu dinh dưỡng đến mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Một số người có thể gặp tình trạng tiêu chảy kéo dài, đầy bụng hoặc khó tiêu mà không rõ nguyên nhân. Điều này một phần do kẽm tham gia vào quá trình duy trì hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột.
Tình trạng viêm âm ỉ trong cơ thể
Kẽm đóng vai trò điều hòa phản ứng viêm. Khi thiếu hụt, cơ thể dễ rơi vào trạng thái viêm mức độ thấp nhưng kéo dài – yếu tố liên quan đến nhiều bệnh mạn tính. Không giống viêm cấp tính dễ nhận biết, tình trạng này thường âm thầm, có thể biểu hiện qua cảm giác mệt mỏi kéo dài hoặc sức khỏe tổng thể suy giảm.
Khả năng tập trung và trí nhớ giảm nhẹ
Não bộ cũng cần kẽm để duy trì hoạt động ổn định. Thiếu hụt vi chất này có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh, khiến bạn khó tập trung, dễ quên hoặc giảm hiệu suất làm việc.
Dù triệu chứng thường không nghiêm trọng, nhưng nếu kéo dài, nó có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và công việc hằng ngày.
Da nhạy cảm, dễ kích ứng hơn bình thường
Thay vì các vấn đề da liễu rõ rệt, thiếu kẽm đôi khi chỉ biểu hiện bằng việc da trở nên nhạy cảm hơn: dễ đỏ, dễ kích ứng hoặc lâu phục hồi sau tác động từ môi trường. Điều này liên quan đến vai trò của kẽm trong tái tạo tế bào và kiểm soát phản ứng viêm trên da.
Ngày 7/5, TS.BS Nguyễn Đình Minh, Trưởng Khoa Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ và Tái tạo, Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở Linh Đàm, cho biết bệnh nhân vào viện trong tình trạng khuyết môi phức tạp do mất nhiều phần gây biến dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng khép miệng, phát âm, ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt. Người nhà không tìm thấy mảnh môi rời để nối lại.
Bác sĩ quyết định sử dụng kỹ thuật tạo hình bằng vạt Abbe nhằm tái tạo phần môi đỏ và phục hồi liên tục cơ vòng môi.
Ưu điểm quan trọng của vạt Abbe là khả năng tái tạo gần như đầy đủ các thành phần giải phẫu của môi, bao gồm môi đỏ, môi trắng, niêm mạc và đặc biệt là cơ vòng môi. Đây là điểm khác biệt lớn so với ghép da hay các phương pháp che phủ đơn thuần.
Nhờ phục hồi cơ vòng môi, bệnh nhân cải thiện hình thể môi, bảo tồn chức năng khép miệng, phát âm và ăn uống.
Bệnh nhân phải trải qua hai cuộc phẫu thuật để chỉnh sửa môi cân đối, hài hòa. Trong thời gian chờ mổ, việc ăn uống, vệ sinh và sinh hoạt có thể gặp nhiều bất tiện do hai môi còn dính với nhau.
ThS.BS Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ và Tái tạo, cho biết vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt và "bẩn" tương đương với vết thương do súc vật cắn, nguy cơ nhiễm trùng cực cao.
Để sơ cứu, cần rửa sạch vết thương và cầm máu tại chỗ. Tuyệt đối không được khâu kín hay băng bó quá chặt ngay từ đầu. Bịt kín vết thương sẽ tạo môi trường yếm khí, khiến vi khuẩn phát triển mạnh và dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Nếu bị chó mèo cắn, ưu tiên hàng đầu là tiêm phòng dại. Với vết thương do người cắn, bệnh nhân vẫn nên cân nhắc việc tiêm phòng uốn ván hoặc kiểm tra các bệnh truyền nhiễm qua đường máu nếu vết cắn sâu và người cắn có nguy cơ cao.
Theo báo SCMP ngày 12-5, cô bé tên Xiaoyan (tỉnh Quảng Đông, miền nam Trung Quốc) được chẩn đoán mắc bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) khi mới 3 tháng tuổi.
Bé hiện chỉ cao 140cm và nặng 25kg - chỉ bằng khoảng một nửa các bạn cùng lứa tuổi.
Cha của Xiaoyan là công nhân xây dựng, mẹ không có việc làm.
Suốt nhiều năm, gia đình chỉ có thể cho cô bé truyền máu định kỳ thay vì điều trị tiêu chuẩn.
Đến năm 2018, khi lá lách của Xiaoyan phình to và phải cắt bỏ, hoàn cảnh của cô bé mới được truyền thông chú ý và bắt đầu tiến hành việc điều trị phù hợp.
Các bác sĩ khi đó khuyên gia đình tìm người phù hợp từ ngân hàng tế bào gốc hoặc sinh thêm con để sử dụng máu cuống rốn.
Máu cuống rốn là nguồn tế bào gốc tạo máu quan trọng, được thu thập từ dây rốn và nhau thai sau khi sinh em bé.
Đây được xem là phương pháp điều trị hiệu quả cho các bệnh về máu ở người thân cùng huyết thống, cũng như các bệnh trong tương lai mà trẻ có thể mắc phải.
Tại Trung Quốc, ngày càng nhiều phụ huynh cân nhắc lưu trữ hoặc hiến tặng máu cuống rốn của con như một "phương thuốc dự phòng sống còn".
Hiện Trung Quốc có 7 ngân hàng máu cuống rốn chính thức.
Theo số liệu công bố tháng 11-2025, gần 2,5 triệu đơn vị máu cuống rốn đã được lưu trữ tại các ngân hàng này, trong đó 45.000 đơn vị đã được sử dụng để điều trị.
Chi phí lưu trữ máu cuống rốn khoảng 20.000 nhân dân tệ (khoảng 3.000 USD) cho 20 năm bảo quản.
Với một số gia đình thì số tiền này là gánh nặng tài chính nên thường chọn ghép cuống rốn của những người hiến tặng miễn phí thay vì lưu trữ.
Trong trường hợp của Xiaoyan, cô bé từng có một em trai 1 tuổi nhưng ba mẹ không lưu trữ máu cuống rốn của em.
Gia đình Xiaoyan rơi vào cảnh khó khăn khi người cha - lao động chính trong nhà - bị tai nạn lao động, còn ông bà của cô bé đều mắc bệnh mạn tính.
Xiaoyan thậm chí từng nhắn cho mẹ rằng em không muốn ghép tế bào gốc vì "gia đình mình không có nhiều tiền".
Do không đủ khả năng chi trả cho việc nhận tế bào máu từ người hiến không cùng huyết thống - vốn tốn kém hơn nhiều so với sử dụng máu cuống rốn từ anh chị em ruột, nên ba mẹ Xiaoyan quyết định sinh thêm con.
Năm 2021, em trai út của Xiaoyan chào đời. Máu của em bé tương thích một nửa với chị gái và theo bác sĩ, như vậy là đủ điều kiện ghép.
Sau đó, Xiaoyan phải trải qua các liệu pháp loại bỏ lượng sắt dư thừa trong cơ thể để chuẩn bị cho ca ghép.
Đến năm 2025, cơ thể cô bé đủ điều kiện để phẫu thuật. Sau khi nhận được hỗ trợ tài chính từ các nhà hảo tâm, Xiaoyan được tiến hành phẫu thuật miễn phí vào tháng 4-2026.
Các bác sĩ cho biết cô bé đang hồi phục tốt và chức năng tạo máu đang dần được tái tạo.
Dù tại nhiều quốc gia vẫn tồn tại tranh cãi đạo đức về việc sinh thêm con để điều trị cho anh chị em mắc bệnh, phương pháp này được chấp nhận rộng rãi ở Trung Quốc.
Báo chí Trung Quốc cũng từng đăng tải nhiều trường hợp tương tự.
Năm 2016, một cặp vợ chồng ở tỉnh Quảng Đông được cho là đã sinh ba con trai để cứu con gái mắc bệnh tan máu bẩm sinh.
Tuy nhiên, báo SCMP dẫn lời các chuyên gia cho biết máu cuống rốn từ anh chị em mới sinh không bảo đảm chắc chắn việc ghép thành công.
Máu của đứa trẻ có thể không tương thích với anh chị em mắc bệnh, hoặc nếu cha mẹ mang vấn đề di truyền, đứa trẻ sinh sau cũng có nguy cơ mắc bệnh bẩm sinh.
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn chính sách dân số mới, trong đó điểm nhấn quan trọng là đề xuất cho phép các địa phương chi ngân sách hỗ trợ tiền mặt hàng tháng cho trẻ em từ khi chào đời đến mốc 36 tháng tuổi. Đây là nỗ lực mới nhất nhằm vực dậy mức sinh của Việt Nam vốn đang chạm đáy lịch sử với trung bình 1,91 con trên một phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế cần thiết.
Dự thảo lần này trao quyền chủ động cho các tỉnh, thành phố, theo đó tùy vào tiềm lực tài chính và đặc thù xã hội, mỗi địa phương tự quyết định mức chi và hình thức hỗ trợ sao cho sát thực tế nhất. Thay vì áp dụng một con số chung cho cả nước, các tỉnh có thể chọn cấp tiền mặt hoặc hiện vật cho phụ nữ mang thai và người sinh đủ hai con.
Ngoài khoản trợ cấp hàng tháng cho trẻ đến 3 tuổi, dự thảo còn mở rộng các gói hỗ trợ khác như chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non hoặc khen thưởng trực tiếp cho những phụ nữ hoàn thành mục tiêu sinh con trước 35 tuổi.
Số liệu từ Cục Dân số cho thấy dù các chính sách khuyến sinh đã triển khai 5 năm qua nhưng hiệu quả chưa như kỳ vọng do mức hỗ trợ hiện nay quá thấp. Phần lớn các địa phương mới chỉ dừng lại ở việc thưởng từ 450.000 đồng đến một triệu đồng mỗi trường hợp, con số này trở nên quá nhỏ bé so với chi phí nuôi dạy một đứa trẻ hiện nay.
Thực tế tại một số điểm sáng như Tây Ninh, địa phương này đã chi gần 20 tỷ đồng để thưởng cho các xã đạt tỷ lệ sinh tốt và hỗ trợ hơn 4.500 phụ nữ sinh đủ hai con. Tương tự, Đồng Nai và Hải Phòng cũng chi hàng tỷ đồng từ ngân sách để tiếp sức cho các gia đình. Tuy nhiên, để tạo ra bước ngoặt thực sự, việc chuyển từ thưởng một lần sang hỗ trợ tài chính định kỳ hàng tháng được xem là giải pháp mang tính bền vững và thực chất hơn.
Bên cạnh mục tiêu tăng số lượng con trung bình, dự thảo của Bộ Y tế còn nhắm đến việc cân bằng giới tính và nâng cao chất lượng giống nòi. Các địa phương sẽ xây dựng chính sách tôn vinh gia đình sinh hai con gái, đồng thời miễn giảm học phí và hỗ trợ bảo hiểm y tế cho trẻ em gái tại các vùng nghèo. Nhóm yếu thế, hộ nghèo cũng sẽ nhận hỗ trợ miễn phí về sàng lọc trước sinh, sơ sinh và các dịch vụ tránh thai, chăm sóc sức khỏe định kỳ.
Sau khi thông tư này chính thức ban hành, Sở Y tế các tỉnh sẽ trực tiếp tham mưu để Hội đồng nhân dân cùng cấp phê duyệt mức chi cụ thể, đảm bảo phù hợp với túi tiền của ngân sách địa phương và nhu cầu của người dân tại chỗ.
Các cường quốc Đông Á như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore cũng chi hàng tỷ USD vào các gói "tiền mặt từ khi sinh" (baby bonuses) và trợ cấp hàng tháng cho trẻ em, song kết quả vẫn chưa thể đảo ngược tình trạng mức sinh thấp kỷ lục.
Tại châu Âu, nhóm nước Bắc Âu đạt được hiệu quả khả quan hơn khi kết hợp trợ cấp tiền mặt với hệ thống phúc lợi toàn diện, tập trung vào việc miễn phí giáo dục mầm non và kéo dài kỳ nghỉ thai sản hưởng nguyên lương cho cả cha lẫn mẹ. Kinh nghiệm từ Hungary cho thấy các biện pháp mạnh tay như miễn thuế thu nhập cá nhân trọn đời cho phụ nữ sinh 4 con có thể tạo ra cú hích tức thời, nhưng khó duy trì sự ổn định dân số nếu thiếu các yếu tố về an sinh xã hội dài hạn.
Giới chuyên gia quốc tế đánh giá hỗ trợ tài chính chỉ đóng vai trò "cần" để giảm bớt gánh nặng kinh phí nuôi con, trong khi yếu tố "đủ" nằm ở chính sách cân bằng giữa công việc và cuộc sống cùng sự bình đẳng giới trong việc chăm sóc trẻ. Nhìn chung, tiền mặt là giải pháp hỗ trợ cấp thiết, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc lớn vào mức độ sẵn có của hạ tầng dịch vụ công và sự ổn định của nền kinh tế tại mỗi quốc gia.
