Một lệnh ngừng bắn cục bộ đã có hiệu lực trên tiền tuyến gần nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia vào sáng 5/6 nhằm tạo điều kiện sửa chữa các đường dây điện và ngăn ngừa nguy cơ xảy ra rủi ro hạt nhân, theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Theo thông báo, dưới sự giám sát của các chuyên gia IAEA, các kỹ thuật viên từ cả 2 phía sẽ bắt đầu sửa chữa những hư hại do chiến sự gây ra đối với đường dây điện Dniprovska 750kV trong những ngày tới, sau khi khu vực được rà phá bom mìn quy mô lớn.
Đường dây điện này đã bị ngắt kết nối hơn 2 tháng trước, khiến nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu hoàn toàn phụ thuộc vào một đường dây 330kV duy nhất để cung cấp điện phục vụ việc làm mát 6 lò phản ứng đang ngừng hoạt động.
Trong những tuần gần đây, nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia cũng đã nhiều lần mất kết nối với đường dây này, buộc phải khởi động các máy phát điện diesel khẩn cấp như biện pháp cuối cùng.
Đây đã là lệnh ngừng bắn tạm thời thứ 6 kể từ khi Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi bắt đầu các cuộc đàm phán với Nga và Ukraine nhằm bảo đảm nguồn điện bên ngoài cho nhà máy cũng như duy trì an toàn hạt nhân.
Lần này, công tác chuẩn bị sửa chữa gặp nhiều khó khăn do vị trí hư hỏng nằm trên đỉnh các cột truyền tải điện cao thế dọc theo ranh giới kiểm soát hai bên trên sông Dnipro.
Ông Grossi cho biết Nga và Ukraine đã hợp tác mang tính xây dựng với IAEA trong nhiều tuần đàm phán nhạy cảm và phức tạp, đồng thời cả hai bên đã đồng ý ngừng bắn vì mục tiêu bảo đảm an toàn hạt nhân.
“IAEA sẽ tiếp tục làm mọi điều có thể để giúp bảo vệ con người và môi trường trước nguy cơ xảy ra một tai nạn hạt nhân điều sẽ không mang lại lợi ích cho bất kỳ ai mà chỉ làm gia tăng thêm sự tàn phá và đau khổ do chiến sự gây ra”, người đứng đầu cơ quan này nhấn mạnh.
Ngày 3/6, nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia do Nga kiểm soát đã mất nguồn điện bên ngoài lần thứ 17 sau khi một UAV tấn công vào một trạm biến áp ở bờ đối diện sông Dnipro.
Các máy phát điện diesel khẩn cấp đã được sử dụng để cung cấp điện, nhưng an toàn hạt nhân một lần nữa bị đặt vào tình trạng rủi ro.
Ngoài ra, vào sáng 4/6, nhà máy nhiệt điện Zaporizhia đã hứng chịu một cuộc tấn công dữ dội. Điều này tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với nguồn cung điện của nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia.
Trước đó, các thanh sát viên của IAEA đã tới kiểm tra nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia sau khi phía Nga tuyên bố cơ sở này bị hư hại và xác nhận mức phóng xạ vẫn ở ngưỡng bình thường. Trong quá trình thanh sát, phái bộ IAEA đã phải tạm ngừng công việc và tìm nơi trú ẩn do nghe thấy tiếng UAV và tiếng súng nổ gần khu vực nhà máy.
Trong thời gian qua, Nga và Ukraine nhiều lần cáo buộc lẫn nhau tấn công vào nhà máy hạt nhân lớn nhất châu Âu, gây ra nguy cơ xảy ra khủng hoảng hạt nhân.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đề xuất trao cho Ukraine vai trò trực tiếp trong các cấu trúc của Liên minh châu Âu như một bước đi tạm thời hướng tới tư cách thành viên EU mà ông cho rằng có thể giúp thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Nga.
Trong bức thư gửi các lãnh đạo EU mà Reuters tiếp cận được, ông Merz đề xuất Ukraine có thể được trao một vị thế mới là “thành viên liên kết”, cho phép các quan chức Ukraine tham gia các hội nghị thượng đỉnh và cuộc họp cấp bộ trưởng của EU, nhưng không có quyền biểu quyết. Đây là tư cách thành viên chưa từng có tiền lệ ở EU.
Nhà lãnh đạo Đức cũng đề xuất các nước EU đưa ra “cam kết chính trị” nhằm áp dụng điều khoản hỗ trợ lẫn nhau của khối đối với Ukraine “nhằm tạo ra một bảo đảm an ninh đáng kể”.
Các nhà phân tích cho rằng một lộ trình rõ ràng để gia nhập EU có thể rất quan trọng để Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thuyết phục người dân Ukraine chấp nhận bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào, đặc biệt nếu như xảy ra kịch bản Ukraine không thể giành lại toàn bộ lãnh thổ hoặc gia nhập liên minh quân sự NATO.
Tuy nhiên, các quan chức châu Âu cho rằng việc Ukraine trở thành thành viên đầy đủ của EU trong vài năm tới là điều không thực tế, dù mốc năm 2027 từng được đưa vào kế hoạch hòa bình 20 điểm được thảo luận giữa Mỹ, Ukraine và Nga.
Đề xuất của ông Merz được xem là nỗ lực tìm kiếm giải pháp tạm thời giữa việc kết nạp nhanh chóng và vị thế hiện tại của Ukraine là quốc gia ứng cử ở giai đoạn đầu của tiến trình gia nhập.
“Đề xuất của tôi phản ánh hoàn cảnh đặc biệt của Ukraine, một quốc gia đang trong thời chiến. Nó sẽ giúp thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra như một phần của giải pháp hòa bình thông qua thương lượng”, ông Merz viết, đồng thời cho rằng điều này “không chỉ thiết yếu đối với an ninh của Ukraine mà còn của toàn bộ châu lục”.
Quy trình gia nhập khối thường kéo dài, bao gồm các cuộc đàm phán chi tiết và cải cách pháp lý để đáp ứng các tiêu chuẩn dân chủ và kinh tế của EU. Việc gia nhập EU cũng đòi hỏi sự đồng thuận và phê chuẩn của toàn bộ 27 quốc gia thành viên, một quá trình có thể gặp nhiều trở ngại đáng kể.
Trong thư, ông Merz nêu ra những lợi ích mà Ukraine có thể nhận được với tư cách thành viên liên kết, một hạng mục chưa từng tồn tại trong các quy định của EU.
Các quyền lợi tiềm năng này bao gồm việc Ukraine có một ủy viên liên kết không có quyền biểu quyết tại Ủy ban châu Âu và các đại diện không có quyền biểu quyết tại Nghị viện châu Âu.
Thủ tướng Đức cho biết có thể thiết lập cơ chế nhằm đình chỉ cơ chế "thành viên liên kết" nếu Ukraine không đảm bảo tuân thủ theo các tiêu chuẩn mà EU đưa ra.
Ông nói đề xuất này sẽ không ảnh hưởng tới các quốc gia ứng cử khác và gợi ý EU nên “xem xét các giải pháp đổi mới” đối với những nước đã theo đuổi tiến trình gia nhập EU trong thời gian dài.
Ông Merz cho biết ông dự định thảo luận ý tưởng này với các nhà lãnh đạo châu Âu khác. “Mục tiêu của tôi là sớm đạt được một thỏa thuận và thành lập một lực lượng chuyên trách để xây dựng các chi tiết”, ông viết.
Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh giới quan sát kỳ vọng cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ tập trung vào loạt vấn đề kinh tế - thương mại. Một trọng tâm là khả năng gia hạn thỏa thuận "đình chiến thương mại" đạt được hồi tháng 10, theo đó hai bên tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trả đũa.
Theo Reuters, Trung Quốc muốn gia hạn thỏa thuận ít nhất một năm, trong khi Mỹ đề xuất thời hạn 6 tháng. Bắc Kinh cũng được cho là muốn Washington cam kết không áp thêm các biện pháp trả đũa thương mại, đồng thời dỡ bỏ một số hạn chế đối với thiết bị sản xuất chip và chip nhớ tiên tiến. Mặc dù chi tiết về chuyến đi vẫn đang được hoàn thiện, chương trình nghị sự rất có thể sẽ bao gồm các cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo (AI).
Với Boeing, chuyến thăm có thể mở ra cơ hội cho một đơn hàng lớn từ Trung Quốc, có thể gồm khoảng 500 máy bay Boeing 737 MAX cùng nhiều máy bay thân rộng khác.
Trước thềm chuyến thăm của ông Trump, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ngày 7.5 nói quan hệ Mỹ - Trung duy trì ổn định giữa nhiều biến động, đồng thời nhấn mạnh Washington cần tuân thủ nguyên tắc "một Trung Quốc".
Theo KCNA, Đại diện thường trực của Triều Tiên tại Liên Hiệp Quốc Kim Song đã nói rằng "tại Hội nghị rà soát Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân lần thứ 11 đang diễn ra tại trụ sở Liên Hiệp Quốc, Mỹ và một số quốc gia đang đặt câu hỏi một cách vô căn cứ về vị thế hiện tại và việc thực thi các quyền chủ quyền" của Triều Tiên.
"Vị thế của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên là một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ không thay đổi dựa trên những tuyên bố mang tính khoa trương hay những mong muốn đơn phương từ bên ngoài", ông Kim nhấn mạnh.
"Để làm rõ một lần nữa, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên sẽ không bị ràng buộc bởi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân trong bất kỳ hoàn cảnh nào", ông Kim nói tiếp.
Bình Nhưỡng đã đe dọa rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân vào năm 1993 và chính thức làm việc này vào năm 2003, theo AFP. Kể từ đó, Triều Tiên đã tiến hành 6 cuộc thử hạt nhân, và được cho là đang sở hữu hàng chục đầu đạn hạt nhân.
Triều Tiên luôn khẳng định sẽ không từ bỏ kho vũ khí hạt nhân của mình, mô tả con đường này là "không thể đảo ngược" và thề sẽ tăng cường khả năng của mình.
Chín quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, gồm Nga, Mỹ, Pháp, Anh, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Israel và Triều Tiên, sở hữu 12.241 đầu đạn hạt nhân, tính đến tháng 1.2025, theo AFP dẫn báo cáo của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).
Mỹ và Nga nắm giữ gần 90% số vũ khí hạt nhân trên toàn cầu và đã thực hiện các chương trình lớn để hiện đại hóa kho vũ khí hủy diệt hàng loạt này trong những năm gần đây, theo SIPRI.
